Arjantin'de çalışma reformu protestoları: Grevdeki işçiler ne istiyor?

Latin Amerika ülkesi Arjantin, şiddetli işçi protestolarına sahne oluyor. Aşırı sağcı Javier Milei’nin yönetimindeki ülkede "modernizasyon" adı altında çıkan yeni çalışma reformu, sendikaların tepkisine yol açtı.

• Çalışma saatlerinin uzatılması, izin ve fazla mesai gibi güvencelerin tahrip edilmesi gibi maddeler içeren düzenlemenin onaylanmasının ardından işçi örgütleri, başkent Buenos Aires’te sokağa çıktı. Ulusal Kongre’yi kuşatan sendikalara polisin saldırmasının ardından çatışmalar alevlendi. Pek çok eylemci gözaltına alındı.

Bu reform, sermaye dostu politikalarla adından sık sık söz ettiren Milei için yeni bir uygulama değil. ABD Başkanı Donald Trump ile yakın ilişkiler kuran Arjantin Devlet Başkanı, kamu harcamalarında görülmemiş kesintiler ve emekçiler aleyhine kemer sıkma politikalarında radikal tutumuyla biliniyor.

Reform neleri kapsıyor?

Geçen hafta Arjantin Senatosu, 12 Eylül günü 1974’ten bu yana çeşitli değişikliklere rağmen yürürlükteki iş kanunlarını ortadan kaldırmayı amaçlayan girişime onay verdi. Sabahın ilk ışıklarına kadar süren 14 saatlik senato oturumunun ardından Milei’in partisi, diğer sağ ve merkez partilerin de desteğini alarak istediği sonucu almayı başardı. 

• Söz konusu reforma göre, işten çıkartmalarda tazminatlar işveren lehine daha az maliyetli hâle gelecek hatta taksitlendirilecek. Günlük çalışma süreleri 12 saate kadar uzayabilecek. Kıdem tazminatları, emeklilik ve sigortalandırma gibi alanlarda şirketler üzerindeki baskı hafifletilecek. Eğitim ve ulaşım gibi sektörlerde grev hakkı sınırlandırılacak.

Reformun yürürlüğe girmesi için artık top Temsilciler Meclisi'nde. Milei, bu reformun "yıllarca süren iş davaları ve aşırı bürokrasinin önüne geçeceğini" savunuyor. Arjantin Devlet Başkanı’na göre çalışma reformuyla birlikte "Köklü ekonomik ve teknolojik değişimleri engelleyen güncelliğini yitirmiş düzenlemeler kalkacak ve işgücü pazarına dinamizm ve özgürlük gelecek." Hükümete göre bu reform, yeni iş olanakları sağlayacak. 

Sendikalar ise sözü edilen özgürlüğün neredeyse %40’ı yoksulluk sınırında yaşayan bir ülkede bir avuç sermayedarın özgürlüğünden başka bir şey olmadığını savunuyor. Kongre Üyesi Nicolás del Caño, “Çalışma reformu ne yeni işler yaratacak ne de herhangi bir işçiye fayda sağlayacak. Bu, bir kölece çalışma düzeni reformudur” ifadelerini kullanıyor. 

Ülkenin en büyük sendikalarından Genel İşçi Konfederasyonu (CGT) da yayımladığı açıklamada yaşanan gelişmeyi "çalışma ilişkilerinde gerileme" olarak değerlendirdi: 

“Bu, kolektif ve bireysel haklarda bir geri adımdır. Bu da yetmezmiş gibi, kaynakların işçiden sermayeye acımasızca aktarılmasını hedeflemektedir.”

Uzun soluklu hak erozyonu

Aslında bu reform, Milei’in Arjantin’in başına geçtiği Aralık 2023’ten bu yana devam eden bir politikanın sonucu. Sermayenin tek başına, en agresif hâliyle mutlak egemenliğini savunan Milei, seçimlerde kamu harcamalarında yapacağı kesintileri bir elektrikli testereyle sembolleştirmişti. 

• Milei’in bu yaklaşımı geleneksel neoliberal yaklaşımın da bir adım ötesine geçerek devletin ekonomideki rolünü—toplumsal güvenceler de dahil olmak üzere—çok daha radikal bir şekilde yok etmeyi amaçlıyor. 

Kamu harcamalarında kesintiler, on binlerce kamu çalışanının işine son verilmesi, vergi indirimleri, elektrik/gaz/toplu taşıma gibi temel hizmetlerdeki devlet sübvansiyonlarının kaldırılması, dış ticaretin önünü açarak yerel üretime dönük devlet desteğinin sonlandırılması... Tüm bunlar nedeniyle 270 bini aşkın kayıtlı çalışan işini kaybetti. Üretimde ciddi düşüş yaşandı. Tekstil sektöründe bu oran %40’ları buldu; 300’den fazla fabrika kapandı. Yoksulluk oranındaki artış oranı kısa vadede ülkenin yarısını aşarken küçük bir üst gelir grubunda lüks tüketim arttı.

Dolayısıyla Arjantin’de bugün yaşananları uzun bir sürecin parçası olarak görmek gerekiyor. Şili’den Bolivya’ya pek çok ülkede iktidarda Washington’ın neoliberal ajandasını savunan radikal aşırı-sağ liderler bulunuyor. Pek çok ülkedeki seçimlere ABD'nin doğrudan müdahale ettiği de düşünülüyor.

Hatırlayacak olursak Ekim 2025’te Milei’in partisine %40’lık bir oy kazandıran seçimlerin hemen öncesinde Trump yönetimi, Arjantin’de Milei’in kazanmaması durumunda Washington’ın maddi desteğini çekeceğini söylemiş; çoğu kişi tarafından bu sözler bir "şantaj" olarak değerlendirilmişti. 

Bugün Buenos Aires sokaklarını alevlendiren çalışma reformunu bu mercekten okumak gerekiyor. Öte yandan Latin Amerika, ABD’nin doğrudan ve sert müdahaleleriyle yeniden şekillenirken Arjantin, direniş deneyimlerinde de bu müdahelenin bir yansıması olacağını gösteriyor.