14 Mayıs'a adım adım: Milletvekili listeleri #1

Yüksek Seçim Kurulu'na (YSK) milletvekili aday listelerinin teslim edilmesi için dün, son gündü. Partiler listelerini YSK’ya iletirken listeler de kamuoyuyla paylaşıldı. Geçtiğimiz seçimlerle kıyaslandığında 2023 seçimlerinde listeler büyük önem kazandı. Bazı isimler özellikle dikkat çekti, kimi partiler ise sürpriz yapmadı. Peki listeler nasıldı? Hangi isimler neden öne çıktı? Milletvekilleri adayları neden önem kazandı? 

Murat Sabuncu, T24'teki milletvekili adayları listelerine ilişkin yazısında cümleye şöyle başlıyor:

"Öyle bir seçim ki… Böyle başlıyor cümleler… Haklı herkes… Ya demokrasinin sonu ya 'cehennemin kapılarının kapatılması' zorlukları da olsa yeniden hukukun, birlikte yaşamın, özgürlüklerin, taşlarının döşenmesi. O yüzden herkes listelere bakıyor, kimi isimlere haklı olarak şerh koyuyor, bir şekilde idare ediyor. Az söylüyor, içine atıyor."

• Neden önemli? 2023 seçimleri, hem cumhurbaşkanlığını hem de milletvekilliğini kapsıyor. İttifaklarla dolu seçimde partiler için cumhurbaşkanlığı seçimlerini kazanmak kadar milletvekili çoğunluğunu kazanmak da önemli. Meclis çoğunluğunun kazanılması hem Cumhur İttifakı hem de Millet İttifakı için önem taşıyor. Özellikle Güçlendirilmiş Parlamenter Sistemi'ne geçiş vaadi gibi anayasal düzenlemeleri içeren birtakım vaatler için meclis çoğunluğunun sağlanması, referandum yapılmadan bazı düzenlemelerin meclis oylamasıyla gerçekleştirilmesini sağlayacak. 

Listeler nasıl? 

Cumhur İttifakı

Cumhur İttifakı; AK Parti, MHP, Büyük Birlik, YRP ve HÜDA-PAR'dan oluşuyor. DSP ise ittifaka dahil değil; ancak cumhurbaşkanlığı seçiminde Recep Tayyip Erdoğan'ı destekliyor. İttifakı oluşturan partilerden HÜDA-PAR, milletvekili seçimlerinde AK Parti'den adaylarını çıkardı. Diğer partiler ise seçime kendi aday listeleriyle katıldı.

• Neden? AK Parti'nin listelerinde HÜDA-PAR'dan isimlere yer vereceğinin açıklanmasının ardından siyaset yazarları ve yorumcular, MHP'nin bu durumda ortak liste çıkarmayacağını HÜDA-PAR ile listede yer almak istemeyebileceğini değerlendirmişti. YRP'nin de ayrı listeyle seçime gireceğini açıklamasının MHP'nin bu kararında etkili olduğu şeklinde yorumlanmıştı. 

AK Parti: BBC Türkçe'den Ayşe Sayın'ın haberine göre;listenin tesliminden sonra açıklama yapan AK Parti Genel Sekreteri Fatih Şahin, listedeki değişim oranının %65 olduğunu bildirdi. AK Parti milletvekillerinden 181'ini aday göstermedi, sadece 104 milletvekili aday yapıldı. Genel Başkanvekili Binali Yıldırım, TBMM Başkanı Mustafa Şentop, AK Parti Grup Başkanı İsmet Yılmaz, üç dönem kuralı nedeniyle aday gösterilmeyenler arasında. Kendi istekleriyle aday olmayan Sağlık Bakanı Fahrettin Koca ile Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy dışındaki 15 bakan liste başından aday gösterildi.

• Öte yandan: Cumhur İttifakı'na destek açıklayan DSP lideri Önder Aksakal seçilebilir bir yer olan İstanbul 2. Bölge'de 4. sıradan aday gösterildi. DSP Genel Başkan Yardımcısı Hasan Erçelebi, Ankara 1. Bölge'de 9. sıradan aday yapıldı. Ejder Onursal ise Ankara 2. Bölge'de 9. sıradan aday oldu. HÜDA-PAR lideri Zekeriya Yapıcıoğlu ise İstanbul 3. Bölge'de 4. sıradan aday gösterildi. Parti Sözcüsü Serkan Ramanlı, Batman'da 2. sıradan, Genel Sekreter Şehzade Demir Gaziantep'te 6. sıradan, Diyarbakır İl Başkanı Faruk Dinç de Mersin'de 4. sıradan aday oldu.
• Dahası: Milletvekilliği için Ağrı Belediye Başkanlığı görevinden istifa eden Savcı Sayan, İzmir 1. Bölge'de 6. sıradan aday gösterildi. AK Parti'den milletvekili adayı olmak için Hatay Valiliği'nden istifa eden Rahmi Doğan ise aday listesine giremedi. 

MHP: Ayşe Sayın, MHP'nin listesine ilişkin haberindeMHP lideri Devlet Bahçeli'nin memleketi Osmaniye'den ilk sıradan aday olduğunu, eski Ülkü Ocakları Başkanı Sinan Ateş suikastıyla adı gündeme gelen ve 2018 seçimlerinde liste başından aday olan Mersin Milletvekili Olcay Kılavuz'unise aynı ilden 4. sıradan aday gösterildi. 

• Detaylar: Grup başkanvekilleri Levent Bülbül Sakarya'dan, Erkan Akçay  Manisa'dan 1. sıradan yeniden aday oldu. Genel Sekreter İsmet Büyükataman Bursa, teşkilattan sorumlu Genel Başkan Yardımcısı Semih Yalçın ile seçim işlerinden sorumlu Genel Başkan Yardımcısı Feti Yıldız, İsmail Faruk Aksu, İzzet Ulvi Yönter İstanbul’dan aday gösterildi. Genel başkan yardımcıları Mustafa Kalaycı Konya, Mevlüt Karakaya, Sadir Durmaz, Yaşar Yıldırım Ankara’dan, Taner Osmanağaoğlu İzmir, İsmail Özdemir Kayseri’den yeniden aday gösterildi.
• Dahası: MHP'nin 2018 seçimlerinde tek milletvekili çıkardığı Ankara 1. Bölgede Genel Başkan Yardımcısı Mevlüt Karakaya liste başı olurken, ikinci sırada Kamu-Sen Başkanı Önder Kahveci aday gösterildi. Aday listesinde 1978’de Ankara’da öldürülen savcı Doğan Öz cinayetinin sanıklarından İbrahim Çiftçi de yer aldı. Çiftçi Ankara 1. bölgeden dördüncü sıra adayı gösterildi.

YRP: Cumhur İttifakı'nda yer alan Yeniden Refah Partisi (YRP) de listesini kamuoyuna duyurdu. YRP lideri Fatih Erbakan, İstanbul 2. bölge 1. sıradan milletvekili adayı oldu. 

Emek ve Özgürlük İttifakı 

Emek ve Özgürlük İttifakı; Türkiye İşçi Partisi (TİP), Emekçi Hareket Partisi (EHP), Emek Partisi (EMEP), Halkların Demokratik Partisi (HDP), Sosyalist Meclisler Federasyonu (SMF) ve Toplumsal Özgürlük Partisi'nden (TÖP) oluşuyor. HDP, EHP, EMEP, SMF ve TÖP, seçime ortak listeyle Yeşil Sol Parti'den gireceklerini duyurdu. TİP ise kendi listesiyle seçime gireceğini açıkladı.

Yeşil Sol Parti: BBC Türkçe'den Hatice Kamer'in haberine göre; Hüda Kaya, Garo Paylan, Feleknas Uca, Hişyar Özsoy, İmam Taşçıer gibi isimlerin yer aldığı 33 HDP milletvekili, iki dönem kuralı nedeniyle aday olmadı. İki dönemden fazla milletvekilliği yapan HDP Eş Genel Başkanları Mithat Sancar ve Pervin Buldan ile DTK Eş Başkanı Berdan Öztürk, Meral Danış Beştaş, Sezai Temelli ve Saruhan Oluç için bu kural esnetildi.

• Öte yandan: Gazeteciler Hasan Cemal ve Cengiz Çandar, Yeşil Sol Parti'den milletvekili adayı oldu. Eski milletvekili Sırrı Sakık, belediye başkanlığı yaptığı sırada yerine kayyum atanan Ağrı’dan, Sakık gibi belediye başkanıyken görevden alınıp yerine kayyum atanan Tuncer Bakırhan da Siirt’ten aday gösterildi. Akademisyen Onur Hamzaoğlu, sanatçı Kerem Fırtına da İstanbul’dan listeye girdi. 
• Dahası: Emek ve Özgürlük ittifakı bileşen temsilcilerinden aday gösterilen isimler de listede yer aldı. İstanbul’da; Ezilenlerin Sosyalist Partisi’nden (ESP) Çiçek Otlu, SMF’den Cemil Güngören, EHP lideri Hakan Öztürk, TÖP Sözcüler Kurulu üyesi Perihan Koca, EMEP’ten İskender Bayhan, Sosyalist Dayanışma Platformu’ndan (SODAP) Kezban Konukçu, İzmir’de Devrimci Parti’den Burcugül Çubuk, Gazinatep’te EMEP’ten Sevda Karaca Demir, Adana’da Sosyalist Yeniden Kurtuluş Partisi’nden (SYKP) Tülay Hatimoğulları aday gösterildi.

TİP: BBC Türkçe'den Fundanur Öztürk'ün haberine göre; TİP 87 bölgeden 53'ünde seçime kendi adaylarıyla katılıyor. Partinin milletvekili aday listesinde pek çok işçi, sanatçı, insan hakları savunucusu ve sivil toplum kuruluşu üyesi yer aldı. Gezi Parkı davasında 18 yıl hapis cezası verilen Avukat Can Atalay, TİP’in güçlü olduğu Hatay’da birinci sıradan milletvekili adayı gösterildi. TİP lideri Erkan Baş, Barış Atay’ın Hatay’dan feragat ederek yerini Gezi Davası tutuklusu Can Atalay’a bıraktığını söyledi. TİP'in Barış Atay dışındaki milletvekillerinden Erkan Baş İstanbul 3. Bölge'de 1. sıradan, Ahmet Şık İstanbul 2. Bölge'de 1.sıradan, Sera Kadıgil ise İstanbul 1. Bölge'de 1. sıradan aday gösterildi. 

• Bununla birlikte: Usta gazeteci Umur Talu, İstanbul 3. bölgeden 3. sırada aday oldu. Çorlu’daki tren kazasında oğlu Oğuz Arda Sel'i kaybeden Mısra Öz ve gözaltında dövülerek öldürülen gazeteci Metin Göktepe’nin kardeşi Meryem Göktepe de aday listesinde yer aldı. Gazeteci İrfan Değirmenci İzmir 2. Bölge'de 2. sırada yer alırken, oyuncu Mehmet Aslantuğ Muğla’da ilk sırada aday gösterildi. Trans kadın aktivist ve oyuncu Esmeray Özadıktı, İstanbul 2. Bölge'de 3. sıra adayı oldu.
  

Editörün önerisi: Politika yayınımız Spektrum, bu hafta itibarıyla milletvekili adaylarının profillerini ve çalışmalarını değerlendirecek, adaylara ilişkin analizlere yer verecek. Editörlerimiz 2018 seçim sonuçlarının analizleriyle olası 2023 seçim sonuçlarını kaleme alacak. Milletvekillerine ilişkin detaylı analizleri, 2018 seçimlerinin bugünkü yansımalarını ve 2023 seçiminin sonuçlarına ilişkin senaryoları okumak için Spektrum'u takip edebilirsiniz.