Pandemi

Mesafelenmenin getirdikleri: Teletıp

Kaan Uzdoğan

Simon Ang

döneminin olağanüstü koşulları ekonomik hareketliliği ve günlük hayatı birçok açıdan yavaşlatsa da şu ana kadar yaygınlık kazanamamış inovatif hizmetlerin yaygınlaşmasını hızlandırdı. Bu hizmetlerden birisi de teletıp. Özellikle kısıtlayıcı düzenlemeler sebebiyle pratikte kullanılmayan teletıpta 10 yılda gerçekleşemeyen değişimler birkaç hafta içinde yaşanıyor.

Salgın döneminde virüsün en hızlı yayılma gösterdiği yerlerin başında hastaneler geliyor. Bir günde çok sayıda hasta ile temasa geçen sağlık çalışanlarının enfekte olma tehlikeleri hâlihazırda yüksek iken ziyarete gelen hastaların da çok sayıda potansiyel hastanın bulunduğu hastanelerde virüs taşıyıcısı hâline gelme riski bulunuyor. Bu sebeple birçok hastane zaruri olmayan ziyaretleri kabul etmiyor. Bu şartlar altında teletıp, sağlık hizmetlerinin kısmen devam edebilmesi için bir fırsat olarak ortaya çıkıyor.

Teletıp teriminin tanımı hakkında bir uzlaşma olmasa da terim genellikle uzaktan klinik hizmetleri, tanı, takip gibi aşamaları ifade ediyor. Uzaktan sağlık ve e-sağlık gibi ifadeler ise sağlık hizmetlerinin klinik dışı eğitim, idare, bilgilendirme, veri yönetimi gibi yönlerini de kapsıyor. Yakın dönemdeki salgına bağlı ani gelişmeler ise genellikle başta doktor muayeneleri olmak üzere klinik hizmetlerde görülmekte.

• Gelişmeler: Geçtiğimiz ay başkan Trump’ın talimatı doğrultusunda federal sağlık sigortası kurumu CMS çok sayıda sağlık hizmetinin geçici olarak uzaktan gerçekleştirilmesine izin verdi ve bu hizmetleri sigorta kapsamına aldı. Sanal hizmetleri bulunan hastanelerin randevu başvuruları bir hafta içerisinde katlanırken teletıp hizmeti veren kuruluşlar haftalık 100 bine ulaşan randevu rakamları bildirdiler. Düzenlemelerin gevşemesiyle birlikte açılan alanı doldurmak için faaliyet gösteren Teladoc, DoctorOnDemand, MDLive gibi firmalar kıyasıya rekabet ederken farklı girişimler de yatırım çekmeye başladı. Ayrıca Google da arama ve Haritalar uygulamasında sağlık hizmetleri sonuçlarına çevrim içi hizmetler veren kliniklerin bilgilerini göstereceğini duyurdu.
  
• Kaygılar: Teletıp hizmetleri kırsaldan sağlık hizmetine ulaşabilme, maliyetleri düşürme, ölçeklenme gibi fırsatlar sunsa da çeşitli soru işaretleri ile birlikte geliyor. Başta teknolojinin sürece aktif dahil olması ile veri gizliliği ve güvenlik gibi sorunların ortaya çıkmasının yanında tıp hukukunun teletıptan nasıl etkileneceği bilinmiyor. Ayrıca teletıp hizmetlerinden en çok fayda görecek dezavantajlı kesim ve yaşlı nüfusun geniş bant bağlantı ve akıllı telefonlara erişiminin kısıtlı olması bir diğer soru işareti olarak ortaya çıkıyor.
  
• Türkiye'de salgın döneminde SGK veya Sağlık Bakanlığı mevkiinde bir düzenleme açıklanmamış iken mevcut Sağlık Bakanlığı Teletıp Sistemi’nde radyoloji tetkik görüntülerinin web üzerinden görüntülenmesi ve e-Nabız üzerinden hastalar ile paylaşılması mümkün. Bunun yanında çeşitli özel sağlık kuruluşları ve özel sigortalar teletıp hizmetleri vermeye başladıklarını duyurdu ve İstanbul Büyükşehir Belediyesi de Psikolojik Danışmanlık Hattı’nın hizmete alındığını açıkladı.