ABD-İran arasında iki haftalık ateşkes: İran'ın 10 maddelik planında neler var?

ABD Başkanı Donald Trump, Truth Social hesabından yaptığı paylaşımda, Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ve Pakistan Genelkurmay Başkanı Mareşal Asım Münir ile yaptığı görüşmelerin ardından, ilan ettiği 48 saatlik sürenin dolmasına 1,5 saat kala İran'a yönelik askerî operasyon planlarını iki hafta süreyle askıya almayı kabul ettiğini açıkladı:

"Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ve Pakistanlı Asım Münir ile yapılan görüşmelere dayanarak ve onların bu gece İran’a gönderilmesi planlanan yıkıcı gücü durdurmamı talep etmeleri üzerine, ayrıca İran’ın Hürmüz Boğazı’nın tam, derhal ve güvenli şekilde açılmasını kabul etmesi şartıyla, İran’a yönelik bombardıman ve saldırıları iki haftalık bir süre için askıya almayı kabul ediyorum. 

Bu, iki taraflı bir ateşkes olacaktır! Bunun nedeni, tüm askerî hedeflere zaten ulaşmış ve hatta aşmış olmamız, İran ile uzun vadeli barış ile Ortadoğu’da barışa yönelik kesin bir anlaşma konusunda oldukça ilerlemiş olmamızdır. 

İran’dan 10 maddelik bir öneri aldık ve bunun müzakere edilebilir bir temel olduğuna inanıyoruz. Geçmişteki anlaşmazlık konularının neredeyse tamamı Amerika Birleşik Devletleri ile İran arasında uzlaşmaya varılmıştır, ancak iki haftalık süre anlaşmanın tamamlanması ve sonuçlandırılması için gerekli olacaktır. Amerika Birleşik Devletleri Başkanı olarak ve aynı zamanda Ortadoğu ülkelerini temsilen, bu uzun vadeli sorunun çözüme bu kadar yaklaşmış olması benim için bir onurdur. Bu konuya gösterdiğiniz ilgi için teşekkür ederim!"

"İran İslam Cumhuriyeti adına, bölgedeki savaşı sona erdirmek için yorulmak bilmeden çaba gösteren sevgili kardeşlerim, Pakistan Başbakanı Sayın Şerif ve Mareşal Münir’e şükran ve takdirlerimi sunarım. Başbakan Şerif’in tweet'inde dile getirdiği kardeşçe talebe yanıt olarak ve ABD'nin 15 maddelik önerisine dayalı müzakereler talebini ve ABD Başkanı'nın İran'ın 10 maddelik önerisinin genel çerçevesini müzakerelerin temeli olarak kabul ettiğini duyurmasını dikkate alarak, İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi adına şunu beyan ederim:

İran'a yönelik saldırılar durdurulursa Güçlü Silahlı Kuvvetlerimiz savunma operasyonlarını sonlandıracaktır. İki haftalık bir süre boyunca, İran Silahlı Kuvvetleri ile koordinasyon içinde ve teknik sınırlamalar dikkate alınarak Hürmüz Boğazı'ndan güvenli geçiş sağlanacaktır."

Çin'in etkisi ve Lübnan'ın durumu

ABD basınının adı açıklanmayan İranlı yetkililere dayandırdığı bir haberde, İran'ın dinî lideri Mücteba Hamaney’in ABD ile varılan 2 haftalık ateşkesi onayladığı bildirildi.

Haberde, ateşkesin kabul edilmesinde Pakistan'ın yoğun diplomatik çabaları, kritik altyapıya verilen hasarın yol açtığı ekonomik yıkım ile Çin'in son anlarda devreye girerek İran'dan esneklik göstermesini ve gerilimi düşürmesini istemesinin etkili olduğu ifade edildi.

Bir adım geriden: ABD Başkanı Donald Trump, İran'a yönelik saldırılarla ilgili "Bu gece bütün bir medeniyet yok olacak ve bir daha asla geri gelmeyecek. Bunun olmasını istemiyorum, ama muhtemelen olacak” açıklamasını yapmıştı. Pakistan ise ABD'ye saldırıları 2 hafta erteleme, İran'a da Hürmüz Boğazı'nı açma çağrısında bulunmuştu.

Ateşkes, Rusya ve Çin’in BM Güvenlik Konseyi’nde Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasını amaçlayan bir karar tasarısını veto etmelerinin hemen ardından ilan edildi. Bu veto kararları, Boğaz'ı yeniden açmak için BM’nin güç kullanımını engelledi. Rusya ve Çin, karar tasarısının İran aleyhine önyargılı olduğunu belirtti.

İran'ın 10 maddelik planı

İran Ulusal Güvenlik Konseyi, müzakerelerin Pakistan'ın başkenti İslamabad'da yürütüleceğini "En geç 15 gün içinde, müzakereler yoluyla İran'ın sahadaki zaferinin siyasi alanda da pekiştirilmesi hedeflenmektedir" sözleriyle duyurdu.

İran Ulusal Güvenlik Konseyi'nin açıklamasında İran'ın ABD Başkanı'nın verdiği sürelere önem vermediği belirtilirken "ABD'nin tehditlerini yerine getirememesi ve İran halkının tüm meşru taleplerini resmen kabul etmesi üzerine" 1o maddelik bir plan hazırlandığı belirtildi ve bu maddeler şu şekilde sıralandı:

"İran’a benzersiz bir ekonomik ve jeopolitik konum kazandıracak şekilde İran Silahlı Kuvvetleri ile koordine şekilde Hürmüz Boğazı’ndan düzenli geçişin sağlanması ve Direniş Ekseni'nin tüm bileşenlerine karşı savaşın sona erdirilmesi gerekliliği—ki bu da İsrail varlığının saldırganlığına karşı tarihî bir yenilgi anlamına gelir—ABD savaş güçlerinin bölgedeki tüm üslerinden ve konuşlanma noktalarından çekilmesi; anlaşmaya göre İran'ın kontrolünü garanti altına alan, Hürmüz Boğazı'ndan güvenli geçiş için bir protokolün oluşturulması; tahminlere göre İran'a tazminatların tam olarak ödenmesi; birincil ve ikincil tüm yaptırımların ve Güvenlik Konseyi kararlarının kaldırılması; yurt dışında dondurulmuş tüm İran paralarının ve varlıklarının serbest bırakılması ve son olarak tüm bu maddelerin Güvenlik Konseyi tarafından çıkarılan bağlayıcı bir kararda sabitlenmesi."

Ancak Konsey, bunun savaşın sonu olmadığını; İran'ın nihai müzakerelerde bu ilkelerin ayrıntılarının tamamlanmasının ardından savaşın sona ermesini kabul edeceğini de vurguladı.

İslamabad'da Cuma günü başlayacağı bildirilen müzakereler için 15 gün ayrıldığı, bu sürenin tarafların mutabakatıyla uzatılabileceği de bildirildi. Açıklama şu cümlelerle bitirildi:

"Eğer düşmanın sahadaki teslimiyeti müzakerelerde belirleyici bir siyasi başarıya dönüşürse bu büyük tarihî zaferi hep birlikte kutlayacağız; aksi takdirde, İran halkının tüm talepleri yerine getirilene kadar omuz omuza savaşmaya devam edeceğiz. Parmaklarımız tetikte ve düşmanın en ufak bir hatası bile kararlı ve güçlü bir yanıtla karşılanacaktır."

İran devlet televizyonu da Trump'ın kabul ettiği 10 maddelik planın şartlarını şu şekilde duyurdu: