Demokrat Parti’nin kuruluşuna CHP sıralarındaki tartışmalar sebep olmuştur. Dolayısıyla DP’nin tarih
Demokrat Parti’nin kuruluşuna CHP sıralarındaki tartışmalar sebep olmuştur. Dolayısıyla DP’nin tarihi ve politikaları bir taraftan da Cumhuriyet Halk Partisinin tarihiyle birleşik konumdadır. Celal Bayar, Adnan Menderes, Fuad Köprülü ve Refik Koraltan’ın vekilleri oldukları CHP’nin uyguladığı politikalardan duydukları rahatsızlık kendilerini yeni politikalar aramaya itmişti. Bahsi geçen rahatsızlık duygusu ise CHP’nin 1929 ekonomik krizi sebebiyle hali hazırda otoriterleşen devletin daha sıkı politikalara yönelmesiyle oluşmaya başlamıştı. Bu sıkı politikaların ikisinin ise CHP için hoş sonuçları olmayacaktı. Bunların ilki olan “Varlık Vergisi” savaş sırasında zarar görmüş ekonomiyi toparlamayı hedefliyordu. Fakat vergilerin yükünden rahatsız olan halk için bu yeni vergi kalemi CHP’ye olan desteğin azalmasına sebep olacaktı.
CHP’nin diğer politikası ise “Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu” idi. Bu kanun ile CHP büyük toprak sahiplerinin toprakları küçük çiftçiye destek olmak için yeniden dağıtacaktı. Aynı şekilde bu politika da CHP’nin istediği etkiyi yaratamamış ve kendisine duyulan desteğin sarsılmasıyla sonuçlanmıştı. Nihayetinde toprak sahipleri yeniden dağıtılması gereken arazilerin kendilerininki değil, ülkenin tarım yapılan arazilerinin çoğunu tekelinde bulunduran devletin arazileri olması gerektiğini düşünüyordu.
Tüm bu olayların takibinde ise Meclis içerisinde dönen tartışmalar vardı. Celal Bayar ve Adnan Menderes’in başını çektiği bir grup vekil, 1945 yılı Meclis bütçe görüşmeleri sırasında red oyu vermiş, Demokrat Partinin kuruluşu ile bitecek parti içi tartışmaları ateşlemişti. Bir sonraki büyük kırılma ise “Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu” görüşmeleri sırasında yaşanmış, Adnan Menderes ve Celal Bayar’ın yasa tasarısı hakkında yaptıkları sert çıkışlar Meclisi kaosa süreklemişti. Bu olayın takibindeki günlerde ise Adnan Menderes, Celal Bayar, Fuad Köprülü ve Refik Koraltan, CHP’ye “Dörtlü Takrir” adı verilen bir önerge götürdüler. Bu önerge ile muhalif grup, CHP iktidarından otoriter politikalardan geri dönülmesini, çok partili hayata geçilmesini ve demokratik prensiplerin uygulandığı bir sistemin oluşturulması talep ediyordu. Dörtlü Takrir’in verilmesinin ardından önerge sahiplerinin basın yoluyla CHP’yi protesto etmesi sebebiyle CHP yönetimi harekete geçmiş ve Menderes, Koraltan ve Köprülü Cumhuriyet Halk Partisinden ihraç edilmişlerdir. Bu olayın takibinde ise Bayar hem partideki görevinden hem de milletvekilliği görevinden istifa etmiş, yeni bir parti kuracağını duyurmuştur.
7 Ocak 1946 tarihinde resmi olarak kurulan Demokrat Parti içinden ayrıldığı CHP’nin aksine daha liberal politikalar üretmeyi amaçlıyor, CHP’nin sıktığı kemeri çözeceği sözleri veriyordu. 27 yıllık iktidarın ardından devlet ile bütünleşmiş olan CHP, halkın gözünde ekonomik sıkıntılar sebebiyle suçlanıyor, her geçen gün DP’ye karşı popülerliğini kaybediyordu. CHP’nin güçsüz bir muhalefet olacağını tahmin ettiği DP, beklentileri haksız çıkarınca CHP iktidarı hızlı bir kararla 1946 belediye seçimlerini erkene alma kararı aldı. Daha örgütlenmesini tamamlayamayan DP vekilleri ise belediye seçimlerine katılmayacaklarını duyurmak durumunda kaldı. 1946 Belediye Seçimleri CHP iktidarının tek başına katıldığı son seçim olarak tarihe geçecekti.
İlerleyen aylarda CHP, birden fazla partinin katılacağı ilk genel seçimden zaferle çıkmak için son bir hamle daha yaptı. Ani bir oylamayla kabul edilen tasarıya göre genel seçimler erkene alınacak ve 21 Temmuz tarihinde yapılacaktı. Fakat bu sefer Demokrat Parti seçime katılma kararı alacaktı.
İLGİLİ BAŞLIKLAR
NEREDE YAYIMLANDI?
1946 yılında yapılan ilk çok partili seçimle başlayan Türkiye’nin demokrasi serüvenini zamanda ilerleyerek günümüze kadar adım adım takip edecek, seçimlerin sonuçlarını ve siyaset arenasına etkilerini beraber okuyacağız
05 Tem 2022

İLGİLİ OKUMALAR


