Hamama gitmek, temizlenmenin ve arınmanın ötesinde, geçmişten bugüne uzanan köklü bir geleneği ve bir şifa alanını temsil ediyor. Hamam, gündelik rutinin içinde önemli bir kültürel bir sembol olmayı sürdürürken hamam kültürünü ve olmazsa olmaz ritüellerini Zeyrek Çinili Hamam ile birlikte keşfediyoruz.

Hamama gitmek, çağlar boyunca arınmanın ve temizlenmenin olduğu kadar, sosyalleşmenin, yaşadığımız şehirle ilişki kurmanın da bir yolu oldu. Belki herkesin evinde rahatça duş alabileceği bir banyonun olduğu bugünlerde artık yıkanmak için tek seçenek değil ama "Bugün bir hamama mı gitsek?" diye başlayan bir pazar günü halen içimizde 100 yıl önceki heyecanı uyandırıyor.

Bir hamamın kapısından içeri adım atmak, bir özbakım ritüelinin de ötesine geçerek tarihi solumanın, şifa bulmanın, zamanı yavaşlatmanın bir yöntemi hâline geliyor. Hamamların ve hamam ritüellerinin bugünün kaotik şehir yaşamında dahi varlıklarını sürdürmelerinin en önemli nedenlerinden biri de bu ihtiyaçların çağlar geçse de ortadan kalkmaması belki.

Hamamların tarihsel yolculuğu

Arkeolojik bulgulara göre bilinen en eski hamam örnekleri, Pakistan’daki Mohenjo-Daro’da bulunan “Büyük Hamam” kompleksiyle ilişkilendiriliyor ve yaklaşık olarak MÖ 2500-1500 arasına tarihleniyor. Yani neredeyse 4.500 yıldır hayatımızda hamamlar. Yıkanmak için kullanılan özel yapılar, oradan Antik Yunan ve Roma medeniyetlerine taşınıyor.

• Roma’da thermae olarak adlandırılan hamamların yalnız temizlik için değil, eğlence ve zevk için de kullanıldığı anlaşılıyor. Bu hamamların içinde spor yapılan, sohbet edilen, okuma ve tartışmaların yapıldığı sosyal alanları bulunuyor.

Osmanlı döneminde ise hamamlar, özellikle şehir yaşamının vazgeçilmez unsurlarından biri olarak öne çıktı. Medrese ve çarşılarla birlikte inşa edilen bu yapılar, temizlik ihtiyacının dışında dönemin toplumsal hayatını da şekillendiren, sosyalleşmeyi mümkün kılan mekanlar oldu. Günümüzde de varlığını sürdüren gelin hamamı, lohusa hamamı ve bayram öncesi yıkanmalar gibi gelenekler, hamamın toplumsal hayat içindeki yerini daha da güçlendirdi.

Zeyrek Çinili Hamam'ın hikayesi

İstanbul'un tarihî hamamları arasında özel bir yerde duran Zeyrek Çinili Hamam, Osmanlı döneminin en önemli tarihsel figürlerinden Barbaros Hayreddin Paşa tarafından, Mimar Sinan’a yaptırılmış; 1530-1540 yılları arasında inşa edilmiş bir yapı.

YAZININ DEVAMI