Aile hekimleri bir kez daha iş bıraktı: Tepki çeken düzenlemede neler var?

Aile sağlığı merkezlerinde çalışan hekimler, hemşireler ve ebeler "eziyet ve zulüm yönetmeliği" dedikleri yönetmeliği protesto etmek için ülke çapında 6-10 Ocak 2025’te 5 günlük iş bırakma eylemine gidiyor. Türk Tabipleri Birliği (TTB), 8 Ocak'ta da tüm sağlık çalışanlarının iş bırakacağını açıkladı.

Bir adım geriden: Aile Hekimleri Sözleşme ve Yönetmeliği, hekimlerin ve meslek örgütlerinin tüm itirazlarına rağmen 1 Kasım'da yürürlüğe girmişti. Hekimler daha önce de yönetmeliği protesto etmek için 5-7 Kasım ve 2-6 Aralık 2024'te iş bırakma eylemi yapmıştı.

Sorunlar: Aşı sıkıntısı, hekim başına düşen hasta sayısının fazlalığı ve Aile Sağlığı Merkezleri'ndeki (ASM) sorunlarının çözülmesini isteyen aile hekimleri, Bakanlık’tan hâlâ hiçbir cevap alamadı. Aile Hekimliği Yönetmeliği’nde yer alan mevcut düzenlemeler de hekimlerin sorunlarına çözüm sunamadığı için hekimler üçüncü kez iş bırakma kararı aldı.

ASM’ye gelmeyenlerin faturası aile hekimlerine kesilecek

Türkiye'de sağlık hizmetlerinin %40'ı birinci basamak ASM'lerde karşılanıyor. Buna karşın hekimlerin sadece %15'i aile sağlığı merkezlerinde görev yapıyor. Hâlihazırda az sayıda olan aile hekimleri, ülkenin sağlık hizmetlerinin büyük bir kısmını karşılıyor. Hekimler, ana maaşta kesintiye sebep olan ancak bunun karşısına teşvik sistemi getiren yönetmeliğin pek çok açıdan yetersiz olduğunu dile getiriyor.

Aile hekimleri hem kendilerine kayıtlı yaklaşık üç bin hastaya bakarken hem de çalıştığı sağlık merkezinin finansal giderlerini, tıpkı bir işletme gibi yönetmek durumunda. Bir ASM’de genellikle birden fazla hekim görev yapıyor ve merkezin masraflarını ortak karşılıyor.

Sağlık Bakanlığı aile hekimlerine hem nüfusa dayalı maaş ödemesi hem de merkezin idamesiyle ilgili bir cari gider ödemesi yapıyor. Hekimler bu cari gider ödeneğiyle birlikte bina kirası, tıbbi sekreter vb. personel maaşları, faturalar, malzeme giderleri, bakım ve tadilat masrafları gibi sabit giderleri karşılıyor. Devletin ASM’lere ödediği cari gider, merkezlerin teknik donanım ve personel sayısına bağlı olarak artış gösterse de hekimler artan maliyetlerle birlikte ASM’lere ayrılan ödeneğin yetmediğini söylüyor.

Yeni düzenlemeyle birlikte, 6 ay boyunca ASM’ye gelmeyen hastaların ücretleri hekimlerin maaşından kesilecek. Maaşlar altı ay içindeki hasta sayısına göre belirlenecek. 

Ancak düzenleme, aynı hastanın bu süre zarfında kaç kez geldiğini dikkate almıyor. Çünkü bir hasta altı ayda 10 kez de hekime gidebilir, yalnızca bir kez de.

Performans puan sistemi

Öngörülen sistemde aile hekimleri performansa göre puan alacak. Ancak puanlama kriterleri belirsiz. Örneğin, çalıştığı ASM’de aşı bulunmadığı için aşı yapamayan bir hekim, “aşı yapmadığı” gerekçesiyle ceza puanı alacak. 

• Benzer şekilde, ASM’de gebe olmadığı için gebe izlemi yapamayan veya ekipman yetersizliği nedeniyle kanser ya da diyabet taraması yapamayan doktorlar da aynı şekilde ceza puanı ile karşılaşacak. 

Sorun yalnızca bunlarla da sınırlı değil. Yönetmelik taslağı, hekimlerin sözleşme yenilemelerini de puan sistemine bağlayacak. Bakanlığın belirlediği puanın altında kalan hekimlerin sözleşmeleri yenilenmeyecek.

Açıklamalar

Ankara İl Sağlık Müdürlüğü önündeki basın açıklamasını 18 emek sağlık meslek örgütü adına Sağlık ve Sosyal Hizmet Emekçileri Sendikası (SES) Ankara Eş Genel Başkanı İbrahim Kara yaptı.

Söz konusu yönetmelikle hekimlerin yazdığı reçetelerin baskı altına alındığını belirten Kara, "Antibiyotik, ağrı kesici ve mide ilaçları yazmamız kısıtlanıyor. Hastaların tıbbi durumu, ihtiyacı neyi gerektiriyorsa bizler o ilacı yazmakla yükümlüyüz. Hastasını tedavi etti diye hekimlerin, sağlık çalışanlarının gelirini azaltmak hangi mantığa sığar?" dedi. 

Sağlık Bakanlığı'nın ASM’leri ticarethane mantığından çıkarması gerektiğine vurgu yapan Kara, "ASM’lerin giderleri aile hekimleri tarafından devletin verdiği cari giderden karşılanmaktadır. Birçok ASM'de aile hekimleri cebinden para harcar duruma geldi. Dolayısıyla aile sağlığı merkezinin finansmanı aile hekiminin üzerine yıkılmıştır" ifadelerini kullandı.