ABD sandığa gidiyor: Bilinmesi gerekenler ve isyan senaryosu

Seçim sonuçlarının belirlenmesine günler kala ABD’de seçim tartışmalarının önemli bir bölümü, Cumhuriyetçilerin başkan adayı Donald Trump’ın seçim sonuçlarına vereceği tepkileri tahmin etmeye yoğunlaştı.

Özellikle Demokrat Parti seçmenleri ve ABD seçimlerinde uzmanlaşmış analistlerin ortak kaygısı, Trump’ın 6 Ocak 2021 günü takipçilerini galeyana getirmesi sonucu başlayan Kongre Binası saldırısı gibi bir senaryonun bu yılki seçimden sonra da tekrarlanması. Öte yandan, seçim sonucu gündeme gelene kadar Trump’ın önderliğinde yaratılan seçim sistemiyle ilgili dezenformasyonun da seçim sürecine etkileri sürüyor.

Seçim süreci

Seçim günü 5 Kasım olmakla beraber, farklı eyaletlerin erken oy verme tarihleri ve oy verme yöntemleri olabildiği için seçim sonucunun 5 Kasım gecesi öğrenilememesi yüksek bir ihtimal. Amerikan vatandaşları, seçim gününden önce açılan sandıklarda oy kullanabiliyor veya oylarını posta yoluyla iletebiliyor. Vatandaşların oylarıyla belirlenen Seçiciler Kurulu ise Ocak ayında yapılacak olan kurul toplantısında oylarını Cumhuriyetçi Parti Başkan adayı Donald Trump veya Demokrat Parti Başkan adayı Kamala Harris adına atacaklar. 538 üyesi olan Seçiciler Kurulu’ndan 270 veya üstü sayıda oy alan aday, önümüzdeki dört yılın ABD Başkanı seçilmiş olacak.

Oyların sayımında ve Seçiciler Kurulu üyelerinin belirlenmesinde farklı kural ve şartlardan dolayı eyaletlerin sonuç açıklaması farklı günlerde gerçekleşebiliyor. Örneğin, Arizona ve Georgia gibi eyaletler erken oy verilebildiği ve oy sayımları erken başladığı için sonuçları daha hızlı açıklayabiliyorlar. Geçen seçimlerde sonucu en geç açıklayan eyalet Nevada ise bu yıl Arizona ve Georgia gibi sandıkları daha erken açarak süreci hızlandırmayı hedefliyor. Diğer yandan Kuzey Carolina, Wisconsin ve Pensilvanya’da hem oy oranlarının başa baş ilerleyeceği hem de oy sayımlarının gecikmeli sonuçlanacağı öngörülüyor.

Sandıklar kapandıktan sonra: Oy sayımı ve sandık güvenliği

Seçim günü yaklaştıkça adaylar ile seçmenler arasında artan gerginliğin yanı sıra anketlerde adayların oy oranlarının birbirine çok yakın çıkması da sandıklar kapandıktan sonraki sürecin yoğun geçeceğinin habercisi.

Hatırlatma dozu: 2020 seçimi ardından Cumhuriyetçi Parti’nin önde gittiği bazı eyaletlerde sayım devam ederken Demokrat Parti’nin oyları büyük oranda artış göstermiş ve eyaletteki seçim Cumhuriyetçilerin başkan adayı Trump’ın yenilgisiyle sonuçlanmıştı. Seçim sonuçları netleşene kadar (ve netleştikten sonra) Trump, bu eyaletlerde oy pusulalarının çalındığı iddialarını sıkça ortaya atmıştı.

• Kıran kırana geçeceği belli olan bu seçimlerde de Demokratların adayı Harris’ten ziyade Cumhuriyetçilerin adayı Trump’tan aynı davranışları tekrarlaması bekleniyor.

Sandık başında bulunan seçim görevlileri, ABD'de seçimlere güvenin ve transparanlığın en önemli unsurlarından biri olarak görülüyor. Öte yandan, Trump’ın 2020 seçimlerinin hemen ardından başlattığı ve sürdürdüğü, destekçileri arasında da kabul gören komplo teorileri, bu yılki seçimlerde Cumhuriyetçi Parti gözlemcilerinin taşkınlık çıkarabileceklerine işaret ediyor. 

CNN haberine göre, Cumhuriyetçi Parti’nin bu yıl görevlendirdiği gönüllü gözlemciler arasında Trump’ın 2020 seçimini kaybettiğini kabul etmeyen kesimden isimler mevcut. Çeşitli sebeplerle çıkabilecek kargaşaların öngörülmesi sonucu sandıkların bulunduğu alanlardaki güvenlik önlemlerinde bu yıl bir artış görülmekte.

Dezenformasyonla mücadele

Özellikle çekişmeli seçim bölgelerinde seçim görevlileri, gözlemci grupların çıkarabileceği sorunlar yerine sosyal medya üzerinden vatandaşların yanlış bilgi yayarak çıkarabilecekleri sorunlara odaklanıyor. Farklı eyaletlerin farklı seçim ve gözlemci kuralları olduğu için kasıtlı olarak yayılan yanlış bilgilerin düzeltilmesi de yine eyalete göre değişiklik gösterebiliyor. Kaldı ki devam eden bir seçim süresinde oy atılması veya oy sayılması sırasında dikkatlerin ofislere yoğunlaşmasından dolayı, sosyal medya üzerinden yayılan bilgilerin takip ve tetkik edilmesi ihtiyacı da yine seçimlerin işleyişini zedeleyen bir faktör.

Perspektif: ABD istihbarat uzmanları, geçen haftalarda sosyal medyada dolaşıma giren, göçmen olduğunu söyleyen bir kişinin çok sayıda oy pusulası göstererek birden fazla kez oy vermenin kolaylığını anlattığı videonun Rus kaynaklı bir sahte içerik olduğunu belirtmişti. 

Rusya'nın, ABD'de seçimlere güveni zedeleyerek bir iç karışıklık yaratmaya çalıştığı öne sürülüyor.

Trump tehlikesi

Kurumları ve seçim sistemleriyle yerleşik bir demokrasi diyebileceğimiz ABD’de bir başkan adayının seçim sonucuna saygı duymama ve kendi kitlesini seçim sonucunu reddetmek için harekete geçirme ihtimali olası gelmese de 6 Ocak 2021'deki Kapitol Binası saldırısı, bu yılki seçimler için yazılan senaryoları çeşitlendirdi. 

Politico’da dört analist tarafından biraraya getirilen senaryo, karşımıza çıkabilecek olasılıkların en aşırısını anlatıyor. Analistler, yaptıkları araştırmalar ve görüşmelerde Trump ve ekibinin seçimi kaybetmeye karşı çıkmaya kararlı olmaktan öte seçim sonucunu reddetmek için gerekli adımlar üzerinde çalıştıklarına dair edindikleri bilgileri birleştirerek bir senaryo çiziyorlar.

Senaryo, en basit hâliyle, Trump’ın seçimlerin güvenilirliğini sorgulatacak hikayeler ve komplo teorileri yayarak oluşturduğu kamuoyuyla Seçiciler Kurulu oylamalarına itiraz ederken bir yandan yakın olduğu eyalet ve ilçelere seçim sonuçlarını onaylamamaları için baskı yapacağı tahminiyle başlıyor. 

Böylece, başkanı belirleyecek olan Seçiciler Kurulu’nun dengelerinin Trump lehinde değiştirilmesi için zaman kazanılacak. Bu süre zarfında, Cumhuriyetçi Parti yönetiminde olan çekişmeli seçim bölgelerde yeni Seçiciler Kurulu üyesi atanacak ve bu üyeler de Cumhuriyetçi Parti Kongre üyeleri tarafından onaylanarak Seçiciler Kurulu’ndan Kamala Harris’in kazanması için gereken 270 oyun elde edilmesi engellenecek. 

Seçiciler Kurulu’ndan sonuç çıkmadığı için Temsilciler Kurulu’nda tekrarlanacak başkanlık seçiminde ise Trump’ın seçilmesi için yeteri sayıda Cumhuriyetçi üye bulunuyor. Dolayısıyla, bu senaryoya göre genel seçimde Cumhuriyetçi Parti kaybetmiş olsa da Trump göreve gelebilecek. 

• Bununla beraber, 2020 yılına kıyasla Trump açısından bu seçim döneminde bu senaryonun başarıya ulaşmasının daha zor olduğunu ve daha kısıtlı bir zaman olduğunu hatırlatmakta fayda var.