Asgari ücret: Talepler, taraflar, takvim

2021'de geçerli olacak asgari ücreti belirlemek üzere ilk toplantısını 4 Aralık’ta gerçekleştiren Asgari Ücret Tespit Komisyonu; ikinci toplantısını Türkiye İşveren Sendikaları Konfederasyonu'yla (TİSK) 15 Aralık’ta, üçüncü toplantısını ise Türkiye İşçi Sendikaları Konfederasyonu (Türk-İş) ev sahipliğinde 22 Aralık'ta gerçekleştirecek. Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu’nun (DİSK) yayımladığı Salgın Günlerinde Asgari Ücret Gerçeği Araştırması - 2021 raporuna göre Türkiye'de tüm ücretli çalışanların %64’üne denk gelen 12,5 milyon işçi, asgari ücretin altı ila 1,5 katı arasında ücret elde ediyor. Komisyonun belirleyeceği rakam; gelir kaybına uğrayan çalışanların, işsizlik ödeneği alanların ve kısa çalışma ödeneği alanların da hayatını dolaylı olarak etkiliyor. Bu nedenle asgari ücretle ilgili gelişmeler, Türkiye’de milyonlarca kişiyi ve ailesini etkiliyor.

• Asgari ücret nasıl belirleniyor? Asgari ücret; devlet, işçi ve işveren kesimlerinin beşer temsilcisinden oluşan Asgari Ücret Tespit Komisyonu tarafından belirleniyor. Bu komisyonda, en fazla üyeye sahip konfederasyon olduğu için işçi tarafını Türk-İş; işveren tarafını ise TİSK temsil ediyor. Yasalarda asgari ücret kavramı tanımlanırken "işçilere zorunlu gereksinimlerini en az düzeyde karşılama olanaklarını verme" düşüncesi temel alınıyor. Bu sebeple ekonomik durum, ücretlilerin geçinme endeksleri ve bu endeksler yoksa genel geçinme endeksleri göz önünde bulunduruluyor. Bu doğrultuda, temel kural olarak asgari ücretin en az enflasyon kadar artırılacağı bilinse de hangi kurumun hangi yıl için açıkladığı veya açıklayacağı enflasyon oranının baz alınacağı şu an için bilinmiyor.
   
• Asgari ücret talepleri: Asgari ücreti belirleme çalışmaları devam ederken muhalefet partileri ve sendikalar, rakamın ne kadar olması gerektiği yönündeki taleplerini ekonomik krizin ve salgının işçiler üzerinde yarattığı yoksullaşmaya değinerek belirtiyor. CHP asgari ücretin en az 3 bin 100 lira, İYİ Parti ise en az 3 bin lira olması gerektiğini söylerken HDP İstanbul İl Örgütü asgari ücretin 4 bin liraya, DİSK ise 3 bin 800 liraya yükseltilmesini talep ediyor. Öte yandan MHP, asgari ücretin açlık sınırı olan 2 bin 517 lirada tutulmasını isterken AK Parti’nin asgari ücretle ilgili herhangi bir önerisi bulunmuyor.
   
• Vergilendirme konusu: Asgari ücretin vergilendirilmesi, uzun süredir tartışılıyor. Asgari ücretin vergiden muaf tutulması, düşük gelirli işçilerin gelirlerine artış olarak yansıyacağından söz konusu muafiyetin bu kitlenin daha istekli çalışmasına ve verimliliğin yükselmesine neden olacağı düşünülüyor. Vergi muafiyetinin genel gelir dağılımında da bir düzelmeye yol açması bekleniyor. Diğer yandan, asgari ücretin vergi dışında bırakılmasının devlet için önemli bir gelir kaybına yol açacağı tahmin ediliyor. Ayrıca, işverenlerin fiilen daha yüksek ücret alan işçileri kayıtlarda asgari ücretli göstermesinden dolayı kayıt dışı istihdamın da artması gibi problemler de söz konusu olabilir.
   
• İşveren cephesi: Asgari ücretlerin artması, işletmelerdeki işçilik maliyetlerini de artırdığı için kısa vadede üretimde düşüş, işsizlikte artış, fiyatlarda ve dolayısıyla enflasyonda artış gibi olumsuz ekonomik etkilere sebep olabiliyor. Örneğin, asgari ücretlerin artmasını izleyen 2015 ve 2016 yıllarında reel birim ücretlerdeki artışın yıllık enflasyona 0,6 puanlık bir katkı yaptığı hesaplanıyor. Öte yandan işverenlerin kayıt dışı istihdama yönelmesinden de endişe ediliyor. İşveren tarafını temsil eden TİSK Başkanı Özgür Burak Akkol, asgari ücretteki artışın kayıt dışı istihdamı artırmak gibi maliyetlerine vurgu yaparak yapılacak zammın enflasyonun üzerinde olmamasını talep ediyor. %14'lük bir enflasyon oranı baz alınarak hesap yapıldığında TİSK, asgari ücretin en fazla 2 bin 650 lira olmasını istiyor. Diğer yandan ekonomist Mahfi Eğilmez, asgari ücretteki artışın etkisiyle ortaya çıkan talep artışının orta-uzun dönemde büyümeyi destekleyeceğini ve özel kesimin cirolarında artışlar yaratarak başlangıçtaki kayıplarını telafi edecek gelişmelere yol açabileceğini belirtiyor.

• DİSK raporu: 2010’da Avrupa’da Türkiye’den düşük asgari ücrete sahip 12 ülke varken 2020’de bu sayı 3’e düştü. DİSK'in araştırması, cumhurbaşkanı maaşı ile asgari ücret arasında en fazla fark bulunan ülkenin Türkiye olduğunu gösteriyor. Türkiye’de aylık cumhurbaşkanı maaşı 11 bin 570 avroyken aylık asgari ücretin 383 avro olduğuna işaret eden rapor, 30,2 kat olan farkın Yunanistan’da 9,3; İspanya’da ise 6,9 kat olduğunu belirtiyor. Ayrıca, Türkiye’de asgari ücretin ortalama yıllık artış hızının da pek çok Avrupa ülkesinden düşük olduğu görülüyor. Rapora göre son on yılda asgari ücret İspanya’da yıllık ortalama %4,1, Birleşik Krallık’ta %3,1, Slovenya’da %2,5 arttı; ancak Türkiye’de %0,2 oranında geriledi.