Yaman Alp Ungan

Bir çocuğun on lirası var. Bankaya koysa yıl sonunda on bir lira olacak. Bunun yerine limon alıyor, bütün yaz limonata satıyor, yıl sonunda elinde on bir lira kalıyor.

Annesi "Bir lira kazandın" diyor. Amcası "Hiçbir şey kazanmadın, o bir lirayı zaten oturduğun yerde alacaktın" diyor. İkisi de doğru söylüyor, çünkü ikisi farklı şey sayıyor. Annesinin saydığı muhasebe kazancıdır: Eline geçenden cebinden çıkanı düşer. Amcasının saydığı iktisadi kazançtır: Aynı parayı başka bir işte kullansaydı ne elde edecekti, onu da düşer.

Kaynakların verimli kullanılması

Bir ülke kimsenin geçmeyeceği bir köprü yapabilir. Çimento dökülür, işçi ücretini alır, makine çalışır. Bunların hepsi milli gelire eklenir; hesap doğrudur, rakam yükselir.

Ancak aynı para ve aynı emek bir limana ya da bir fabrikaya gitseydi, ülke yıllar boyunca daha fazlasını üretecekti. Aradaki fark hiçbir yere yazılmaz. Gayrisafi yurt içi hasıla bir hasılat rakamıdır, kazanç rakamı değildir. Ne sermayenin yıpranmasını düşer ne de o sermayenin başka bir işte getirebileceğini.

Şirket muhasebesinde de aynı boşluk vardır. Gelir tablosu borcun faizini gider yazar, ortağın koyduğu paranın maliyetini yazmaz. Bir şirket her yıl kar açıklayıp her yıl ortağını fakirleştirebilir. Bir ülke de her yıl büyüyüp her yıl fakirleşebilir.

İktisatçılar bu farkı ölçmek için tek bir soru sorar: Aynı sayıda işçi ve aynı miktarda makineyle geçen yıl ürettiğinden fazlasını üretebiliyor musun? Fazlasını üretiyorsan aradaki fark verimliliktir. Teknik adı toplam faktör verimliliğidir; büyümenin, daha çok girdi koymakla açıklanamayan kısmıdır. Robert Solow bu artığı 1950'lerde tanımladığından beri, bir ülkenin gerçekten zenginleşip zenginleşmediği buradan okunur.

DEVAMINI OKU