Afganistan'da barış süreci

ABD Başkanı Joe Biden perşembe günü yaptığı açıklamada, 1 Mayıs sonrası ABD askerinin hâlâ Afganistan'da olabileceğini söyledi. Biden, olası gecikmenin "taktiksel nedenlerini" açıklarken 1 Mayıs’ta çekilme tamamlanmasa bile sürecin 2021 yılı içinde tamamlanacağını düşündüğünü belirtti.

• Anlaşma koşulları: 29 Şubat 2020'de imzalanan anlaşma, tüm ABD ve NATO kuvvetlerinin 1 Mayıs 2021'e kadar Afganistan’dan çekilmesini ancak buna karşılık olarak Taliban'ın terörist gruplarla bağları kesmesini ve Afganistan içinde sürekli ateşkes için görüşmelere katılmasını kapsıyordu. Anlaşmanın imzalanmasının ardından Doha’da başlayan barış görüşmeleri şimdilik kesin bir sonuç vermedi.
  
  
• Sorunlar: Yetkililer, Taliban'ın, Afganistan'ın El Kaide gibi gruplar için yeniden bir operasyon üssü hâline gelmemesini sağlama kararlılığını sorguluyor ve Taliban liderliğinin terör örgütüyle bağlarını henüz tamamen kesmediğini öne sürüyor. Temmuz 2020'de yayımlanan BM raporuna göre, El Kaide'nin Afganistan'daki bir düzine ilde faaliyet gösteren 400 ila 600 askeri var. ABD Hazine Bakanlığı'nın 4 Ocak tarihli bir raporu, El Kaide'nin Afganistan'da yeniden örgütlendiğini söylüyor. Raporda, "El-Kaide, Taliban ile birlikte çalışmaya devam ederken Afganistan'da güç kazanıyor" deniliyor. Ayrıca görüşmeler sırasında ülkede şiddetin azalmasını bekleyen Afganistan hükümeti hayal kırıklığına uğradıklarını belirtiyor. Afganistan Birleşmiş Milletler Yardım Misyonu tarafından yayımlanan raporda 2020 yılında Afganistan'da 3 binden fazla sivilin öldürüldüğü ve 5.800 sivilin yaralandığı belirtiliyor.
  
  
• Veriler: The New York Times’a göre şu an Afganistan’da 3.500 ABD askeri ve 7.000 NATO askeri bulunuyor. Bu askerî birliklerin bir kısmı Afganistan güçleriyle ortaklaşa bir şekilde terör gruplarına karşı operasyonlar yürütürken kalan kısmı ise bölgede bulunan Afganistan güçlerine eğitim veriyor. Ayrıca bölgedeki ABD personelleri hâlâ Afganistan kuvvetleri için istihbarat ve hava desteği dâhil olmak üzere önemli görevler üstleniyor. ABD 2021 yılında Afganistan'a 4,8 milyar dolarlık kritik bir yardım sağlayarak Afganistan hükümetinin güvenlik harcamalarının %80'ini finanse etti. ABD Savunma Bakanlığı raporuna göre Afganistan, Irak ve Suriye’deki savaşlar ABD vergi mükelleflerine 11 Eylül 2001′den bu yana toplu olarak 1,57 trilyon dolardan fazlaya mal oldu.
  
  
• Arka plan: 11 Eylül 2001 terör eylemi sonrası dönemin ABD Başkanı Bush, yaptığı açıklamada eylemin failinin Usame Bin Ladin liderliğindeki El Kaide terör örgütü olduğunu ve Taliban’ın da El Kaide’ye destek verdiğini ifade etmişti. Devam eden süreçte ABD birçok ülkenin de desteğiyle Afganistan’da operasyonlar düzenlemiş ve bunların neticesinde Taliban rejimini devirmiş ve ülkenin yeniden inşa edilme sürecini başlatmıştı. Müdahalenin ardından yeniden yapılanma sürecine giren ve demokratik seçimler yapılan Afganistan’da ABD kontrolü yıllar içinde devam etmiş ve ülke; Rusya, Çin, Hindistan ve Pakistan gibi bölgesel güçlerin kontrol altında tutulmasını sağlamak, Orta Asya pazarına ve kaynaklarına erişebilmek, terörle mücadele etmek, bölgesel istikrarı sağlamak gibi pek çok farklı konuda ABD’ye hizmet etmişti.
  
  
• Beklentiler: 3 Şubat'ta kongreye sunulan iki partili raporda, ABD güçlerinin geri çekilmesinin şiddetin azaltılmasına, Afganistan içi müzakerelerde ilerlemeye ve El Kaide'nin kontrol altına alınmasına bağlı olması gerektiği belirtildi. Rapor, ABD birliklerinin sorumsuzca geri çekilmesinin bir iç savaşa yol açacağı konusunda uyardı. ABD Özel Harekât Komutanı Richard Clarke, 2 hafta önce verdiği demeçte uygun koşullar sağlanmadan ABD askerlerinin geri çekilmesi hâlinde, ortaya çıkacak şiddet ortamının Afganistan hükümetinin devrilmesiyle sonuçlanabileceğinin altını çizdi. ABD Dışişleri Bakanı Anthony Blinken ise barış görüşmelerinin değerlendirileceği uluslararası bir toplantının ev sahipliği için Türkiye'yi önerdi. Afganistan'da tüm taraflara ulaşabilen ender ülkelerden olan Türkiye, nisan ayının ilk yarısında düzenlenmesi beklenen zirveye ev sahipliği yapacak.
  
  
• Biden'ın kararı: Biden’ın Obama hükümetinde başkan yardımcılığı yaptığı süreçte eğiliminin Afganistan’da terörle mücadele misyonları yürütmek üzere asgari düzeyde bir ABD varlığının bulunması gerektiği yönünde olduğu biliniyor. Ancak şu an önünde selefi tarafından imzalanmış bir anlaşma ve verilmiş sözler bulunuyor. Daha önce anlaşmayı değerlendirirken çok iyi müzakere edilmiş bir anlaşma olmadığını söyleyen Biden’ın önünde kritik bir süreç var. Başkan’a yakın olan kesimler şimdilik kendisinin, birliklerin ayrılması hâlinde Afganistan'da meydana gelebilecek güvenlik risklerinin son derece farkında olduğunu ancak kesin bir şekilde anlaşmaya uyup uymayacağı hakkında karara varmadığını belirtiyor.