Seçim sonuçlarının belirlenmesine günler kala ABD’de seçim tartışmalarının önemli bir bölümü, Cumhuriyetçilerin başkan adayı Donald Trump’ın seçim sonuçlarına vereceği tepkileri tahmin etmeye yoğunlaştı.Özellikle Demokrat Parti seçmenleri ve ABD seçimlerinde uzmanlaşmış analistlerin ortak kaygısı, Trump’ın 6 Ocak 2021 günü takipçilerini galeyana getirmesi sonucu başlayan Kongre Binası saldırısı gibi bir senaryonun bu yılki seçimden sonra da tekrarlanması. Öte yandan, seçim sonucu gündeme gelene kadar Trump’ın önderliğinde yaratılan seçim sistemiyle ilgili dezenformasyonun da seçim sürecine etkileri sürüyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Seçim süreci</h2>Seçim günü 5 Kasım olmakla beraber, farklı eyaletlerin erken oy verme tarihleri ve oy verme yöntemleri olabildiği için seçim sonucunun 5 Kasım gecesi öğrenilememesi yüksek bir ihtimal. Amerikan vatandaşları, seçim gününden önce açılan sandıklarda oy kullanabiliyor veya oylarını posta yoluyla iletebiliyor. Vatandaşların oylarıyla belirlenen Seçiciler Kurulu ise Ocak ayında yapılacak olan kurul toplantısında oylarını Cumhuriyetçi Parti Başkan adayı Donald Trump veya Demokrat Parti Başkan adayı Kamala Harris adına atacaklar. 538 üyesi olan Seçiciler Kurulu’ndan&nbsp;270 veya üstü sayıda oy alan aday, önümüzdeki dört yılın ABD Başkanı seçilmiş olacak.Oyların sayımında ve Seçiciler Kurulu üyelerinin belirlenmesinde farklı kural ve şartlardan dolayı eyaletlerin sonuç açıklaması farklı günlerde gerçekleşebiliyor. Örneğin, Arizona ve Georgia gibi eyaletler erken oy verilebildiği ve oy sayımları erken başladığı için sonuçları daha hızlı açıklayabiliyorlar. Geçen seçimlerde sonucu en geç açıklayan eyalet Nevada ise bu yıl Arizona ve Georgia gibi sandıkları daha erken açarak süreci hızlandırmayı hedefliyor. Diğer yandan Kuzey Carolina, Wisconsin ve Pensilvanya’da hem oy oranlarının başa baş ilerleyeceği hem de oy sayımlarının gecikmeli sonuçlanacağı öngörülüyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Sandıklar kapandıktan sonra: Oy sayımı ve sandık güvenliği</h2>Seçim günü yaklaştıkça adaylar ile seçmenler arasında artan gerginliğin yanı sıra anketlerde adayların oy oranlarının birbirine çok yakın çıkması da sandıklar kapandıktan sonraki sürecin yoğun geçeceğinin habercisi.Hatırlatma dozu: 2020 seçimi ardından Cumhuriyetçi Parti’nin önde gittiği bazı eyaletlerde sayım devam ederken Demokrat Parti’nin oyları büyük oranda artış göstermiş ve eyaletteki seçim Cumhuriyetçilerin başkan adayı Trump’ın yenilgisiyle sonuçlanmıştı. Seçim sonuçları netleşene kadar (ve netleştikten sonra) Trump, bu eyaletlerde oy pusulalarının çalındığı iddialarını sıkça ortaya atmıştı.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Kıran kırana geçeceği belli olan bu seçimlerde de Demokratların adayı Harris’ten ziyade Cumhuriyetçilerin adayı Trump’tan aynı davranışları tekrarlaması bekleniyor.</li></ul>Sandık başında bulunan seçim görevlileri, ABD'de seçimlere güvenin ve transparanlığın en önemli unsurlarından biri olarak görülüyor. Öte yandan, Trump’ın 2020 seçimlerinin hemen ardından başlattığı ve sürdürdüğü, destekçileri arasında da kabul gören komplo teorileri, bu yılki seçimlerde Cumhuriyetçi Parti gözlemcilerinin taşkınlık çıkarabileceklerine işaret ediyor.&nbsp;CNN <a fr-original-style="" href="https://www.cnn.com/2024/10/25/politics/poll-watchers-concerns/index.html" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">haberine</a> göre, Cumhuriyetçi Parti’nin bu yıl görevlendirdiği gönüllü gözlemciler arasında Trump’ın 2020 seçimini kaybettiğini kabul etmeyen kesimden isimler mevcut. Çeşitli sebeplerle çıkabilecek kargaşaların öngörülmesi sonucu sandıkların bulunduğu alanlardaki güvenlik önlemlerinde bu yıl bir artış görülmekte.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Dezenformasyonla mücadele</h2>Özellikle çekişmeli seçim bölgelerinde seçim görevlileri, gözlemci grupların çıkarabileceği sorunlar yerine sosyal medya üzerinden vatandaşların yanlış bilgi yayarak çıkarabilecekleri sorunlara odaklanıyor. Farklı eyaletlerin farklı seçim ve gözlemci kuralları olduğu için kasıtlı olarak yayılan yanlış bilgilerin düzeltilmesi de yine eyalete göre değişiklik gösterebiliyor. Kaldı ki devam eden bir seçim süresinde oy atılması veya oy sayılması sırasında dikkatlerin ofislere yoğunlaşmasından dolayı, sosyal medya üzerinden yayılan bilgilerin takip ve tetkik edilmesi ihtiyacı da yine seçimlerin işleyişini zedeleyen bir faktör.Perspektif:&nbsp;ABD istihbarat uzmanları, geçen haftalarda sosyal medyada dolaşıma giren, göçmen olduğunu söyleyen bir kişinin çok sayıda oy pusulası göstererek birden fazla kez oy vermenin kolaylığını anlattığı videonun Rus kaynaklı bir sahte içerik olduğunu belirtmişti.&nbsp;Rusya'nın, ABD'de seçimlere güveni zedeleyerek bir iç karışıklık yaratmaya çalıştığı öne sürülüyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Trump tehlikesi</h2>Kurumları ve seçim sistemleriyle yerleşik bir demokrasi diyebileceğimiz ABD’de bir başkan adayının seçim sonucuna saygı duymama ve kendi kitlesini seçim sonucunu reddetmek için harekete geçirme ihtimali olası gelmese de 6 Ocak 2021'deki Kapitol Binası saldırısı, bu yılki seçimler için yazılan senaryoları çeşitlendirdi.&nbsp;Politico’da dört analist tarafından biraraya getirilen <a fr-original-style="" href="https://www.politico.com/news/magazine/2024/10/20/trump-overturn-2024-election-plan-00184103" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">senaryo</a>, karşımıza çıkabilecek olasılıkların en aşırısını anlatıyor. Analistler, yaptıkları araştırmalar ve görüşmelerde Trump ve ekibinin seçimi kaybetmeye karşı çıkmaya kararlı olmaktan öte seçim sonucunu reddetmek için gerekli adımlar üzerinde çalıştıklarına dair edindikleri bilgileri birleştirerek bir senaryo çiziyorlar.Senaryo, en basit hâliyle, Trump’ın seçimlerin güvenilirliğini sorgulatacak hikayeler ve komplo teorileri yayarak oluşturduğu kamuoyuyla Seçiciler Kurulu oylamalarına itiraz ederken bir yandan yakın olduğu eyalet ve ilçelere seçim sonuçlarını onaylamamaları için baskı yapacağı tahminiyle başlıyor.&nbsp;Böylece, başkanı belirleyecek olan Seçiciler Kurulu’nun dengelerinin Trump lehinde değiştirilmesi için zaman kazanılacak. Bu süre zarfında, Cumhuriyetçi Parti yönetiminde olan çekişmeli seçim bölgelerde yeni Seçiciler Kurulu üyesi atanacak ve bu üyeler de Cumhuriyetçi Parti Kongre üyeleri tarafından onaylanarak Seçiciler Kurulu’ndan Kamala Harris’in kazanması için gereken 270 oyun elde edilmesi engellenecek.&nbsp;Seçiciler Kurulu’ndan sonuç çıkmadığı için Temsilciler Kurulu’nda tekrarlanacak başkanlık seçiminde ise Trump’ın seçilmesi için yeteri sayıda Cumhuriyetçi üye bulunuyor. Dolayısıyla, bu senaryoya göre genel seçimde Cumhuriyetçi Parti kaybetmiş olsa da Trump göreve gelebilecek.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Bununla beraber, 2020 yılına kıyasla Trump açısından bu seçim döneminde bu senaryonun başarıya ulaşmasının daha zor olduğunu ve daha kısıtlı bir zaman olduğunu hatırlatmakta fayda var.</li></ul>

Her perşembe yerel ve ulusal politikadan en kritik meseleleri ele alarak derinlemesine inceliyor, bağımsız bir tutumla alanında uzman akademisyenlere mikrofon uzatıyoruz.

Türkiye'yi yakala, dünyayı anla.

Spektrum

Aylardır takip edilen ABD seçimleri geldi çattı. Eski Başkan Donald Trump ile Başkan Yardımcısı Kamala Harris arasında geçecek yarışın nasıl sonuçlanacağını henüz kimse kestiremiyor ancak Trump'ın kaybetmesi hâlinde sonuçları kabul etmeyeceğine dair ciddi endişeler var.

ABD sandığa gidiyor: Bilinmesi gerekenler ve isyan senaryosu

ABD'de Kasım seçimleri yaklaşırken Demokratların adayı Kamala Harris tarafından başkan yardımcılığına aday gösterilen Tim Walz, o günden beri seçimin gündeminde önemli bir yer tutuyor.İki kez Minnesota Valisi seçilen, başkan yardımcılığına aday gösterildiğinden beri de Demokratlar ve Cumhuriyetçiler tarafından farklı şekillerde tanıtılan Walz, iç politikada Minnesota’da okullarda ücretsiz yemek dağıtılmasına öncü olması, kürtaj hakkı ve silah kısıtlamalarına dair yeni uygulamalar getirmesiyle bilinirken, dış politikada Çin’deki öğretmenlik deneyimi, işgalin başından beri Ukrayna’ya desteği ve İsrail yanlısı görünümüne rağmen İsrail hükümetinin son dönemki politikalarına karşı duruşuyla öne çıkıyor.Demokratların seçimi kazanması hâlinde Walz'un nasıl bir siyasi mirası olabileceğini Bloomberg siyaset ve politika bülteni yazarı Patricia Lopez'e sorduk.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Amerikan siyasetinde Başkan Yardımcısı&nbsp;</h2>Lopez, acil bir durumda başkanlık görevine geçmesi gerekeceği için başkan yardımcılığının ABD siyasetinde çok kritik bir rol olduğunu söylüyor.&nbsp;Öte yandan:&nbsp;Acil durumlar dışında Başkan Yardımcısı’nın yetkisi ve otoritesi, Başkan’ın çizdiği sınırlar içinde kalıyor. Lopez’e göre Başkan Yardımcısı’nın bir diğer önemli görevi de seçim kampanyası sürecinde rakibi yıpratma görevini üstlenmesi. Böylece Başkan adayı daha sakin bir tonla kendi pozisyonunu anlatırken Başkan Yardımcısı adayı daha sert bir dille karşı propaganda yapabiliyor.<ul fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Bu son haftada Walz’un Trump'ı "garip" ve "tuhaf" gibi sıfatlarla tanımlayarak Demokratlar içinde yeni bir dalga oluşturmasını bu işlevinin bir örneği olarak görebiliriz. Lopez, Walz’un etkisiyle değişen bu yeni söylemi şu şekilde yorumluyor:</li></ul><blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; color: rgb(94, 53, 177); box-sizing: border-box;">"Sade ve sakin bir saldırı fakat bir anda herkes Cumhuriyetçileri bu şekilde tanımlamaya başladı. 35 yıldır seçim kampanyası takip eden bir gazeteci olarak bu kadar hızlı bir değişimi daha önce hiç görmemiştim."</blockquote><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Harris-Walz ikilisiyle gelen heyecan&nbsp;</h2>Çoğu analist gibi, Lopez de Biden’ın seçimden çekilmesi, yerine Harris ve Walz’un geçmesinin Demokratlar arasında bir heyecan ve umut dalgası yarattığını, adayın değişmesinin Demokratlar'ın kampanyasına yeni bir soluk getirdiğini düşünüyor:<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; color: rgb(94, 53, 177); box-sizing: border-box;">"Harris ve Walz da çok genç olmasalar da, 3 hafta öncesine kadar ABD tarihinin en yaşlı iki adayı arasında yaşanacağı düşünülen yarışı başka bir noktaya taşıdılar. Yaşın da ötesinde Harris, Afro-Amerikan seçmenin desteğini tekrar kazandı. 2020'de Biden da bu desteği sağlamıştı, ama bir süredir bu desteğin eridiğini görüyorduk. Genç seçmenler arasında da Biden'ın son dönemde kaybettiği heyecan yeniden canlanıyor. Böylece bazı çekişmeli seçim bölgelerinde Harris'in desteği Trump'ı aşabiliyor."</blockquote><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Neden Walz?</h2>Walz’un Harris açısından en iyi seçim olup olmadığına dair analistlerin farklı görüşleri var. Lopez, hem karakter olarak hem de Minnesota’da hayata geçirdiği ilerici politikalar nedeniyle Walz'un Harris'e çok uygun bir başkan yardımcısı adayı olduğunu belirtiyor:<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; color: rgb(94, 53, 177); box-sizing: border-box;">"Walz, Minnesota’nın güneyinde, yani kırsal kesimde siyasete atıldı. Aslında bir öğretmen, av meraklısı ve asker olarak Cumhuriyetçiler'e daha yakın bir profil çiziyordu ancak Demokratlar'ı tercih etti.&nbsp;Bu duruşuyla Minnesota’da hem Demokratlar'dan hem de merkezdeki seçmenden destek aldı. Kariyerinin son dönemine bakarsak Vali seçilmesi daha farklı bir dinamikti. Minnesota’nın en yoğun nüfuslu ve baskın üç bölgesi, Demokrat seçmenin ağırlıklı olduğu bölgeler. Dolayısıyla Walz’un Cumhuriyetçi ya da Trump destekçisi seçmenin fikrini değiştirecek bir etken olmadığı bariz, fakat ılımlı ve kararsız seçmen üzerinde etkisi olabilir gibi gözüküyor."</blockquote>Buna ek olarak Amerikan siyasetinde uzun süredir derinleşen kutuplaşma dolayısıyla her iki partinin de kemik tabanının karar değiştirmesini beklemenin zaten gerçekçi olmadığını eklemek gerekir.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Dış politikada Walz</h2>Birçok analist Walz’un, ABD’nin en önemli dış politika maddeleri konusunda getireceği katkılara <a fr-original-style="" href="https://foreignpolicy.com/2024/08/07/harris-walz-us-election-progressive-foreign-policy-war-israel-gaza-ukraine/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">odaklanıyor.</a> Mart ayında Minnesota Public Radio’ya konuk olan Walz’un, "İkisini aynı anda destekleyebilirsiniz: 7 Ekim saldırıları kabul edilemez ve İsrail’in kendisini koruma hakkı var. Fakat Filistinli sivillerin çapraz ateşte kalmaları sona ermeli" açıklaması konuya siyah-beyaz veya taraflı değil, yapıcı baktığını gösteriyor diyebiliriz.&nbsp;Ukraynalı The Kyiv Independent ise Harris’in Walz seçimini ele aldığı <a fr-original-style="" href="https://kyivindependent.com/harris-vp-pick-governor-tim-walz-good-news-for-ukraine/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">haberinde</a> Walz’u "samimi bir Ukrayna destekçisi" olarak tanımladı, ayrıca Minnesota eyaletinin Ukrayna savunması için kritik olan silah üretiminin merkezi olduğunu yazdı.&nbsp;Walz, ABD’nin Çin politikası konusunda da dikkat çeken bir isim. Siyaset bilimci Lev Nachman, Walz’un 1990’lardan beri ziyaret ettiği, eğitim verdiği Çin’i yakından tanımasının uygulanacak politikalara katkı sağlayacağını <a fr-original-style="" href="https://thehill.com/policy/defense/4817231-minnesota-governor-tim-walz-democratic-ticket/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">öngörüyor</a>. Lopez de Harris’in Walz’un deneyimlerinden yararlanacağını belirtiyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Harris-Walz vs. Trump-Vance</h2>Özellikle deneyim, stil ve kullanılan mesajlar bakımından başkan ve yardımcı adayları arasındaki farklılıklara değinen Lopez, başkan yardımcısı seçimi konusunda izledikleri strateji bakımından Harris ve Trump’ın benzer tutumlar sergilediklerini belirtiyor.&nbsp;Lopez, hem Walz hem de Vance’in başkan adayının fikirlerini takip edecek ama adayın önüne geçmeyecek karakterler olduğunu söylüyor. Öte yandan iki başkan adayı ve iki başkan yardımcısı adayının arasında tecrübe bakımından ciddi farklar&nbsp;var. 18 aylık Senato deneyimi dışında seçimle kazandığı mevki olmayan JD Vance ile siyasi kariyeri çeşitli görev ve kurumlarda geçmiş, politika geliştirme ve uygulama mekanizmalarına hâkim Walz, bu açıdan farklılaşıyor.&nbsp;<ul fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Lopez, politika geliştirme açısından Trump’ın deneyimini ve becerisini sorgularken Harris’in kariyerinde pek çok kez bu mekanizma içinde yer aldığını da vurguluyor.</li></ul>Tavır olarak, Trump-Vance ikilisi daha sivri, yerici bir dil kullanırken Harris-Walz ikilisi daha yumuşak olmalarına rağmen orta yolculuktan ziyade eleştirel bir tarzı benimsiyorlar. Lopez’e göre bu tavır farklılığı seçim kampanyalarının mesajlarına da yansıyor.&nbsp;Trump’ın "Bütün sorunları sadece ben çözebilirim" tavrının ve sürekli ülkenin durumunu, ekonomiyi, göçmenleri karanlık ve kötümser bir dille resmetmesinin karşısında Harris’in daha neşeli ve pozitif bir atmosferde sürdürdüğü seçim kampanyasının farklarını iki adayın miting konuşmalarından tespit etmek mümkün.Lopez ayrıca Demokratlar'ın bu pozitif mesajlarının Amerika’da özgürlük için yeni bir tanım yarattığını da gözlemliyor:<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; color: rgb(94, 53, 177); box-sizing: border-box;">"Önceden özgürlük kavramıyla Cumhuriyetçiler ilgilenirdi, özellikle devletin kontrolünü eleştirmek için... Bugün Cumhuriyetçi kanadın birçok konuda daha kontrolcü olduğunu görüyoruz. Kürtaj hakkı tartışması bunun en bariz örneklerinden biri. Harris, seçim kampanyasında özgürlüğün bireye ait olduğunu hatırlatarak kişilerin özel hayatlarına dair kararları kendilerinin alabileceği bir demokrasi ortamı tanımlıyor.</blockquote>

Kamala Harris'in Başkan Yardımcısı adayını da belirlemesiyle Kasım seçimlerine yeni bir heyecan geldi. Adayların söylem ve politika önerilerini konuşmak üzere Bloomberg siyaset ve politika bülteni yazarı Patricia Lopez ile görüştük.

Seçime aylar kala taze kan: Harris ve Walz'ın politika önerileri neler?

27 Haziran akşamı canlı yayında karşı karşıya gelen 2024 ABD Başkan adayları, 46. Başkan Joe Biden ve 45. Başkan Donald Trump, 90 dakika boyunca CNN ekranlarında moderatörlerin sorularını cevapladı. Münazaranın işleyişi: Başkanlık yarışı öncesi ilk münazara, Atlanta’daki CNN stüdyosunda, Biden ile Trump'ı ve iki moderatör eşliğinde karşı karşıya getirdi. Seyircisiz yapılan programda, adaylara soru sorma süresi iki dakikayla, cevaplama süresi ise birer dakika ile sınırlandırıldı. Adayların yanlarında önceden hazırlanmış notlar veya seçim propagandasıyla ilgili herhangi bir materyal getirmeleri yasaktı. Bir aday konuşurken diğerinin mikrofonunun kapatılacağı ve adayların birer dakikalık cevap süresini istedikleri gibi kullanabilecekleri belirtildi.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Bu son kural, yapılan konuşmalarda bariz dezenformasyon olsa bile kanalın konuşan adayın mikrofonunu kapatmayacağı anlamına geliyordu. Nitekim her iki adayın da mikrofonları, sorulan soruya cevap vermeseler dahi bir dakika bitince kapatıldı.&nbsp;</li></ul><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Tartışmanın gündemi</h2>İç politika sorularıyla başlayan münazarada ilk konu ekonominin gidişatı, spesifik olarak da Amerikan halkının Biden döneminde hissetmeye başladığı enflasyon oldu. Trump döneminde 100 dolar tutan market alışverişinin Biden yönetimi altında 120 dolar olduğunun altı çizilerek Biden’a bu konuda kendi yönetimini nasıl savunacağı soruldu.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Biden: Trump yönetiminden devraldığı ekonominin düşüşe doğru giden bir durumda olduğunu belirten Biden, henüz uyguladıkları politikaların bütün sorunları çözmediğini ama ikinci dönemde enflasyon ve bağlantılı sorunlara eğilmeye devam edeceklerini belirtti.&nbsp;</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Trump: Trump ise Covid-19 salgınının kendi dönemine denk geldiğini, buna rağmen ekonominin minimum zararı görerek idare edildiğini ve Biden’a sorunsuz bir ekonomi teslim edildiğini öne sürdü.</li></ul>Öte yandan, iç siyasetle ilgili diğer iki önemli konu kürtaj hakkı ve göçmenler oldu. Kürtaj konusunda Trump, yasa ve işleyişlerin eyaletlerin kontrolünde olması gerektiğini belirtirken Biden, bu konuda federal bir çerçeve geliştirilmesi gerektiğini savundu.&nbsp;Göçmen meselesi ise Trump’ın münazara boyunca üzerinde durduğu bir konu oldu. Eski başkan, Biden zamanında sınırların açılmasının sonucu olarak ülkeye giren yasa dışı göçmenlerin, ABD vatandaşlarına ait kaynakları kullandığı iddiasını sık sık tekrarladı; başkan seçildiği takdirde illegal göçmenlerin tespit edilerek ülkelerine geri gönderilecekleri büyük çaplı bir operasyon öngördüğünü belirtti.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Trump: Uzun yıllardır ABD'de yaşayan, çalışan veya eşi Amerikalı olan legal ve illegal göçmenlerin de bu plana dahil olup olmadığı sorusunu yanıtsız bıraktı ve Biden yönetimi altında sınır güvenliğinin tarihin en kötü durumuna geldiğini anlattı.&nbsp;</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Biden: Biden ise Trump’ın göçmen durumunu abartılı bir şekilde resmettiğini, sınır güvenliğinin sağlandığını ve başkan seçilirse de yine sınır güvenliği problemi olmayacağını belirtti.&nbsp;</li></ul><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Trump: ‘Amerika’da gerçek bir lider olsaydı bugün gördüğümüz savaşları görmezdik’&nbsp;</h2>Dış politika konusunda iki önemli nokta tabii ki Hamas-İsrail çatışması ve Rusya’nın Ukrayna’yı işgali oldu.&nbsp;Trump, kendisi başkan olsaydı iki savaşın da başlayamayacağını, çünkü İran’ın Hamas’ı destekleyecek ekonomik gücü kalmadığını ve Putin’in de Trump’a karşı gelmeyi göze alamayacağını anlatırken özellikle Biden yönetiminin Amerikan ordusunun Afganistan’dan çekilmesi planının çok kötü uyguladığını belirtti. Trump’ın bu konudaki argümanı, Afganistan’dan çekilme operasyonunun Putin gibi diğer aktörlerin, "gerçek bir lider olmadığı için" önce Biden’ı sonra da ABD’yi ciddiye almamasına yol açtığı yönündeydi.&nbsp;Trump, İsrail konusunda ise İsrail’in "başladığı işi bitirmesi" gerektiğini belirtirken, bölgede barışın sağlanması için bağımsız bir Filistin devletinin kurulmasına destek olup olmayacağı sorusunu da yine yanıtsız bıraktı ve konuyu değiştirerek Biden yönetiminin zayıf gördüğü noktalarından bahsetti.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Biden: ‘Avrupa’da başlayan hiçbir savaş Avrupa’yla sınırlı kalmadı’&nbsp;</h2>Öte yandan Biden, NATO üyeliğinin öneminin altını çizerek Trump’ın Putin’e karşı "Ne yaparsan yap" diye özetlediği tavrının tehlikeli olduğunu, Avrupa’da başlayan hiçbir savaşın Avrupa ile sınırlı kalmadığı için şimdiden Rusya’nın karşısında durmanın önemli olduğunu ve bu nedenle Ukrayna’ya destek olunduğunu belirtti. İsrail ve Hamas konusunda ise İsrail hükümetinin Biden yönetiminin sunduğu üç aşamalı çözüm planını kabul ettiğini belirterek son durumda şiddeti devam ettiren tarafın Hamas olduğunun altını çizdi.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Münazaranın diğer başlıkları</h2>İç politikada sağlık hizmetleri ve çocuk bakımı ücretleri, uyuşturucu kullanımı aşırı doz sonucu ölüm oranlarındaki artış da konuşulan konular arasındaydı. Hem dış hem de iç politika başlığı altına alınabilecek iklim krizi de tartışıldı. Bu konulardaki soruların cevapları adaylar tarafından ekonomi veya göçmen sorunu gibi konulara bağlandı ve çok net cevaplar verilmedi.&nbsp;Son olarak, her iki adaydan da yaşlarıyla ilgili seçmenin kaygılarına cevap vermeleri istendi. Biden, Trump’ın kendisinden 4 yaş küçük olduğunu belirterek kendisinin siyasette daha eski olduğunu ve daha becerikli olduğunu belirtti. Trump ise yakın zamanda yaptırdığı iki bilişsel test olduğunu, sonuçlarının etkileyici derecede yüksek çıktığını ve her yıl fizikî testten geçtiğini anlattı, "Sağlığımla ilgili bir sorun yok, bütün test sonuçlarım ortada" dedi.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Tartışma sonrası değerlendirmeler&nbsp;</h2>Canlı yayından sonra yapılan analizler, Biden’ın Demokratlar'ın umduğundan daha kötü bir performans gösterdiği yönündeydi. Öte yandan Biden, münazaradan sonra yaptığı konuşmada Trump’ın cevaplarında birçok dezenformasyon olduğunu ve bunların tek tek açıklanması gerektiğini söyledi.&nbsp;Bu münazara için Demokratlar'ın stratejisi, Trump’ın kullandığı gerçek dışı iddialara dikkat çekerek kararsız seçmeni etkilemek olabilir. Trump'ın ise kendisinden beklenmeyecek ölçüde kurallara uygun tartıştığı yorumu yapıldı, fakat münazaranın sonuna yaklaşırken tavrının değiştiğine ve kendi mikrofonu kapalıyken Biden’ın sözünü kesmeye çalıştığına da dikkat çekildi.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Ayrıca, neredeyse tüm münazara boyunca konuları göçmen sorunu, sınırlar ve ekonomi gündemine bağlayarak Biden’ın "ABD tarihinin en kötü başkanı" olduğunu defalarca dile getirmesi de dikkate değerdi.</li></ul>Bir adım sonrası:&nbsp;Münazaradan hemen sonra, ABC News stüdyolarında yapılacak ikinci münazaranın tarihi 10 Eylül&nbsp;olarak duyuruldu. Önümüzdeki süreçte, münazara sonrası seçim anketlerindeki değişim merak edilirken, en güncel <a fr-original-style="" href="https://www.politico.com/news/2024/06/27/biden-democrats-replacement-00165672" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">haberler</a> arasında münazaradaki performansından dolayı Demokratlar arasında Biden’la seçime gitmek konusunda büyük bir panik oluştuğu ve yeni alternatifler arandığı da var.

Her sabah 06.30'da 5 dakikalık gündem özeti e-posta kutunda. Piyasalar, ekonomi, iş dünyası, politika, teknoloji ve hafta sonu ekleri; kısa, yalın, öz bir şekilde.

5 dakikada gündeme hakim ol.

Aposto Gündem

27 Haziran akşamı canlı yayında karşı karşıya gelen 2024 ABD Başkan adayları, 46. Başkan Joe Biden ve 45. Başkan Donald Trump, 90 dakika boyunca CNN ekranlarında moderatörlerin sorularını cevapladı. Münazaranın kuralları, ana başlıklar, adayların hâl ve tavırları...

Trump ve Biden karşı karşıya: İlk başkanlık münazarasında neler tartışıldı?

ABD başkanlık seçim sürecinde 15 eyalette aynı gün önseçim yapılan Süper Salı’nın ardından Çarşamba sabahı Cumhuriyetçi Parti’nin Başkanlık adaylığı için yarışan iki adayından biri olan Nikki Haley, adaylıktan çekildiğini açıkladı. Böylece Kasım ayındaki yerel seçimlerde başkanlık yarışının eski ABD Başkanı Donald Trump&nbsp;ve ABD Başkanı&nbsp;Joe Biden arasında olacağı kesinleşmiş oldu.<ul fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">ABD’de önseçim sistemi:&nbsp;Başkan adaylarının belirlenmesi, önce belli eyaletlerde parti toplantıları (caucus) sonra da her eyalette oy kullanma (önseçimler/primaries) ile tamamlanıyor. Önseçimlerde bazı eyaletlerde sadece parti üyeleri oy kullanabilirken diğerlerinde genel seçimlerde oy kullanma hakkı olan herkes oy verebiliyor. Bu önseçimlerde, seçmenler başkan adayları arasından seçim yapmıyor, eyaletlerindeki parti delegeleri arasında seçim yapıyor. Daha sonra delegeler kendi eyaletlerindeki parti başkan adayını seçiyor. Delegelerin desteğinin hangi adaydan yana olduğu çoğunlukla belli olduğu için önseçimlerin sonucunda iki partinin başkan adaylarını tahmin etmek de zor olmuyor.&nbsp;</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Kısaca seçim takvimi: Ocak ayında Iowa’da başlayan önseçim oylamaları, her eyaletin seçim takvimi ve kurallarına göre, Haziran ayına kadar devam ediyor. Kasım ayında yapılacak genel seçimlerin sonunda seçilen yeni başkan, 20 Ocak 2025 günü resmen işe başlayacak. Birçok adayla başlanan yarışta en son Florida Valisi Ron DeSantis’in de yarıştan çekilmesiyle, seçim iki adayla devam edilse de Cumhuriyetçilerin Trump desteği Haley desteğinden çok daha fazlaydı. Öte yandan, Trump, bazı anketlerin öngördüğü puan farkını da yakalayamadı.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Amerika’nın Trump açmazı:&nbsp;Başkanlık süresi bittiğinden beri hakkında büyük davalar açılan Trump’ın gündemini takip etmek için adeta hukuk fakültesi diploması gerekiyor. Cumhuriyetçilerin en çok desteklenen başkan adayı olmasının yanında Trump’ın güncel <a fr-original-style="" href="https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2024/03/donald-trump-legal-cases-charges/675531/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">rakamlarla</a> 91 ağır suç davası var. Bunlardan en önemlileri, geçen yıl Nisan ayında Aposto Spektrum’da biraraya <a fr-original-style="" href="https://aposto.com/s/new-yorkta-tarihi-gun-donald-trump-durusmasi-1" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">getirdiğim</a> cinsel istismar ve hakaret davası ve 6 Ocak ‘Save America’ mitinginin Kongre baskınına yol açmasıyla ilgili. Ayrıca Florida’daki evinde Oval Ofis’i teslim ederken geri vermesi zorunlu 15 kutu resmî evrak bulunması da önemli davaları arasında yer alıyor. Trump'ın davalarından biri de 2020 seçimlerinde Georgia eyaletinde seçime hile karıştırması suçlaması. Bir suçlamanın kanıtlanması bile bir siyasetçinin kariyerini bitirebilecekken Trump, bu davaları kendisine karşı savaş açan demokratların "cadı avı" olarak addediyor. Ülkede aldığı destek, "mağdur siyaseti"nin Amerikalı seçmenler için de işlediğini gösteriyor.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">"Oy pusulasından ismi silinsin":&nbsp;Öte yandan, var olan davalar sadece Trump tarafından kullanılmıyor. Geçen yıl Colorado, Illinois ve Maine eyaletlerinin yüksek mahkemeleri, hakkındaki 6 Ocak Capitol binası saldırısı suçlamalarından, ABD Anayasası’nın 14. ek maddesinin 3. fıkrası gereğince, Donald Trump’ın Başkan adaylığından diskalifiye olması ve pusuladan adının çıkarılması kararını <a fr-original-style="" href="https://whyy.org/articles/election-2024-trump-supreme-court-ballot-decision/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">vermişti</a>. Bu fıkra, "ABD Anayasası’nı destekleyeceğine yemin eden ve daha sonra buna karşı ayaklanma veya isyana karışan ya da düşmanlarına yardım veya yataklık eden herhangi bir devlet memurunun görevden menedilmesi"ni belirtiyor. Var olan hukuki yüküyle adaylığını devam ettirmesi konusundaki endişeler yerinde olmakla beraber, eyalet mahkemelerinden gelen bu talebin gerçekleştirilmesi için yasal bir zemin mevcut değil. Sonuçta pusulada bir Cumhuriyetçi Parti başkan adayı bulunmak durumunda ve seçim sonucunda bütün eyaletlerin başkanı bir kişi olacağından, önseçimlerin sonucunda adaylığı Trump kazandığı takdirde pusulada isminin yer almaması pratikte bir şey değiştiremeyecek.&nbsp;<ul fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 0px; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Aynı kararı almak için başka eyaletlerde de davalar açılırken, mahkeme kararlarının uygulanması için federal mahkeme olan Anayasa Mahkemesi’nin kararı gerekiyordu ve başkanlık sürecindeki atamalarından dolayı Trump lehine karar çıkması bekleniyordu. Karar, Süper Salı’dan bir gün önce, Trump lehinde açıklandı, savunma, sözü geçen Anayasa ek maddesinde sayılan memurluk makamları arasında Başkan veya Başkanlık ofisi geçmediği için, maddenin başkanlık ofisinde bulunanlara uygulanamayacağı yönündeydi. Bu süreç, bir yandan belli eyaletlerde Trump karşıtlığını gösterirken, diğer yandan, Trump’ın mağduriyet siyasetine de yeni bir madde olarak eklendi, dolayısıyla Trump destekçilerinin daha da yoğun ve hareketli olmasına katkı sağlamış olabilir.&nbsp;</li></ul></li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Süper Salı gündemi:&nbsp;Salı gecesi sayımlar devam ederken görünen tabloda Süper Salı eyaletlerinin çoğunda Trump-Biden yarışı görüldü. Vermont eyaleti Haley’in zaferiyle sonuçlandı. Süper Salı önseçimleri ardından desteğin düşük olduğu gören Haley, Çarşamba sabahı yarıştan çekildiğini duyurdu. Böylece Trump, Cumhuriyetçi Parti’nin kalan son başkan adayı oldu.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Nikki Haley oyları Başkanlık seçimlerinde nereye kayacak:&nbsp;Başkanlık seçiminin Biden ve Trump arasında olacağı nerdeyse kesinleşmişken önseçimlerdeki Haley oyları da seçmenin isteksizce Trump’a oy verebileceğini veya Biden’a şans verebileceğini göstermesi açısından önemli. BBC Kuzey Amerika muhabiri Zurcher "Trump’ın büyük görevinin Haley oylarını kazanmak" olduğunu belirtirken, BBC'nin ABD muhabiri Brandon Drenon, federal kayıtlara göre Haley’in seçim kampanyasında kullanabileceği 14 milyon dolar olduğunu, yarıştan çekildiğinde paranın nereye gideceğini sorguladı. Fonun geri kalanının Trump’ın kampanyasının devamı için transfer edilebilecekken, yarıştan çekilen adayların genelde bu parayı siyasi kariyer için kullandıklarını belirtti.</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">"Kararsız" oylarıyla Gazze politikasına tepki:&nbsp;Michigan ve Minnesota gibi Demokrat Parti eğilimli eyaletlerde bu yıl çok yüksek seviyelerde "kararsız" oy kullanılıyor. Seçmenler, Biden hükümetinin Gazze politikasını ve İsrail desteğini desteklemedikleri için önseçimlerde kararsız oy kullandıklarını belirtiyorlar. Bu oylar başkanlık seçimlerinde muhtemelen Trump'a kaymayacak çünkü Trump daha da İsrail destekçisi bir siyasetçi olarak biliniyor. Fakat bu durum, Demokrat Parti destekçilerinin seçime katılmamasına ve bazı eyaletlerde yarışın beklenmedik sonuçlara varmasına yol açabilir.</li></ul>

ABD başkanlık seçim sürecinde 15 eyalette aynı gün önseçim yapılan Süper Salı’nın ardından Cumhuriyetçi Parti’nin başkanlık adaylığı için yarışan iki adayından biri olan Nikki Haley istifa etti. Kasım ayında yapılacak seçimlerde Trump ve Biden'ın yarışacağı kesinleşti. Peki neler oldu, öngörüler neler? 

Amerika’da gündem: Süper Salı 

7 Ekim'de Hamas'ın saldırılarından sonra İsrail’in Gazze’de başlattığı askerî harekat, uzun süredir "uluslararası hukuku ihlal" suçlamalarıyla gündemdeydi. Güney Afrika bu suçlamaları 29 Aralık'ta Uluslararası Adalet Divanı'na taşıdı. Güney Afrika'yı temsil eden avukatların Gazze'de Filistin halkına karşı soykırım yapıldığı suçlamasıyla açtığı davada ilk duruşma, 11 Ocak günü görüldü.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Öte yandan:&nbsp;ABD'de anayasal haklarla ilgili çalışmalar yürüten CCR (Center for Constitutional Rights), "soykırımı engellememek, soykırıma yardım ve yataklık etmek" iddialarıyla ABD Başkanı Joe Biden, Dışişleri Bakanı Antony Blinken ve Savunma Bakanı Lloyd Austin’e dava açtı. Davayı dünya çapında 77 grup destekledi.</li></ul>Dava üzerinden "İsrail devleti kendini nasıl savunuyor?", "İlk duruşma ve dava süreci İsrail’de nasıl bir tepki yarattı?", "Verilen karar savaşın geleceğini nasıl etkiler?", "Güney Afrika’nın davacı olmasının ardında yatan sebepler neler?", "ABD Başkanı ve bakanlarına yönelik suçlamaların temelleri neler?"&nbsp;sorularına yanıt arayacağız.&nbsp;Uluslararası Mahkemeler ve İsrail:&nbsp;Gündemi aktarmadan önce iki önemli uluslararası mahkemeyi ve İsrail’in bu mahkemelere göre konumunu hatırlatmakta fayda var. Bunlar Roma Statüsü ile kurulan Uluslararası Ceza Mahkemesi&nbsp;(UCM/ ICC) ve 1945 yılında Birleşmiş Milletler altı ana organından biri olarak kurulan Uluslararası Adalet Divanı&nbsp;(UAD/ICJ). UCM'ye üyelik, devletlerin Roma Statüsü'nü imzalamasına bağlıyken UAD üyeliği BM Anlaşması'nın imzalanmasıyla yani BM üyeliğiyle gerçekleşiyor.&nbsp;Türkiye, Çin, Hindistan ve Kuzey Kore; Roma Statüsü'nü imzalamayan devletler arasındayken ABD, İsrail, Mısır, İran, Rusya, Suriye gibi ülkeler statüyü imzalamış ama onaylamamış devletler arasında bulunuyor. UCM kişi sorumluluğunu esas alarak gerçek kişileri yargılarken UAD devletlerin taraf olduğu davalara bakıyor. Dolayısıyla hükümetlerin ve kişilerin UCM dava ve kararlarından kaçınmaları kolayken, UAD dava ve kararlarının etkisi daha büyük olabiliyor. Uluslararası hukukun en büyük sorunlarından birinin kanuna riayetin sağlanmasını sağlayacak mekanizmaların yetersizliği&nbsp;olduğunu da hatırlatmakta yarar var. Dava başvurularında devletlerin hukuktan ziyade siyasi hesaplamaları takip ettiği, literatürde çokça tartışılan konular arasında.&nbsp;Soykırım davası ve ilk tepkiler: Uluslararası hukuk tanımına göre soykırım iddiası ve tespiti için hem soykırım maksadı hem de bu maksada yönelik sistematik devlet politikası gerekli. Davada soykırım iddiasının en büyük göstergelerinden biri, İsrail askerî harekatının bugüne kadar Gazze'de 22 bini aşkın insanın öldürülmesine, 2 milyon insanın da evlerinden edilmesine yol açması olarak gösteriliyor. Suçlamaya göre, devlet politikası ve askerî harekat, Gazze halkının sistematik olarak yok edilmesi amacına, yani uluslararası hukukta tanımlandığı şekliyle, "soykırım"a işaret ediyor.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">29 Aralık günü Güney Afrika’nın 84 sayfalık başvurusuyla açılan davaya, İsrail siyasetçilerinin yanında ABD hükümeti&nbsp;de sert tepki gösterdi. 3 Ocak günü açıklama yapan ABD Millî Güvenlik Konseyi sözcüsü John Kirby, davayı "değersiz, amaca zarar veren, gerçeklerle bağlantısı olmayan" bir eylem olarak değerlendirdi.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Bununla birlikte: Güney Afrika heyetinin sunduğu başvuru metni, İsrailli siyasetçilerin Gazze halkını "canavarlaştıran" ve "yok edilmesini öneren" ifadelerini de biraraya getirerek soykırım maksadına işaret edebilecek önemli deliller içeriyor.&nbsp;</li></ul>Davacı Güney Afrika:&nbsp;İnternet üzerinden Gazze’deki durumu bütün dünya aylardır görebiliyorken UAD’ye başvurarak aksiyon alan devletin Güney Afrika olması da &nbsp;7 Ekim saldırılarından hemen sonra Güney Afrika, Hamas’a yardım gönderme olasılığıyla gündeme gelmişti. News 24 <a fr-original-style="" href="https://www.news24.com/news24/world/news/yes-pandor-called-hamas-but-she-did-not-support-killing-israeli-citizens-20231017" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">haberine</a> göre Hamas, Güney Afrika Dışişleri Bakanı'ndan destek telefonu almıştı. Güney Afrika hükümeti Hamas yönetimiyle, Gazze halkına yardım göndermek konusunda görüşüldüğünü, Hamas’a askerî yardımın söz konusu olmadığını açıklamıştı.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Perspektif:&nbsp;Güney Afrika’nın siyasi tarihinde derin iz bırakan kolonyal ve ırkçı yasalara karşı savaş, ülkenin Gazze halkına sempatisinin kaynağı olarak görülebilir. Zira savaşın en başından beri Güney Afrika hükümeti, vatandaşlar arasındaki kutuplaşmanın aksine, Gazze halkının en sesli savunucularından biri. Dava başvurusu ve ilk duruşmada da Güney Afrikalı avukatların suçlamalarını 7 Ekim saldırısı yerine İsrail’in 1948’den beri aldığı aksiyonlar ve özellikle son 17 yıldır Gazze halkını kuşatması üzerine kurması yine bu hassasiyetin bir göstergesi olarak görülebilir.&nbsp;</li></ul>Dava süreci nasıl işleyecek? UAD bünyesinde 9 yıllık göreve seçimle gelen 15 hâkim bulunuyor. Davanın tarafları olan Güney Afrika veya İsrail’den hâlihazırda hâkim bulunmadığı için, sadece bu dava için her iki devletin birer geçici hâkim atama hakkı var. UAD prensipleri gereği hâkimlerin hepsinde olduğu gibi, atanan geçici hâkimler de tarafsız ve bağımsız karar verecek; tarafların temsilcisi olmayacak. Güney Afrika devleti, Güney Afrika Anayasa Mahkemesi eski Asbaşkanı Moseneke’yi seçerken, İsrail ise İsrail Yüksek Mahkemesi eski başkanı olan, aynı zamanda Nazi katliamından sağ kalan Yahudiler arasında yer alan Aharon Barak’ı göreve atadı. Güney Afrika dava beyanında aynı zamanda UAD'den ihtiyati tedbir kararı verilmesini ve Gazze’deki tüm askerî operasyonların acilen durdurulmasını talep etti. Bu nedenle ilk duruşma, dava açılmasından kısa zaman sonra görüldü. Bu talep sonucunda UAD, önümüzdeki haftalarda dava sonuçlanana kadar soykırımın veya riskinin ortadan kaldırılması için taraflar arasında ateşkes kararı alabilir.&nbsp;İlk duruşma ve İsrail’in savunması:&nbsp;İsrail'de sağcı ve hükümete yakın yayın organları, İsrail’in davaya gönderdiği heyetin savunmaya hazırlanma sürecindeki zorlukların altını çizerken Tel Aviv'de ateşkes istemiyle düzenlenen protestolar dikkat çekti. 11-12 Ocak'ta savunma yapan İsrail heyeti, soykırımın hukuki tanımının Nazi katliamı sonrasında netleştiğini ve 7 Ekim Hamas saldırısının Nazi katliamından beri Yahudilere karşı düzenlenen en şiddetli saldırı olduğunu, asıl soykırım niyeti olanların Hamas olduğunu öne sürerek suçlamaları reddetti. Bu çerçevede İsrail heyeti, "varoluşsal bir savaş" verdiklerini, nefsi müdafaa hakkını kullandıklarını, yani Birleşmiş Milletler Anlaşması'nın 51. maddesi ışığında karşı askerî müdahalede bulunulduğunu savundu.Amerika’da Biden, Blinken, Austin üçlüsüne İsrail’e yardım davası:&nbsp;New York merkezli sivil toplum örgütü CCR, İsrail’in Gazze bölgesindeki "soykırımını engellemek konusunda görevini ihmal etmek" ve "İsrail’e yardım ve yataklık etmek" suçlarıyla ABD hükümetinden Başkan Biden, Dışişleri Bakanı Blinken ve Savunma Bakanı Austin'e dava açtı.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Açıklama:&nbsp;Kaliforniya yerel mahkemesinde açılan davanın avukatlarından Kathrine Gallagher, The Intercepted gazetesine verdiği <a fr-original-style="" href="https://theintercept.com/2024/01/17/intercepted-gaza-israel-genocide-icj/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">röportajda</a>, "İsrailli siyasetçiler her zaman düşündüklerini söyler ve söylediklerini yapar"&nbsp;diyerek, 7 Ekim saldırılarını izleyen İsrailli askerî ve siyasi liderlerin Gazze halkını Hamas’la bir tutarak bölgenin dış dünyayla bağlantısını kestiklerini belirtti. Suçlamalar ABD'nin, soykırım niyeti işaretleri veren İsrail'e askerî, ekonomik ve diplomatik olarak koşulsuz destek göstermesine dayandırıldı.&nbsp;</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Bununla birlikte:&nbsp;Gallagher ayrıca UAD'de açılan davadaki gibi ihtiyati tedbir talebinde bulunduklarını yani davanın sonucu belli olmadan önce mahkemenin devam eden soykırım riski taşıyan askerî müdahaleye ABD desteğini engelleme ihtimali bulunduğunu belirtti. İlk duruşma Cuma günü görülecek.&nbsp;</li></ul>Davaların olası sonuçları: Her iki davanın da uzun sürmesi bekleniyor, ama iki davada da önemli olan mahkemenin ilk duruşmalardan sonra vereceği kararlar. İsrail yönetiminin UAD mahkemesinden önümüzdeki günlerde çıkabilecek olan askerî müdahaleyi durdurma kararına uymaması yasal açıdan Başbakan Netanyahu'yu, Ukrayna işgaline devam eden Putin ile aynı noktaya getirir. Dahası, mahkemenin böyle bir karar vermesi soykırımı veya bu riski doğruladığı için diğer devletleri "soykırımı engelleme sorumluluğunu" göz önünde bulundurmaya itebilir. Söz konusu karardan sonra İsrail’i askerî, ekonomik veya diplomatik olarak destekleyen hükümetler, ABD’de açılan dava gibi bir dava riskine girmek istemeyeceklerdir.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Öte yandan: UAD kararlarının hiçbir devlet tarafından tanınmaması, mevcut uluslararası hukuk sisteminin fiilî çöküşüne işaret etmesi açısından bu sistemi kuran Batı devletleri için riskli bir davranış biçimi olur. Dolayısıyla mahkeme kararlarının belli ölçüde değişime yol açacağı ve soykırım iddiaları doğrulandığı takdirde İsrail’in yasal olarak kısıtlanacağı tahminini yürütmek mümkün.&nbsp;</li></ul>Uluslararası hukuk neden yetmiyor? İsrail-Hamas çatışması ve Filistin sorunu, uluslararası hukukun en büyük sınavlarından biri ve mevcut uluslararası düzenin limitlerini göstermesi açısından, değişime yönelik önemli bir gündem maddesi. Devletlerin kendi aralarındaki sorunları çözmek için devlet yapısı odaklı kurdukları uluslararası hukuk ve mahkemeler düzeni, Hamas gibi devlet dışı aktörler ve Gazze yönetimi gibi fiilî olarak devlet egemenliği olmayan yönetimler konusunda yetersiz kalıyor. Bu durumda devlet dışı silahlı aktörler düzenledikleri saldırıları yasal bir zemine oturtulamıyor ve yaptırım uygulanamıyor. Diğer yandan, devlet egemenliği tanınmayan bir bölgede insanlar hem fiziki hem de yasal anlamda kendilerini savunamaz bir konumda buluyor.

İsrail'in Gazze'de başlattığı askerî harekat uzun süredir "uluslararası hukuku ihlal" suçlamalarıyla gündemdeydi. Güney Afrika, 29 Aralık'ta bu suçlamaları Uluslararası Adalet Divanı'na taşıdı. ABD'de ise Başkan Biden, "soykırım"a yardım ve yataklık etmekle suçlandı.

İsrail, Lahey'de 'soykırım'la yargılanıyor

Erdoğan hükümeti, Montrö Boğazlar Sözleşmesi'ni gerekçe göstererek, Ukrayna’ya hibe edilen İngiliz mayın avlama gemilerinin İstanbul Boğazı ve Çanakkale Boğazı’ndan geçmesine izin vermediğini açıkladı. Öte yandan, Karadeniz’de mayın avlama çalışmaları, 2023’ün sonlarına doğru Romanya, Bulgaristan ve Türkiye’nin NATO gündemine getirdikleri bir konuydu.2023 yılı boyunca Rusya-Ukrayna savaşıyla beraber, Karadeniz’de sayısı giderek artan ve gemi kazalarına, sivil ölümlerine sebep olurken bölge ticaretini de olumsuz etkileyen mayınların artışı&nbsp;üzerine konuşuldu.&nbsp;Mayın tarlası Karadeniz Savaş devam ettikçe Rusya’nın Ukrayna kıyılarının kullanılmaması için Karadeniz’e yerleştirdiği mayınların sayısı giderek arttı. Bu mayınlar gündeme gemi kazaları <a fr-original-style="" href="https://www.france24.com/en/europe/20231228-cargo-ship-hits-naval-mine-in-black-sea-en-route-to-ukraine" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">haberleriyle</a> düşerken Ukrayna Deniz Kuvvetleri Komutanı Koramiral Neizhpapa, 2 Temmuz’da "ilk fırsatta mayın avı operasyonu düzenlenmesi gerektiğini" belirtti. Bu gerekliliğin nedenlerinden biri de Rusya’nın Dinyeper Nehri’ne bariyer kurmak için yerleştirdiği mayınların da nehrin akıntısıyla Karadeniz’e döküldüğü endişesiydi. Dinyeper, Rusya’dan doğup, Belarus ve Ukrayna sınırlarından geçerek Karadeniz’e ulaştığı için miktarı bilinmeyen mayınların çoğunun Karadeniz’e yerleştirilen <a fr-original-style="" href="https://www.forbes.com/sites/davidaxe/2023/10/25/russian-planes-reportedly-dropped-mines-along-ukraines-safe-corridor-for-grain-ships/?sh=4fe520f66a58" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">mayınlara</a> ek olarak yine havzada biriktiği yönünde tahminler bulunuyor.NATO’nun Karadeniz gündemiKoramiral Neizhpapa aynı zamanda NATO üyesi diğer devletlerin katılmasını gerektirecek "çeşitli anlaşmaların" var olduğunu <a fr-original-style="" href="https://www.radiosvoboda.org/a/news-chorne-more-rozminuvannya-vms-viyna/32485875.html" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">belirtmişti</a>. Bu anlaşmalardan en önemlisi, 1999 yılından beri aktif olan, başta Akdeniz odaklı, yıllar içinde Adriyatik ve Karadeniz’de de operasyonlar düzenleyen NATO Daimi Mayın Karşıtı Tedbirleri Görev Grubu-2 (SNMCMG-2). 2022 yılında bir yıl süreyle Türkiye’nin komutasına geçen birim, 2021 yılında da Karadeniz’de İspanya'dan ESPS Rayo, İtalya'dan ITS Viareggio, Türkiye'den TCG Edincik, Romanya'dan ROS Lt. Lupu Dinescu ve Bulgaristan'dan BGS Shkval gemileri ile operasyon <a fr-original-style="" href="https://navalpost.com/nato-mcm-group-returns-to-black-sea/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">yapmıştı</a>.Karadeniz için yeni grup&nbsp;NATO üyeleri Bulgaristan, Romanya ve Türkiye ise Karadeniz mayın avı konusunda en aktif ülkeler olarak göze çarpıyor. Bulgaristan Savunma Bakanı’nın yaptığı <a fr-original-style="" href="https://euractiv.bg/section/%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0/news/%D0%B1%D1%8A%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D1%80%D1%83%D0%BC%D1%8A%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%B8-%D1%82%D1%83%D1%80%D1%86%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%8F%D1%82-%D0%BE%D1%89%D0%B5-%D0%B4%D1%8A/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">açıklamaya</a> göre, Ağustos 2023’te Türkiye’nin girişimleriyle başlayan süreç sonucunda üç ülke mutabakata vardı. Karadeniz Mayın Karşıtı Tedbirleri Görev Grubu'nu (MCM Black Sea) kurmak üzere 11 Ocak günü mutabakat zaptı imzalanacak. Moskova’nın "Karadeniz’de her gemiyi askerî tehdit" olarak algılayacağını belirttiğini hatırlatan Bulgaristan Savunma Bakanı Tagarev, Aralık ayında Yunanistan kargo gemisinin geçirdiği kazayı hatırlatarak riskleri en aza indirmenin önemini dile getirdi. Kurucu ülkeler, diğer NATO üyesi ülkelerin desteğini de beklediklerini belirtiyor. Öte yandan, Türkiye bu gündemde ilginç bir açıklamada bulundu.İngiliz gemilerine Montrö engeliBölge güvenliği konusundaki iletişime önayak olduktan sonra, Türkiye’nin Montrö Sözleşmesi'ni uygulama şekli dikkat çekti. İngiliz hükümeti, Ukrayna’nın deniz operasyonlarına destek olmak için Kraliyet Donanması'na ait iki mayın toplama gemisini Ukrayna’ya hibe etme kararı aldı. Gemilerin Karadeniz’e ulaşması için Boğazlar'dan geçmesi şart. Hükümete bağlı Dezenformasyonla Mücadele Merkezi, geçen Salı günü X üzerinden paylaştığı <a fr-original-style="" href="https://twitter.com/dmmiletisim/status/1742164208714707318" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">gönderide</a> İngiltere’nin Ukrayna’ya bağışladığı iki mayın arama gemisinin "savaş devam ettiği sürece Türkiye'deki boğazlardan Karadeniz’e geçişine izin verilmeyeceğini" bildirdi. Uygulamanın gerekçesi "Türkiye, Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik özel askerî operasyonunu derhal ‘savaş’ olarak nitelendirdi ve Montrö Boğazlar Rejimi Sözleşmesi’nin 19. maddesi uyarınca Boğazları, savaşan tarafların (Rusya ve Ukrayna) savaş gemilerine kapattı" ifadeleriyle açıklandı.&nbsp;Çelişkili kararGerekçe, savaşa taraf olmayan ülkelere kapatılmayan Boğazlar'dan, Ukrayna’ya hibe edilmesi sebebiyle İngiliz gemilerinin geçiş izni verilmemesi ve mayın toplama gemilerinin savaş gemisi kategorisinde olmasına rağmen atak değil savunma aracı olması dolayısıyla bir tehdit yaratmadığı üzerine kurulmuştu. Erdoğan hükümetinin bu kararında Batı ülkeleriyle Rusya arasında denge kurmaya çalışıldığı yorumu yapılabilir. İngiltere Savunma Bakanlığı Sözcüsü, Montrö engelini beklediklerini Aralık ayında da <a fr-original-style="" href="https://www.politico.eu/article/grant-shapps-defense-europe-must-defend-itself-with-us-support-in-doubt/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">belirtmişti</a>; Koramiral Neizhpapa ise konuşmasında mayın tehlikesinin savaş bittikten sonra da devam edeceğini, dolayısıyla mayın toplama gemilerinin savaş bittikten sonra da çok işi olduğunu dile getirmişti.&nbsp;Çok benzerini Romanya satın alıyorİngiliz Kraliyet Donanması, 1978-1988 yılları arasında 13 adet mayın karşıtı savaş gemisini kullanıma açılmıştı. İngiliz Parlamentosu’nun yayımladığı 2021 yılı Savunma Komuta&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://researchbriefings.files.parliament.uk/documents/CBP-9181/CBP-9181.pdf" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Raporu'nda</a>, bu gemilerin bir kısmının kullanımdan çıkarılacağı ve yerlerine Fransa ile birlikte geliştirilecek yeni gemilerin getirileceği duyurulmuştu. Eski gemilerden ikisi Ukrayna’ya hibe edilmeye çalışılırken, iki tanesinin de Romanya’ya satılması dikkat çekici bir <a fr-original-style="" href="https://www.royalnavy.mod.uk/news-and-latest-activity/news/2023/september/28/230928-blyth-and-pembroke-sold" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">gelişme</a> olarak göze çarpıyor. Eylül ayında verilen kararla satın alınan iki gemi, Karadeniz Mayın Karşıtı Tedbirleri Görev Grubu’na Romanya Donanması ile katılacak. Litvanya, Estonya ve Yunanistan’ın da eski Kraliyet Donanması mayın karşıtı gemilerinden satın alması planlanıyor.&nbsp;Karadeniz güvenliğinde değişim olur mu? Mayın tehlikesi konusunda gözler Karadeniz’de. Öte yandan Rusya’nın denize yerleştirilen mayınları önemli bir saldırı aracı olarak kullanılmaya devam edecek gibi gözüküyor. Karadeniz ticaretini ve sivil gemileri de tehlikeye atan mayınların temizlenmesi için operasyonlar ise henüz başlamadı.&nbsp;

Karadeniz komşusu ülkeler arasında gelişen mayın avlama gündemi ve mayın avlamanın Karadeniz güvenliği üzerinde yaratabileceği etkiler...

Karadeniz gündemi: Mayın toplama gemileri

Sahada sıcak çatışmalar devam ederken, uluslararası gündemde de yerini koruyan Hamas-İsrail savaşı konusunda keskin görüş ayrılıklarını bir önceki yazımda vurgulamıştım. Bu yazımda, bireysel bazda farklı anlayış ve yorumlamalara rağmen,&nbsp;Erdoğan hükümetinin gündemin ana anlatımını elinde tutmaya çalıştığı gözleminden yola çıkarak,&nbsp;ana akım medyada yer almayan bölgesel sayılabilecek güçlerin Hamas-İsrail savaşını ele alış biçimlerine, öne çıkan stratejik kaygılarına yer vereceğim.&nbsp;Hükümetler, bazı uluslararası gündemlerle ilgili toplum algısını kontrol etmek için bu gelişmelerin anlatımlarını kontrol edip hem kendi tabanlarından destek alırken karşıt anlatım ve fikirlerin de yaygınlaşmasını engellemeyi amaçlarlar. Terör, savaş suçu, din, siyasi kimlik, egemenlik hakkı gibi farklı seviyelerde insanların duygusal, devletlerin de stratejik olarak yakından takip ettiği bu savaş, bu yönüyle çok dikkat çekiyor. Yazıda ele aldığım Türkiye, İran, Suudi Arabistan farklı sebeplerden dolayı benzer bir kontrolü amaçlıyor. Ülkelerinin genel yapısı ve medyanın özgürlük seviyesine göre başarıları değişkenlik gösterse de Hamas-İsrail savaşı konusundaki stratejik bakış açılarını anlamak, gelişmeleri takip etmek açısından önemli.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Erdoğan'ın ani tavır değişimi</h2>Öncelikle geçtiğimiz haftalarda Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın kendi tavrındaki keskin değişimi ele almak gerekiyor; çünkü bu tavır değişikliğiyle beraber hükümetin duruşu ve dolayısıyla anlatımı da değişti. 7 Ekim Hamas saldırılarını takip eden ilk günlerde daha tarafsız bir çizgi takip eden Erdoğan, 25 Ekim günü Hamas için "Terör örgütü değildir, topraklarını savunan bir mücahit örgütüdür" çıkışından sonra 28 Ekim günü Filistin Mitingi&nbsp;düzenledi ve 25 Ekim’den beri konu hakkında yaptığı bütün konuşmalarda Batı ülkelerinin, özellikle ABD’nin İsrail desteğini daha sert bir şekilde <a fr-original-style="" href="https://www.aljazeera.com/news/2023/11/6/snubbed-by-erdogan-blinken-meets-turkish-fm-for-tough-gaza-talks" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">kınamaya</a>, Başbakan Netanyahu ile arasına kişisel mesafe koymaya ve Türkiye-İsrail arasında planlanan doğal gaz boru hattı projesinin de şimdilik rafa kalktığı yönünde açıklamalar yaptı.&nbsp;İsrail devletinin Gazze politikalarını kınamak yanlış olmamakla birlikte, Filistin halkını desteklemenin ötesinde Hamas’ı desteklemeye giden bu tavır dikkat çekici. Erdoğan bu konuda, Batı ülkelerinin Hamas’ı terör örgütü olarak sayarak iletişime geçmediklerini ve dolayısıyla İsrail’i desteklemek dışında Hamas’la temas içeren bir planları olmadığını hesaba katarak, savaşın devamında Hamas’la iletişim kurabilecek bir güç, savaş sonrası anlaşmalarda ise oyun kurucu rol oynamak için böyle bir hamlede bulunmuş olabilir. Daha uzun vadeli bir strateji ise Hamas’ı sadece İran kontrolüne bırakmak istemediği için örgüte tamamen sırtını çevirmemesi olabilir.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">İran ve bölgesel dengeler</h2>Hamas’ın saldırılarını kontrol etmek veya yönetmek kadar kapsamlı bir rolü muhtemelen olmasa da örgütün 7 Ekim saldırılarını ve devam eden çatışmaları İran yönetiminin bilgisi ve desteği olmadan bu kadar etkili olamayacağı tahmin ediliyor. İran’ın böyle bir savaştan aldığı stratejik fayda, bölgedeki Arap ülkelerinin yakın zaman içinde İsrail’le girdikleri normalleşme diplomasisini bozarak, bölgedeki güç dengesinin değişmesini engellemek olabilir. Örneğin, 2020 yılında İsrail, Birleşik Arap Emirlikleri ve Bahreyn tarafından <a fr-original-style="" href="https://press.un.org/en/2020/sc14315.doc.htm" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">imzalanan</a> Abraham Anlaşmaları, ABD öncülüğünde Körfez ülkeleri ve İsrail’in diplomatik ilişkilerinde önemli bir adım olmuş, ekonomik bağların da güçlenmesi hedefleri belirtilmişti. Saldırılardan yaklaşık bir ay önce Suudi Arabistan Kralı, Filistin meselesiyle hâlâ görüşmeler sürse de İsrail’le normalleşmeye ‘her gün daha da yaklaşıldığı’ mesajlarını <a fr-original-style="" href="https://www.cnbc.com/2023/09/21/saudi-crown-prince-says-israel-diplomatic-normalization-closer-every-day.html" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">veriyordu</a>. Bölgedeki Arap ülkelerinin Filistin meselesi hassasiyeti, bu savaşın gelişen normalleşmeyi bıçak gibi kesmesi açısından İran’ın avantajına olduğunu gösteriyor. Fas, Bahreyn, Mısır başta olmak üzere normalleşme süreci başlamış olan ülkelerde İsrail karşıtı <a fr-original-style="" href="https://abcnews.go.com/International/wireStory/opposition-mounts-arab-countries-normalized-relations-israel-104554914" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">protestolar</a> da bu diplomasinin devam ettirilmesinde oluşacak zorluklara işaret ediyor.&nbsp;<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Suudi Arabistan&nbsp;</h2>İsrail, İran ve Suudi Arabistan’ı bölgedeki üç farklı güç odağı olarak düşünmek mümkün. Bu sebeple Filistin meselesini sahiplenmek konusunda İran ve Suudi Arabistan İsrail politikaları karşıtı olmakla beraber birbirleri arasında da rekabet hâlinde görüyoruz. 16 Ekim’de Suudi Kralı’nın, kendisini ziyarete gelen ABD Dışişleri Bakanı Blinken’ı saatlerce beklettiği <a fr-original-style="" href="https://www.businessinsider.com/saudi-crown-prince-mbs-kept-blinken-waiting-for-hours-in-snub-wapo-2023-10" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">kaydedilmişti</a>. Planlanan toplantının son dakikada ertelenmesini ve Blinken’ın bekletilmesini gelişmelerin doğal bir yansıması olarak görebiliriz. Suudi Arabistan’a, Kral’ın Hamas’ı kınaması için ikna etmeye gelen Blinken, amacına ulaşamadı ve Suudi pozisyonu İsrail karşıtlığını sürdürüyor, çünkü Suudi Arabistan için bölgedeki ülkeler arasında öne çıkan bir güç olarak Filistin meselesinin temsilcisi konumundan vazgeçmeyi avantajlı bulmuyor. Öte yandan, Foreign Policy yazarı Steven Cook’un <a fr-original-style="" href="https://foreignpolicy.com/2023/10/26/saudi-arabia-mbs-israel-hamas-war-strategy-policy-diplomacy/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">analizine</a> göre, Suudi Arabistan güvenlik anlamında hâlâ ABD’ye bağlı olduğundan, Hamas-İsrail anlatımında İsrail karşıtı olmakla beraber, aktif olarak çok fazla aksiyon alamıyor.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Mısır, Gazze’nin İsrail dışındaki tek sınır kapısı&nbsp;</h2>Refah Kapısı olması Mısır’ı önemli bir aktör hâline getiriyor. Saldırıdan günler sonra açılan sınır kapısı, özellikle yardımların Gazze’ye girmesi ve bazı yaralıların Mısır’a geçmesi için çok önemliydi. Sınır kapısının açılması konusuna, sınırdaki askerlerin güvenliği ve yaşanacak göç krizinden dolayı şüpheli bakan Mısır, yine de Hamas-İsrail konusunda ‘sadece konuşanlardan’ değil, ama tamamen İsrail karşıtı da değil. Hatırlamak lazım, Mısır’ın şimdiki Cumhurbaşkanı Sisi, Müslüman Kardeşler’in 2011’de göreve gelmesini sağladıkları Mursi’yi darbeyle devirerek göreve gelmişti. Hamas ise, Müslüman Kardeşler’in Filistinli üyeleri tarafından kurulmuştu. Dolayısıyla Mısır Cumhurbaşkanı Sisi’nin Hamas yanlısı olmaması çok doğal.&nbsp;Bir önceki hafta, Mısır ve Katar’ın arabuluculuğu sayesinde Hamas’ın teslim ettiği iki İsrailli kadın esir, savaş <a fr-original-style="" href="https://www.aljazeera.com/news/2023/10/23/hamas-releases-two-women-held-hostage-after-egyptian-qatari-diplomacy#:~:text=In%20a%20statement%20on%20Monday,was%20confirmed%20by%20the%20ICRC" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">gündeminde</a> dikkatleri çekti. Savaş gündeminin güç merkezlerinden biri olan Katar’ın Dışişleri Bakanı Sözcüsü, ‘günler süren iletişimin’ sonunda Hamas örgütünün biri 79 diğeri 85 yaşında olan iki kadını sağlık sebepleriyle teslim etmelerine ikna olduklarını belirtti. Refah Sınır Kapısının açılması ve yabancı pasaportluların ve bazı yaralıların Mısır’a geçmesi için yapılan anlaşma da gene Katar’ın arabuluculuğuyla yapıldı.&nbsp;Savaşın iki tarafının da ağır hak ihlalleriyle savunma ve saldırılarını devam ettirmelerine rağmen, bölge ülkelerinin farklı stratejik hesaplamalarından dolayı insan hayatına etki eden bu hak ihlallerine tepki verilmiyor. Böylece iki taraf da bazıları tarafından suçlansa da başkaları tarafından savunulunca aynı ihlalleri devam ettirerek yaşanan insanlık dramını gün geçtikçe artırıyor.

Ülkelerinin genel yapısı ve medyanın özgürlük seviyesine göre başarıları değişkenlik gösterse de Hamas-İsrail savaşı konusundaki stratejik bakış açılarını anlamak, gelişmeleri takip etmek açısından önemli.

Hamas-İsrail Savaşı anlatımları ve stratejiler

1973 Yom Kippur Savaşı ile karşılaştırılan geçtiğimiz haftaki Hamas’ın İsrail şehirlerinde düzenlediği saldırı, İsrail hükümetinin misillemeleriyle savaşa dönüştü. Bu yazımda savaşın, pratikte çözümsüzlüğün yanında fikirsel olarak da bölge dışından insanları gruplaşmaya ve karşıtlığa ittiği gözlemi üzerinde duracağım.&nbsp;Hem üzerine çok yorum yapılan hem de günlük hayatta insanların yorum yapmaktan çekindikleri kadar karmaşık ilişkiler ağı ve coğrafyada bazı yanlış anlaşılmaları ve gündemin özellikle ABD üniversitelerine yansımasını aktaracağım.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Tanımlar ve kimlikler&nbsp;</h2>7 Ekim günü Hamas’ın saldırılarıyla başlayıp hafta boyunca karşılıklı şiddetin tırmanmasıyla savaşa dönüşen Hamas-İsrail çatışması, ayrıca günlük hayatta gündemi takip eden insanları da "savundukları" veya "savunmaya itildikleri" taraflar adı altında karşı karşıya getiriyor. Bu noktada ayırt edilmesi gereken kimlikler olan Filistin halkı ve Hamas silahlı örgütünün birbirine denk düşünülmesi&nbsp;ve aynı şekilde İsrail hükümetiyle Yahudi halkının da aynı tarafta görülmesi&nbsp;bu savaşın sadece sahada değil, günlük konuşmalarda da insanları aşırılığa itiyor. Bölgede yaşayan Filistinli ve Yahudi sivillerin aynı savaş koşulları altında kaldığı ve Filistinlilerle Hamas bağının yıllar içinde koptuğu gibi İsrailli sivillerin de Netanyahu hükümetini veya Gazze politikalarını desteklemediğini göz önünde bulundurmak, bu konuda gelişmeleri takip etmek açısından oldukça önemli.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">ABD siyaseti toplumu yansıtmıyor&nbsp;</h2>Hamas saldırısından bu yana Biden hükümeti, Biden’ın Netanyahu’yu ziyareti ve yine Biden’ın, İsrail ve Ukrayna’ya silah yardımı için Kongre’den 100 milyar dolar ek bütçe talep edeceğini açıklaması, dışarıdan bakıldığında doğal gözüküyor; çünkü süregelen ABD-İsrail stratejik partnerliğini ve ABD’nin Rusya’ya karşı Ukrayna’yı koruma amacını gösteriyor. İşin enteresan yanı, Amerikan toplumu sanıldığı kadar İsrail yanlısı değil, Demokratların gündemdeki politikaları ABD'de&nbsp;önemli bir fikir ayrılığına işaret ediyor. Siyasetçilerin aksine entelektüel çevreler özellikle Filistin halkının hem Hamas hem de İsrail hükümeti tarafından zarar gördüğünü savunurken özellikle Siyahların Yaşamları Değerlidir Hareketi’nin (Black Lives Matter Movement), Hamas-İsrail savaşını kendi gündemine dahil etmesi, daha önceden beraber düşünülmeyen siyah hareketi ve Filistin hareketi arasında, en azından ABD siyaseti bazında,&nbsp;bir bağlantıya işaret ediyor.&nbsp;New York şehrinden bir kaynağımın aktardığına göre, Brooklyn’in siyah nüfusu en fazla mahallelerinden biri olan Crown Heights Mahallesi'nde yaklaşık 1000 kişilik bir parti organizasyonunda bir sanatçı, kısa süreliğine de olsa, "Filistin özgür olana kadar bize özgürlük yok" sloganı attı, katılımcılardan destekleyenler oldu. Öte yandan, 18 Ekim’de bir grup Yahudi, ABD Kongre Binası'na bağlı Cannon House Ofis Binası'nın içine girerek "Filistin’e özgürlük", "Yahudiler adına savaşmayın", "Yahudiler ateşkes istiyor" yazılı pankartlarla hem ABD hükümeti politikalarını hem de İsrail’i protesto etti. Polis müdahalesi sonucu en az 300 kişi Kongre Binası’na izinsiz giriş ve kargaşaya neden olmaktan tutuklandı.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Üniversitelerdeki bölünmüşlük</h2>Gelişmelerin akademide de yansıması oldu. Genelde sol ideolojiye daha yakın olan akademisyenler ve öğrenci grupları, yine hükümetin aksine, Filistin yanlısı pozisyon alarak hem Hamas terörünü hem de Netanyahu hükümetinin şiddetini eleştirdi.&nbsp;Öte yandan bazı departmanlarda Filistin yanlısı yorum yapanların başka üniversite öğrencileri tarafından Hamas destekçisi olarak görülmesi de günlük hayatta gündemin yarattığı aşırılığa işaret etti. New York Üniversitesi öğrencilerinden, kendisini "anti-Siyonist Amerikan Yahudisi" olarak tanımlayan bir kaynağım, "Hamas saldırısından beri gündemin etrafındaki insanları ikiye ayırdığını, tanıdığı Yahudilerden sadece birkaçının gündemi özellikle kendisiyle konuşmak istediklerini çünkü diğer hiçbir Yahudinin gündem karşısında ılımlı fikirlere açık olmadığını söylediklerini" dile getirdi. Kaynağımın gözlemine göre Siyonist ideolojinin devamlılığı, her gün sinagoglarda ibadet aracılığıyla sağlanıyor ve bu kültür içindeki insanlar son iki haftanın gelişmelerini siyah/beyaz olarak ayırıyorlar. Özellikle solcu Yahudilerin arada kaldığını ama onların da ya bir uca ya da diğer uca meyilli davrandığını görüyoruz.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Bir başka ilginç gelişme Harvard Üniversitesi'nden&nbsp;</h2>The New Yorker gazetesinden Eren Obey’in yazısına göre, Harvard öğrencisi Filistinli Amerikan bir öğrencinin yazmaya başladığı, sonrasında bir arkadaşının da dahil olup Google Dokümanı olarak paylaşıma açtıkları "Acil Durum Bildirisi", "Hamas saldırısından tamamen İsrail hükümetini sorumlu tutan"&nbsp;mektuba dönüştü. Üniversitenin Filistin Hareketi öğrenci grupları tarafından imzalanmasıyla etkisi büyüyen mektup, bir yandan üniversitenin bağışçılarını sinirlendirirken öte yandan öğrenci gruplarını hareketlendirdi. Google tarafından kısa sürede yasaklanan farklı "Üniversite Terör Listesi" adı altında açılan internet sitelerinde, mektubu imzalayan öğrencilerin isimleri listelendi. Harvard mezunu ve bağışçısı Bill Ackman ise üniversitenin bu isimleri listeleyip şirketlere vermesini, böylece bu öğrencilerin "yanlışlıkla işe alınmasını" engellemeyi önerdi.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Kimliklerin stratejik kullanımı </h2>Hamas terörünü Filistinlilerden, İsrail hükümetinin uluslararası hukuku çiğneyen politikalarını da Yahudilerden ayırmak neden önemli? Öncelikle, yazıda yansıtmaya çalıştığım gibi, farklı kimlik ve fikirlerin bir araya gelmesi ele aldığımız gündemde aşırıcı fikirlerin etkisini azaltma konusunda bir yastık görevi görebilir, en azından günlük hayatta.&nbsp;İkincisi, Hamas’ın ve İsrail hükümetinin işaret ettiği iki tarafa bölünmek, en çok bu aktörlerin işine yarıyor. Yani şiddeti başlatan ve devam ettiren aktörler, bu şiddetin yarattığı taraflardan beslenerek kendi var oluşlarını meşrulaştırıyor. Netanyahu hükümeti, bir zamandır yeni yasa tasarıları etrafında bölünen halkı ortak düşman olan Hamas’ın korkusuyla tekrar bir araya getirirken, Hamas da İsrail hükümetinin hem güvenlik konusunda yetersizliğini ortaya koyarak hem de sonrasında Gazze’de hükümetin insanlık dışı politikalarıyla ‘maskesini düşürerek’ Filistin halkını tekrar kendi tabanı hâline getirebilir. Yani stratejik olarak, İsrail hükümeti ülkeden ve dünya kamuoyundan minimum tepki alarak uluslararası hukuka aykırı gelirken Hamas da varlığını sürdürecek daha geniş bir tabana yayılma amacını güdüyor olabilir.&nbsp;Bu da uzun dönemde bölge için orta yoldan hızla uzaklaşılırken çatışmanın parçası olmak istemeyen sivillerin zarar görmesi ve taraf tutmaya zorlanması sonucu oluşan güvensizlik sarmalında, kimliklerin daha da net olarak ayrışması anlamına gelir.

Bu yazımda savaşın, pratikte çözümsüzlüğün yanında fikirsel olarak da bölge dışından insanları gruplaşmaya ve karşıtlığa ittiği gözlemi üzerinde duracağım. 

Tarafsız fikir belirtmenin zorluğu, orta yol yoksunluğu

Geçtiğimiz yılın sonunda 2024 seçimleri için adaylığını ilan eden eski ABD Başkanı Donald Trump, jürinin kararıyla açılan soruşturma doğrultusunda salı günü hakim karşısına çıkmak üzere pazartesi davanın gerçekleştiği New York’a gitti.Daha önce batan birçok şirket ve şüpheli çıkar ilişkileri güttüğü siyasi isimlerle ilgili gelen suçlamalar sonuçsuz kaldıktan sonra Trump, Amerikan siyasi tarihine hakkında ceza davası açılan ilk eski Başkan olarak geçecek.Peki bugünkü davanın konusu ne, süreç nasıl gelişti ve daha önemlisi, bu dava Trump’ın 2024 adaylığı konusunda ne anlama geliyor? Devam eden dava Trump’ın adaylığı için engel mi, avantaj mı, dezavantaj mı olacak?<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Uzun davalar listesi</h2>Trump'ın kariyeri boyunca hakkında yapılan hukuki işlemlerin sayısı 4 bini buldu. Özellikle başkanlık süresinin bitimi sonrasında 6 Ocak ‘Save America’ mitinginin Kongre baskınına yol açması ve Florida’daki evinde Oval Ofis’i teslim ederken geri vermesi zorunlu 15 kutu resmi evrak bulunması, hakkında oldukça kritik hukuki işlemlerin başlatılmasına sebep oldu. Bu iki kritik davada soruşturmalar özel yetkili uzman olarak atanan eski başsavcı Jack Smith’in başkanlığında devam ederken, bugünlerde gündeme oturan Trump davası bambaşka bir konuyu irdeliyor. Trump’ın gelişmelere tepkisi ise, uzun bir zamandır olduğu gibi, "Demokratların cadı avının bir parçası" demek oluyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">"Sus parası davası"</h2>ABD’de bir kişinin bir konu hakkında konuşmaması için rüşvet vermek suç sayılmıyor, ama Trump’ın davası "sus parası davası" olarak nam salmış durumda. Trump’ın, eski yetişkin film oyuncusu Stephanie Clifford veya sahne adıyla Stormy Daniels’a yaptığı 130 bin dolarlık sus payı ödemesinin şirket gideri olarak gösterilmesi iddiasıyla başlayan soruşturma süreci, Trump hakkında dava açılması kararına vardı.Sus parası, Trump’ın bir önceki seçim kampanyası sırasında, Clifford’la 2007 yılında yaşadıkları ilişkiyi saklamak için ödenmişti. Suç duyurusunda bulunma kararı alan New York Şehri Bölge Savcısı Alvin Bragg, soruşturma aşamasında kanıtların toplanması ve incelenmesi için bir jüri kurdu. Ödemenin şirket üzerinden, yasal ücret olarak kayda geçilmesi kayıtlarda sahtecilik suçuna işaret ediyor. Kurulun görevi de kanıtları toplayarak bu konuyu netleştirip suçlama olup olmamasına karar vermek. Sonlandırılan iddianame ise dünkü duruşmaya kadar mühürlü kaldı.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Clifford'dan yıllar sonra açıklama</h2>Trump ile arasında geçen ilişkiden sonra sus payı ödenerek tehdit edilen Clifford, dava süreciyle birlikte daha detaylı açıklamalar vermeye başladı. Trump’a karşı dava açılmasını "muazzam ve destansı" olarak nitelendiren Clifford’ın, 2011'de Tabloid Magazine’e 15 bin dolar karşılığında verdiği röportajı yayımlanmamış, 2018 yılında, yani Trump Beyaz Saray'dayken basın mensuplarına yaptığı açıklamayla bugün dava konusu olan hikâyenin ilk detaylarını vermişti. CNN'in aktardığına göre, Clifford için en büyük değişikliklerden biri, dava süreci başladığından beri doğrudan Trump tarafından tehdit ediliyor olması.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Trump dün hakim karşısındaydı</h2>Manhattan Ceza Mahkemesi binasından girdiği andan itibaren gözaltına alınan Trump, hazırlanan ve mühürlü tutulan iddianame doğrultusunda yöneltilen 34 ayrı suçlama hakkında kendini savundu. Duruşmadan sonra New York’tan Florida’daki evine dönen Trump akşam saatlerinde açıklama yaptı. Adeta bir miting konuşmasına çevirdiği açıklamasında, bir önceki seçimlere Rusya’nın etkisiyle Cumhuriyetçilerden oy çalındığından, Georgia seçimlerinde yapılan hileden, ABD’nin enerji bağımsızlığını 6 ay içinde kaybedeceğine kadar gerçekdışı ve aksi kolayca kanıtlanabilir birçok konuda beyanda bulundu.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Davanın 2024 seçimlerine etkisi</h2>Öncelikle, ABD anayasasına göre başkanlık yarışına girme ve seçilme koşulları arasında temiz sicil mecburiyeti olmadığını belirtmek gerekiyor. Dolayısıyla teknik olarak bu dava süreci Trump’ın 2024 seçimlerine aday olmasına engel değil.Bu sebeple asıl önemli soru, bu dava sürecinin Trump’ın adaylığını nasıl etkileyeceği üzerine. Üç ana ihtimal var. Siyasetçiler arasında örneğini çok kez gördüğümüz, mahkeme, hapis cezası gibi hukuki işlemlerin siyasetçiyi seçmen gözünde mağdur göstererek desteğin artması veya bu davanın ve devam eden diğer davaların içeriğinden ötürü ortaya çıkacak yeni kanıt ve suçlamalardan dolayı desteğin azalması. Öte yandan, kendini Cumhuriyetçilerin adayı ilan eden Trump, henüz parti içinde kesinleştirilmemiş bir konuda iddiada bulunuyor. Dolayısıyla önümüzdeki süreçte Trump resmi başkanlık adaylığını bağımsız aday olarak yapabilir. Bu durumda iki partili Amerikan siyaseti ve seçimleri hesaba katıldığında kendisinin çok bir şansı olmayacaktır.Minnesota Üniversitesi Siyaset Bilimi departmanında Amerikan siyasi davranışları alanında uzmanlaşan bir doktora öğrencisinden aldığım bilgilere göre, son yıllarda yapılan araştırmalar Trump destekçisi olan ve/veya aşırı sağcı olan Cumhuriyetçilerin Trump’la ilgili her türlü suçlamayı görmezden geldiğini ve dava sürecini "liberal elitlerin" Cumhuriyetçileri cezalandırma çabası olarak gördüğünü bulmuş.Öte yandan, Trump destekçisi olmayan Cumhuriyetçiler "kural takip eden" karaktere sahip olarak bulunmuş. Dolayısıyla bu dava sürecinden etkilenme ihtimali olan grup bu ikinci grup. "Cadı avının kurbanı" olduğunu belirten Trump’ın bu tarzı ve seçimlere yönelik ilk mitingini aşırı sağcı ve Trump destekçilerinin çoğunlukta olduğu Texas eyaletinin Waco Şehrinde yapması, şimdilik bu stratejiye ve kendi destekçileriyle aşırı sağcı seçmenlere güvendiğini gösteriyor.Öte yandan, Amerikan siyasetinde var olan iki partili sistem ve uzun süredir devam eden polarizasyonu hesaba katarsak, Trump destekçisi olmayan Cumhuriyetçilerin bu dava sürecinden dolayı Demokratlara oy vermesi de büyük bir trend olmayacak gibi duruyor. Bu tahminlerde tabii ki henüz açıklanmayan ama Joe Biden olacağı tahmin edilen Demokrat aday ve kendisinin takip ettiği kampanya da önemli birer faktör olacaktır. Yine en önemli yarış, ABD’nin çekişmeli seçim bölgelerinde yaşanacak, ama eğer Trump bağımsız aday olursa yarışmanın çoğu Demokrat ve Cumhuriyetçi aday arasında gerçekleşecek.

Dava 2024 seçimlerini nasıl etkiler?

New York’ta tarihi gün: Donald Trump duruşması

Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin ardından geçtiğimiz yıl 18 Mayıs’ta Finlandiya ve İsveç, NATO üyeliği için başvuru dilekçelerini sunmuştu. Her iki ülke de kendi siyasi ortamında süren NATO ve anti-NATO tartışmalarının ardından başvurmaya karar verip, iki üye ülkenin vetosuyla karşılaşmıştı: Türkiye ve Macaristan.Bu yazımda, Finlandiya ve İsveç’in NATO adaylık süreçlerini, Türkiye ve Macaristan’ın veto kararı sebeplerini ve Finlandiya-İsveç-Türkiye arasında geçtiğimiz haftalarda gerçekleşen diplomatik gelişmeleri aktaracağım.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Başvuru sebepleri 5'inci madde</h2>NATO, Ukrayna işgalinin başlamasından bir ay sonra gerçekleştirilen olağanüstü durum toplantısının sonunda, Rusya’nın şiddetine karşı savunma planını aktive ettiğini açıklamış; önleyici, orantılı ve tansiyonu yükseltmeyecek önlemler alınacağını belirtmişti. 18 Mayıs’ta iki ülkenin de dilekçelerini sunmasının ardından 29 Haziran’daki Madrid Zirvesi’nde ise NATO üye ülkeleri iki ülkeyi de resmî olarak birliğe davet etmişti.Böylece uzun yıllar boyu sürdürdükleri tarafsızlık politikasını sonlandırma kararı alan Finlandiya ve İsveç, NATO’nun 5'inci maddesi olan herhangi bir üyeye düzenlenen saldırının NATO tarafından karşılık göreceği güvencesini elde etmek için ilk adım atmış oldu.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Yeni Stratejik Konsept: NATO genişliyor</h2>Madrid Zirvesi'nde öne çıkan başlıklar arasında Finlandiya ve İsveç’in NATO’ya katılmasının yanında, ‘Yeni Stratejik Konsept’ vardı. Birliğin önümüzdeki dönemde yeni tehlike ve tehditleri nasıl karşılayacağını konu alan konsept, Rusya’nın saldırganlığının yanı sıra, Çin devletinin potansiyel tehditlerini ve Rusya-Çin işbirliğini yeni dönemin potansiyel tehlikeleri arasında sayıyordu. Bu bağlamda üye ülkelerde kaynak kullanımını ve askeri görünürlüğü de artırmayı sağlayacak yeni mevzilenmeleri detaylandırıyordu. Öte yandan, NATO tarihinde ilk defa Avustralya, Japonya, Yeni Zelanda ve Güney Kore'nin de NATO Zirvelerine katılması öngörülüyordu. Madrid Zirvesi, NATO’nun her anlamda genişlemesine yönelik bir mantık sunuyordu.Finlandiya ve İsveç’in &nbsp;üyeliği de bir yandan Rusya ile yakın zamana kadar sürdürdükleri diplomasi, öte yandan yine komşularına karşı güvenlikleri için geliştirdikleri silah ve savunma teknolojileri açısından NATO için önem taşıyor.Macaristan Başbakanı Victor Orbán ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ise benzer bir stratejiyle, olağanüstü bir durumda veto haklarını kullanarak bazı uluslararası kurum ve ülkelere baskı uygulamayı hedefliyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Macaristan, AB ve hukukun üstünlüğü tartışmaları</h2>Parlamento oylamasının Mart sonunda yapılacağı tahmin edilen Macaristan’da, Orbán ve lideri olduğu Fidesz partisinin üyeleri, genişleme konusunda "yapılması gereken ciddi görüşmeler" olduğunu belirtmişti. Orbán ve partisinin süreci uzatmadaki amaçlarından birinin Finlandiya ve İsveç’in AB içinde Macaristan’ın hukukun üstünlüğü konusundaki eleştirilerini geri çektirmek olduğu anlaşılıyor. Bu eleştiriler sadece sözde kalmıyor, örneğin Macaristan’ın AB Covid-19 Kurtarma Fonu’ndan alabileceği 5 milyar 800 milyon avroluk hibeyi de engelliyor.Şubat ayında bu konuda açıklama yapan üst düzey AB yetkilileri, "Macaristan’ın hukuki temellerini kısa zamanda iyileştirmesi" şartını ileri sürerek fondan yararlanılabileceğini belirtti. Dolayısıyla Orbán, hükümeti ile ülkenin itibarı ve ekonomik açıdan önemli bir gelir kaynağı sağlayabilecek fonu elde etmek için Finlandiya ve İsveç’e baskı uyguluyor. Orbán, uzun dönemde daha faydalı işbirliklerini Rusya için riske attığı yönünde eleştiriliyor. AB ve NATO’ya şantaj uygulamanın ters etki yaratabileceğinin de altı çiziliyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Türkiye, Finlandiya, İsveç ve terörle mücadele tartışmaları</h2>Türkiye ise bir başka konuda iki ülkeye baskı uyguluyor. İki ülke dilekçelerini sunmadan üç gün önce Cumhurbaşkanı Erdoğan konuyla ilgili konuşmuş ve Avrupa’nın gündemine oturan "Şu anda İsveç ve Finlandiya ile ilgili gelişmeleri takip ediyoruz ama olumlu bir düşünce içinde değiliz. Yunanistan’la ilgili NATO konusunda yanlış yaptı bizden önceki yönetimler… Bu konuda ikinci bir yanlışı Türkiye olarak işlemek istemiyoruz." ifadelerini kullanmış, Finlandiya ve İsveç’in "terör örgütleri için bir nevi misafirhane" olduğu gerekçesini sunmuştu.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Stockholm’de protestolar</h2>Erdoğan’ın ifadeleri üzerine, Ocak ayında İsveç’te Erdoğan karşıtı protestolar başladı. İsveç polisi, Türkiye Başkonsolosluğu’nun önünde Kur'an yakılmasına izin verdi. Erdoğan’ı temsil eden bir kukla sokak lambasına asıldı. Bir grup, kuklayı asmakla "İtalya’nın faşist savaş suçlusu Benito Mussolini’nin asılmasını" hatırlatmak istediklerini belirtti.Protestolar sırasında "130 civarında teröristi bize vermeniz lazım dedik. Maalesef yapamadılar." diyerek hâlâ gelişme olmadığını belirten Cumhurbaşkanı Erdoğan’a cevaben Finlandiya Dışişleri Bakanı Pekka Haavisto, kendilerine bir iade listesinin ulaşmadığını, bu açıklamanın "Son birkaç gündür yaşananlara tepki" olduğunu belirtti.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">NATO gözetiminde üçlü muhtıra</h2>Öte yandan, ilerleyen dönemde Türkiye, Finlandiya ve İsveç, üçlü muhtıra imzalayarak terörle mücadele ve yasal terör örgütü kavramlarını ortak bir zemine oturtma yolundaki ilk yasal adımı atmış oldu. Muhtıranın bazı çarpıcı ifadeleri arasında Finlandiya ve İsveç’in YPG/PYD terör örgütlerine ve FETÖ’ye destek sağlamayacağı, PKK'NIN terör örgütü olarak kabul edilip, bağlantılı diğer örgütler dahil aktivitelerinin engelleneceği gibi maddeler var.Bundan sonraki süreçte her iki devletin de imzalanan muhtıraya paralel şekilde yasa değişikliğine gidip gitmeyeceklerini gözlemleyeceğiz. Devletler arası bir anlaşma imzalanmış olsa da hâlâ gerekli yasal düzenlemelerin parlamento onayından geçmesi ve uygulamaya konması gerekiyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Finlandiya’ya veto kalktı, İsveç beklemede</h2>8 Mart’ta Orbán, 17 Mart’ta Erdoğan, Finlandiya için vetolarını çektiklerini açıklarken, iki lider de İsveç’ten hâlâ yapıcı değişiklikler beklediklerine işaret etti. Geçtiğimiz hafta günü Finlandiya Cumhurbaşkanı Sauli Niinistö &nbsp;ile ortak basın toplantısı yapan Cumhurbaşkanı Erdoğan, "Finlandiya’nın üçlü muhtıradaki taahhütlerini yerine getirmek için samimi ve somut adımlar attığını" belirtirken Niinistö, "İsveç olmadan Finlandiya’nın NATO üyeliği bitmiş sayılmaz." diyerek iki ülkenin beraber katılımının altını çizdi.Öte yandan Erdoğan, "İsveç’teki çirkin eylemi" hem Müslümanlara hem de temel hak ve özgürlüklere saygı duyan herkese yapılmış bir hakaret olarak değerlendirirken, İsveç’in NATO başvurusuna destek verilmeyeceğinin altını çizdi.Şimdilik İsveç ve Finlandiya’nın ortaklıkları, NATO yolunda ayrılmış oldu. Eğer diplomatik yeni bir hamleyle Erdoğan hükümetinin kararı değiştirilmezse, İsveç güvenlik politikalarını yeniden düzenlemek durumunda kalacak. Üye olmamasına rağmen Ukrayna’ya gösterilen hassasiyetin önümüzdeki süreçte İsveç için de gösterildiğini ve ülkenin zirvelere davet edildiğini görebiliriz.

NATO yeni konsepti kapsamında genişlemeye hazırlanırken Türkiye ve Macaristan, İsveç'in üyeliğine yönelik vetosunu sürdürüyor. 

NATO genişlemesi ve vetolar: Ne olacak?

6 Şubat günü arka arkaya yaşanan depremler sonucu 10 ilimizi etkileyen yıkımın ardından hem deprem bölgesinde hem de diplomaside yetersizlikler ve problemler devam ediyor. Bu yazıda Türkiye’nin diğer ülkelerden gördüğü toplumsal destekle zıtlık yaratan pozisyonlara, özellikle Belçika Başbakanı Alexander De Croo’nun 12 Şubat günü yaptığı açıklamaya değineceğim.Deprem sonucu oluşan yıkım ve toplum olarak kendimizi içinde bulduğumuz çaresizlik 20 yıllık AK Parti iktidarının ülkemiz coğrafyasında en önemli olgulardan birini görmezden geldiğine işaret ediyorsa, diplomasideki son gelişmeler de Türkiye’nin devlet seviyesinde uluslararası sistemde ne kadar yalnızlaştırıldığını gösteriyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">"AB aşırı kalabalık. Bu nedenle Türkiye ile iyi anlaşmalar yapılmalı"</h2>Depremden iki gün sonra açıklama yapan Avrupa Birliği Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, "Hayat kurtarmak için şu anda zamanla yarışıyoruz. Türkiye ve Suriye AB’ye güvenebilir."&nbsp;dedi. İlk depremden iki saat sonra, AB Sivil Koruma Mekanizması kapsamında bölgeye arama-kurtarma ekipleri, çadır ve yatak ve devletin müdahalelerini geliştirmek için de 3 milyon avroluk acil insani yardım sağlandı.Depremden birkaç gün sonra bir televizyon programında konuşan Belçika Başbakanı De Croo ise, Türkiye ve Suriye’de 5 buçuk milyon insanın evsiz kaldığını vurgulayarak Avrupa’ya doğru yeni bir göç dalgası oluşmasına karşın, şimdiden Türkiye ile "iyi anlaşmalar" yapılması gerektiğini <a fr-original-style="" href="https://www.cumhuriyet.com.tr/dunya/belcika-basbakani-de-croo-suriyeli-depremzedelerin-turkiyede-barindirilmasi-gerektigini-savundu-2051177" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">belirtti</a>. Depremlerden hemen sonra harekete geçen AB ve üye ülkelerin insani duygular ve değerlerin etkisinde oldukları hissiyatı varken Başbakan De Croo’nun ifadeleri şüphe yarattı.<img src="https://images.aposto.com/2023/1/3/1676465809789.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" alt="de croo" ratio="1.79" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">APUkrayna'nın işgali dolayısıyla kabul edilen mültecilerden sonra AB’nin daha da kalabalıklaştığını belirten De Croo’nun, yeni bir göç dalgası oluşmasını engelleme ve göçmenlerin Türkiye’de kalması için anlaşmaya gitme fikri tabii ki bir temele dayanıyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Geri kabulden bugüne</h2>Başbakan De Croo’nun ima ettiği -iyi- anlaşmalardan biri, 2015-2016 yıllarında AB-Türkiye arasında görüşmeler sonucu Suriyeli mültecilerin Türkiye sınırları içinde kalmasını ve Türkiye’nin mültecilere gereken yardımı ve koşulları sağlayabilmesi için AB’den 3 milyar avro almasını <a fr-original-style="" href="https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2016/03/18/eu-turkey-statement/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">öngörüyordu</a>. Gümrük Birliği anlaşmasında yenilikler ve Türk vatandaşlarına AB vize serbestisi gibi vaatler de sunulmasına karşın, mülteciler için alınan fon dışında bir gelişme gözlemlememiştik.Felaketten günler sonra Belçika Başbakanı’nın yaptığı bu açıklama zamanlama açısından oldukça yanlış olmakla beraber AK Parti hükümetinin geçmiş dış politikasının da ağır bir sonucu olarak karşımıza çıkıyor. Diğer bir deyişle, Batı devletlerinin insan haklarını araçsallaştırarak kendi bölgesel ve ülkesel çıkarlarını öncelediği, AK Parti hükümetinin de günü kurtarma amaçlı aldığı kararların bugün daha zor koşullar altındayken kendisine tekrar önerildiğini görüyoruz.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Hızlı ve kolay vize imkanı</h2>Öte yandan, AB üye ülkelerinde veya Birleşik Krallık'ta yaşayan Türk vatandaşlarının depremden dolayı evini kaybetmiş akrabalarını yaşadıkları ülkeye getirtme ihtimali söz konusu. Bazı ülkelerde vatandaşlar tarafından Türk ve Suriyeli depremzedeler için vize kolaylaştırılması yapılması için baskı oluşturuluyor.Lahey’den bildiren BBC Türkçe muhabiri Yusuf Özkan’ın haberine göre, Avrupa’da en çok Türk vatandaşının yaşadığı ülkeler arasında olan Almanya ve Belçika’nın depremzedeler için planladığı "hızlı vize" süreci, gerektiği kadar hızlı ve kolay olmayacak. En büyük sorunlardan biri, Schengen vizesi için normalde istenen evrakların sayısının düşürülmemesi ve depremzedelerin belgelerinin de enkaz altında kalmış olması.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Birleşik Krallık'ta parlamentoya sunulan dilekçeler</h2>Vize imkanı konusunda bir başka ilgi çekici olay ise Birleşik Krallık'tan. Depremin hemen ardından parlamentoya Türk ve Suriye vatandaşlarına ayrıcalık sağlanmasıyla ilgili dilekçeler yağmaya başladı. "Hükümet, Türkiye ve Suriye'deki deprem bölgesinden etkilenen vatandaşlar için bir acil durum programı başlatmalı" gibi genel yargılar içeren dilekçeler reddedilirken bazıları kabul edilip imzalanması için parlamentonun internet sitesinde <a fr-original-style="" href="https://petition.parliament.uk/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">yayınlanmakta</a>.&nbsp;Dilekçeler içinde en çok imzalananlardan biri, "Deprem nedeniyle evsiz kalan insanlar için Türk Aile Programı vizesi oluşturulmasını" öneriyor. Dilekçenin yayılmasına öncü olanlardan biri de depremde ailesinden birçok kişiyi kaybeden, tek başına kalan 16 yaşındaki kuzen çocuğunu Birleşik Krallık'a yanına getirmeye çalışan bir Türk <a fr-original-style="" href="https://www.lbc.co.uk/opinion/turkish-caller-appeals-to-govt-to-make-refugee-scheme/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">oldu</a>. Bu yazının yazıldığı tarihte dilekçenin hükümete sunulması için gereken 100 bin imzadan 76 bin 404’ü tamamlanmış gözüküyor.10 ilde yaşanan yıkım sonucu evini kaybeden binlerce vatandaş için ülke içinde bir çözüm bulunması ideal bir senaryo olmakla beraber, devlet organizasyonunun ve hükümetin bir haftadır içinde bulunduğu tutuk durum, böylesine acil ve büyük bir sorunu çözemedi. Alternatif yollar arayan vatandaşlar ise akrabalarının yaşadığı ülkelerin vizeleri için gerekli belgeleri sağlayamıyor. "Göç dalgası" şeklinde ifade edilen korku bugün gördüğümüz tabloda muhtemel gözükmese de Türk dış politikası daha iyi yönetilmiş olsaydı tıpkı savaştan sonra Ukrayna için yapıldığı gibi Türkiye içinde vize kolaylığı, bazı belge şartlarının kaldırılmasıyla gerçekleştirilebilirdi.

Depremden hemen sonra diplomaside göze çarpanlar

20 yıllık yıkım ve deprem diplomasisi

Ocak ayında ABD gündeminde polis şiddeti dolayısıyla hastaneye kaldırılıp üç gün sonra hayatını kaybeden 29 yaşındaki Tyre Nichols vardı. Tennessee eyaletindeki Memphis şehrinde 7 Ocak günü polis tarafından durdurulan Tyre Nichols, polis memurlarının &nbsp;açıklamasına göre "tehlikeli araç kullandığı için" durduruldu, fakat motorundan inip kaçmaya çalıştığı için gözaltına alındı. Memphis otoritelerinin sonradan yayınladığı görüntüler, olay sırasında polis memurlarının Nichols’ı ağır bir şekilde darp ettiğini gösteriyordu.Bu yazımda, olayla ilgili polislerin soruşturma süreçlerini ve 2020 yılında George Floyd’un öldürülmesinden bu yana polis şiddetinde gözlemlenen artışı konu alacağım.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Sistematik ırkçılık</h2>ABD'de siyasi, sosyal ve ekonomik anlamda ayrımcılığa uğrayan farklı gruplar mevcut. Bunların içinde sistematikleşmiş ayrımcılığa uğrayan en büyük gruplardan biri ise siyahlar. ABD'nin siyasi tarihinde, demokrasi ve insan hakları anlayışının daha kapsayıcı olması için belli dönemlerde hükümeti ve eyalet otoritelerini zorlayan Afro-Amerikan kökenli halk, ülkede hala sistematik olarak ayrımcılığa uğruyor.Çoğu ABD şehri yapısı gereği ekonomik ve sosyal olarak beyaz ve siyah Amerikalıları birbirinden ayırırken, siyahlar belediye başkanlığı, polis amirliği ve senato gibi yerel ve federal düzeydeki otoritelerde de temsil edilme şansını nadiren bulabiliyor. En çarpıcı ayrımcılık göstergelerinden biri de polis şiddetine uğrayan vatandaşların çoğunun Afro-Amerikan kökenli olması.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Video kaydı soruşturmaya yol açtı</h2>Shelby Başsavcılığı video kaydının paylaşılmasını "kamunun anlaşılabilir bir isteği" olarak değerlendirdi. Böylece kayıtta hem şiddeti uygulayan hem de şiddet uygulamamasına rağmen iş arkadaşlarını izleyen polis memurları olduğu da açıkça görüldü. Nichols ailesinin avukatı, video kaydının 1991'de Los Angeles şehrinde polis şiddetine uğrayan Afro-Amerikan kökenli Rodney King’in görüntülerine benzerliğinin altını çizdi.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Soruşturma sürecinde de ayrımcılık belirtileri</h2>Kaydın ortaya çıkmasından sonra Nichols'ı darp ettiği görülen iki polis memuru için soruşturma açılırken beş polis memuru kovuldu ve tutuklandı. Tutuklanan beş eski polis memurunun da Afrika kökenli olması, öte yandan olay yerinde şiddet uygulayan beyaz Amerikalı polis memuru Preston Hemphill’ın soruşturma devam ederken sadece görevden alınması dikkat çekti.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">George Floyd sonrası polis şiddeti</h2>2020'de Minnesota eyaleti, Minneapolis şehrinde polis şiddeti sonucu hayatını kaybeden George Floyd’un ardından birçok şehirde protestolar düzenlenmiş, Black Lives Matter&nbsp;(Siyahların Yaşamları Değerlidir, BLM) isimli sivil toplum hareketi öne çıkmıştı.Öte yandan, Floyd’un ölümünün ardından Minnesota Belediye Meclisi’nden dokuz üye, Minneapolis Polis Departmanı'nın bütçesinin azaltılması ve var olan polis departmanının "güvenliği geliştirmek için yeni, dönüştürücü bir model" ile reform edilmesi için önemli adımlar atmakta kararlı olduklarını belirtmişti. Yerel medyanın geçen seneki haberine göre azalan bütçe, iki yıl içinde pandemi ve yeni işe alımlar gibi sebeplerle tekrar eski düzeyin de üstüne <a fr-original-style="" href="https://www.startribune.com/minneapolis-police-now-have-more-money-to-spend-than-they-did-before-george-floyds-murder/600187266/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">çıktı</a>.İki yıl içinde beklenenin aksine gerçekleşen değişimler sadece bütçe konusuyla sınırlı değil. The Washington Post'ın topladığı verilere göre Floyd’un ölümünden sonra BLM hareketinin artan görünürlüğüne rağmen Afro-Amerikan kökenli vatandaşların uğradığı polis şiddeti ve polis şiddeti kaynaklı ölümler geçtiğimiz iki yılda artış <a fr-original-style="" href="https://www.washingtonpost.com/graphics/investigations/police-shootings-database/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">gösterdi</a>. ABD'de polis şiddeti konusunda sistematik veri toplayan Mapping Police Violence&nbsp;projesi verilerine göre, 2019-2022 yılları arasında polis şiddeti sonucu ölen Afro-Amerikan kişi sayısı sırasıyla 285, 257, 273 ve 254.Sivil toplumda, akademide ve bazı yerel siyasi girişimlerde Afro-Amerikan halkın sorunları daha görünür hale gelmeye başlasa da polis şiddeti gibi temel bir noktada hala bir ilerleme kaydedilemediğini gözlemliyoruz.Dünyanın birçok farklı yerinde insan hakları, özgürlükler ve demokrasi gibi kavramlar üzerinden dış politika uygulayan, askeri operasyonlarını bile bu kavramlar üzerinden açıklayan ve savunan bir devlet olan ABD için iç siyasette aşılamayan bu ayrımcılık ve hayati sonuçları, ilginç bir tezatlık oluşturuyor.

ABD'de polis şiddeti kaynaklı ölümler ülkenin demokrasi iddiasıyla tezatlık oluşturuyor. 

ABD gündemi: Irkçılık ve polis şiddeti

Parçalanmış Bir Dünyada İşbirliği&nbsp;(Cooperation in a Fragmented World) sloganıyla düzenlenen 53'üncü Davos Zirvesi, 52’si devlet başkanları/başbakanlar olmak üzere, 130 ülkeden devlet, şirket ve uluslararası organizasyon bazında yaklaşık 2 bin 500 lideri bir araya getirdi. Bu yazıda, 16-20 Ocak tarihleri arasında gerçekleşen buluşmanın öne çıkan temalarını irdeleyeceğim.Dünya Ekonomik Forumu (WEF), 1971'de İsviçre, Cenevre merkezli uluslararası bir vakıf olarak kuruldu. Bini aşkın üye şirketi olan vakıf, bu şirketlerin katkılarıyla finanse ediliyor. Kovid-19 ve Ukrayna savaşı gibi dünya ekonomisine etki eden gelişmeler devam ederken, bu yıl ülke ve şirket liderleri, ekonomik resesyon riski altında bir araya geldi.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Yılın ana temaları</h2>Birbiriyle bağlantılı temalar arasında yeni enerji, iklim değişikliği, istihdam, turizm, sağlık, teknoloji ve bankacılık vardı.İklim krizinin ilerlemesinin yanında Rusya ve İran gibi ülkelere yönelik özellikle son dönemde değişen söylem ve uygulanan yaptırımların etkisiyle, sürdürülebilir ve uygun fiyatlı yeni enerji kaynağı ihtiyacı hem şirketleri hem de bireyleri korumak açısından gündemin en önemli maddelerinden biriydi. Öte yandan iklim değişikliği konusundaki oturumda konuşma yapma şansı bulan gençler küresel olarak hareket etmek gerekliliğini belirtirken, gerçekleşmesi şart olan değişimlere dikkat çekti.Özellikle Kovid-19’un etkilerinin devamı ve ayrıca Ukrayna’nın işgalinin sonucu olarak sekteye uğrayan üretim zinciri, istihdam konusunu farklı açılardan önemli kılıyor. Turizm teması yine Kovid-19 ile bağlantılı sorunları ele alırken, sağlık temasıyla bu yıl kadın sağlığını ve küresel çapta nelerin değiştirilebileceği irdelendi. Teknoloji teması altında yapay zekanın, geniş çapta yaşanan yangınların önceden tahmin edilmesi ve engellenmesi konusundaki yenilikleri üstünde duruldu. Son olarak bankacılık teması altında ticaretin dijitalleşmesi ve dünya ihtiyaçlarına cevap verebilmesi konusu irdelendi.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Biden hükümetinin etkisizliği dikkatleri çekti</h2>Farklı hesaplamalara göre dünyanın en büyük 1'inci veya 2'nci ülke ekonomisini yöneten ABD hükümetinden Başkan Joe Biden, Başkan Yardımcısı Kamala Harris ve Dışişleri Bakanı Anthony Blinken’ın yokluğunun yanında, foruma katılan üç Bakanlar Kurulu Danışmanı açılış konuşması yapmadı. Biden hükümeti tarafından Davos 2023’ün sessizlikle karşılandığı konuşuldu. Bloomberg yazarı Saleha Mohsin, eski ABD Başkanı Donald Trump’ın Davos’a iki kere katılan tek ABD Başkanı olduğunu belirterek, Biden’ın daha çok Amerikan işçi sınıfından destek aldığını ve destekçilerine "elit bir forum olan Davos’un kendi tarzına uymadığını gösterdiğini" <a fr-original-style="" href="https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-01-19/davos-has-it-all-again-except-the-world-s-most-powerful-person" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">yazdı</a>.Öte yandan, ABD dışında G-7 ülkelerinden sadece Almanya’dan Şansölye Olaf Scholz’un katılması yine üzerinde durulan konulardan biri oldu. Eski siyasi danışman Ed Owen, çoğu hükümet temsilcisinin yoğun ajandalarını gerekçe göstermelerine rağmen, aslında birçok ülkede siyasilerin halk geçim sıkıntısı çekerken "küresel finans elitleriyle görünmeyi" göze alamadığını <a fr-original-style="" href="https://www.cnbc.com/2023/01/13/germanys-scholz-only-g7-leader-set-to-attend-davos.html" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">belirtti</a>.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Yükselen güçler Davos’ta da öne çıktı</h2>Şirketler, bankalar, büyük uluslararası organizasyonlardan katılanlar batılı devletlerin etkisini yine forumda göstermiş olsa da özellikle G-7 ülkelerinin hükümetlerinden katılımın az olmasıyla Çin ve Hindistan gibi son dönemde ekonomik ve siyasi güçlerini kararlılıkla yansıtan ülkeler forumda daha geniş bir etki alanı yaratmış gibi duruyor.Hindistan odaklı enerji dönüşümü, cinsiyet eşitliği gibi ekonomisi ve sosyal dönüşümünü etkileyecek konulardaki konuşmalar forumda öne çıkan başlıklar arasında yer aldı. 2035 yılında dünyanın 10 trilyon doları geçen üçüncü ekonomisi olacağı öngörülen Hindistan, bu yılın temalarının çoğunun bir arada tartışıldığı önemli ülke ekonomilerinden biri olarak <a fr-original-style="" href="https://www.weforum.org/agenda/2023/01/india-davos-2023-energy-transition-gender-parity-highlights/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">kaydedildi</a>.Öte yandan Çin hükümetine bağlı haber ajansı Xinhua, Davos 2023’te Rusya’dan katılımcı olmamasına ve Avrupalı ülkeler, temsilciler ve şirketler tarafından Rusya’yı yalnızlaştıracak politikaların savunulduğunun altını çizerken Çin’in önemli bir katılımcı olarak etki bıraktığını <a fr-original-style="" href="https://english.news.cn/20230122/ed2c7572ec5d42e79a2e82f311e19a12/c.html" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">yazdı</a>. Davos 2023’te odak noktasının ekonomik büyümeden dirençli olmaya kaydığını gözlemleyen Xinhua haberi, ayrıca bir kez daha "kalıcı ilerlemelerin ve uzun dönemli hedeflerin ancak birliktelikle ulaşılabileceğinin" forumdan çıkarılan bir ders olduğunu belirtti.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Ukrayna gündemden uzak kalmadı</h2>Önemli konu başlıklarından biri de Ukrayna’daki son durumdu. Devlet Başkanı Volodimir Zelenski’nin eşi Olena Zelenska’nin Davos Zirvesi’nde Çin delegasyonuna "Pekin ile diyalog kurmak için bir davet" niteliğinde bir mektup verdiği <a fr-original-style="" href="https://www.wsj.com/livecoverage/davos2023/card/ukraine-s-first-lady-says-she-delivered-invitation-to-dialogue-to-chinese-delegation-ZGpXF6eLCEsQAfRULLa5" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">kaydedildi</a>. Uluslararası kamuoyu şekillendirme ve siyasette önemli oyunculardan biri haline gelen Çin’in, dengeleri Rusya’nın aleyhine çevirebileceği düşünülüyor. Böylece, sadece iklim krizi gibi küresel felaket senaryoları değil, bölgesel krizler için de birlikteliğin önemini Davos Zirvesi sürecinde yine gözlemledik.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Davos 2023 çözüm sunabilir mi?</h2>Tekil ülke perspektiflerinin ötesine geçersek, Türkiye'den DEVA Partisi lideri Ali Babacan'ın da katıldığı Davos 2023’ün gözler önüne serdiği en önemli nokta, küresel ekonomik sistemin bugünkü siyasi ekonomik konjonktüre yetersiz kaldığı ve sorunlar yarattığıydı. Dolayısıyla yenilenebilir enerji, enerji güvenliği ve iklim değişikliği gibi son dönemin endişe verici konuları hakkında birçok konuşmaya tanık olduğumuz Davos 2023’ün pratikte neler değiştirip değiştiremeyeceği bahsedilmesi gereken bir konu.Hem kısa dönemli hem de uzun dönemli politika önerileri konusunda bir platform oluşturan forum, ayrıca takip eden yayınlarında bu konuları işlemeye devam ediyor, 2030’u hedef göstererek büyük bir küresel dönüşüme girdiğimizi <a fr-original-style="" href="https://www.weforum.org/agenda/2023/01/how-to-accelerate-a-clean-secure-and-just-energy-transition/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">belirtiyor</a>. Fakat "elitlerin buluşması" olarak eleştirilen Davos Zirveleri, yapılan konuşmalar ve yayınlar, çoğunlukla pratiğe etki etmeye yetmiyor.&nbsp;Bunun bir sebebi katılımcıların hali hazırda ekonomik gelişme için doğayı tahrip eden ülkelerden ve büyük şirketlerden gelen temsilciler olması. BM Genel Sekreteri Guterres bu konuya parmak basarak "fosil yakıt üreten şirketlerin iş modellerinin doğanın ve insan hayatının devamının gerekliliklerine ters düştüğünü gayet iyi bildikleri halde üretimi genişletmek için yarıştıklarını" belirtti. Guterres, bu sözlerle Dünya Ekonomik Forumu’nun sınırlarının altını çizmiş oldu. Fikirlerin ortaya atıldığı ve tartışıldığı bir platform olan Davos Zirvesi’nin ardından pratikte gerçekleşecek değişimleri ve dolayısıyla da katılımcıların samimiyetini önümüzdeki süreçte gözlemleyeceğiz.

Zirvede küresel ekonomik sistemin bugünkü siyasi ekonomik konjonktüre karşı yetersizliği gündemdeydi. 

Davos 2023: "Elitlerin buluşmasında" neler konuşuldu?

Ülke liderleri arasında otoriterler listesinden hiç düşmeyen Jair Bolsonaro, Brezilya'nın ikinci tur başkanlık seçimlerinde 2 milyonluk oy farkıyla kaybetti. Yerine seçilen eski başkan solcu Luiz Inácio Lula da Silva, 1 Ocak'ta Başkanlık görevini tekrar üstlendi. Bolsonaro, 30 Aralık günü Brezilya Hava Kuvvetleri uçağıyla ABD'nin Florida eyaletine gitti.&nbsp;Bartu Özden'in konu hakkındaki <a fr-original-style="" href="https://aposto.com/s/brezilyada-secim-ikinci-tura-kaldi" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">yazısında</a> da belirttiği gibi, ekim ayında belli olan seçim sonuçları, Bolsonaro'nun tepkisi ve yapabileceği açıklamalarla ilgili yeni bir belirsizlik dönemi yaratmıştı. Bolsonaro, seçimlerden önce kendi tabanına silahlanma çağrısı yapmış, eğer Lula da Silva kazanırsa seçimleri tanımayacağını belirtmişti. Bu açıdan ABD'de Trump'ın seçimlere karşı tutumuna benzer bir tutum gösteren Bolsonaro'nun, seçim sonuçlarını kabul edip etmeyeceği merak konusuydu.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Bolsonaro Lula çekişmesi</h2>2018'de Sosyal Liberal Parti'nin başkan adayı olan Bolsonaro, seçim kampanyasında topladığı bağış miktarıyla gündeme gelmişti; fakat seçilmesindeki faktörlerden biri de Lula da Silva hakkında yolsuzluk suçlamasıyla hapis kararı çıkmasıydı. 2003-2010 dönemi Cumhurbaşkanı Lula da Silva, 12 yıllık hapis cezasının 580 gününü tamamladıktan sonra mahkeme kararıyla serbest <a fr-original-style="" href="https://www.theguardian.com/world/2019/nov/08/lula-brazil-released-prison-supreme-court-ruling" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">bırakıldı</a>. Öte yandan, ana akım partilerden birinin lideri ve eski Cumhurbaşkanı'nın hapis cezası alması, solcu Lula da Silva destekçileri ve sağcı Bolsonaro destekçileri arasındaki polarizasyonu daha da artırdı.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Florida yolcusu Bolsonaro</h2>Lula da Silva'nın göreve başlama tarihi olan 1 Ocak günü Bolsonaro çoktan Florida'ya ulaşmış ve böylece devir-teslim seremonisini iptal etmişti. CNN Brezilya'ya konuşan Bolsonaro, "Uçaktayım, yakında geri döneceğim." açıklamasında bulundu. Destekçilerine seslendiği kayıtta Lula'nın cumhurbaşkanlığına gönderme yaparak "Brezilya 1 Ocak'ta bitmeyecek, bundan emin olabilirsiniz." derken, Bolsonaro hükümetinin geri kalanı hükümet değişikliği sürecinde yeni kadro ile beraber hareket edeceklerini <a fr-original-style="" href="https://www.cnn.com/2022/12/30/americas/brazil-jair-bolsonaro-us-lula-inauguration-intl-latam/index.html" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">açıkladı</a>.&nbsp;Öte yandan, Bolsonaro destekçileri askerî kışlalara giderek kanıt sunmaksızın seçim sonuçlarını protesto etti ve askere harekete geçme çağrısında bulundu. Askerden cevap alamayan protestoculara yeni Adalet ve Kamu Güvenliği Bakanı Flávio Dino karşılık verdi. Protestocu grupları terörist ilan eden Dino, teröristler, destekçileri ve finansörleri için af çıkmayacağını <a fr-original-style="" href="https://www.france24.com/en/americas/20221226-terrorists-threaten-brazil-s-presidential-inauguration-incoming-justice-minister" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">belirtti</a>.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Lula'nın devraldığı Brezilya</h2>Pandemi sürecini Bolsorano yönetimiyle geçiren Brezilya'da halk ve ülke ekonomisi ağır darbeler aldı. En önemli vaatlerinden biri "biftek ve biralı güzel zamanları geri getirmek" olan Lula da Silva'nın önünde zorlu bir süreç görünüyor.Financial Times <a fr-original-style="" href="https://www.ft.com/content/c1b3d202-0d15-4ede-9e59-69dcf635e211" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">haberine</a> göre, 2003-2010 yılları arasındaki ekonomik büyüme ve yoksulluğun azalması dönemine kıyasla, Lula'nın bu dönemki yönetiminde ülke ekonomisi hem iç hem dış faktörlerden dolayı küçülmeye başlıyor. En önde gelen sorunlar arasında pandemi sürecinin getirdiği kayıplar, üretimdeki problemler, Amazon yangınlarından zarar görmüş çevre ve toplumsal kutuplaşma yer alıyor.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Yeni hükümetin ajandası</h2>Lula'nın mesajları, en büyük problemlerin farkında olduğunu gösteriyor. Kongreye yaptığı ilk konuşmada "intikam duygusundan uzak şekilde, Brezilya'da herkesle ve herkes için yeni bir ulus inşa etme" sözünü veren Lula, çeşitli konuşmalarında Amazon yağmur ormanlarının tahribatını sonlandırmak için harekete geçileceğini belirtti ve Brezilya'nın en önemli aktivistlerinden biri olan Marina Silva'yı Çevre ve İklim Bakanı olarak <a fr-original-style="" href="https://www.bbc.com/news/world-latin-america-64138739" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">atadı</a>.&nbsp;Diğer yandan, Bolsonaro'nun pandemi dönemi politikaları sonucu ülkenin en az 680 bin vatandaşını kaybettiğinin altını çizerek bu konuda gerekli hukuki işlemleri takip edeceklerini belirtti. Lula ayrıca, Brezilya'yı dünyanın gıda üreticisi konumundan "yeşil süper güç" konumuna getireceğini <a fr-original-style="" href="https://www.reuters.com/world/americas/lula-returns-office-troubled-divided-brazil-2023-01-01/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">açıkladı</a>.&nbsp;Halkın en az yarısı tarafından heyecanla karşılanan bu vaatler ve takip eden ilk adımlar, ülkenin içinde bulunduğu ekonomik ve toplumsal sıkıntılarla sekteye uğrayabilir. Yeni hükümetin ajandasını nereye kadar takip edeceğini ilerleyen zamanlarda göreceğiz.En önemlisiyse, Bolsonaro'nun seçim yenilgisi, etrafında politik ve ekonomik güç toplamaya çalışırken seçim yoluyla güç kaybeden bir otokrat portresi çizerek bu konudaki analizlere ve beklentilere yeni bir bakış açısı sunması oldu.&nbsp;

Lula da Silva başkanlık görevine başlarken seçimi kaybeden Bolsonaro ülkeyi terk etti. 

Brezilya'da sular duruldu: Başkan Lula

ABD'de 8 Kasım günü ara seçimler gerçekleşti. Bu ara seçimlerde ABD Temsilciler Meclisi'nin tümü (435 koltuk) ve ABD Senatosu'nun 100 koltuğundan 35'i için adaylar oylandı. Oy sayımları için eyaletlerin farklı kuralları olduğundan dolayı bütün sayımlar hâlâ tamamlanmış değil.&nbsp;14 Kasım gecesi itibarıyla, kesin sonuç olmamakla beraber, Demokrat Parti Senato seçimlerini&nbsp;kazanmış görünüyor. Cumhuriyetçi Parti ise Temsilciler Meclisi'nde çoğunlukta. Oy sayımlarının bitmesiyle 118'inci ABD Kongresi belirlenmiş olacak.Bu yazıda ara seçimlerle ilgili genel durumu özetlerken Pensilvanya'da Mehmet Öz'ün adaylığını ve bir sonraki başkanlık seçimleriyle ilgili neler bekleyebileceğimizi değerlendireceğim.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">"Kırmızı dalga" olmadı</h2>Politico editörü Scott Bland, Demokratların özellikle Arizona ve Nevada eyaletlerinin oyları ve Pensilvanya'daki Cumhuriyetçi Parti desteğinin terse dönmesiyle Senato'yu Demokratların kazandığını ifade ediyor. Ara seçimlerde genelde muhalefette olan partinin oyları daha fazla olduğu için Demokrat Parti hükümeti sırasında yapılan bu ara seçimlerde "kırmızı dalga" bekleniyordu. Enflasyon, enerji fiyatları ve Ukrayna'nın işgali de bu beklentiyi artırıyordu. Fakat birçok yorumcu, net bir Cumhuriyetçi Parti desteği yerine hem Senato'da hem de kıran kırana bir seçim dönemi olduğunun altını çiziyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Cumhuriyetçi Parti'nin düşük performansı</h2>Son dönemlerin ABD siyaseti gündemi göz önünde bulundurulduğunda Cumhuriyetçi Parti oylarının beklenenden düşük kalmasının nedeni olarak Demokrat Parti'nin Cumhuriyetçilerin aşırıcı politikalarını ve demokratik değerlere saygı göstermemesini vurgulayan seçim kampanyası gösterilebilir. Bunun yanında önceki ABD Başkanı Donald Trump'ın 2024'te bir daha aday olma ihtimali ve Cumhuriyetçi Parti gündemindeki kürtaj yasağı da bir kısım seçmeni Demokrat Parti'ye yaklaştırmış ve "kırmızı dalga" görüntüsünü engellemiş olabilir. Son olarak, seçmen katılımının ikinci en yüksek sayıdaki grubunun, çoğu Demokrat Parti seçmeni olan 18-29 yaş grubu olması yine Cumhuriyetçi Parti'nin düşük performansını açıklayan faktörlerden biri.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Demokrat Parti’nin ajandası tehlikede</h2>Öte yandan, ABD siyasetinin güçler ayrılığı ilkesine göre oluşturulmuş sisteminden dolayı, Demokrat Parti'nin Senato'nun yanında Temsilciler Meclisi'ni de kontrol edememesi, hükümetin yasama yetkisine Cumhuriyetçi Parti'nin müdahale etmesini sağlayacak. Eğer Temsilciler Meclisi Cumhuriyetçi Parti'nin çoğunluğunda kalırsa, Demokrat Parti ve Başkan Biden, görevinin ilk iki yılında hazırlayıp takip ettikleri ajandaya bağlı kalmakta zorlanacak. Özellikle de çevre ve sağlık gibi sosyal programların ve kürtaj, eğitim ve oy verme hakları gibi reformların hayata geçirilmesinde zorluklar yaşanacak. İki parti son dönemde silah kontrolü ve teknoloji alanında yatırım konularında benzer pozisyon alsalar da Demokrat Parti'nin en çok üzerinde durduğu sosyal programlar ve kürtaj hakkının karşısında Cumhuriyetçi Parti'nin odağında bütçe kısma, sınır güvenliği, kanun yaptırımı harcamaları ve fosil yakıt üretimi var.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Doktor Öz'ün hayal kırıklığı</h2>Pensilvanya eyaletinde Senato seçimlerinde Mehmet Öz ve John Fetterman yarıştı. Seçim kampanyası sırasında sağlık sorunları yaşayan Fetterman, iyileşene kadar video üzerinden kampanyaya devam etti. Demokrat Parti adayı olarak kazanan Fetterman, uzun zamandır ilk defa yer açılan Pensilvanya senatörleri arasında yer alacak. Seçim kampanyaları süresince özellikle Demokrat Parti, Öz'ü "Trump’ın desteklediği aday"&nbsp;olarak tanımladı. Öz, sunduğu televizyon programı The Dr Oz Show dolayısıyla ABD'de yaygın olarak tanınan, fakat profesyonel sağlık çalışanlarına karşı izleyicilerde kuşku uyandırması ve verdiği hatalı diyet önerileriyle de eleştirilen bir figürdü.<img src="https://images.aposto.com/2022/10/2/1668513711193.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" alt="Dr. Oz" ratio="1.50" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">The Philadelphia Inquirer<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Trump destekli adaylar düşüşte, Trump'ın işi zorlaştı</h2>Mehmet Öz gibi Trump'ın desteklediği başka adayların da beklenenden düşük performans göstermiş olması, kendisinin Cumhuriyetçi Parti'yi kontrol edip edemeyeceği sorusunu da beraberinde getirdi.&nbsp;Bu konu özellikle 2024'te yapılacak başkanlık seçimleriyle bağlantılı olarak değerlendiriliyor. Tahminlere <a fr-original-style="" href="https://www.theguardian.com/us-news/2022/nov/09/ron-desantis-trump-2024-florida-midterms" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">göre</a>; Cumhuriyetçi Parti içinde başkan adaylığı yarışında Trump ve 44 yaşındaki Florida Valisi Ron DeSantis karşı karşıya gelecek. Geçen hafta konu hakkında konuşan Trump, "2024'te DeSantis adaylığı bir hata olur" <a fr-original-style="" href="https://www.wsj.com/livecoverage/election-midterms-2022/card/trump-says-it-would-be-a-mistake-for-desantis-to-run-for-the-white-house-in-2024-s4Ss0qY1YijptXFIzEOb" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">diyerek</a> şimdilik pozisyonunu korumaya kararlı olduğunu belli etti.2024 seçimlerine kadar Trump ve DeSantis arasında oluşacak rekabeti daha net şekilde gözlemleyebilir, özellikle Trump'ın kişiliği dolayısıyla DeSantis'i zayıflatmak için aşırıya kaçan söylem ve hareketlerini görebiliriz. Fakat bu durumda parti üyelerinin ve parti tabanının desteğini de kaybedeceğini tahmin ediyorum. Kısacası 2024 seçimleri yarışından önce Cumhuriyetçi Parti içinde sıkı bir yarış olacak gibi duruyor.

Ara seçim sonuçları ABD siyasetini ve 2024 seçimlerini nasıl etkileyecek?

ABD’de ara seçimler: Cumhuriyetçilerin hayal kırıklığı

<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(37, 44, 60); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(37, 44, 60); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">"43 yıldır örtünmeye zorlanan kadınların tüm hayal kırıklığının doruk noktası. Sadece bir sembol olarak başörtüsü ile ilgili değil. Kadınları ikinci sınıf vatandaş olarak gören, erkeklerin yarısı kadar değerli, sadece eve aitmiş gibi davranan ve kamusal alanda onlara çok az güç veren bir rejimin altında yaşamalarının hayatlarını nasıl etkilediğiyle ilgili."</blockquote>Geçen hafta siyasi bir olgu olarak ele aldığım ve uluslararası desteğini incelediğim İran protestolarını, bu hafta sosyal&nbsp;ve siyasi içeriği doğrultusunda irdeliyorum. İran vatandaşı sanatçı Şirin Neşat'ın DW'ye verdiği <a fr-original-style="" href="https://www.dw.com/en/shirin-neshat-the-biggest-uprising-since-the-islamic-revolution/a-63587780" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">röportajındaki</a> ifadeleri bu anlamda önemli bir çıkış noktası sağlıyor. Rejime karşı ayaklananlar arasında kadınlar, özellikle kendi kimlikleri için hâlâ sokakta.&nbsp;Özellikle farklı etnik grupların düzenli olarak ekonomik ve siyasi sıkıntılarından dolayı ayaklanmaların sıklıkla görüldüğü İran'da bugün insanlar rejime karşı sadece ekonomik gerekçelerle sokakta değil. Hapsedildikleri ideal vatandaş kimliğine karşı derin mesajlar veriyorlar. Peki İran protestoları bu içeriğiyle Orta Doğu için ne anlam ifade ediyor?1970'lerin sonunda siyasal rejimin bölgemizdeki öncülerinden biri hâline gelen İran, bugün halk ayaklanmalarıyla feminizm ve laikliğin öncüsü hâline gelmiş gibi duruyor. Bölgemizde halklar arası bağlar kurulması ne anlama geliyor? Eğer rejim fikirsel olarak zayıflatılırsa, kadın haklarına ve seküler yaşam tarzına müdahalelere başka ülkelerde de halkın sesi yükselir mi? İran halkı, savunduğu özgürlükleri ihraç edebilir mi?<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Soğuk Savaş'ın gölgesinde büyüyen güç: Politik İslam</h2>Soğuk Savaş döneminin farklı yerlerde olduğu gibi Orta Doğu'da da sağ-sol çatışması biçiminde toplumsal yansımaları olduğunu söyleyebiliriz. Bölgedeki farklı hükümetlerde görülen ortak davranışlardan biri milliyetçi-dindar sağ kesimleri tolere ederken asıl darbeyi solcu gruplara vurmak ve sol hareketlerini sonlandırmak oldu.Fakat 1970'lerin sonuna gelindiğinde Irak, Afganistan, Yemen ve İran gibi ülkelerde dindar sağın yükselerek devletlerde yönetimi ele aldığını ve bu ülkelerde seküler-ılımlı siyasetin yerini politik İslam anlayışına ve dinî yönetimlere bıraktığını görüyoruz. İran'da kurulan Şii rejimin, komşu ülkelerde Şiilikle çatışma hâlindeki gruplarca savunma amaçlı bir dalga yarattığı ve politik İslam'ın yayılmasına öncülük ettiğini söylemek mümkün.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Orta Doğu'da feminizm ve laiklik</h2>Bugün tanık olduğumuz uzun soluklu ve kalabalık protestoların içerik anlamında en ilginç yanı, bölgemizde Türkiye dahil birçok devlette kadın hakları ve seküler hayat tarzı her gün darbe alırken İran'da halkın dinî rejimi yıkmaktan söz etmesi. Öyle ki Türkiye'de CHP lideri Kılıçdaroğlu "başörtüsü meselesini toplum olarak aşma"&nbsp;amacıyla kadınların giyim kuşamı hakkında kanun teklifinde bulunulacağını belirterek Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın "aileyi de güçlendirecek şekilde başörtüsüne anayasal güvence" açıklamasına yol açtığı ve kadın özgürlüğünün iyice siyasetin emellerine bulaştırıldığı sırada İran'da kadınlar kendilerini baştan tanımlayabilmek için sokaklarda güvenlik güçlerine direniyordu.&nbsp;Bu anlamda İran protestolarına yönelik muhalefetten veya hükümetten herhangi çarpıcı bir açıklama yapılmamasına şaşırmamakla beraber, burada asıl odaklanmak istediğim halklar ve gruplar arası iletişimin neler doğurabileceği. Aynı şekilde, rejimin yıkılması ve/veya geniş çapta bir devrimin gerçekleşmesi gibi öngörüleri de hariç tutmakta fayda var. İran'ın içinde olduğu süreçte uzun dönemde fark yaratabilecek olan faktörler, ülkenin ve İran halkının uluslararası kamuoyunda görünümü ve halk ile kurulan bağlantılar.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Türkiye'de siyasetçiler değil, sanatçılar konuştu</h2>Türkiye'de siyasetçilerin sessizliğinin yanında, sanatçıların İran halkına verdiği destek göze çarpıyor. Protestoların 10'uncu gününde, Melike Şahin, 14. gününde ise Hande Yener verdiği konserde saçlarını kesti. Sıla, yeni şarkısı Kalksın Uyuyanlar'ı&nbsp;Mahsa Amini'ye adadı ve iki hafta önce yayınladığı klibinde protestolarda kullanılan saçtan bayrak, İran halkına destek olmak için kullanıldı.Twitter üzerinden açılan Stand with Women of Iran – Turkey&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://twitter.com/IDayanisma?ref_src=twsrc%5Etfw%7Ctwcamp%5Etweetembed%7Ctwterm%5E1575236895415894016%7Ctwgr%5E193a56388155c9a9e8568a966a52b22756aad5ff%7Ctwcon%5Es1_&ref_url=https%3A%2F%2Fyesilgazete.org%2Fturkiyedeki-kadin-ve-lgbti-sanatcilardan-irandaki-protestolara-destek%2F" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">hesabında</a> İranlı kadınlara destek için saçını kesen kadınların videoları paylaşılmaya başlandı. Bu gelişmeler, somut olarak rejim değişikliği gerçekleşmese dahi, başta İran'da gerçekleşen kültürel ve fikirsel değişimlerin bölgeye yayılabileceğini gösteriyor. Ayrıca, İran'da yaşanan deneyim, başka ülkelerdeki kadın hareketlerinin ve insan hakları hareketlerinin İranlı fikirdaşlarıyla iletişime geçmesine ve dolayısıyla İran'ın bölgede fikirsel açıdan bir güç tabanı olarak gelişmesine yol açabilir. Uzun vadede ise bu değişim daha büyük toplumsal ve siyasi değişimlere yol açabilir.

Halkların teması feminizm ve sekülerizmin Orta Doğu'ya yayılmasına yol açabilir. 

İran'dan bölgeye yayılan ışık 

İran'da 22 yaşındaki Mahsa Amini'nin öldürülmesi üzerine başlayan ve bir buçuk aydır hem ülkede hem de dünyada giderek büyüyen protestolar dünya kamuoyunda dikkatleri İran'ın üzerine çekmeye devam ediyor. Reuters'in verilerine göre 320 ölü, 1.160 yaralı var. Toplam protestocu sayısı ise 90 bin.&nbsp;Fakat protestolar İran'la sınırlı değil. Bu yazıda farklı ülkelerde düzenlenen İran rejimi karşıtı protestoları ve uluslararası kamuoyunda İran halkına verilen desteği çarpıcı gelişmelerle bir araya getireceğim.29 Ekim günü İran Devrim Muhafızları Ordusu başkomutanı Hüseyin Selami'nin protestocuları "Sokaklara çıkmayın. Bugün protestoların son günü olacak." ifadeleriyle tehdit etmesi, henüz rejim karşıtı protestoları bastırmak için görevlendirilmeyen Devrim Muhafızları'nın operasyona başlayabileceği sinyalini verdi. Öte yandan, aktivistlerin, üniversite öğrencilerinin katıldığı, ülkedeki farklı milliyetten ve ideolojiden insanları birleştiren 2022 protestoları, şimdiye kadar güvenlik güçleri tarafından şiddetli şekilde karşılık gördü.&nbsp;İnsan hakları standartları üzerinden eleştirilen ve kınanan İran rejimi, uluslararası kamuoyunu giderek daha sert şekilde karşısına alıyor. Bu bağlamda ülkedeki gelişmeleri internete aktararak kamuoyunu şekillendiren en önemli kaynaklardan biri olan IranWire sitesi, aynı zamanda Amini hakkında haberlerin ilkini <a fr-original-style="" href="https://iranwire.com/en/politics/109155-how-did-iranwire-publish-the-first-report-about-mahsa-amini/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">yayımladı</a>.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Berlin'de dev protesto</h2>Son haftaların en çarpıcı gelişmelerinden biri, Almanya'nın başkenti Berlin'de İran rejimi karşıtı protesto oldu. Berlin polis güçlerinin ifadesine göre 23 Ekim günü gerçekleşen protestoya 80 bin kişi katıldı. Ayrıca protestoya katılmak için ABD'den, Kanada'dan ve Avrupa Birliği'nin farklı üye ülkelerinden İranlıların Berlin'e geldiği belirtildi. İranlı rejim karşıtı aktivistler, şimdiye kadarki en büyük protestonun Berlin'de gerçekleştiğini açıkladı.Devrim Muhafızları'na bağlı Javan gazetesinde yayımlanan makalede, İran'da devrim çağrısı için yapılan büyük Berlin mitingi "Almanya'nın rejim değişikliği arayanlara açık bir müdahalesi ve desteği" olarak nitelendirildi ve "Bu Almanlara pahalıya mal olacak." ifadeleriyle Almanya tehdit edildi.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Birleştirici güç: Sekülerizm</h2>Berlin’deki protestoda, İran’da yaşayan Türk, Kürt, Arap milletlerini ve İran monarşistlerini temsil eden farklı bayrakların bir arada görüntülenmesi özellikle dikkat çekti. İranlı bir kaynağımdan aldığım analize göre, "Rejimin uzun yıllar süren baskısı, siyasi olarak çok farklı düşüncelere sahip birçok grubu bir fikrin şemsiyesi altında birleştirdi: sekülerizm. Yıllardır İran'da ve başka ülkelerde düşmanca ilişkilere sahip olan farklı milletlerin bayraklarını, farklı ideolojilerin bayraklarıyla bir araya getiren mesele bu. Farklı gruplar hâlâ temelde farklı hükümet ve yönetim şekillerini hayal etse de hepsi ortak olarak sekülerlik tabanına oturtuldu. Herkes dini rejim yoluyla tek dinin ve tek mezhebin herkese dayatılmasına karşı."<img src="https://images.aposto.com/2022/10/2/1667306047724.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" alt="birleştirici güç" ratio="0.84" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">ABD ve AB'den tepkiler</h2>Donald Trump'ın ABD Başkanlığı döneminde İran-ABD ilişkileri zayıflamış, nükleer anlaşması müzakereleri kesintiye uğramış ve İran'a ekonomik yaptırımlar uygulanmıştı. 2019'da ise İran Devrim Muhafızları ordusu, ABD Dışişleri Bakanlığı Terörle Mücadele Bürosu'nun "Yabancı Terörist Organizasyonlar" listesine eklenmişti.Başkanlık seçimlerini Biden'ın kazanmasının ardından nükleer anlaşması müzakerelerinde olumlu gelişmeler tahmin ediliyordu. Bu sebeple Tahran, protestoların başında yaptığı bir açıklamayla "içişlerinin müzakerelerle bir bağlantısı olmadığını ve görüşmelerin devam etmesi gerektiğini" <a fr-original-style="" href="https://www.iranintl.com/en/202210102049" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">belirtti</a>. Fakat protestolar ve rejimin sert tutumu devam ettikçe tepkiler de sertleşti.ABD Hazine Bakanlığı basın <a fr-original-style="" href="https://home.treasury.gov/news/press-releases/jy1048" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">açıklamasında</a> protestoların baskılanmasından ve internetin sansüründen sorumlu İranlı kurumları ve yetkilileri listeleyerek haklarında uygulanacak yeni yaptırımları açıkladı. Almanya Dışişleri Bakanı'nın ifadesine göre, AB de ABD gibi Devrim Muhafızları'nı terörist grupları listesine eklemeyi <a fr-original-style="" href="https://www.voanews.com/a/eu-mulls-adding-iran-s-revolutionary-guards-as-terrorists-german-official-/6812457.html" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">düşünüyor</a>.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Protestolardaki başbakan</h2>Protestolara rastlanan ülkelerden biri de Kanada oldu. Ottowa'da düzenlenen protestoya Başbakan Justin Trudeau ve eşi de katıldı. İran'da rejim değişikliği ihtimalinden bahseden sayılı siyasetçilerden biri olan Trudeau, "İran halkına baskı uygulayan rejimin sorumlularının unutulmayacağını ve hiçbir zaman Kanada'ya alınmayacağını" <a fr-original-style="" href="https://www.iranintl.com/en/202210307697" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">belirtti</a>.<img src="https://images.aposto.com/2022/10/2/1667292344599.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" alt="Trudeau " ratio="1.50" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">AFP<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Sansüre karşı Starlink</h2>Geçtiğimiz hafta Twitter üzerinden "İran'ın internet özgürlüğü için harekete geçiyoruz" yazan ABD Dışişleri Bakanı Blinken'a cevap olarak "Starlink etkinleştiriliyor..." yazan Elon Musk başka bir gündem konusu oldu. The Intercept yazarı Sam Biddle'a <a fr-original-style="" href="https://theintercept.com/2022/09/27/elon-musk-iran-protest-starlink-internet/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">göre</a>, "uydu aracılığıyla İran'a özgürlük gönderen yardımsever bir Amerikan milyarderinin bu fikri, gerçekliği, özellikle fiziğin kurallarını çarpıtıyor."Musk'ın roket şirketi SpaceX tarafından işletilen uydu internet servis sağlayıcısı Starlink'i kullanmak isteyen herkesin, internet verisi gönderip alabilmesi için özel bir çanağa ihtiyacı var. Bu çanakların ülkeye yayılması için gümrükten kaçırılması gerekiyor. Hem protestolardan dolayı hem de Musk planı Twitter'dan duyurduğu için, anlamlı sayıda çanağın İran'a sızdırılması pek mümkün gözükmüyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">AK Parti hükümetinde sessizlik</h2>Öte yandan, komşumuz İran'daki protestolarla ilgili, 11 Ekim İstanbul protestolarına rağmen, AK Parti hükümeti göze çarpan bir açıklamada bulunmadı. Dışişleri Bakanı Çavuşoğlu yaptığı açıklamada İran'ın istikrarının önemi üzerinde durarak "Olayların tırmanmasının önüne geçilmesini, gelişmeleri kışkırtıcı dış müdahalelerden kaçınılmasını temenni ediyoruz." dedi. Bu açıklama, hükümetin İran'da rejim değişiminin destekçisi olmadığının sinyali oldu.

İran isyanı yayılıyor

Azerbaycan ve Ermenistan sınırında 13 Eylül'de sabahın ilk saatlerinde çatışmalar yaşandı. Aynı sabah, Rusya aracılığıyla ateşkes imzalandı. Azerbaycan ve Ermenistan çatışmaların sorumlusu olarak birbirlerini gösterirken, çatışmanın zamanlaması dikkat çekti.En son açıklanan verilere göre Azerbaycan 50, Ermenistan ise 105 asker kaybetti. Bu yazıda çatışmalarla ilgili ilgi çekici detayları, bölgeden ve dünyadan gelen tepkileri ve kısa dönemde neler bekleyebileceğimizi derledim.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">30 yılında Dağlık-Karabağ sorunu</h2>Sovyetler Birliği'nin yıkılması üzerine ortaya çıkan devletler arasında çıkan en uzun soluklu anlaşmazlıklardan biri Dağlık-Karabağ bölgesi kaynaklı. Azeri ve Ermeni topluluklar arasında alevlenen çatışmaların tarihe bıraktığı en kara izlerden olan 1992 yılındaki Hocalı katliamının 30'uncu yılında bölge hâlâ çatışmalara gebe.<img src="https://images.aposto.com/2022/8/2/1663691829929.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" alt="harita" ratio="0.78" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">27 Eylül 2020'de iki ülke arasında çıkan savaş Kasım 2020'ye kadar devam etmiş ve Azerbaycan kuvvetleri Şuşa kentine girdikten sonra Ermenistan'ın teslim olmasıyla sona <a fr-original-style="" href="https://apos.to/s/5fad42b296c7500007cd3eef" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">ermişti</a>. Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ve Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin aracılığıyla barış anlaşması imzalamak için diplomatik masaya oturmuş, ortaya çıkan 9 maddelik anlaşmaya göre, Dağlık-Karabağ bölgesinde Rus askerinden oluşan Barış Gücü Kuvvetleri kurulmuştu.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Artan şiddetin habercisi</h2>2020 ateşkes anlaşmasından sonra 2 bin Rusya Barış Gücü askerinin konuşlandırıldığı bölgede ateşkes ihlalleri devam etti. Bu ihlallerin bir sonucu olarak ağustosta Azerbaycan bölgedeki birkaç stratejik tepede kontrolü ele geçirmiş ve toplam 3 askeri ölmüştü. Çatışmalarla ilgili yapılan açıklamalarda her iki taraf da birbirini <a fr-original-style="" href="https://www.bbc.com/turkce/articles/cqlk7p152zqo" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">suçlamıştı</a>. Gelişmelere yönelik olarak ABD Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü ve Avrupa Birliği benzer açıklamalarla tansiyonun azaltılması çağrısında bulunmuş, Rusya, Azerbaycan’ın en az bir ateşkes ihlali gerçekleştirdiğini açıklamıştı.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Çatışmaların zamanlaması</h2>13 Eylül günü haberlere yansıyan çatışmalar ise 2020 ateşkesinden beri gördüğümüz en yoğun şiddetli çatışmalar olarak göze çarpıyor. Akıllara gelen "Peki neden şimdi?" sorusuna verilen en ikna edici cevaplardan biri ise, "iki tarafın da Rusya'yı Ukrayna'daki savaş esnasında deneme çabası" oluyor. Çatışmalarla ilgili Rusya'nın perspektifini değerlendiren Reuters <a fr-original-style="" href="https://www.reuters.com/world/asia-pacific/why-are-armenia-azerbaijan-fighting-again-why-does-it-matter-2022-09-13/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">yazısında</a> Rusya'nın şimdiye kadar bölgede ateşkesi sağlamakta kararlılık gösterdiğinin altı çiziliyor. Chatham House isimli düşünce kuruluşunda Rusya ve Avrasya Programı üyesi Laurence Broers, dile getirdiği tahminlerinde Ukrayna'nın işgali dolayısıyla "Azerbaycan'da artık askerî avantajı kullanmanın ve maksimum gücü elde etmenin zamanının geldiğine dair bir his var" diyor.Öte yandan, taraflardan hangisinin çatışmaları başlattığına karar vermek görünenden daha zor. Birbirini suçlayan taraflar, Rusya'nın Ukrayna'da takılı kalan askerî ve ekonomik dikkatinden faydalanmak istemiş olabilir. Ayrıca, çatışmayı aynı gün içinde sonlandırmayı başaran Putin, Azerbaycan ve Ermenistan yönetimlerindeki "Rusya bölgemizde yeterince zayıfladı mı?" sorusunu şimdilik "zayıflamadı" şeklinde cevaplamış olabilir. Ukrayna'da savaş devam ettikçe dengelerin değişmesi beklenebilir.Çatışmanın zamanlamasıyla ilgili bir diğer ilginç nokta da 15-16 Eylül'de gerçekleşmesi planlanan Şangay İşbirliği Örgütü toplantısından günler önce yaşanması. Katılımcıları arasında Rusya, Çin, Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan, Özbekistan, Hindistan ve Pakistan’ın &nbsp;bulunduğu zirvede, ayrıca Türkiye ve Azerbaycan da vardı. Ermenistan Devlet Başkanı Paşinyan'ın ise sınır çatışmalarından dolayı zirveye katılmaktan vazgeçtiği <a fr-original-style="" href="https://www.azernews.az/nation/199455.html" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">belirtildi</a>.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Bayraktar yine ön planda</h2>2020'deki savaşta olduğu gibi, yenilenen çatışmalarda da Bayraktar TB-2 SİHA sistemlerine vurgu yapıldı. Türk savunma sanayiinin tanıtımı için kurulan SavunmaSanayiST platformunda yayımlanan <a fr-original-style="" href="https://www.savunmasanayist.com/pasif-dis-iskelet-mehmetcigin-yukunu-hafifletecek/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">analize</a> göre, TB-2 SİHAları Ermenistan'ın S-300 sistemlerini ve Laçin şehri yakınlarındaki P-18 radar istasyonunu imha etti. Türkiye'nin sanayi teknolojilerini öne çıkarmanın ötesinde, bu gelişmelerin Türkiye-Ermenistan arasındaki normalleşme diplomasisini olumsuz etkilemesi beklenebilir.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Dünyadan tepkiler</h2>Öte yandan, net bir suçlunun bulunmadığı çatışmalar hakkında konuşan bazı siyasetçiler satır aralarında taraflarını belli ederken 17 Eylül'de ABD Temsilciler Meclisi Başkanı Nancy Pelosi Ermenistan'ı ziyaret etti. Kongre heyetine liderlik eden Pelosi, "Bugün, ABD'nin Ermenistan ve Kafkasya bölgesinde güvenlik, ekonomik refah ve demokratik yönetime olan güçlü bağlılığını vurgulamak için Ermenistan'a bir Kongre heyetine liderlik ediyorum." <a fr-original-style="" href="https://www.upi.com/Top_News/US/2022/09/17/nancy-pelosi-visits-armenia-puting-meets-azerbaijan-president-latest-clashes/8561663464685/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">dedi</a>.Ermenistan Dışişleri Bakanı Ararat Mirzoyan, ABD Dışişleri Bakan Yardımcısı Karen Donfried ile Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov ile görüştü ve Azerbaycan'ı Ermenistan'a saldırmakla suçladı. Azerbaycan Dışişleri Bakanı Ceyhun Bayramov ise Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu ile <a fr-original-style="" href="https://www.bbc.com/turkce/articles/c9engrk9p4do" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">görüştü</a>.Son hafta yaşanan gelişmeler, farklı politik dinamik ve faktörler etkisiyle Azerbaycan ve Ermenistan etrafında oluşan kampların bölge için etkisini devam ettireceğini gösteriyor. Tarafların sıcak çatışma içinde olması iki taraftan da engellenmeye çalışılırken, hukuki olarak ateşkes anlaşmasının arkasından gelmesi gereken barış anlaşması konusunda hiçbir devletin ifade ve aksiyonda bulunmaması, bölgenin uzun dönemde istikrarsız kalmasına neden oluyor.

Taraflar birbirlerini suçlarken bölgede istikrarsızlık devam ediyor. 

Bir kez daha Azerbaycan-Ermenistan çatışması

2024 seçimlerinde tekrar aday olmayı düşünen eski ABD Başkanı Donald Trump hakkında, son dönemde en çok konuşulan konu, hakkındaki resmî soruşturmalar ve davalar. Bu davaların bazıları cezai yaptırım potansiyeline sahip, diğerleri ise Trump'ın cüzdanını tehdit ediyor.Bu yazımda Eski ABD Başkanı Donald Trump'ın karşı karşıya kaldığı en kritik davaları aktaracağım.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Hikâyenin başı</h2>Son dönemde siyasi kariyeri ve ABD Başkanlığı süreciyle gündeme gelen Donald Trump'ın&nbsp;siyasete atılmadan önceki kariyerine kısa bir göz atmak, bugünkü resmî soruşturma ve dava haberlerine bir bakış açısı katacaktır. 1971 yılında babası Fred Trump'ın kurduğu emlak şirketinin başına geçtikten sonra şirketin adını "The Trump Organization" olarak değiştirip soyadını markalaştırdı. 1970'li yıllardan bu yana kendisi ve şirketinin dâhil olduğu hem eyalet ve federal boyutunda toplam 4 bin hukuki işlem gerçekleşti. Bu işlemlerin arasında 6 iflas bulunuyor. Markalaştırdığı Trump adıyla inşa edilen veya yenilenen yapılarla şirketin genişlemesini sağlayan Trump, başarısızlıklarını, iflaslarını ve yolsuzluk iddialarını medyada inkar etti. 2004-2015 yılları arasında yayınlanan Apprentice (Çırak) adlı televizyon programında ve diğer medya kanallarında güvenilir bir müzakereci ve zeki bir iş insanı imajı çizdi.Öte yandan, çoğu 2016-2020 arasında yayınlanan makale, belgesel ve kitaplar ise Donald Trump'ın iflaslarının arka planını, şirket çalışanlarına ve müşterilere yapılan dolandırıcılıkları, yolsuzlukları, mafya ve otokratik rejim bağlantılı birçok insanla Trump arasında yapılan anlaşmaları ortaya koydu. Başkanlık süresi bittiğinden beri ardı arkası kesilmeyen soruşturma ve davalara Trump'tan gelen en sık açıklama ise "Bunlar&nbsp;Demokratların cadı avı"&nbsp;oluyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Gündemden düşmeyen davalar</h2>Devam eden davaların yasal açıdan en tehlikeli olanları Trump'ın Florida'daki evinde bulunduğu tespit edilen Beyaz Saray belgeleri, 2021 ABD Kongre Binası baskını ve Georgia seçimlerinde müdahaleyi konu alan tek vaka odaklı davalar gibi gözüküyor. Bunların yanında, Trump'ın itibarını zedelemesi beklenen ve para cezasıyla sonuçlanabilecek davaları da vergi kaçakçılığı ve cinsel istismar olarak iki ana gruba ayırmak mümkün.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Gizli Beyaz Saray belgeleri</h2>Ocak ayında Trump'ın Florida'daki evinden 15 kutu resmî evrak toplayan ABD Ulusal Arşivler ve Kayıtlar İdaresi, yüzlerce belgenin içinde gizli ve ulusal güvenlik açısından hassas belgelerin bulunduğunu açıkladı. İdarenin yönlendirmesiyle davacı olan ABD Adalet Bakanlığı, mayıs ayında soruşturma başlattı. Devam eden süreçte Trump, kayıtların yok edilmesi veya kaldırılması, adaletin engellenmesi ve Casusluk Yasası'nı ihlal ederek gizli bilgileri kötüye kullanması da dâhil olmak üzere çeşitli ceza yasalarını ihlal ettiği iddialarıyla federal mahkeme tarafından soruşturma altında.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Kongre Binası baskını</h2>6 Ocak 2021 günü gerçekleşen&nbsp;"Save America" mitinginde konuşan Trump, kendi yardımcısı Mike Pence'e seçim sonuçlarına itiraz etmesi için çağrıda bulundu ve&nbsp;"Ülkemizi asla zayıflıkla geri alamayacaksın. Güç göstermelisin ve güçlü olmalısın. Kongre'nin doğru olanı yapmasını ve yalnızca yasal olarak belirlenen seçmenleri saymasını talep etmeye geldik. Buradaki herkesin yakında barışçıl ve vatansever bir şekilde seslerinizi bugün duyurmak için Kongre Binası'na yürüyeceğini biliyorum." dedi.&nbsp;Baskın sonucunda 4 protestocu ve 1 polis öldü, en az 14 polis memuru yaralandı. Kongre baskını sonrasında, bir kaçı polis grubu tarafından olmak üzere Trump'a baskına teşvik ve liderlik ettiği suçlamalarıyla farklı davalar açıldı. Davacı Columbia Bölgesi Başsavcılığı tarafından federal boyutta inceleme devam etse de ağustos ayından beri dosyayla ilgili &nbsp;hiçbir işlem yapılmadı.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Georgia seçimleri</h2>Trump'ın, çekişmeli seçim bölgelerinden biri olan Georgia'nın Senato seçimlerine müdahale ettiği iddialarıyla başlatılan soruşturmada en önemli kanıtlardan biri telefon kayıtlarından çıktı. Trump'ın Georgia seçim yetkililerine "11 bin 780 oy bulmamız lazım" dediği telefon kayıtları inkar edilemez bir durum oluşturuyor. Dava gidişatının Trump2ın yanında Senatör Graham ve Eski New York Şehri Belediye Başkanı Giuliani gibi partiden farklı isimleri de kapsayarak devam ediyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Cadı avı yorumu ve tersine etki</h2>Peki arka arkaya haberlere konu olan bu davalar, 2024 seçimlerine giden süreçte Trump'ın siyasi itibarını olumlu etkileyebilir mi? Trump'ın dava süreci, kendisi ve destekçileri tarafından cadı avı olarak görülüyor. Kariyerinin başından beri ne tür haber olursa olsun, bir şekilde gündemde kalarak ismini tanıtan Trump için bu davaların da avantaj sağlama ihtimali var. Açılan davalar ve gösterilen kanıtlar ne kadar güven kırıcı olsa da her gün Trump'ı gözler önünde tutuyor. Ayrıca destekçilerinin algısında Trump karşıtı Cumhuriyetçileri ve Demokratları daha da antipatik bir konuma getirdiği gözlemleniyor.&nbsp;

Eski ABD Başkanı yine soruşturmalarla gündemde

Davalı: Donald Trump

Avrupa’nın enerji ithalatının büyük bir kısmını gerçekleştiren Rusya merkezli enerji şirketi Gazprom, 31 Ağustos’tan 2 Eylül’e kadar Avrupa yönündeki doğalgaz akışını durdurdu. Şirket, Kuzey Akım 1 boru hattı üzerinde yapılacak kesintiyi 31 Ağustos sabahı Telegram hesabından paylaştı.Kesintinin ardından gaz fiyatları bir günde %30 artarken "borularda sızıntı olduğu ve kesintinin devam edeceği" belirtildi. Boru hattının ne zaman açılacağı ise açıklanmadı.&nbsp;Rusya-Ukrayna Savaşı’nın yarattığı en büyük açmazlardan biri olan Avrupa-Rusya enerji ticaretiyle ilgili endişeler bir kere daha körüklendi. Bu yazımda, Avrupa-Rusya arası enerji akımının son dönem gelişmelerine ve Avrupa’nın olası enerji krizini (ve dolaylı olarak çıkması muhtemel olan ekonomik krizi) aşmak için değerlendirdiği seçeneklere yer vereceğim.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Ekonomik yaptırımlardan enerji savaşına</h2>Rusya-Ukrayna Savaşı’nın ilk dönemlerinden beri Avrupa Birliği ve ABD’nin ortak kullandığı silahlardan biri ekonomik yaptırımlar oldu. Ekonomik yaptırımların en belirgin amacı hükümetin gelir kaynaklarını azaltarak savaşa devam etmesini engellemek olsa da bu uygulamaların uzun vadede hedefi, var olan hükümetleri halkın gözünde zor duruma düşürmek ve demokratik veya anti-demokratik yöntemlerle yönetimin değiştirilmesine alan açmak olarak da düşünülebilir.Fakat her ülke ve her bölge ekonomik yaptırımlara aynı şekilde bağlılık göstermiyor veya gösteremiyor. Konu enerji olunca, ABD ve AB arasındaki en büyük fark, savaştan önce kurulu enerji akımı düzeninde AB’nin Rusya enerji şirketleri ile olan ilişkileri olarak karşımıza çıkıyor. Öte yandan, AB ülkelerinin Rusya doğalgazının akışına olan bağımlılığını hesaplayan Putin hükümeti için, Avrupa’dan gelen ekonomik yaptırımlara karşı kullanılabilecek bir silah olarak da göze çarpıyor.<img src="https://images.aposto.com/2022/8/2/1662456629735.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" alt="Rusya'Nın gaz ihracatı" ratio="1.42" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Silah olarak enerji ihracatı</h2>Geçtiğimiz nisan ayının sonunda enerji ithalatının tehdit amaçlı kullanılabileceğini fiili olarak gösteren Rusya, ithalat ödemesini Rus Rublesi ile yapmayı reddeden Bulgaristan ve Polonya’ya olan doğalgaz ihracatını durdurdu. Rusya'nın iki ülkeye "ibret-i alem" amacıyla ihracatı kestiği ve diğer AB ülkelerini endişeye sokmak istediği yorumları yapıldı.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Kuzey Akım-1 hattı yıllık bakım dönemi</h2>Temmuz ayında yıllık bakım onarım nedeniyle 10 gün doğalgaz akımının durdurulduğu hat, gerekli işlemlerden sonra beklenen tarihte yeniden çalışmaya başlamıştı. Fakat Reuters, anonim Rus kaynaklardan gelen bilgilere dayanan haberinde boru hattının günlük kapasitesi olan 160 milyon metreküpün altında bir akım seviyesiyle çalışmaya devam edeceğini <a fr-original-style="" href="https://www.reuters.com/business/energy/exclusive-russia-seen-restarting-gas-exports-nord-stream-1-schedule-2022-07-19/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">yazmıştı</a>. Ukrayna Savaşı boyunca ve özellikle Kuzey Akımı bakım onarım sürecinde batılı devletler, Rusya’yı petrol ve doğalgaz ticareti üzerinden ithalatçı ülkelere baskı uygulamakla suçlarken Rusya, güvenilir bir tedarikçi olduğunun altını çizmişti.Öte yandan, 19 Temmuz tarihli Wall Street Journal haberine göre Kuzey Akım-1 hattı bakım için kapatıldığında AB, ‘hattın bir daha açılmayacağı’ varsayımına dayanan bir acil durum planlaması için çalışmaları <a fr-original-style="" href="https://www.wsj.com/articles/eu-expects-vital-russian-gas-supplies-wont-be-restarted-on-schedule-11658224803" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">başlatmıştı</a>. 31 Ağustos sabahı açıklanan kesinti ise takvimde olmayan bir kesintiydi. Gazprom’un yaptığı açıklamaya göre, "Rusya'da bulunan bir kompresör istasyonunda, gazın daha sonra diğer Avrupa ülkelerine ihraç edildiği Sibirya gaz sahalarını doğrudan Almanya'nın kuzeyine bağlayan borunun tamir ve bakımı" gerekçesiyle yapıldı. 3 Eylül’de Gazprom, yağ sızıntısı olduğu gerekçesiyle hattın belirsiz bir süre için tamamen kapalı tutulacağını resmi Twitter hesabından <a fr-original-style="" href="https://twitter.com/GazpromEN/status/1565759390782742529?ref_src=twsrc%5Etfw%7Ctwcamp%5Etweetembed%7Ctwterm%5E1565759390782742529%7Ctwgr%5E566a9f62afca06c80a94756dead200a0bca50cd2%7Ctwcon%5Es1_&ref_url=https%3A%2F%2Fhaberfilm.org%2Frus-gazprom-almanyaya-giden-dogalgaz-boru-hattini-kapali-tutuyor-rusya-ukrayna-savasi-haberleri%2F" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">duyurdu</a>. İlerleyen günlerde ise Kremlin, Avrupalı devletleri suçlayarak ekonomik yaptırımların Gazprom’un bakım sürecini uzattığını <a fr-original-style="" href="https://www.reuters.com/business/energy/kremlin-blames-europe-nord-stream-1-halt-saying-sanctions-hamper-maintenance-2022-09-05/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">açıkladı</a>.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">En kötü senaryoya hazırlık</h2>AB alternatif kaynak bulmadan Rusya bölgeye olan enerji akışını keserse Avrupa devletleri geçen yıl toplam enerji ithalatlarının %40’ına karşılık gelen Rusya doğalgazının yokluğunda yaklaşan kış döneminde hem vatandaşları hem de fabrikaları zorlayacak olan bir enerji kriziyle karşı karşıya kalabilir.IMF’nin yayımladığı son raporda ekonomistler, alternatif kaynaklara ve enerji kaynaklarına erişim ve daha önceki yüksek fiyatlardan daha düşük talep göz önüne alındığında, kısa vadede Rusya gazında %70'e varan bir azalmanın yönetilebileceğini ifade etti. Fakat rapor, tam kapatma seviyesinde kıtlık yaşanacağını, özellikle Orta ve Doğu Avrupa’daki bazı ülkelerde yıllık tüketimin %15-40 arasında azalacağını gösteriyor.Şimdiden Çekya'da 70 bin kişinin katıldığı bir gösteride NATO karşıtı sloganlar atıldığını, askeri tarafsızlığın savunulduğunu ve hükümetten gaz tedarikçileriyle ucuz fiyatlı sözleşmeler yapılmasının talep edildiğini de <a fr-original-style="" href="https://www.hurriyet.com.tr/dunya/cekyada-70-bin-kisilik-hukumet-karsiti-protesto-42131356" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">hatırlatmak gerekiyor</a>. &nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">"Güvenli bir kış için gazdan tasarruf edin"</h2>Temmuz ayında hattın yıllık bakım sürecinde artan endişelerle AB Komisyonu, bir acil durum <a fr-original-style="" href="https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_22_4608" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">planı</a> ilan etmişti. Vatandaşların ve işletmelerin gazdan tasarruf etmesini ve devletlerin gaz tasarrufu ve alternatif araştırmalarını teşvik etmesini öngören plan, alınan ilk fili önlem olarak düşünülebilir.Öte yandan, Avrupa’da gazın fiyat artışı geçen yıla kıyasla %400’ü buldu ve bu durum daha ciddi önlemler gerektirdiğini gösteriyor. Amerika’nın Sesi <a fr-original-style="" href="https://www.amerikaninsesi.com/a/avrupa-da-enerji-krizi-hangi-ulke-ne-onlem-aliyor/6722591.html" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">haberine</a> göre, önümüzdeki günlerde Avrupa Komisyonu, Avrupa enerji pazarı kurallarını değiştirerek tüm üye ülkelerde %15 oranında gaz tasarrufu yapılmasını öngören iki ayrı plan daha sunacak. Ayrıca, her ülke kendi şartları çerçevesinde hazırlayacağı tasarruf planının detaylarını açıklayacak.

Rusya'nın Kuzey Akım-1 boru hattında gaz kesintisi yapması Avrupa'da enerji paniğine sebep oldu. 

Rusya'dan Avrupa’ya gaz kesintisi: Bakım mı tehdit mi?

"Son yaptığımız araştırmalarda göldeki mikroorganizmalar ve bakterilerin değişime uğradığı belirlendi. Su içinde insani, tarımsal, egzoz gazları ve benzeri dış etkenli atıkların su kalitesi ve rengini değiştirdiği bilinmektedir. Çevresel kirlilik nedeniyle yağışlarla gelen atıklar da gölü kirletiyor."&nbsp;Türkiye Tabiatını Koruma Derneği bilim danışmanı Dr. Erol Kesici'nin Salda Gölü konusunda yaptığı açıklamalar, gölün son durumuyla ilgili endişe verici durumu gözler önüne seriyor. Buna karşın Salda Gölü, son dönemde sadece yerli turizm için değil, uluslararası bilim araştırmaları için de kullanılması muhtemel bir alan olarak karşımıza çıkıyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü'nün kapatılması</h2>Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü (DKMP), Türkiye'deki doğal zenginliğin korunması için 45'i milli park, 30'u tabiat koruma alanı, 81'i yaban hayatı geliştirme sahası olmak üzere toplam alanı 3,2 milyon hektarı aşan 598 koruma alanı yöneten önemli birimlerden biriydi.&nbsp;Türkiye coğrafyası ve taşıdığı riskler göz önünde bulundurulduğunda, diğer iki önemli birimin de Çölleşme ve Erozyonla Mücadele Genel Müdürlüğü ve Su Yönetimi Genel Müdürlüğü olduğu söylenebilir. 2019’da yayımlanan Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile bu üç kurumun kapatılıp görevlerinin Orman Genel Müdürlüğü’ne devredilmesi söz konusuydu. Önceden Orman ve Tarım Bakanlığı’na bağlı çalışan bu iki kurumun görevlerinin üçüncü bir genel müdürlük birimiyle birleştirilmesine büyük tepki gösterilmişti.CHP İnsan Haklarından Sorumlu Genel Başkan Yardımcısı Gülizar Biçer Karaca kararnameye tepki göstererek "Doğal varlıkları sömürmek amacıyla, doğayı korumakla mükellef kamu kurumları, başka kamu kurumlarının hiyerarşisi içerisinde eritilmek isteniyor. Yapılmak istenen değişiklik, korunması gereken alanların daha fazla denetimsizleştirilmesinden başka bir sonuç getirmeyecektir. Buradan ilgililere sesleniyoruz, bu taslağı geri çekiniz" <a fr-original-style="" href="https://www.gazeteduvar.com.tr/gundem/2019/08/28/milli-parklar-erozyonla-mucadele-mudurlugu-kapatiliyor-mu" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">demişti</a>.DKMP’nin kapatılmaması için 123 sivil toplum kuruluşu yayınladıkları ortak bildiride tepkilerini belirtmişlerdi: "Yıllardır, doğa korumayla ilgili daha güçlü bir yapının oluşturulması beklenirken daha önce denenen ve doğa koruma adına çok başarısız olan yapıya yeniden dönülmesi ülkemiz doğasına yapılabilecek en büyük kötülük olacaktır."<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Zıt menfaatler aynı çatıda: Şehircilik ve doğal hayatı koruma</h2>Tüm çabalara rağmen birimlerin kapatılması engellenemedi. 2021 yılında Resmî Gazete’de yayımlanan yeni bir Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'nın adı "Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı" şeklinde değiştirilerek Tarım ve Orman Bakanlığı bünyesindeki Çölleşme ve Erozyonla Mücadele Genel Müdürlüğü ile Meteoroloji Genel Müdürlüğü de Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'na <a fr-original-style="" href="https://www.lexpera.com.tr/resmi-gazete/metin/RG801Y2021N31643S85/1" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">bağlandı</a>.Böylece doğal hayatı koruma ve doğal afetlerle ilgili çalışmalardan sorumlu birimlerle şehircilik çalışmalarından sorumlu birimler tek çatı altında toplanmış oldu. Birbirine zıt iki menfaati temel alan birimlerin bir arada çalışmasıyla ortaya çıkan menfaat çatışmasında doğal hayatı koruma amacının aleyhine gerçekleşen bir dizi olayı gözlemledik. Salda Gölü ajandası bu vakalar içinde en güncel olanı.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">“Göle girmek tamamen yasaklansın”</h2>Salda Gölü, Burdur, Yeşilova’da bulunan ve 45 kilometrekareye yayılan tektonik bir göl. 2019 yılında Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından Özel Çevre Koruma Bölgesi ilan edilirken etrafına Millet Bahçesi yapılacağı da açıklandı.&nbsp;Bakanlığın gösterdiği gerekçeye göre göl sulak alan olması nedeniyle biyolojik çeşitliliğin yüksek olduğu bir alan ve bölgede 61 familyaya ait 301 sucul ve karasal bitki türü ile bu türler içinde tehlike sınıfı ve endemizm açısından 20 tür bulunmakta. Fakat barındırdığı doğal zenginlikten ötürü korunması gerekirken, 2018’de 500 bin olan ziyaretçi sayısı 2019'da 1 milyon 400 bine çıktı.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Havzada yapılaşma ve "son şans turizmi"</h2>Millet Bahçesi projesi, havzada yapılaşmanın önünü açmak demekti. Yerel halk ve sivil toplumdan itirazlar yağdı. Tepkiler arasında Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği'nin 2020 yılında yayımlanan detaylı <a fr-original-style="" href="http://www.tmmob.org.tr/yayin/tmmob-salda-golu-raporu" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">raporu</a> bulunuyor.Rapora göre bölgenin yapılaşmaya açılması, doğal bütünlüğün korunmasını imkânsız kılacak ve geçmişte birçok kez karşılaştığımız doğal yaşam tahribatının bir yenisi olacak.14 Nisan 2020’de başlayan inşaat, tepkilerle durdurulamadı, Çevre ve Şehircilik Bakanı ve TOKİ Başkanı'nın özür mesajlarıyla devam etti. Proje dahilinde göl etrafına inşa edilen bungalovlar, Çevre ve Şehircilik Bakanı Murat Kurum tarafından CNN Türk yayınında gösterildi. Bakanın açıklamasına göre bungalovlar, önceki tenteli ve çadırlı kötü görüntüyü düzenlemesi açısından önemliydi. Diğer yandan, korunması elzem olan havza bölgesinde kirliliğin önüne geçilecek bir uygulamadan bahsedilmedi.Yaz aylarının ve tatillerin gelmesiyle bu yılın yeni turist dalgası gelirken Salda Koruma Derneği, göle girmenin tamamen yasaklanması yönündeki gerekliliği dile getirdi. Salda Gölü'nün kapalı bir havza olduğunu belirten uzmanlar, göle girmenin yasaklanmasını ve kumullara dahi basılmaması gerektiğini söylüyor.&nbsp;Dr. Mert Gürlek ise "son şans turizmi" denilen paradokstan bahsediyor ve tehlike altında olmasının, aslında Salda Gölü’ne olan turist akımını artırdığını ve havzanın her gün daha da kirlendiğini belirtiyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Salda’da “Bilim Üssü” projesi</h2>Öte yandan, Salda Gölü’ne ilgi duyanlar arasında sadece yerel uzmanlar yok. Amerikan Havacılık ve Uzay Dairesi NASA, 2020 yılında Twitter paylaşımında Salda Gölü etrafı ve tabanındaki jeolojik özelliklerin Mars’ın yüzeyindeki Jezero Krateri’ne benzerliğini <a fr-original-style="" href="https://twitter.com/nasaearth/status/1288950894814539778" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">duyurmuştu</a>.Salda Gölü’ne bilimsel araştırmalar için de artan ilgi doğrultusunda Boğaziçi Üniversitesi ve İstanbul Teknik Üniversitesi ile Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı başlattıkları projede gölün mineral yapısı ve ekolojik özellikleri tespit edildi. Proje bu yıl tamamlandı ve veriler Mars araştırmalarında kullanılmak üzere NASA ile paylaşıldı. Ayrıca, Bakanlıktan edinilen bilgilere göre, uluslararası iş birlikleriyle disiplinler arası araştırmalar yapabilmek için Salda Gölü havzasında bilim araştırma merkezi kurulması söz konusu. Bir yandan ziyaretçiler tarafından kirletilen gölün, diğer yandan bilimsel araştırmalar başladığı takdirde ne kadar zarar göreceği ise henüz tartışma konusu.

Doğal hayatı koruma ve şehirciliğin aynı çatı altında toplanmasının zararlarına en güncel örnek Salda Gölü'nün durumu

Salda Gölü neden yok oluyor?

Salda ve Akbelen, bilinçsizliğin sadece güncel örnekleri ancak maalesef Türkiye'de doğal hayatın ve kaynakların tahribatının nadir örneklerinden değil. Onlarca vakadan bazıları:<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Artvin, Cerrattepe’de 25 yıllık mücadele</h2>Altın ve bakır bulunan bölgede maden arama çalışmaları sürüyor. Doğu Karadeniz, yaşlı ormanların ekolojisine sahip, eğimli bir arazi. Maden arama çalışmaları orman yapısına zarar verirken içme suyu kaynağını kirletiyor ve arazi eğiminden dolayı bölgede yaşayan insanlara da <a fr-original-style="" href="https://ilerihaber.org/icerik/yesil-artvin-dernegi-baskani-nese-karahan-vahsi-kapitalizm-dunyanin-her-yerinde-ayni-101788.html" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">zarar veriyor</a>.<img src="https://images.aposto.com/2022/5/3/1655909489915.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.51" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">T24<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Çanakkale, Kazdağları’nda orman nöbeti</h2>Altın madeni araştırması ve çıkarılmasına engel olarak ormanları korumaya çalışan vatandaşlar, 2019’da “Su ve Vicdan Nöbeti” protestolarına başladı. 2021’e kadar devam eden protestolarla ilgili Kanadalı Alamos Gold şirketinin Türkiye’deki iştiraki Doğu Biga Madencilik’in yöneticisi Ahmet Şentürk, "altın madenini çıkarmak için 30 yıl beklediklerini, üç beş ay daha bekleyeceklerini" <a fr-original-style="" href="https://yesilgazete.org/kazdaglarini-harap-eden-dogu-biga-madencilik-muduru-30-yildir-bekliyoruz-uc-bes-ay-daha-bekleriz/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">söylemişti</a>.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2022/5/3/1655909447616.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.79" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Sözcü<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Rize, Ayder Yaylası kentsel dönüşümü</h2>1998 yılında doğal SİT alanı ilan edilerek koruma altına alınan Ayder Yaylası için imar planı yapılmadı ve bu süreçte bölge, kaçak binalarla doldu. 2018’de Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın "Ayder'i kirlettik, rezil ettik" çıkışı ile gündeme gelen ünlü turizm merkezi Ayder Yaylası için beş bakanlık ve TOKİ ortak imar planı ile bina yıkımına başladı. Geç kalınmış imar planı dolayısıyla bölgede yıkım ve inşa süreci geniş çapta çevre kirliliğine <a fr-original-style="" href="https://tr.sputniknews.com/20180807/erdogan-rezil-ayder-yayla-kentsel-donusum-1034642272.html" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">neden oldu</a>.<img src="https://images.aposto.com/2022/5/3/1655909407340.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.79" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">DHA<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">12 bin yıllık Hasankeyf sular altında</h2>Batman’da bulunan Hasankeyf, hem doğal güzellik hem de yerleşim alanı olarak büyük öneme sahipti. GAP projesi kapsamında inşa edilen ve 50 yıl ömrü olan Ilısu Barajı dolayısıyla sular altında kaldı. Sivil toplum ve bölge halkı baraj inşasına uzun süre boyunca tepki gösterdi, fakat engel <a fr-original-style="" href="https://tr.euronews.com/2018/08/29/hasankeyf-sulara-gomulecek-binlerce-yillik-tarihi-ilce" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">olamadı</a>.<img src="https://images.aposto.com/2022/5/3/1655909254964.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.77" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Habertürk

Cerratepe, Kazdağları, Ayder Yaylası, Hasankeyf

Doğa tahribatının örnekleri

Ukrayna'daki savaş devam ederken Rusya, Ukrayna’ya göndermek üzere Suriye’den birliklerini geri çekmeye başladı. Çekilen birliklerden kalan askeri üslerin ise İran güçleri ve Lübnanlı Hizbullah güçleri tarafından kullanılmaya başlandığı aktarıldı. ABD'nin ardından Rusya’nın da askerlerini çektiği Suriye'de sahada en çok askeri ve etkinliği bulunan iki ülke Türkiye ve İran olarak göze çarpıyor.&nbsp;Bu hafta Spektrum'da iç içe geçmiş olan Suriye savaşı ve Ukrayna savaşı dinamiklerini, Suriye’de etkin güç olarak Türkiye ve İran’ın kalmasını değerlendireceğim.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Gündemler iç içe</h2>Suriye'deki savaşta sahada askeri olan Türkiye ve İran gibi ülkelerin yanında ABD ve müttefiklerinin etkisi de özellikle istihbarat alanında devam ediyor. İsrail de hem istihbarat hem de hava saldırılarıyla bölgede aktif. Dolayısıyla buradaki dinamikler, Ukrayna'daki savaş sürecinde de devletlerin izlediği politikaları etkiliyor. Bunlardan en önemlileri Türkiye ve İsrail. Ukrayna gündemi boyunca tarafsızlığını korumaya gayret gösteren iki ülkenin de yine Türkiye ve İsrail olması tesadüf değil.&nbsp;İsrail, Ukrayna’ya silah satmayı reddetmiş ve savaşan taraflara arabuluculuk teklif etmişti. Euronews Farsi’nin <a fr-original-style="" href="https://per.euronews.com/amp/2022/05/12/russian-military-presence-in-syria-impact-on-ukraine-war-iran-turkey-israel" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">haberine</a> göre İsrail’in hamlelerinde en önemli etken Rusya ile ilişkilerinin geleceğine ve Rusya-İran ilişkilerinin yakınlaşarak İran’ın bölgesinde kuvvetlenmesine dair endişeleri oldu. Zira İsrail, Rusya ile ilişkileri yardımıyla son yıllarda, İran ve İran yanlısı Suriye güçlerine, Lübnanlı Hizbullah’a karşı saldırılarda bulunabiliyor.Türkiye ise Ukrayna savaşında gösterdiği tarafsızlıkla beraber 23 Nisan’da hava sahasının Suriye'ye giden sivil ve askeri Rusya uçaklarına kapatmasıyla <a fr-original-style="" href="https://tr.euronews.com/2022/04/23/bakan-cavusoglu-suriye-ye-asker-tas-yan-rus-ucaklar-na-hava-sahas-n-kapatt-k" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">gündeme</a> geldi. Euronews Farsi’nin aynı haberine göre Türkiye bu hamlesinde Ukrayna gündeminden ziyade Suriye gündemini göz önüne aldı. Ukrayna savaşı yaptırımlarından sonra Rusya uçaklarına hava sahasını kapatarak Türkiye, Rusya’nın Suriye’ye havadan ulaşmasını engellemiş oldu. Türkiye, 900 km sınırı bulunan Suriye'deki savaşta yıllardır Esad rejimi karşıtı silahlı grupları destekliyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Boş kalan Rus üsleri ve Rusya-İran ilişkileri</h2>Henüz askerlerinin bir kısmını geri çeken Rusya’nın, Savunma Bakanlığı güncel verilerine göre 2015-2018 arasında Suriye'ye konuşlandırılmış 63 bin askeri personeli bulunuyor. Rusya, 2015 yılından beri özellikle hava saldırılarıyla Suriye’de Esad rejiminin en önemli müttefiki konumunda. Rusya-İran çıkarları ayrıca İran’ın <a fr-original-style="" href="https://www.themoscowtimes.com/2021/04/06/russia-hails-successful-start-to-talks-to-save-iran-nuclear-deal-a73495" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">nükleer</a> anlaşması ve <a fr-original-style="" href="https://www.themoscowtimes.com/2021/08/18/iran-says-ready-to-work-with-russia-china-on-afghanistan-peace-a74833" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Afganistan’da</a> Taliban yönetiminin “stabil ve barışçıl” olması için yapılan diplomatik temaslarda da paralel.&nbsp;BBC’nin Suriye medyasını analiz eden <a fr-original-style="" href="https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-60748873" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">haberine</a> göre Rusya, yabancı ülkelerden savaşçıların Ukrayna’da savaşması için hazırlıklar yapıyor ve özellikle Suriyelilerin Rusya tarafında savaşmak için başvuruda bulunduğuna dikkat çekiliyor. Suriye İnsan Hakları Gözlemevi Direktörü Rami Abdurrahman, 40 binden fazla Suriyelinin "finansal teşvikler ve ayrıcalıklar karşılığında" Rusya tarafında savaşmak için kaydolduğunu belirtti.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Rusya’nın ardından Suriye-İran-Türkiye üçgeni</h2>PKK bağlantılı gruplar tarafından kontrol edilen Suriye'nin kuzeydoğusunda Türkiye’nin son haftalarda düzenlediği saldırılar göz önünde bulundurulduğunda, İran’da tansiyonun yeniden yükselmesi durumunda Esad rejiminin bu sefer Rusya yerine İran’a dönmesi beklenebilir. Ukrayna’daki savaşa odaklanmış olan Rusya, Suriye’den sadece askeri anlamda geri çekilmiyor.Daha önemli konulardan biri Suriye’de günlük hayatı sekteye uğratan yakıt krizi. Rusya kaynakları, artan benzin ve gıda fiyatlarının yanında sürekli elektrik kesintilerinin yaşandığı Suriye’de Esad rejiminin ana yakıt kaynağının artık Rusya değil İran olduğunu <a fr-original-style="" href="https://news.ru/near-east/rossiya-otvernulas-ot-asada-kak-siriya-perezhivaet-toplivnyj-krizis/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">aktarıyor</a>. Diğer yandan Rusya'nın Türkiye’nin hava sahası hamlesine sert bir tepki göstermekten çekindiği <a fr-original-style="" href="https://apa.az/en/cis-countries/moscow-understands-ankaras-decision-to-close-turkish-airspace-to-russian-planes-mfa-374754" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">gözlemleniyor</a>. Çoğu çatışma bölgesinde görev alan Rusya merkezli özel askeri şirket Wagner Grubu’nun sahibi ve Rusya'da etkili bir isim olan Yevgeniy Prigojin de Türkiye’nin son saldırılarını “Türk Ordusu’nun kutsal savaşı” olarak <a fr-original-style="" href="https://www.aydinlik.com.tr/haber/rusyanin-etkili-ismi-prigojin-pkkpydye-karsi-harekatlari-aydinlika-degerlendirdi-turk-ordusunun-kutsal-savasi-313657" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">değerlendirdi</a>. Bu gelişmeler, bölgede İran ve Türkiye’nin hareket alanlarının açıldığını, dolayısıyla da önümüzdeki süreçte karşı karşıya gelebileceklerini gösteriyor.

Ukrayna ve Suriye gündemleri iç içe geçerken Türkiye ve İran'ın karşı karşıya kalma ihtimali doğuyor. 

Suriye’de baş başa: İran ve Türkiye

Çatışmaların ve iki topluluk arasındaki çözümsüzlüğün süregeldiği Filistin topraklarında ramazan ayında gerginlik arttı. Yeniden savaşa sürüklenmenin korkusu dile getirilirken bazı Filistinliler savaşın hiç bitmediği kanaatinde. Bu yazımda, nisan ayı içinde İsrail ve Filistin arasında yaşananları özetleyeceğim.Hem Yahudiler hem de Müslümanlar için kutsal sayılan Harem-i Şerif, bu yıl da iki grup arasında huzursuzluğun merkezi oldu. Harem-i Şerif, Müslüman otoriteler tarafından ve İsrail güvenlik güçleri altında yönetilen bir alan. İçinde Müslümanların kutsal mekânı Mescid-i Aksa ve Yahudilerin kutsal mekânı Ağlama Duvarı bulunuyor. Ramazan aylarında ve üst üste denk gelen millî ve dinî bayramlarda çıkan izdiham, her yıl bölgedeki çözümsüzlüğü gözler önüne seriyor.<ul fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Bir adım geriden:&nbsp;Geçtiğimiz yıl 7 Mayıs'ta ramazan ayının son Cuma namazını kılmayan gelen 70 bin Filistinli Müslüman, akşam namazının ardından, Mescid-i Aksa’nın etrafını saran İsrail polisine tepki olarak taşla saldırmış, polis güçleri ise flaş bombası ile karşılık vermişti. Nisan ayından beri yükselen gerilim 7 Mayıs günü bir çatışmaya dönüşmüş, İsrail içinde Arap nüfusun ayaklanmaları hızla artırmıştı. 10 Mayıs'a gelindiğinde, çatışma artık savaş durumunu almıştı. 21 Mayıs’ta ateşkes imzalanmasıyla, 2021 yılının 11 günlük İsrail-Filistin Savaşı sona <a fr-original-style="" href="https://www.amerikaninsesi.com/a/israil-ve-filistin-arasinda-11-gun-suren-catismalar-sona-erdi/5899136.html" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">ermişti</a>. Önceki ateşkesler gibi bu anlaşma da topluluklar arasındaki sorunlara çözüm getirmekte yetersiz kalmıştı ve her iki taraf da ateşkesi kendi zaferi olarak görmüştü. Buna rağmen, İsrail Başbakanı Netanyahu, aşırı sağ siyasetçiler tarafından suçlanmış, ateşkes anlaşması, "terörizme ve Hamas’a teslim olmanın" sembolü olarak görülmüştü. Öte yandan Gazze halkı, savaşın bölgelerinde bıraktığı yıkım ve ekonomik problemleriyle baş başa kalmıştı. 21 Mayıs’ta ABD Başkanı Biden, Filistin sorunuyla ilgili gelişme kaydetmek için önemli bir şans olduğunu ve bu konudaki çalışmalara kendini adadığını <a fr-original-style="" href="https://apnews.com/article/israel-palestinian-cease-fire-hamas-caac81bc36fe9be67ac2f7c27000c74b" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">belirtmişti</a>.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Yeniden çatışmalar:&nbsp;Önceki yıllarda da olduğu gibi bu yıl da Mescid-i Aksa’da Filistinlilerin buluşmasıyla gerilim arttı ve 15 Nisan Cuma günü çıkan kargaşada 152 Filistin vatandaşı <a fr-original-style="" href="https://www.npr.org/2022/04/15/1093000022/clashes-erupt-at-jerusalem-holy-site-over-150-palestinians-hurt" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">yaralandı</a>. Geçen yıl İsrail'in millî bayramıyla çakışan ramazan ayı, bu yıl da Yahudilerin Pesah, veya Hamursuz Bayramı ile çakıştı ve iki dinin de kutsal saydığı Mescid-i Aksa'da bu yıl da çatışmalar yaşandı. Tel Aviv’in açıklamalarına göre, İsrail ve Filistin otoriteleri daha önce ramazan ayında yapılacak olan ziyaretlerin sakin geçmesi için görüşmeler yapıldı; ancak genç Filistinliler Ağlama Duvarı Meydanı'nı Kudüs'teki Tapınak Tepesi'ni Meğaribe Kapısı'na bağlayan Meğaribe Köprüsü’nü taşlayarak polis şiddetini tetikledi. Amerikan NPR ajansının haberine göre, Anonim bir şekilde açıklama yapan Filistinli bir tanık ise, bir grup Filistinlinin İsrail polisine taş atmasıyla polisin karşılık verdiğini açıkladı.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Füze saldırılarıyla büyüyen çatışma: İsrail Savunma Kuvvetleri, 19 Nisan Salı günü Gazze Şeridi’ne saldırı başlattı. Savunma Kuvvetleri’nin açıklamasına göre bu saldırı, pazartesi günü İsrail’e atılan füzenin ele geçirilmesinin ardından gerekli <a fr-original-style="" href="https://www.dw.com/en/israel-hits-gaza-after-reports-of-rocket-attack-amid-tensions-in-jerusalem/a-61514326" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">görüldü</a>. Savunma Kuvvetleri, pazartesi günü İsrail'in engellediği saldırıdan Hamas silahlı örgütünü sorumlu tuttu. Hamas sözcüsü yaptığı açıklamada saldırı teşebbüslerinin başarısız olduğunu açıkladı. Sonraki günlerde İsrail füze saldırıları devam etti, Hamas sözcüsü, Gazze Şeridi’nde devam eden saldırılar ve tahribat için "Filistinlilerin işgale karşı durması konusunda daha azimli olmasını sağlıyor"&nbsp;dedi. Geçtiğimiz yıl Gazze Şeridi’nden gelen, Hamas ve İslami Cihad grupları kaynaklı füze saldırılarıyla çöken İsrail savunma sistemi Demir Kubbe’nin, bu yıl devam eden saldırılarda hâlâ aktif olduğu görülüyor. Öte yandan, roket saldırılarının gerisinde, Kudüs’te 1.000'den fazla ultra-milliyetçinin İsrail bayraklarıyla ve "Araplara ölüm" sloganlarıyla gösteri yaptığı <a fr-original-style="" href="https://www.france24.com/en/middle-east/20220420-israel-launches-fresh-strikes-on-gaza-after-rocket-fire" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">kaydedildi</a>. Geçen yıl ateşkes anlaşması için Başbakan Netanyahu’nun suçlanması gibi, bu gösterinin liderlerinden aşırı-sağ siyasetçi Ben Gvir de Başbakan Bennett’i suçladı. Henüz tansiyonun geçtiğimiz yıl olduğu gibi savaşa dönüp dönmeyeceği belli olmasa da çatışmaların Gazze Şeridi’nde altyapıda büyük tahribata ve İsrail iç siyasetinde çalkantılara neden olacağı gözlemleniyor.</li></ul>

Ramazan ayında İsrail-Filistin çatışmaları: yeniden savaş korkusu

Fransa’da dün gerçekleşen cumhurbaşkanlığı seçimleri, adaylar ve devam eden Ukrayna krizi dolayısıyla bu yıl çekişmeli geçti ve oylama ikinci tura kaldı. Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron bir daha seçilecek mi? Kendisini en çok zorlayan aday kim ve nasıl bir siyasi çizgiden geliyor?20 yıldır her seçimde başka bir adayın cumhurbaşkanı olarak seçildiği Fransa'da bu yıl, Macron'un tekrar seçilme ihtimali konuşuluyor. 5 yıllık ofis süresi boyunca ırk ve dinî ayrımcılık söylemleriyle de gündeme gelen Macron'un karşısındaysa son günlerde anketlerde desteğinin giderek arttığı gözüken aşırı sağ siyasetçi, "Fransa'nın Trump'ı" olarak anılan Marine Le Pen bulunuyor.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Fransa'da Cumhurbaşkanlığı: Kamu hukuku öğretim görevlisi Christophe Chabrot'un <a fr-original-style="" href="https://tr.euronews.com/2022/04/10/fransa-cumhurbaskanl-g-secimleri-sand-kta-son-durum-canl-blog" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">anlatımıyla</a> Fransa'da "cumhuriyete başkanlık eden, hükümeti kontrol eden, parlamentoyu kontrol eden, Anayasa Mahkemesini kontrol eden bir başkanımız var. Yani bir süper başkan." Cumhurbaşkanı seçimlerinden bir ay sonra parlamento seçimleri yapılacak. Cumhurbaşkanlığı seçiminden sonra yerel seçim yapılması da Cumhurbaşkanlığı ofisini kazanan partinin otomatik olarak mecliste çoğunluğu kazanabilmesini sağlıyor. Dolayısıyla Fransa siyasetinde en önemli seçimin Cumhurbaşkanlığı seçimleri olduğu söylenebilir.</li></ul><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Seçimin ilk turu&nbsp;</h2>10 Nisan'da yapılan seçimde yerel yönetimlerden yeterince destek alan 12 aday vardı. Fransa'nın seçim yasasına göre, ilk turda %50'den fazla oy alan aday olmadığı için, en fazla oy alan Emmanuel Macron ve Marine Le Pen, 24 Nisan'da 2'nci tur seçimler düzenlenecek. Fransız IFOP seçim anketi <a fr-original-style="" href="https://www.ifop.com/presidentielle-2022/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">sonuçları</a> oylamaya katılımın %71 oranında olacağını, Macron’un %27, Le Pen’in de %24 civarında oy almasıyla ikinci tura gidileceği ve ikinci turda da %52,5’e %47,5’lik bir oy dağılımıyla Macron’un seçimi kazanacağı gibi bir senaryoyu gösteriyordu. Gün sonunda alınan sonuçlara göre Emmanuel Macron %28,1, aşırı sağ siyasetçi Marine Le Pen %23,3 oy alırken seçime kalan son günlerde desteğinde artış gördüğümüz aşırı sol siyasetçi Jean-Luc Melenchon ise %20 oy aldı. Seçimde 48,7 milyon vatandaş oy kullandı.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Siyasetçilerden ilk tepkiler&nbsp;</h2>Mélenchon, ikinci turda Le Pen'e tek bir oy verilmemesi gerektiğini <a fr-original-style="" href="https://www.france24.com/en/europe/20220410-french-socialist-green-right-wing-candidates-back-macron-in-election-run-off-against-le-pen" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">savundu</a>. UMP'nin adayı ve eski Kültür Bakanı Valerie Pecresse, aşırı sağcılığa karşı olduğunu ve çok derin farklılıklara rağmen ikinci turda Macron'a "vicdan oyu" vereceğini açıkladı. Sosyalist Parti'nin adayı ve mevcut Paris Belediye Başkanı Anne Hidalgo da ikinci turda Macron'a oy verilmesi çağrısında bulunarak "Düşüş yaşayan ve bir türlü nasıl toparlanacağını bilmeyen dağılmış Sol'u yeniden bir araya getirmek için çalışmalarımı sürdüreceğim"&nbsp;dedi. Aşırı sağ Reconquête Partisi adayı Éric Zemmour ise, ikinci turda tüm takipçilerini "ülkeye 2 milyon göçmen getiren adam" Macron’a karşı Le Pen’e oy vermeye çağırdı.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Le Pen ve Avrupa’da aşırı sağın yükseliş trendi&nbsp;</h2>Le Pen’in 24 Nisan’da kazanması, Avrupa’da Borris Johnson ve Viktor Orban gibi aşırı sağın yönetimi ele geçirdiği dönemin bir yeni örneği olacak. Bununla beraber bazı yönelimler de takip etmeye değer. İç politika konusunda, zenofobik söylemleri olan Le Pen, Fransa’da başörtüsünün tamamen yasaklanmasıyla ilgili yasa çıkaracağını <a fr-original-style="" href="https://tr.euronews.com/2022/04/09/marine-le-pen-fransa-da-kamuya-ac-k-alanlarda-basortusunu-yasaklamak-istiyor" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">açıklamıştı</a>. Fransa’da kamu binalarında tüm dinî semboller yasak, dolayısıyla başörtüsü takmak da yasak. Fakat Le Pen, dinî semboller arası bu eşitsizliği bozarak tüm kamusal alanlarda başörtüsünün yasağı konusunda, "Emniyet kemerinizi takmamak nasıl yasa dışı ise, bu konuda da insanlara para cezası verilecek. Bence polis bunu çok rahatça uygulayabiliyor"&nbsp;dedi. Toplumun demografik ve kültürel yapısını farklı alanlarda da değişikliğe uğratacağı belli olan aşırı sağcı siyasetçi, dış politikada ise NATO karşıtlığı ve Putin'e yakınlığıyla dikkat çekiyor. Macron'a göre AB "stratejik özerkliğe" sahip güvenilir bir askerî güce dönüştürülmeliyken parti kampanyaları Rus ve Macar bankaları tarafından fonlanan Le Pen, Rusya’ya karşı duran NATO birliğini ve komutasını zayıflatacak gibi duruyor. Bu seçimleri Macron kazanacak olsa bile Le Pen’in topladığı destekle 5 yıl sonra tekrar yükseleceğini de öngörmek mümkün.

Fransa'da Macron ve Le Pen yarışı

Türkiye, diplomasisinde en yoğun dönemlerden birini geçtiğimiz iki haftada yaşadı. Gözlemlediğimiz gelişmeler, yeni görüşmeleri de doğuracak gibi duruyor.11-13 Mart arasında "Diplomasiyi Yeniden Kurgulamak" sloganıyla düzenlenen Antalya Diplomasi Forumu, dünya gündeminin en üst sırasındaki Rusya-Ukrayna savaşının tarafları arasında görüşmelere ev sahipliği <a fr-original-style="" href="https://antalyadf.org/wp-content/uploads/2022/03/ADF2022-FACT-SHEET.pdf" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">yaptı.</a><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Arabuluculuktan garantörlüğe</h2>10 Mart’ta Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov ve Ukrayna Dışişleri Bakanı Dmitro Kuleba'nın Antalya'da bir araya gelmesi, Türkiye’nin denge politikası izleyerek arabuluculuk rolü üstlendiği Ukrayna işgali gündeminin önemli maddelerinden biri oldu. Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu, önce Lavrov ve Kuleba'yla ikili görüşmeler yaptı, sonrasında da üç bakan bir araya <a fr-original-style="" href="https://www.mfa.gov.tr/turkiye-rusya-ukrayna-uclu-disisleri-bakanlari-toplantisi--10-mart-2022.tr.mfa" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">geldi</a>. Mevkidaşlarının ardından konuşan Çavuşoğlu, "tüm zorluklara rağmen seslerin yükselmediği medeni bir görüşme" gerçekleştiğini <a fr-original-style="" href="https://www.dw.com/tr/antalyadaki-ukrayna-rusya-g%C3%B6r%C3%BC%C5%9Fmesinden-ne-%C3%A7%C4%B1kt%C4%B1/a-61080845" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">söyledi</a>. Türkiye’nin garantörlüğüyle ilgiliyse "Kapsamlı bir barış antlaşmasının imzalanması da masada. Böyle bir durumda Ukrayna'nın bazı ülkelerin garantör olarak burada olmasını istediğini biliyorsunuz. Bunlardan biri de Türkiye'dir." dedi.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">NATO-Türkiye ilişkisi</h2>Cumhurbaşkanı Erdoğan iki hafta önce "Biz beraberiz, müttefikiz. Türkiye'ye vermeniz gereken araç, gereç, mühimmat, bunları niye vermiyorsunuz? Vermiyorlar. Bir savaş mı çıksın, bunu mu bekliyorlar? Bunlar samimi değiller. NATO üyeleri de sadece laf üretiyor, AB üyeleri de laf üretiyor” demişti. Forumdan bazı detaylar, savaş ilerledikçe bu durumun en azından görünürde değişmeye başladığına işaret ediyor.&nbsp;NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg forumdaki konuşmasında "Avrupa ve Kuzey Amerika’nın içinde bulunduğu tehlikeli durumda birlik olmanın önemini ve bu birliğin içinde NATO’nun müşterek güvenliğine Türkiye’nin göstereceği bağlılığın önemini" <a fr-original-style="" href="https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_193089.htm" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">vurguladı</a>. Erdoğan ve Çavuşoğlu ile de görüşmeler <a fr-original-style="" href="https://www.dw.com/tr/nato-genel-sekreteri-ile-erdo%C4%9Fan-bir-araya-geliyor/a-61090507" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">yaptı</a>.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">AB-Türkiye ilişkisinde gelişmeler</h2>Forumda dikkat çeken konuşmalardan biri de Avrupa Birliği Yüksek Temsilcisi Josep Borrell’inki oldu. "NATO'dan bağımsız olarak tek başımıza da hareket edebilmeliyiz"&nbsp;diyen Borrell, AB'nin savunma konusunda hâlâ ABD'ye çok bağımlı olduğuna dikkati çekti. Çavuşoğlu ile de AB-Türkiye ilişkilerinin önümüzdeki süreçteki önemiyle ilgili görüştüklerini açıkladı. Borrell, Twitter hesabından toplantının fotoğraflarını "Daha yapacak çok işimiz var. Ziyaretlerimiz düzenli olarak devam edecek"&nbsp;mesajıyla <a fr-original-style="" href="https://twitter.com/JosepBorrellF/status/1405904767361167364" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">paylaştı</a>.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Birleşmiş Milletler eleştirisi</h2>Forumun "Çok taraflılığı canlandırmak: BM ve ötesi" panelinde BM mercek altına alındı, kurumun daha işlevsel olması için reformlara ihtiyaç olduğuna vurgu yapıldı. Eski Makedonya Devlet Başkanı Gjorge İvanov, BM Güvenlik Konseyi'nin İkinci Dünya Savaşı'nın galibi ülkelerin liderleri tarafından kurulduğuna dikkati çekti ve "BM'nin barışın tesisinde gücünü yavaş yavaş kaybettiğini" savundu. İvanov, kurumun kriz zamanlarında etkili olması gerektiğini, bunun için karar alma süreçlerindeki modellerinin de değişmesi gerektiğini ifade etti.Erdoğan ise "Kırım’ın işgaline ses çıkarılsaydı bugünkü tablo olmazdı" diyerek "dünya beşten büyüktür"&nbsp;mesajını tekrarladı, "BM iflas bayrağını çektiğini" söyledi. Böylece forum, NATO, AB ve özellikle BM gibi büyük uluslararası diplomasi kurumlarının Ukrayna işgalinden yola çıkılarak daha genel çerçevede tekrar değerlendirildiği ve eleştirildiği bir platform görevi gördü. Bu eleştirilerle ilgili somut yenilikleri yakın zamanda göremeyecek olsak da tarihî olgular, büyük değişimlerin zaman içinde bu tarz konuşmaların birikmesiyle alevlendiğini gösteriyor.

Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin ana gündem maddesi olduğu forumda Türkiye'nin dış politikasını da ilgilendiren önemli mesajlar verildi. 

Antalya Diplomasi Forumu'ndan önemli notlar

Rusya-Ukrayna Savaşı’nda Batı ülkelerinin yaptırımlarına katılmamakla beraber, Rusya’ya destek vermeyerek Türkiye, coğrafi konumunun önemini bir daha vurgulamış oldu. Bu ikinci yazıda, Antalya Diplomasi Forumu dışında İsrail, Azerbaycan, Ermenistan, Yunanistan ve Almanya’nın Türkiye’ye yaptıkları üst düzey ziyaretleri ve gerçekleşen diplomatik temasları aktaracağım.Rusya’nın sürdürdüğü saldırganlık Avrupa'nın güvenlik korkusunu artırırken Türkiye'de baş döndürücü bir diplomasi yoğunluğuna da sebep oluyor. Yapılan diplomatik temaslar, Rusya'nın uyandırdığı güvenlik korkusunun yanında uygulanan yaptırımlar dolayısıyla enerji akışına alternatif yollar yaratmak amacını taşıyor. Ortaya çıkan ortak güvenlik ve ekonomik endişelerin ışığında yapılan görüşmelerin somut değişimlere yol açıp açmayacağını ise gelişmeleri takip ederek görebileceğiz.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Erdoğan-Herzog görüşmesi</h2>Ziyaretlerin ilki, 9 Mart'ta İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog tarafından yapıldı. 2007'den bu yana iki ülke arasındaki ilk üst düzey görüşme gerçekleşmiş oldu. Ortak basın toplantısında iki lider Doğu Akdeniz’de enerji iş birliği konusuna değindi. Konuyla ilgili Erdoğan, "Daha önce başlatılmış olan enerji konusundaki iş birliğini yeniden hayata geçirmek için bu bir fırsattır diye düşünüyorum"&nbsp;dedi.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Erdoğan-Aliyev görüşmesi</h2>2 gün sonra Erdoğan, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ile Çankaya’da görüştü. 3 saat 45 dakika süren toplantıda Ukrayna'daki son durum, Karabağ Savaşı’nın ardından planlanan Zengezur Koridoru ve Türkiye-Nahçıvan doğal gaz boru hattı projesi, Türkiye-Azerbaycan iş birliğinin Avrupa'nın enerji güvenliğine katkısı ve iki ülke arasındaki dostluk masaya yatırıldı.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Çavuşoğlu-Mirzoyan görüşmesi</h2>Ocak ayında Ermenistan ile başlatılan normalleşme süreci de Çavuşoğlu ile Ermenistan Dışişleri Bakanı Ararat Mirzoyan'ın Antalya'da görüşmesiyle bir adım ilerledi. Çavuşoğlu, "Biz Güney Kafkasya'da istikrar ve barış için çaba sarf ediyoruz”&nbsp;dedi ve bu çabaya destek gördüğünü belirtti. Geçen ay Spektrum'da ele aldığım Ermenistan ile ilişkilerin iyileşmesi, Güney Kafkasya-Avrupa arasında özellikle enerji akışı anlamında büyük önem taşıyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Erdoğan-Miçotakis görüşmesi</h2>İkili ilişkilerin yakın olmadığı bir diğer ziyaretçi Yunanistan oldu. 13 Mart’ta Başbakan Kiryakos Miçotakis ile Erdoğan görüştü. Atina, Akdeniz'de kıta sahanlığından göçmenler konusuna kadar süregelen anlaşmazlıklara rağmen Türkiye'yle ilişkileri iyileştirmeye karar verildiğini açıkladı, özellikle ekonomik alanda yakınlaşma konusunda umutlu olunduğunu belirtti.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Erdoğan-Scholz görüşmesi</h2>Son olarak, Pazartesi günü Almanya Başbakanı Olaf Scholz’un ilk Türkiye ziyareti dikkat çekti. Erdoğan ile ortak basın toplantısında Ankara ve Berlin’in Ukrayna kriziyle ilgili ortak görüş ve kaygıları taşıdıkları belirtildi ve NATO iş birliğinin altı çizildi.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Erdoğan’ın yalnızlığı bitti mi?</h2>Siyaset bilimci Berk Esen, dış politikada göze çarpan değişiklikleri Medyascope'ta "Erdoğan’ın yalnızlığı sona erdi" ifadeleriyle <a fr-original-style="" href="https://www.youtube.com/watch?v=CwhuUDFQW7U" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">yorumladı</a>. Esen, Rusya tehdidinin artmasıyla uluslararası sistemde dengelerin değiştiğini ve devletlerin birbirleriyle ilişkilerini yeniden değerlendirdiğini ifade etti. Bu çerçevede son dönemde Erdoğan ile ilişkilerin araçsallaştığı gözleminin de değişmeye başladığını belirtti. Esen’e göre Erdoğan’ın yalnızlığını kırma çabası, Mısır, Ürdün, İsrail ve Suudi Arabistan gibi bir dizi ülkeyle gerçekleştirdiği temaslarla başlamıştı fakat gündeme oturan Rusya tehdidiyle "dış politikaya âdeta reset atıldı."&nbsp;Öte yandan, tüm bu diplomatik temasların, Türkiye'de önceden var olan ve savaşla kötüleşen ekonomik durumu iyileştirmek için bir araç olmadığını da belirtmekte fayda var. Esen, dış politikada bu hamlelerin ülke ekonomisini etkilemeyeceğini, dolayısıyla orta-uzun vadede hükümetin oy potansiyelini arttırmada önemli bir rol oynamayacağını belirtiyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Önümüzdeki süreç</h2>Diplomasi gündemi, yeniden dillendirilen Soğuk Savaş dinamikleri içinde bölgesel ve global olarak yaşanabilecek değişimlere işaret ediyor. Bir yandan Türkiye, Rusya-Ukrayna gündeminde en önemli parçalardan biri hâline geliyor. Türkiye ile süregelen anlaşmazlıklar ve soğukluklara rağmen tekrar iletişime geçiliyor. Öte yandan Rusya’ya karşı yaptırımların sertleşerek sürüyor. Kısa vadede en önemli soru, bu durumda Türkiye’nin tarafsızlığını ne kadar uzun süre devam ettirebileceği. Uzun vadedeyse uluslararası güvenlik ve ekonomik kurumların nasıl bir şekil değişikliğe gidecekleri <a fr-original-style="" href="https://apos.to/s/620c16abcf024800079fa357" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">önem taşıyor</a>.

Geçtiğimiz hafta Türkiye ile İsrail, Azerbaycan, Ermenistan, Yunanistan ve Almanya ile yapılan üst düzey görüşmeler dış politikadaki hareketliliği gösteriyor. 

Diplomaside hareketli günler

Geçtiğimiz pazartesi günü Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in Rusya ordusunu nükleer caydırıcılık alarm düzeyine geçirdiği, aynı gün Rusya Uzay Komutanlığı’nı ziyaret ettikten sonra Ural Dağı'nın doğusundaki karargâha geçtiği açıklandı. Devam eden savaş ve tırmanan "3'üncü Dünya Savaşı", "Yeni Soğuk Savaş" argümanları arasında dış politikada AK Parti hükümeti Türkiye’yi nasıl konumlandırıyor?<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Yaptırımlarda son durum</h2>Bir yandan uydu görüntülerinden takip edilen 64 kilometrelik Rusya askerî konvoyu Kiev'e ilerlerken, diğer yandan komşu ülkelerde, özellikle Polonya'da Ukrayna'dan gelenler misafir ediliyor. ABD ve AB merkezli yaptırımlar ise son hızıyla devam ediyor. İşgali kınamayı reddeden Münih Filarmoni Orkestrası'nın ünlü şeflerinden Rusyalı Valeri Gergiev’in görevine son <a fr-original-style="" href="https://www.sozcu.com.tr/2022/dunya/putini-kinamayi-reddeden-unlu-rus-orkestra-sefi-isten-cikarildi-6982387/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">verilmesi</a> ve Avrupa'daki Rusya vatandaşı değişim öğrencilerinin sınır dışı edilmesi gibi gelişmeler, "cezalandırılan Putin mi yoksa Rusya halkı mı?" sorusunu akıllara getirdi. Türkiye ise Batılı ülkelerin yaptırımlarını uygulamamakla beraber, BM Genel Kurulu'nun Rusya askerî saldırısını kınama kararı oylamasında kabul oyu verdi.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Hükümetin tavrı</h2>Cumhurbaşkanlığı Sözcüsü İbrahim Kalın, yaptırımlarla ilgili "Rusya insanını ve kültürünü ötekileştirmeden ve şeytanileştirmeden RF’nin hatalı politikalarını eleştirmek; kimsenin tahrikine gelmeden Ukrayna’nın egemenlik haklarını ve bağımsızlığını savunmak mümkündür. Savaş zamanı bile ölçüyü kaçırmayalım. Zira 'haddini aşan zıddına döner'." mesajını paylaştı. Bir <a fr-original-style="" href="https://www.youtube.com/watch?v=EomL8yJRtdo" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">açıklamada</a> da "Bazılarının Rusya’yla iletişimde kalıp onları müzakere masasına geri dönmeye yönlendirmesi gerekiyor." ifadelerini kullandı.Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu, hükümetin yaptırımlara ilkesel olarak katılmadığını <a fr-original-style="" href="https://www.birgun.net/haber/cavusoglu-ndan-rusya-ya-yaptirim-aciklamasi-ilkesel-olarak-katilmadik-378970" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">belirtirken</a> AK Parti Grup Başkanvekili Cahit Özkan "Burada, bir devlete yaptırım uygulamakla meselenin içinden çıkılacak durum çoktan geride kalmıştır. Bu anlamda Cumhurbaşkanımız Erdoğan, sürekli iki tarafla arabuluculuk rolü üstlenmek üzere diplomatik girişimler gerçekleştirmiştir" <a fr-original-style="" href="https://t24.com.tr/haber/akp-li-ozkan-dan-ukrayna-aciklamasi-bir-devlete-yaptirim-uygulamakla-meselenin-icinden-cikilacak-durum-coktan-geride-kalmistir,1018404" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">dedi</a>.Dün de Cumhurbaşkanı Erdoğan Putin ile yaptığı telefon görüşmesinde ateşkes sağlanması ve sivillerin tahliyesi için insani koridorların açılması çağrısı yaptı. Putin ise "Ukrayna'nın savaşmayı durdurmasını ve Rusya'nın taleplerinin karşılanmasını" şart koştu.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Arabuluculuk rolü</h2>Hakkı Özdal, savaşın geldiği noktada Türkiye'yle ilgili <a fr-original-style="" href="https://www.youtube.com/watch?v=DLi_-bbWAB0" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">değerlendirmesinde</a> "Uluslararası düzlemde bir tür yeni Soğuk Savaş diyebileceğimiz bir süreç gelişirken Ukrayna krizi özelinde Erdoğan rejimi batıya doğru hızla bir manevra yaptı. Savaş başladıktan sonra iddialı ifadelerden kaçındı. Son günlerde de tarafların Antalya’da bir araya gelmesi ve arabuluculuk görüşmeleri planlanıyor. Sorunu çözmeye aday, elverişli ülke pozisyonunu yokluyor gibi görünüyor" ifadelerini kullandı.&nbsp;Çavuşoğlu’nun Rusya ve Ukrayna dışişleri bakanlarını Antalya Diplomasi Forumu vesilesiyle bir araya getirmek isteğini belirtmesi üzerine Moskova, bu öneriye sıcak baktığını belirtti. Tarafsız kalarak Ukrayna’nın toprak bütünlüğüne saygı mesajlarıyla uluslararası topluluğun temel prensiplerine uyan AK Parti hükümeti, aynı zamanda Rusya’ya yaptırım uygulamayarak buğday, doğal gaz ithalatı ve turizm gelirleri gibi konularda daha az riskli bir konumda kalmayı deniyor. Zira, TÜSİAD Başekonomisti Gizem Altınsaç’ın <a fr-original-style="" href="https://yetkinreport.com/2022/02/25/rusya-ukrayna-krizinin-turkiye-ekonomisine-olasi-maliyeti/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">hesaplarına</a> göre savaşın sadece ilk aşaması Türkiye’ye 30-35 milyar dolar ek maliyet oluşturacak.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">"Montrö'yü uyguluyoruz"</h2>Geçtiğimiz yıl 103 emekli Amiralin <a fr-original-style="" href="https://www.dw.com/tr/emekli-amirallerden-montr%C3%B6-ve-tarikat-bildirisi/a-57096471" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">bildirisiyle</a> de gündeme gelen Montrö Sözleşmesi'yle ilgili Erdoğan, "Montrö'deki sınırlamaların dışında tamamen kendi egemenliğinde bir alternatife kavuşmuş olacaktır. Bu bizim egemenlik mücadelemizdir."&nbsp;ifadelerini kullandı. Sözleşmenin önemi gerçek bir savaş durumunda kendini göstermiş olacak ki, savaş sırasında Boğazların statüsü konusunda hükümet Montrö’yü kullanmayı tercih etti. Savunma Bakanı Hulusi Akar, Montrö'nün aşındırılmasının kimseye faydası olmayacağını belirterek "Bugüne kadar yaptığımız gibi Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nin 19, 20, 21'inci maddelerin uygulamasını sürdüreceğiz" <a fr-original-style="" href="https://odatv4.com/guncel/son-dakika-hulusi-akar-dan-montro-aciklamasi-231144" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">dedi</a>.&nbsp;Böylece Türkiye, savaşan tarafların gemilerine kısıtlama getirebilecek (19'uncu madde), savaşa girmesi hâlinde Boğazları bütün savaş gemilerine kapatabilecek (20'nci madde) ve gerekli görürse tarafsızken de savaşan tarafların gemilerine Boğazları kapatabilecek (21'inci madde). Hatta, Boğazların tüm savaş gemileri için kapandığı açıklandı bile. CNN'in haberine göre de bir ABD yetkilisi, Rusya'nın Boğazlardan geçmek için Türkiye'yi zorlaması ve Türkiye'nin destek istemesi hâlinde, ABD uçak gemisinin bölgeye gelebileceğini <a fr-original-style="" href="https://twitter.com/yusuferim34/status/1500212615842254849?s=21" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">ifade etti</a>.&nbsp;Akademisyen Howard Eissenstat ise Türkiye'nin Boğazları kapatma kararının Karadeniz'de Ukrayna'ya karşı çok üstün olan Rusya’yı ciddi anlamda etkilemeyeceğini; ancak Türkiye’nin jeopolitik önemine vurgu yapma, denge kurma ve riskleri minimize etme stratejilerini ortaya koyduğunu <a fr-original-style="" href="https://www.washingtonpost.com/politics/2022/03/01/turkey-announced-it-would-regulate-warship-access-black-sea-does-that-change-russias-strategy/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">öne sürdü</a>.&nbsp;Türkiye için Boğazlarda egemenliğin garantisi devam ederken, arabuluculuk konusundaki planlar ve başarı ihtimalini savaşın gidişatını gözlemleyerek daha net görebileceğiz.

Türkiye Boğazlardaki egemenliğini ve denge politikasını korumayı, arabulucu rolü üstlenmeyi amaçlıyor. 

Türkiye savaşta ne yapıyor, neyi amaçlıyor?

Ukrayna, 24 Şubat gününe Rusya’nın saldırısıyla başladı. Rusya Devlet Başkanı Putin'in teslim olma çağrısından bir saat sonra Rusya top ve roketatarlar ülkenin doğusundaki Donbas bölgesindeki Ukrayna askerî mevzilerini bombaladı. Operasyon başkent Kiev’e kadar ulaştı.Rusya-Ukrayna çatışmasındaki son gelişmeleri Rusya’nın önceki operasyonları çerçevesinde değerlendireceğim ve gelen tepkileri aktaracağım. Son olarak, sosyal medyada mevcut çatışmadan hareketle yapılan yorumlara değineceğim.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Bir adım geriden: 24 Şubat sabahından itibaren tanık olduğumuz savaşın uzun bir planlama dönemi olduğu bariz. Rusya, Mayıs 2021'den beri Ukrayna sınırına ve Kırım’a taktik taburları yerleştiriyor, tatbikatlar düzenliyordu. Ukrayna da özellikle 2014'te Kırım’ın ilhakından beri ordusuna yatırım yapıyor ve sınırın karşısında konuşlanan Rusya güçlerine karşı askerlerini görevlendiriyordu. 2020'de iki tarafın imzaladığı ateşkes anlaşmasıysa Rusya tarafından defalarca ihlal edildi. 2021'e geldiğimizde anlaşma aslında sona ermiş sayılabilir. Rusya ayrıca Donbas bölgesindeki Donetsk ve Luhansk şehirlerinde ayrılıkçı milisleri silahlandırarak bölgede ayrılıkçıların sesini yükseltmesine ve silahlı çatışmaların çıkmasına aracı oluyordu.</li></ul><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">"Arka bahçe" anlayışı</h2>Sovyetler Birliği'nin dağılmasından itibaren Rusya dış politikasında tekrarlanan davranışlardan biri, Rusya’nın etki alanı içinde gördüğü ülkelerin Avrupa ile iletişimi derinleştirmeleri hâlinde Rusya’nın bu ülkeleri kendine çekmesi oldu. Rusya’nın "arka bahçesi" saydığı Gürcistan’ın Batı ile artan iletişimi ve muhtemel NATO üyeliği zor kullanılarak kesildi. Ermenistan’da Başkan Paşinyan, AB ile iletişimi artırırken Azerbaycan ile savaşında yalnız bırakıldı. Belarus’ta da halk ayaklanması hükümet güçleriyle bastırılmasaydı Rusya’dan şiddetli bir aksiyon beklenebilirdi.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">"Hediye" Ukrayna toprakları</h2>Ukrayna toprakları, sadece jeopolitik konumu ve arka bahçe anlayışından değil, aynı zamanda Rusya’nın tarihi bağları ve Putin’in kişisel tarih algısı dolayısıyla daha da önemli ve vazgeçilmez bir yer olarak göze çarpıyor. 21 Şubat’ta halka seslenen Putin, Ukrayna’nın doğusunda ayrılıkçı "cumhuriyetlerin" bağımsızlığını tanıdığını belirtirken Ukrayna’daki mevcut hükümeti "Batı’nın kuklası" olarak <a fr-original-style="" href="https://yle.fi/uutiset/3-12328299?utm_medium=social&utm_source=copy-link-share" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">tanımladı</a>. Ukrayna’nın, toprakları ve devletinin varlığı için Bolşeviklere, özellikle de Vladimir Lenin’e büyük bir teşekkür borcu olduğunu anlattı. Putin’in konuşmasını muhalif Rusya gazetesi Meduza’da <a fr-original-style="" href="https://meduza.io/en/feature/2022/02/24/fantasy-is-not-history" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">yorumlayan</a> Dr. Victoria Smolkin "Tarih Hayal Değildir" başlığıyla, Putin’in tarihi gerçeklikleri çarpıtarak Ukrayna'yı Bolşeviklerden kalan bir hediye gibi gösterdiğini yazdı.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Putin'in mirası</h2>Putin’in konuşması, defalarca duyduğumuz "Sovyetler Birliği’nin çöküşü, 20'nci yüzyılın en büyük trajedilerindendir”&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://www.natlawreview.com/article/understanding-russian-move-ukraine" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">ifadesinin</a> bir uzantısı olarak, Rusya’yı ve dünyayı nasıl gördüğünü açığa vurması açısından önemli. Öte yandan, konuda uzman akademisyenler arasında Putin’in "yaşı ilerlediği için kendisine gelecekten baktığı", yani bırakacağı miras konusunda Ukrayna’yı Batı’ya kaptırmayı göze alamayacağı görüşü de <a fr-original-style="" href="%3A%20https%3A/www.youtube.com/watch?v=y0lMKpw3Uy4" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">yaygın</a>. Ek olarak, her otokrat lider gibi Putin’in de tabanını kaybetmemesi için milliyetçiliğinin öne çıkarılması ve agresif dış politika, halkın iç sorunlara olan odağını değiştirecek bir yöntem.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Yaptırımlar yeterli mi?</h2>Batı’da özellikle ABD ve AB’nin şimdiye kadar gördüğümüz Rusya saldırganlıklarına tepkisi ekonomik yaptırımlar üzerindendi. Başkan Biden "ABD, müttefikleri bu saldırganlığa kararlı bir cevap verecektir. Dünya Rusya’yı sorumlu tutacak" demesi üzerine 2014 Kırım ilhakından beri uygulanan yaptırımlara ek olarak yenileri yürürlüğe kondu. ABD ve AB bir dizi finansal yaptırım açıkladı. Berlin, Almanya-Rusya arasındaki doğal gaz boru hattı projesi Kuzey Akım 2 dosyasının durdurulduğunu açıkladı.Süregelen Rusya saldırganlığı konusunda, Batı’nın Putin’i durdurmak için yeterince uğraşmadığı konusunda sesler yükseldi. "Making Putin Pay" başlıklı <a fr-original-style="" href="https://www.foreignaffairs.com/articles/ukraine/2022-02-26/making-putin-pay" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">yazılarında</a> ABD'li akademisyenler, bugünkü yaptırımların 2014’ten daha ciddi olmasına rağmen yine de yetersiz olduğunu öne sürdü. Putin’i "en yozlaşmış ve tehlikeli diktatör" olarak değerlendiren yazıda, rejimi cezalandırmak için Rusya’nın bütün enerji ve finans sektörünü durdurmayı, Putin’in çevresinde ve parlamentodaki bütün üst düzey yetkililere yaptırım uygulanmasını ve ordusuna karşı siber saldırılar düzenlenmesini önerdiler. Hafta başından beri siber saldırı dışındaki <a fr-original-style="" href="https://www.aljazeera.com/news/2022/2/25/list-of-sanctions-on-russia-after-invasion" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">uygulamaların</a> <a fr-original-style="" href="https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2022/02/28/russia-s-military-aggression-against-ukraine-council-imposes-sanctions-on-26-persons-and-one-entity/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">başladığına</a> tanık olduk.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">3'üncü Dünya Savaşı mı, Soğuk Savaş mı?</h2>Bazı ironik şakalara veya gayriciddi analizlere konu olan "3'üncü Dünya Savaşı başlangıcı"&nbsp;kaygısı, elbette yersiz görünüyor. Yeni Soğuk Savaş kaygısı tamamen olmasa da bir anlamda doğru. Öncelikle, bir Soğuk Savaş kurumu olan NATO’nun varlığı ve genişlemesi, Rusya’nın hep dile getirdiği bir problem. Savaşı meşrulaştırmamakla beraber, iki kutuplu düzen mantığını andırıyor. Baltık ülkelerinde NATO üyeliğinin öne çıkarılması ve Finlandiya gibi nötr ülkelerin üyelik <a fr-original-style="" href="https://www.ft.com/content/83deaf3e-6db9-43dd-a2dc-5e9493265c2d" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">ihtimalleri</a> de yine bu mantığı pekiştiriyor. Fakat bugün iki zıt ideolojiden ziyade, Biden’ın ofise gelmesiyle önemi artan bir otokrasi-demokrasi çatışması ve Amerika’nın tekrar "özgür dünyanın lideri" olma isteğinin yanında Rusya’nın (diğer otokratik liderler gibi) bölgesel güvenliğini ve etki alanını koruma isteği mevcut.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Zaman Putin'in aleyhine</h2>1 Mart'ta NATO ülkelerinin Ukrayna’ya silah yardımına başlamasıyla Rusya ordusunun bazı şehirlerden çekildiği öğrenildi. Askerî konvoyun ulaştığı Kiev’de ise patlamalar devam ediyordu. Rusya kısa zamanda geri çekilecek olabilir ya da ülkede geniş çapta bombardıman hazırlığı olarak askerlerini temizliyor olabilir. Artık zaman Putin’in aleyhine işliyor, zira operasyonun başarıyla sonuçlanmadığı her gün medyada "Rusya yenilgisi" olarak değerlendirilecek.

Putin neden işgal kararı verdi? İşgalin sonu nereye varır?

Putin'in bakışı: 3'üncü Dünya Savaşı mı, Soğuk Savaş mı?

Dağlık Karabağ Savaşı’nda farklı saflarda yer alan ve tarihi anlaşmazlıkları olan Ermenistan ve Türkiye, 2020 yılında normalleşme sinyalleri verdi. Geçtiğimiz ay da iki ülkenin özel temsilcileri Serdar Kılıç ve Ruben Rubenyan, tarafların normalleşmesi için ilk görüşmeyi Moskova'da yaptı. Bu yazıda normalleşme sürecinde neler olduğunu ele alacağım.Azerbaycan ve Ermenistan arasında 2020 sonbaharında çıkan ve Azerbaycan ordusunun zaferiyle sonuçlanan Dağlık Karabağ Savaşı'nın en önemli sonuçlarından biri, Ankara-Erivan arasında ilişkilerin normalleşmesi için yeni bir fırsat penceresi yaratması olmuştu. 20 Kasım 2020 <a fr-original-style="" href="https://apos.to/i/yeni-baskan-yeni-politikalar" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Aposto</a>! Gündem’de de yazıldığı üzere, Azerbaycan ve Ermenistan arasında savaşın en önemli iki sonucu, iki tarafın da topraklarından eşit miktarda kullanılarak açılan Laçin ve Zengezur Koridorları olmuştu. Laçin koridoru Erivan ve Hankendi’yi, Zengezur koridoruysa Azerbaycan-Nahçıvan-Türkiye hattından Avrupa’ya bağlantı sağlanması açısından kayda değer projelerdi. Bugün Türkiye-Ermenistan ilişkilerinin normalleşmesiyle bölgedeki bu fiziki bağlantıların, diplomatik bağlantılarla tamamlanması hedefleniyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Tarihi anlaşmazlıklar</h2>Türkiye-Ermenistan arasında hepsi tarihi sayılabilecek üç önemli sorun var: Ermenistan'ın 1915 "Ermeni Soykırımı" iddiası ve Türkiye'den itiraf beklemesi, Dağlık Karabağ'da Azerbaycan topraklarını Ermenistan'ın işgal etmiş olması ve 1979'dan beri devrede olan, Türkiye sınırına 16 km uzaklıktaki Metzamor Nükleer Santrali. Karabağ sorunu savaşın ardından Rusya’nın önderliği ve Türkiye’nin de dâhil olmasıyla çözüldü denebilir. "Ermeni Soykırımı" itirafı konusunda ABD'de Ermeni lobisi üzerinden Türkiye’ye hâlâ uluslararası baskı yapılsa da bu anlaşmazlık şimdilik geri plana itilmiş duruyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">İlk temas</h2>13 Ocak’ta, 13 yılın ardından ilk defa Türkiye-Ermenistan görüşmesine tanık olduk. Görüşmede Ankara'nın Ermenistan Özel Temsilcisi olan Büyükelçi Serdar Kılıç, Erivan’ın Özel Temsilcisi, Ermenistan Parlamentosu Başkan Yardımcısı Ruben Rubinyan ile yüz yüze geldi. Görüşme sonunda yapılan ortak açıklamada&nbsp;"Taraflar, müzakereleri tam normalleşme hedefiyle ön şart olmaksızın sürdürme hususunda mutabık kalmışlardır"&nbsp;ifadesi, "Ankara ve Erivan'ın diplomatik süreci ilerletmek isteği" şeklinde yorumlanabilir.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Kapalı Sınır kapıları ve hava sahası</h2>Ermenistan'ın işgal ettiği Azerbaycan topraklarına tepki olarak Türkiye, Ermenistan sınır kapılarını Nisan 1993'te, hava sahasını da 1994'te kapatmıştı. İki ülkenin yakınlaşmaya başlamasının ardından FlyOne havayollarına ait uçak, 2 Şubat'ta Erivan Zvartnots Havalimanı'ndan yerel saatle 18.00'de havalandıktan sonra Türkiye saatiyle 19.20'de İstanbul Havalimanı'na indi. Pegasus Havayolları ise Erivan’a ilk seferini 2 Şubat’ta ve dönüş seferini 3 Şubat’ta <a fr-original-style="" href="https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/pegasus-airlines-flyone-begin-turkey-armenia-charter-flights-february-2022-01-13/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">gerçekleştirdi</a>. Diplomatik temasın ilerlemesi hâlinde, ekonomik ve ticari bağların da gelişmesi için sınırların açılması büyük bir ihtimal olarak görünüyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Bölgesel bir gelişme</h2>Tabii bu yakınlaşmada tek önemli aktörler Türkiye ve Ermenistan değil. Önceki toplantıda Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu, Ermenistan ile normalleşme süreciyle ilgili "Charter uçakları da yakında başlayacak. Karşılıklı ziyaretler dâhil doğrudan temasa geçip yol haritası belirlenmesi gerekiyor. Bu süreçte can Azerbaycan'la eşgüdüm önem arz ediyor"&nbsp;diyerek Azerbaycan’ın gelişmelerdeki hassas konumunu <a fr-original-style="" href="https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-59802160" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">belirtmişti</a>. Ayrıca ilk ikili görüşmelerin Moskova’da yapılması önerisi için Çavuşoğlu,&nbsp;"Bizim için üçüncü bir ülke olduktan sonra Moskova olmuş başka bir ülke olmuş fark etmez. Ama Rusya da bu konuda çaba sarf ettiği için Moskova'da olmasına biz de sıcak baktık"&nbsp;diyerek, Rusya’nın önemine de ışık tutmuştu.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Ekonomik önem ve sıkışan İran</h2>Türkiye-Ermenistan iletişimsizliği ayrıca önemli ekonomik ve ticari bir bağlantının da düğümlendiği noktaydı. İlişkilerin normalleşmesiyle beraber, Laçin ve Zengezur koridorlarının aktif ticaret için kullanıldığına tanık olabiliriz. Bu durum bölgedeki çoğu ülkenin kendi çıkarını genişletebilmesine olanak sağlayacak, doğal olarak yeni anlaşmazlık noktaları da doğuracaktır. Bunlardan en önemlisi, Çin’in Kuşak ve Yol Girişimi için çizilen Güney Kafkasya’dan geçen yoldaki düğümün çözülmesi <a fr-original-style="" href="https://evnreport.com/opinion/was-china-all-innocent-during-the-2020-artsakh-war/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">olabilir</a>. Öte yandan, Ermenistan ve Azerbaycan yoluyla Avrupa bağlantısından yararlanabilecek Rusya, Çin, Türkiye gibi devletlerin yanında, inşa edilmesi karar verilen iki koridora da en baştan beri karşı çıkan <a fr-original-style="" href="https://eurasianet.org/perspectives-how-china-gains-from-armenia-azerbaijan-war" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">İran</a>, bölgede ekonomik anlamda sıkıştırılacak ve yalnızlığa itilecek gibi görünüyor.

Deniz Kaptan

ABD sandığa gidiyor: Bilinmesi gerekenler ve isyan senaryosu