Anlaşmazlık sarmalı: Libya seçimleri

Libya Yüksek Seçim Komisyonu, bu cuma yapılması planlanan cumhurbaşkanlığı seçimlerini erteleme kararı aldı. Seçimin 24 Ocak 2022'ye ertelenebileceği öğrenildi. Komisyon, bu hafta başında ülke genelindeki seçim komitelerinin feshedilmesi emrini verdi ve seçimlerin ilk turunun planlandığı gibi gerçekleşmesinin imkânsız olduğunu söyledi. Seçim sürecinde yaşanan aksaklıkların parlamento ve komisyon arasındaki anlaşmazlıktan kaynaklı olduğu bildirildi. 

Seçimler neden ertelendi? 

Seçim yapılmasına yönelik karar alındıktan sonra, seçim kuralları konusunda anlaşmaya varılmaması seçim sürecinde belirsizlik yarattı. Seçim kurallarının kimin tarafından uygulanacağı hususunun belirlenmemesi bu belirsizliği artırdı. Yaklaşık 80 kişinin cumhurbaşkanı olmak için yarıştığı seçim sürecinde; Libya Ulusal Ordusu lideri Halife Hafter, Muammer Kaddafi'nin oğlu Seyfülislam Kaddafi ve Başbakan Abdülhamid Dibeybe gibi ülkede "tartışma" yaratan isimler de seçime giden yolu tıkadı. Sayeh, "adayların uygunluğu ve niteliklerine ilişkin anlaşmazlıkları çözecek zemin olmadığına" işaret etti. 

• İmkânsız döngü: Öte yandan BM'nin Libya'ya destek için yolladığı grup, Trablus'ta iç güvenlik sorunu yaşandığına dikkat çekti. BM görevlileri, silahlı grupların kum torbaları kullanarak yolları kapadığını belirtti. Farklı gruplara ait güçler arasındaki gerginliğin çatışmaya dönebileceğini söyleyen BM, anlaşmazlıkları çözmek üzere tarafları diyaloga davet etti. ABD'nin Trablus'taki büyükelçiliği de "oy kullanma fırsatı bekleyen Libya halkının hayal kırıklığını paylaştıklarına" yönelik bir mesaj yayımladı. Trablus Üniversitesi'nin de aralarında bulunduğu okullar önlem olarak kapatıldı; fakat bölgede henüz silahlı bir çatışma yaşanmadığı bildirildi. 
• Nasıl değerlendiriliyor? Küresel risk ve istihbarat şirketi International Interest'in direktörü Sami Hamdi, seçimleri erteleme kararının yeni olmadığını bir süredir üzerinde düşünüldüğünü söyledi. Hamdi, seçimlerden önce veya sonra fikir birliğine varılmadığı bir senaryoda, ülkenin yeni bir iç savaşla karşılaşabileceğine işaret etti. Libya'nın özgürlük ve hak talep eden bir ayaklanma geçirdiğini hatırlatan Hamdi, cumhurbaşkanı adaylarını Kaddafi dönemindeki politikacıların oluşturmasını trajik bulduğunu belirtti.

Libya, şiddetten arınmış bir toplum olabilir mi?

Uluslararası Af Örgütü ise silahlı grupların ve milis güçlerin ülkedeki muhalif sesleri bastırdığını, sivil toplumu kısıtladığını ve seçim yetkililerinin tehlike altında olduğunu dile getirdi. Örgütün Orta Doğu ve Kuzey Afrika Bölge Müdür Yardımcısı Diana Eltahawy, Libya'da şiddetten arınmış bir seçim ortamı oluşturmanın zor olduğunu ifade etti. Silahlı grupların devlet kurumlarına yerleştirildiğini belirten Eltahawy, uluslararası hukuk kapsamındaki suçlardan sorumlu olan kişilerin de görevden alınmasına yönelik herhangi bir incelemenin olmadığını sözlerine ekledi. 

• İnsan hakları vurgusu: Eltahawy, ülkede seçim görevlilerine, hâkimlere ve güvenlik güçlerine karşı taciz ve sindirme politikaları uygulandığının altını çizdi. Seçimlerle ilgili görüşlerini beyan ettikleri için tutuklanan bireyler olduğunu ve bu kişilerin serbest bırakılması gerektiğini vurgulayan Eltahawy; tüm adayların, seçmenlerin, aktivistlerin ve siyasetçilerin şiddet, tehdit ve gözaltından korunması çağrısında bulundu.