Alevi Cemevleri Başkanlığı: Açılım mı "kayyum" mu?

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Kültür ve Turizm Bakanlığı bünyesinde Alevi-Bektaşi Kültür ve Cemevleri Başkanlığı'nın kurulacağını duyurdu.

• Detaylar: Bakanlığın 1585 cemevini ziyaret edip 7 binden fazla talebi toplamasının ardından hazırlanan plana göre muhtarlıklara, derneklere, belediyelere, federasyonlara bağlı cemevleri, kurulacak  Alevi-Bektaşi Kültür ve Cemevleri Başkanlığı tarafından idare edilecek. Alevi Bektaşi inancının önderlerinden talep edenlere bu kurum bünyesinde kadro verilecek. Valilikler cemevlerinin masraflarının ve imar planlarıyla ilgili sorunların çözümünü üstlenecek.

Cumhuriyet tarihi boyunca Aleviliğin tanımı, cemevlerinin statüsü, zorunlu din dersleri, Madımak katliamının yargı süreci gibi konular tartışma konusu olmuştu. Son olarak CHP lideri Kılıçdaroğlu'nun Cumhurbaşkanı adayı olması hâlinde "Alevi olduğu gerekçesiyle kazanamayacağı" şeklindeki yorumlar, Alevilerin maruz kaldığı ayrımcılığın boyutunu gözler önüne sermişti. Muhafazakâr siyaset Alevilerin sorunlarını uzun yıllar göz ardı etmiş, Aleviler de büyük oranda merkez sol partilere destek olmuştu.

Neler oldu? 

2009'da AK Parti hükümetinin başlattığı Alevi açılımı çerçevesinde Alevi din önderleriyle vatandaşlar, ilahiyatçılar ve sivil toplum temsilcileriyle yedi çalıştay düzenlenmişti. 2010'da hazırlanan raporda "Devletin herhangi bir inanç alanının içeriğine müdahale edemeyeceği ve onu düzenleyemeyeceği; ancak bu alanların güvence altına alınması için koruyucu roller üstlenebileceği" ifade edilmişti.

Öte yandan o dönemde açılıma rağmen Alevilerin talepleri yerine getirilmemişti. Hatta, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi 2014'te cami, kilise ve sinagogların yararlandığı elektrik faturasından muaf olma uygulamasının cemevleri için de geçerli olmaması nedeniyle açılan davada Türkiye'yi suçlu bulmuştu. Ayrıca, 2018'de zorunlu din dersi müfredatına Alevilikle ilgili bilgilerin eklenmesinin de "AİHM taleplerini karşılamadığı" kararına varılmıştı.

Geçtiğimiz aylarda cemevlerine yönelik saldırıların ardından Cumhurbaşkanı Erdoğan, bir cemevini ziyaret etmişti. Ziyaret öncesinde Mustafa Kemal Atatürk, Hz. Ali ve Hacı Bektaş-ı Veli portrelerinin Cumhurbaşkanının oturacağı bölümden kaldırıldığı iddiası tepki çekmişti.

Tepkiler ne oldu?

Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın duyurduğu düzenleme, Alevi kanaat önderleri tarafından tepkiyle karşılandı. Sekiz Alevi kuruluşundan yapılan açıklamada girişim "sözüm ona demokratik bir reform" ve "Alevi dinselliğine darbe ve el koyma girişimi" olarak tanımlandı.

Açıklamada, "Alevilerin sorunları, doğrudan negatif ayrımcı esaslara göre yapılandırılmış, buna göre işleyen siyasal rejimden kaynaklanan, siyasal rejimin 12 Eylül askerî faşist darbesinden beri dinselleştirilmesi ile kronik hâle gelen sorunlardır. Dün olduğu gibi, bugün de Cumhurbaşkanının reform diye müjdelediği paket Alevilerin dinsel varlığını, kimliğini inkâr etmekte, Aleviliği devletli Sünniliğin bir eklentisine indirgemektedir. Dolayısıyla Alevilik kendisinden her an vazgeçilebilir, gerektiğinde malı, canı yağmalanabilir artı bir kaynak olarak konumlandırılmaktadır." ifadelerine yer verildi.

"İnanç değil, folklor"

Hacı Bektaş Veli Anadolu Kültür Vakfı Genel Başkanı Ercan Geçmez hiçbir talebi karşılamayan uygulamanın "cemevlerine kayyum atamak" anlamına geldiğini ifade etti. "Aleviliğin inanç değil, folklor olarak görüldüğünü" söyleyen Geçmez, "Biz en başından beri 'Alevilik bir inançtır, cemevleri de ibadethanedir' diyoruz. Zorunlu din derslerinin kaldırılmasını istiyoruz. Eşit yurttaşlık talebimiz var. Biz yıllardır Diyanet'in kaldırılmasını istiyoruz. Burada Alevi Dedelerine kadro vermekten bahsediliyor. Bu ne kadar doğru bir çözüm? Bir de sanki sorunlarımız elektriğimiz, suyumuz. Bu siyasi bir polemik ve seçime yöneliktir. Kendi Alevilerini yaratma dertleri var. 'Bizim belirlediğimiz sınırlar dâhilinde inancınızı yaşayabilirsiniz' deniliyor."' ifadelerini kullandı.

Alevi açılımı konusunda aktif rol oynayan eski AK Parti Milletvekili Reha Çamuroğlu da "Bakanlığa bağlı bir inanç söz konusu olamaz” yorumunda bulundu.

"Topluluktan topluma gidiş adımı"

Öte yandan, Milliyet yazarı Deniz Bayramoğlu ise "Sünni, muhafazakâr demokrat bir Cumhurbaşkanının" bu adımına yönelik eleştirilerin haklı olabileceğini, ancak önemli olanın "atılan adımın değeri" olduğunu savundu. Bayramoğlu, CHP'nin başörtüsü güvencesi çıkışına benzer şekilde bu adımı da "topluluk olmaktan toplum olmayan gidişin adımı" olarak değerlendirdi. Hem bireylerin hem de toplumsal grupların merkezden uçlara meylettiği bu dönemde "toplumsal merkezi güçlendirecek itidalli adımların" öneminin altını çizdi.