'Anakart' elbisesi: Robotlar insana, insanlar robota yaklaşırken

Tasarımcı ve yaratıcı direktör Daniel Roseberry imzalı Schiaparelli 2024 İlkbahar/Yaz Koleksiyonu, Pazartesi günü Paris Moda Haftası'nda tanıtıldı. Koleksiyondaki “Anakart” (Motherboard) adlı parça ise moda dünyasının sınırlarını aşıp teknoloji gündemine de taşındı. Anakart malzemelerinin arasına serpiştirilen değerli taşlarla örülen ve adeta “Dönemin ruhuna ben de dokunmak istiyorum” diye haykıran bu elbise, moda sektörünün de (dünyanın geri kalanı gibi) teknolojiyle kendi imtihanını vermesi gerektiğinin kanıtı gibiydi.

Tasarımcı Roseberry, iPhone öncesi dönemin eski teknolojileriyle, yani anakart, eski telefon ve CD parçalarıyla süslediği bu eserde, geçmişle geleceği harmanladığını savunuyor. Bu tarz bir yaklaşım, markanın avangard sürrealizmle birlikte anılan tarihinden de kopuk değil. Elsa Schiaparelli tarafından kurulan markanın, “Le Cirque” adlı 1938 koleksiyonu için Salvador Dali işbirliğiyle tasarladığı “İskelet Elbisesi” halen moda tarihinin en çarpıcı parçaları arasında sayılıyor. Marka da Instagram sayfasında, son koleksiyonunu bu mirasın devamı olarak lanse ediyor.

Aile mirasına bir saygı duruşu

"Schiaparalien" koleksiyonu adının ilhamını, Alien filminde derin uzaya erişen insanlığın karşılaştığı uzaylılardan alıyor. Elsa Schiaparelli'nin Milano'daki Brera Gözlemevi'nin müdürü olan amcası Giovanni Schiaparelli, 1877 yılında Mars'ın yüzeyinde Büyük Kanyon genişliğinde bir dizi kanal keşfetmişti. "Marslı" (Martian) teriminin mucidi olan amca Schiaparelli, böylece modern insanın Dünya dışı yaratıklara duyduğu merak ve hayranlığın başlangıç noktasında duran isimlerden olmuştu. Yani ailenin uzay takıntısı nesillerdir devam ediyor. Eski ile avangardın, güzellik ile provokasyonun arasında gidip gelen, birbirine taban tabana zıt gibi görünen fikirleri biraraya getirerek beklenmedik, yeni bir şey yaratmayı amaçlayan bu koleksiyon da bu takıntıya bir saygı duruşu niteliğinde.  

“Anakart” (Motherboard) adı verilen elbise, tarihte teknoloji ve moda dünyasının kesiştiği bir anın somut ifadesi olarak, bazı soru işaretlerini de akla getirmiyor değil elbette. Anakart parçaları, devreler ve başka elektronik parçalarla süslenmiş bu elbise, teknolojinin soğuk ve cansız dünyasını insan bedeninin sıcaklığı ve estetiğiyle birleştiriyor gibi görünse de bir yandan da teknolojinin yaşamımızın her alanını domine eden baskısını da üzerimizde hissetmemize neden oluyor. 

^{Fotoğraf: Macky Mann/DSCENE}

Çağımızın paradoksu

Bu aslında çağımızın paradoksu. Dijital ile fizikselin, yapay zekanın potansiyeli ile insan yaratıcılığının buluştuğu noktada, teknoloji insani olanı yutarsa ne yapacağız? Fonksiyonel bir araç olmanın ötesine geçen teknoloji, insanın özgün, kendine has yaratıcılığını kaybetmesine neden olabilir mi? 

Tasarımcı elbette, iPhone öncesi çağa gönderme yaparak teknolojinin ne kadar hızlı değiştiğini ve bu değişimin biz insanlar üzerinde yarattığı baskıyı da sorgulamak istiyor olabilir. Zira kıyafet, giyeni adeta yürüyen bir bilgisayara dönüştürüyor. Ve yürüyen, giysilerimizi katlayan, giderek daha çok insana benzeyen akıllı bilgisayarların prototiplerini görmeye başladığımız bu dönemde, insanları bilgisayara dönüştürmek dikkat çekici bir fikir. Fonksiyonundan koparılıp başka bir bağlama yerleştirildiğinde anlamsız gibi görünen devrelerin ve çiplerin ardında bir mesaj, belki de bir uyarı yatıyor.

Koleksiyon ayrıca, yapay zekada yaşanan gelişmeler ile Y kuşağının kapaklı telefonlar ve dijital kameralar gibi “Y2K cihazları”na nostaljik takıntısının arasında filizlenen gerilime de hitap ediyor.

Nedir? Y2K, “Year 2000” yani “2000 yılı” anlamına geliyor. Milenyum öncesinde, birçok bilgisayarın tarih sisteminde yıl hanesini iki basamaklı olarak saklamasını ifade eden “Y2K hatası”nın bilgisayarların error vermesine yol açma ihtimali, paniğe yol açmıştı. 1999’dan 2000’e geçerken sistemlerin “00” yılını 1900 olarak algılayacağını ve bunun da geniş çaplı sistem çökmelerine neden olacağını söyleyenler haksız çıkıp, takvimler 1 Ocak 2000’i gösterdiğinde “dünyanın sonu gelmeyince” herkes rahat bir nefes almıştı. 

O günlerden bu yana Y2K terimi, 1990'ların sonu ve 2000'lerin başındaki döneme özgü kültürel trendleri tanımlamak için de kullanılıyor. Bu dönemin modası; teknolojik gelişmeler, pop kültürü ve o zamanın gençlik akımlarıyla ilişkilendirilir. Bu nedenle, Y2K terimi, dönemin estetiğine ve teknolojik cihazlarına duyulan nostaljik bir ilgiyi de ifade ediyor.

_{İskelet Elbisesi (Bone Dress)}

Daniel Roseberry ve Schiaparelli

Daniel Roseberry, yaratıcı direktörlüğünü 2019 yılında üstlendiği Schiaparelli’nin başına geçen ilk ABD’li isim oldu. Roseberry, Fransız modaevinin nesillerdir yaratıcılık ve cesaretle anılan ruhunu, modern dünyaya taşıyarak markanın yeniden doğuşuna ve popülerliğinin artmasına önemli katkılarda bulundu. Tasarımcı, sürrealizm ve avangard akımlarının teknolojiden de ilham alarak çağdaş modaya dönüşümünü yansıtan tasarımlarıyla tanındı.

1890'da Roma'da doğan markanın kurucusu Elsa Schiaparelli ise 20. yüzyılın en etkileyici moda tasarımcılarından biri olarak kabul ediliyor. Schiaparelli, sanat ile moda arasındaki sınırları aşarak, sürrealist sanatçılarla yaptığı işbirlikleriyle tanınıyor. Bu işbirliklerinin en ünlü ürünleri ise Salvador Dali ile birlikte tasarladıkları Lobster Dress, Skeleton Dress ve Tear Dress. 

Schiaparelli, aynı zamanda moda endüstrisine birçok yenilik de getirdi. Fermuarı bir moda öğesi olarak kullanan ilk tasarımcılardan biriydi ve Schiaparelli Pink olarak anılan bir pembe tonuna da ismini vermişti. Ayrıca parfüm endüstrisine de adım atarak meşhur Shocking parfümünü yaratmıştı.

Schiaparelli, popüler kültürün tahakkümü altında kaybolmak istemediğinin altını çizen iddialı bir moda markası olarak 2024 sezonunda da adından söz ettirmeyi başardı.