bankalar

Tam anlamıyla “modern” olmasa da, bugün anladığımız biçimine benzeyen kökenlerini Rönesans İtalyası’nda bulurlar.

Kuzey İtalya’nın zengin bölgelerinde varlıklı aileler, 14. yüzyılın sonunda bankalar kurmaya başlamışlardı. Bu dönem kurulan bankaların aralarında en bilineni muhtemelen, Medici ailesinin Banco dei Medici’sidir.

Anlaşılan onlar da banka/banco adını koymayı tercih etmişler, yani kökeni daha eski olsa gerek.

Rivayete göre Rönesans döneminde özellikle Floransalı bireysel bankacılar, para takası gibi işlemlerini sokakta bulunan, genellikle yeşil çuha örtülü bankların üzerinden yaparlardı.

Türkçeye de banka kelimesi İtalyanca, ya da bir sürü diğer bankacılık terimi gibi muhtemelen Venedikçeden, dişil banca kelimesinden geçmiştir.

İtalyanca ve Venedikçe “seki, masa” anlamlarına gelen kelime büyük ihtimalle Cermen bir dilden, Eski Yüksek Almanca bank kelimesinden gelmiş olabilir. Araştırmacılar kelimenin nihaî kökenini, Ana Cermen Dili *bankiz oluşumuna bağlarlar.

Cermen dillerinden İtalyan dillerine geçen bank/banka sözcükleriyle anlamsal olarak, Türkçe seki sözcüğü arasında bir benzerlik kurabiliriz.

İngilizce dahil Cermen dillerinde *bankiz kökenli kelimeler, “akarsuların iki yanında doğal olarak oluşan eğim” anlamına de gelmektedir.

Akarsuların yanlarındaki yumuşak kil ve toğrağın alınıp, yığılıp, şekil verilerek oturak yapılması bank kelimesinin, Türkçedeki anlamı olan “oturulacak sıra” anlamını da edinmesine yol açmıştır. Aynı köken ve anlamdan İngilizce bench “bank” kelimesi de türemiştir.

Yani kelimenin serüveni şöyle gelişmiştir: ilk Cermen insanlar, akarsuların kenarlarında, “banklarında” biriken topraklarla oturak, seki yapıp, adına yine bank demişlerdir. Yüzyıllar sonra benzeri tahta ve metal oturaklarda İtalyanlar para takası, sarraflık yapacak, yaptıkları işleme de bankacılık diyeceklerdir.

“Oturak, seki” anlamlarından muhtemelen Fransızca banc yoluyla Türkçe bank, “sarraf” anlamından da Venedikçe banca yoluyla Türkçe banka türemiştir.

Eğer banka kelimesinin Türkçe kökenli bir eşdeğerini arasaydık, herhalde seki dememiz gerekirdi.

Ve evet, kendisini bilmemne-Bank diye adlandırılan bankaların adları, oturulacak bir yer olduklarını ima eder, bankacılık yapılacak değil.

Kelime Köşesi'nden Ata Leblebici

Instagram'da @kelime_kosesi