"1998'de Gazze'ye inen bir uçaktaymışız"

Yara Al Agha, benim TU Dublin'de Kamu İlişkileri ve Siyasal İletişim yüksek lisans programında sınıf arkadaşımdı. Şimdi ise İrlanda Senatosunda araştırmacı olarak çalışıyor, Seçimler İçin Kadınlar'ın ve İrlanda'daki Müslüman kadınların hayat şartlarını iyileştirmeyi amaçlayan Amal Derneği'nin yöneticiliğini yapıyor.

Filistinli bir ailenin İrlanda'da doğan kızı Yara, geçtiğimiz hafta varılan ateşkes sonucu suların durulduğu Filistin'e, abluka ve işgal altındaki ülkesine dair sorularımı yanıtladı:

• Ailenin hikâyesi nedir?

Babam Gazze, annem ise Batı Şerialı. Babam mimar olmayı hayal etse de, Mısır’da burs kazanmanın Gazze’den tek çıkış yolu olduğunu biliyormuş. Gazze’yi 1977’de 17 yaşındayken Mısır’da tıp okumak üzere terk etmiş. O zamandan beri yurt dışında yaşıyor. İrlanda’ya ise 1994 yılında yeterlilik sonrası akademik çalışmaları için gelmiş ve doktor olarak burada kalmış.

Onun ve bizim Gazze’ye son ziyaretimiz 1998 yılında. Şimdi düşünmesi imkânsız olsa da, o gün Gazze havalimanına inen bir uçaktaymışız.

• İsrail’i neden apartheid olarak tanımlıyorsun? Filistin’de yaşananları haberlerden ya da oradaki yakınlarından duyduğunda neler hissediyorsun?

Apartheid günümüzde devletleri ve siyasi yapıyı tanımlamak için pek de kullanılan bir tabir değil, daha ziyade geçmişten bir tanım. Bu yüzden akademisyenler İsrail’i tanımlamak için sıklıkla farklı bir tanım kullanıyor: Yerleşimci kolonyalizmi. Bu iki tanım da İsrail’e gayet uyuyor.

Tarihte yerleşimci kolonyalizmi Avrupalıların yerli halkların yaşadığı bölgelerde yeni beyaz milletler yaratma hareketi olarak görüldü. Bu yeni milletler yerleşimcilerin iki taktiği uygulamasıyla oluşturulabildi:

• Yok etme: Yerlileri tamamen yok etme.
• İnsandışılaştırma: Yerlilerin yerleşimcilerden az hakka sahip olduğu ve aşağılık şekilde muamele gördüğü bir sistem yaratma.

Bu sistem Güney Afika’da apartheid olarak görüldü. 1948’de Birleşik Krallık tarafından desteklenen Siyonist hareket, İsrail devletinin kuruluşunda da aynı metotları kullandı. İsrail devletine yol açılabilmesi için Filistin devleti ve Filistinliler bir apartheid rejimine ve bugüne dek süren etnik temizliğe maruz bırakıldı. Bugün Şeyh Cerrah mahallesinde yaşananlar, İsrail’in Filistin’i Arapsızlaştırma, Filistinli nüfusun sayısını azaltma ve Filistinlilerin birliğin engellemeyi amaçlayan apartheid pratiklerinin mikro bir örneği.

Yani Gazze ve Doğu Kudüs’te gördüklerimiz sürpriz ya da “mal anlaşmazlığı" değil, 73 yıllık Filistinlileri eşit görmeyen bir apartheid rejimin ürünleri. Buna en büyük kanıt ise Gazze şeridi ve oradaki abluka.

Son bombardıman İsrail’in sivil ayırt etmeksizin saldırması sebebiyle çok rahatsız ediciydi. Kimse güvende hissetmedi, kimsenin saklanacak bir yeri yoktu. Bir noktada Gazze’deki tüm aile üyelerim bir eve toplandı ki, vurulmaları halinde hep birlikte ölsünler ve kimse bir diğerinin acısını yaşamasın. Evdekiler 11 gün boyunca, o esnada bomba gelirse ne yapacaklarını düşünerek tuvaleti kullanmaya çekindi. İnsanlar ayrıca bombardıman halinde enkaz altında kalmamak adına balkon gibi stratejik mekânlarda uyudu.

Kaynak: AA

•  Bu çatışmaya kalıcı çözümün ne olduğunu düşünüyorsun ve uluslararası kamuoyuna nasıl bir rol düşüyor?

Bence öncelikle anlatıya dikkat etmeliyiz. Yaşananlara “çatışma” demek tarafların, şiddetin ve saldırganlığın eşit olduğu bir durum varmış gibi bir durum ortaya koyuyor. Oysa durum farklı.

İnsan kaybını analiz etmek İsrail’in elindeki gücü ve sorumluluğu anlamak için yeterli. Son çatışmalarda 66’sı çocuk, 39’u kadın 243 Gazzeli hayatını kaybetti. İsrail tarafında can kaybı 12 oldu. Yani dünyadaki en gelişmiş ordulardan birine karşı Gazze’den, bir Orta Doğu gettosundan söz ediyoruz. Bu bir çatışma değil, yerleşimci kolonyalizmin şiddeti olabilir.

Kalıcı çözüm konusuna, özellikle İsrail’in uluslararası hukuku çiğnerken bir diplomatik pazarlık unsuru olarak kullandığı iki devletli çözümü unutarak başlayabiliriz. Batılı güçler, uluslararası hukuka aykırı şekilde 700 binden fazla yerleşimciyi işgal altındaki Batı Şeria’deki yasa dışı Yahudi yerleşimlerinde yaşatan yerleşimci kolonyalizm projesini görmezden gelerek iki devletli çözümü masada tutuyor. İsrail yetkilileriyse Filistin topraklarına el koymaya, yasa dışı yerleşimleri genişletmeye ve Filistinlilerin evlerini yıkmaya devam ediyor. Batı Şeria’da Filistinlilerin araç ve yaya geçişini sınırlayan ya da kontrol eden 705 kalıcı engel bulunuyor. Gazze şeridindeki abluka da sürüyor. Yani İsrail, Filistin topraklarını tamamen kontrol altında tutuyor. Bu sebeple iki devletli çözüm ihtimal dışı kalıyor.

İki devletli çözümden bahseden herhangi kimse, sahadaki durumun gerçekliğinden; sorunun ırk, ayrımcılık, baskı ve politik çatışmanın ötesinde bir insan hakları meselesi boyutundan habersiz durumdadır. Sahada iki tane devlet, yerleşimcileri geri çekmeye ve Filistinlilere bir devlet vermeye meyilli bir İsrail yok. Yine de iki devletli çözümün ölü olması, tek devletli bir çözüme yakın olduğumuz anlamına da gelmiyor. Tek devletli bir realitemiz var ama bu bir çözüm değil. Her iki toplumu içeren tek bir devleti nasıl yaratacağız, bu zor bir soru ve cevaplamaya kimse başlamadı bile. Benim görmek isteyeceğim tek çözüm işgalin bitmesi, Filistinlilerin geri dönüş hakkının tanınması ve eşitlik sağlanmasıdır.

Bu hafta ABD’nin Tigray savaşı sebebiyle Etiyopya’ya, 27 AB ülkesi de bir uçağın zorla indirilmesi ve bir gazetecinin tutuklanması sebebiyle Belarus’a yaptırım uyguladı. İsrail 73 yıldır işgal ve etnik temizliğe devam ediyor, uluslararası hukuku çiğniyor. Ne AB, ne de ABD tek bir yaptırım uygulamadı. Kınama mesajları, Filistin bayraklarının sallanması ise apartheidi bitirmiyor. İsrail devletini yaptırıma tabi tutmak, sistematik insan hakları ihlali ve savaş suçları için boykot uygulamak ise apartheidi bitirecektir.