bronze

Douglas Harper, İngilizce kelimesinin kökenini önce Fransızca bronze biçimine bağlar. Türkçesi tunç olan bu maddenin bu bronz ismi ise şüphesiz ki Fransızcadan geçmiştir. Sonraki adımda İtalyanca bronzo şekline bağlanan kelimenin kökeni Orta Latince bronzium olarak verilmiştir.

Benzer bir şekilde başlayarak Nişanyan, İtalyanca bronzo kelimesini bu sefer Latinceye değil Farsça birincبرنج “pirinç” kelimesine bağlar. Akademik olarak bu bağlantının belirsiz olmasına rağmen, kendilerince geçerli olduğunu da not düşmüştür.

Peki bu araştırmacıların görüşlerine rağmen farklı bir şey önerebilir miyiz? Bu belirsiz kökü burada aydınlatma şansımız var mı?

Desteklemek istediğimiz görüş aslında daha önce 1907’de Ottorino Pianigiani tarafından dile getirilmiştir. Kendisinin İtalyanca etimolojik sözlüğünde bronzo için belirttiği görüşü hadi burada derinleştirelim.

Aradaki bağlantıyı daha iyi anlayabilmek için, başka bir kelimeye bakmak faydalı olabilir. Kahverengi.

Bilindiği üzere, Latince ve Farsçanın ortak noktaları, Hint-Avrupa dilleri olmalarıdır. İlk adımda gözümüz diğer Hint-Avrupa dillerine kaymaktadır.

İngilizcedeki biçimi brown, Eski İngilizce brun halinin zaman içinde değişmiş halidir. Bir Germen dili olan İngilizcenin özgün kelime haznesini Almanca ile karşılaştırırız. Almanca braun, aynı köktendir. Encyclopedia Brittanica bu iki kelimenin de kökeninin, Eski Almanca brun kelimesi olduğunu belirtir.

Aynı kaynakta bulunan ilginç bir saptama, bir adım daha geriye gidip, brun kelimesini Ana-Germen Dili brunaz ile ilişkilendirir. Guus Kroonen, brun kelimesinin kökenini *bhruh-n-os olarak verir, dönüşümünü ise Dybo'nun Yasası olarak adlandırılan Ana-Germen Dili kısaltma işlevine bağlar.

Bu bulgulardan yola çıkarak Orta Latince bronzium’un ve takiben İtalyanca bronzo’nun, Farsça birinc ile doğrudan bir ilişkisinden ziyade, Ana-Germen Dili brunoz ile ortak bir Hint-Avrupa kökü olabilir mi?

Ana-Germen Dili brunoz kelimesinin kökü bir Hint-Avrupa Anadili biçimine kadar takip edilmiş gözüküyor: Hint-Avrupa Anadili *bʰerH-. Simon Ager’e göre *bʰerH- hem gri, hem kahverengi anlamındadır. Anlamsal olarak Türkçe boz kelimesi ile paralelliği ise düşündürücüdür.

Özetle bronz kelimesinin kökeninin ne Latincede ne de Farsçada bitmesi tatminkârdır. Olası bir ortak kökün ise Hint-Avrupa dillerindeki kahverengi kelimeleri ile bağlantısı olması bizce akla yatar bir açıklamadır.

Bizce brown’la brun, boz’la bronz biraz birbirlerine benziyor.