Contemporary Istanbul’un şehirdeki 21. edisyonu, sanat fuarlarının işlevine bakmak için iyi bir fırsat. Buradan yola çıkarak kaputu açıyoruz: Fuarların rolleri nasıl değişti, şehirlerle ilişkileri neden önem kazandı ve fuarın mesaisi neden fuar günleriyle sınırlı kalmıyor?

Yazı: Elif Bayram

Contemporary Istanbul'un hikayesi 2006'dan birkaç yıl öncesine, sosyal medya furyasının henüz başlamadığı bir döneme uzanıyor. Fuarın arkasındaki Ali Güreli ve Rabia Bakıcı Güreli, 2002-2005 arasında ArtIstanbul adıyla uluslararası bir sanat fuarı düzenliyor. Lütfi Kırdar'ı işleten şirketin kurucu ortakları olarak kendi anlatımlarıyla, “iyi bir lokasyon ve daha iyi standartlarda” uluslararası bir sanat fuarı yapabileceklerini düşünüyorlar.

• İstanbul da aynı yıllarda çağdaş sanat haritasında yerini hızla büyütüyor. İstanbul Bienali şehri uluslararası sanat dolaşımına çoktan dahil etmiş, İstanbul Modern 2004’te, Pera Müzesi 2005’te açılmış; Galerist 2001’de kurulmuş, galeriler, sanat merkezleri ve özel girişimler çoğalmış durumda. Üstelik bu, dünya genelinde sanat fuarlarının da sayısının artmaya başladığı bir döneme denk geliyor.

Bugüne geldiğimizde, Art Basel ve UBS'nin 2026 Global Art Market Report'una göre 2025'te dünya çapında 370 fiziksel sanat fuarı bulunuyor. Yani sanat fuarı hâlâ küresel sanat piyasasının önemli altyapılarından biri ancak fuarın rolü de değişiyor; artık yalnızca satışla ve piyasayla sınırlı kalamamaya başlıyor.

Fuarlar neden ve nasıl değişmek zorunda kaldı?

2000'lerin başında bir sanat fuarının çalışma biçimi daha basitti. Galeriler sanatçılarını ve eserlerini getirir, koleksiyonerler eserleri görür, görüşmeler yapılır ve satış tamamlanırdı. Sonrasında galerilerin internet siteleri, çevrimiçi viewing room'lar, Instagram, yayınlar ve bağımsız platformlar devreye girdi. Sanatçının ve galeri programının görünürlüğü birkaç fuar gününden bütün yıla yayıldı.

• Bir sanatçıyı keşfetmek, yeni işlerini görmek, galerilerin programlarını takip etmek veya sanat dünyasındaki eğilimleri anlamak için artık fiziksel olarak fuarı beklemek gerekmemeye başladı. Hatta sanatçı ve galerinin omuzlarına da görünürlük ve güncellik adı altında yeni yükler bindi.

Buna rağmen fuarlar, ticari ağırlığını korumaya devam etti. Art Basel ve UBS'nin 2026 Global Art Market Report'una göre 2025'te galerilerin satışlarının %35'i sanat fuarlarında yapıldı; bu, 2022'den bu yana görülen en yüksek oran. Üstelik fuarlardaki satışların %63'ü galerilerin kendi ülkeleri dışındaki fuarlarda gerçekleşti. Çünkü fuarların elindeki koz hâlâ çok güçlü: Fiziksel karşılaşmalar ve ağ kurma potansiyeli.

YAZININ DEVAMI