<p fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;">Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 10 Eylül 2021'de Kahramanmaraş'ta bir açılış töreninde yaptığı konuşmada "enflasyonu en kısa sürede kontrol altına alarak raflardaki, tezgahlardaki, etiketlerdeki fahiş fiyat artışlarının önüne geçeceklerini" belirtmiş ve "<em fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Türkiye'yi yokların ve yoksulların ülkesi olmaktan kurtardık,"</em> cümlelerini kullanmıştı. Fakat Türkiye İşçi Sendikaları Konfedarasyonu'nun (Türk-İş) açıkladığı son rakamlar, ülkede yoksulluk ve alım gücünün her geçen gün azaldığını&nbsp;gösteriyor. Türk-İş'e göre, eylül ayında dört kişilik bir ailenin açlık sınırı 3 bin 49 lira olurken yoksulluk sınırı ise 9 bin 931 lira olarak gerçekleşti. TÜİK'in açıkladığı verilere göre, ağustos ayında tüketici fiyat endeksi (TÜFE), yıllık bazda %19,5 artarken gıda fiyatları %29 oranında yükseldi. Üstelik rakamların sokağa yansıması çok daha ağır oluyor. Son dönemde kalabalık sofraların veya iş yerlerindeki çay molalarının tek bir gündem maddesi var: Artan gıda fiyatları, yükselen kiralar, değerini kaybeden maaşlar... Yüksek enflasyon, insanların refah içinde yaşamak adına ihtiyaç duyduğu ürünler ve hizmetleri günden güne “lüks” haline getiriyor. Fahiş fiyatların önüne geçmek için elbette akla gelen ilk çözüm etkili bir para politikası; ancak maliye politikasının da göz ardı edilmemesi gerekiyor.</p><h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;"><strong fr-original-style="" style="font-weight: 700; box-sizing: border-box;">Maliye politikası nedir?</strong></h3><p fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;">Devletlerin maliye politikaları, genelde işsizliği azaltmaya, ekonomik dalgalanmaları yumuşatmaya, adil ve sürdürülebilir bir servet ve gelir dağılımı sağlamaya yöneliktir. Devletler, bu misyonları gerçekleştirmek için parasal bir gücü birincil olarak vergilerle ellerinde toplar ve politikalarına paralel bir biçimde harcama yapar. Kamu harcamaları, kamu gelirleri, kamu borçlanması ve kamu bütçesi gibi araçlar etkin bir maliye politikası yürütmek için kullanılır. Maliye politikasının ekonomik sürdürülebilirlik ihtiyaçlarına yönelik değil de kısa vadeli çıkarlara ve siyasi ajandalara göre şekillenmesi ise ekonomileri yozlaştırır ve piyasa ve tüketici bazında eşitsizliği körükler. Türkiye ekonomisi, son birkaç senedir maliye politikasının etkili bir şekilde kullanılmaması nedeniyle sıkıntılar yaşıyor.</p><h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;"><strong fr-original-style="" style="font-weight: 700; box-sizing: border-box;">Ne kadar vergi ödüyoruz?</strong></h3><p fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;">Türkiye'nin ana gelir kalemi, her devlet gibi vergilerden oluşuyor. Türkiye vatandaşları, hâlihazırda 532 farklı doğrudan ve dolaylı verginin yanında Merkezi Yönetim Bütçesi'ne fon, katkı payı, devlet hakkı gibi isimler altında farklı ödemeler yapıyor. Dr. Ozan Bingöl, vatandaşların 2020’de 833 milyar 250 milyon liralık bir hacimle bütçe hedefinin %6,2 üzerinde bir vergi ödemesi yaptığını ifade ediyor ve 2021’de vergiler için bütçe hedefinin geçen yıldan %17,6 fazla olduğunun altını çiziyor.&nbsp;</p><p fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;">Buna ek olarak Türkiye, kabaca iş verenlerin bir çalışan için devlete ödediği paranın, çalışanın iş verene yarattığı toplam maliyete yüzdesel oranı olarak tanımlanabilen vergi takozunda da OECD ülkeleri arasında yaklaşık %40 ile ortalamanın üzerinde yer alıyor. 2 çocuklu ve tek çalışanlı bir hanenin tabi olduğu vergi takozunda ise OECD ülkeleri arasında birinci sırada. Araştırmalar, vergi takozunun yüksek olmasının istihdamın hem iş veren hem de çalışan üzerindeki yükünü artırarak işsizliği ya da kayıt dışı istihdamı körüklediğini gösteriyor.&nbsp;</p><h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;"><strong fr-original-style="" style="font-weight: 700; box-sizing: border-box;">Vergiler nereye gidiyor?</strong></h3><p fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;">Günümüzde Türkiye'de toplanan her 100 liralık verginin 17 lirası faize giderken 2023'te bu rakamın 20 lirayı aşması bekleniyor. Faizi dışarıda tutacak olursak; Strateji ve Bütçe Başkanlığı'nın kamuoyuyla paylaştığı "2021 Yılı Merkezı̇ Yönetı̇m Bütçe Kanun Teklı̇fı̇ ve Bağlı Cetveller" dosyasında giderlerin büyük bir çoğunluğunu cari transferler (%39,8) ve personel giderleri (%24,3) oluşturuyor. Vatandaşa asıl fayda sağlayacak harcama kalemlerinden biri olan yatırımlar için bütçenin sadece %7,7’si ayrılıyor. Ar-ge’ye ayrılan bütçe ise yaklaşık %1 ile OECD ve AB ortalamalarının neredeyse yarısı düzeyinde.</p><p fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;">Kamu-özel iş birliği projeleri, projelerin garanti ödemeleri, alınan makam araçları ve inşa edilen kamu binaları gibi harcamalar da vatandaşın vergileriyle karşılanıyor. Üstelik belirlenen bütçelerin yetmemesi durumunda yedek ödeneklere başvuruluyor. Örneğin; Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın bütçelerin öngörülmeyen giderlerini karşılamak adına onay verdiği ve kamu idarelerine ayrılan “yedek” ödenek için 2021 cari yılının başında ayrılan 9,8 milyar liralık bütçe ağustos ayının sonunda 83 milyar liraya çıktı.&nbsp;</p><p fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;">Belirlenen bütçe ve gerçekleşen bütçe arasındaki makas yıldan yıla <a fr-original-style="" href="https://www.birgun.net/haber/ozel-odenekten-olcusuz-harcama-359370" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">açılıyor</a>. Makasın hızla açılması, mali disiplinin bozulduğu eleştirilerini de beraberinde getiriyor. Ayrıca, bozulan mali disiplin daha yüksek faiz ve enflasyon olarak ekonomide vücut <a fr-original-style="" href="https://www.cumhuriyet.com.tr/ekonomi/vergi-uzmani-dr-ozan-bingolden-kritik-uyari-her-dakika-fakirlesiyoruz-1870831" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">buluyor</a>. Ekonomist Mahfi Eğilmez, maliye politikasının başarısı ve bütçe dengesi arasındaki bağlantıyı şu sözlerle anlatıyor:</p><blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 255, 133); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 255, 133); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;"><p fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;">"Maliye politikasının başarısını bütçe dengesinin başlangıçta öngörülen dengeye yakınlığıyla ölçüyoruz. Bunun bir nedeni uygulanan politikanın hedefle uyumlu olup olmadığı bir diğer nedeni de sapmanın açığın büyümesi şeklinde ortaya çıkması halinde kamu borçlanmasının artırılmasına yol açmasıdır. Bu çerçevede baktığımızda maliye politikasının 2019 yılına kadar başarılı olduğunu, 2019 yılında bu ivmeyi kaybetmeye başladığını görüyoruz."</p></blockquote><h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;"><strong fr-original-style="" style="font-weight: 700; box-sizing: border-box;">Sayıştay raporu: Kamu kurumları ne kadar harcadı?</strong></h3><p fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;">Maliye politikasının başarısında kamu harcamaları da önemli bir araç olarak görülüyor. Dolayısıyla Sayıştay'ın kamu kurumlarının mali faaliyetlerini izleyerek hazırladığı ve iki gün önce yayımlanan denetim raporlarının çıktılarına da bakmak gerekiyor. 2020 Yılı Cumhurbaşkanlığı Denetim Raporu'na göre, Cumhurbaşkanlığı'nın 2020 mali yılında faaliyet gideri 2 milyar 896 milyon lira, faaliyet net geliri ise 95 milyon 632 bin lira olarak açıklandı. Ayrıca, denetim raporlarında birçok hatalı işlem ve usulsüzlük tespit <a fr-original-style="" href="https://www.cumhuriyet.com.tr/turkiye/sayistay-kamu-kurumlarinda-cok-sayida-hatali-islem-tespit-etti-1872674" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">edildi</a>. <span fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'na</span> dair rapor, 2020 yılında 19,7 milyar liralık işin Kamu İhale Kanunu'nun 21'inci Maddesinin (b) bendinde öngörülen şartlar oluşmadığı hâlde pazarlık usulüyle ihale edildiğini gösterdi. Yanlış kur hesabından dolayı kamunun gereğinden fazla garanti ödemesi yaptığı ve projelere ayrılan bütçelerin amaçlarına aykırı mal ve servislere harcanması ise dikkat çeken kalemlerden oldu.</p><h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;"><strong fr-original-style="" style="font-weight: 700; box-sizing: border-box;">Ne yapılmalı?</strong></h3><p fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;">Etkin bir maliye politikası yürütmenin yolu, üretici ve tüketicilerin vergilerinin kamu faydası gözetilerek tahsil ve tahsis edilmesinden geçiyor. Bu bağlamda daha önce de ifade edildiği gibi ekonomik kalkınmayı destekler nitelikte maliye politikaları izlenmeli ve para politikası ile maliye politikası eşgüdümlü olmalı. Vatandaşın kendi cebinden kısarak ödediği vergiler, kısa vadeli siyasi ajanda ve itibar için harcanmamalı; bu vergiler kalkınma amaçlı değerlendirilmeli. Aksi takdirde gün geçtikçe daha çok ürün ve servis halkın çoğunluğu için "lüks" olacak.</p>

Pareto

Yüksek enflasyon, temel ihtiyaçlar ve hizmetleri günden güne “lüks” haline getiriyor. Fahiş fiyatların önüne geçmek için akla gelen ilk çözüm ekili bir para politikası; ancak maliye politikasını da göz ardı etmemek gerekiyor.

MALIYE ile ilgili hikayeler