Gençler için istihdam, bir yandan özgüvenlerini, gelişimlerini ve kimliğini belirleyen bir unsurken bir yandan da birey olmalarını, ekonomik bağımsızlığa kavuşmalarını ve sosyal hayat içinde yer almalarını sağlayan en önemli etken. Bir gencin istihdam beklentisi konusunda sürekli olarak hayal kırıklığına uğraması ve insana yaraşır bir işten yoksun kalması eğitimsiz, yeteneksiz ya da tembel olmasından kaynaklanmaz; aksine kendine ekonomik döngüde yer bulamaması ve işsizlik dalgasına kapılmış olmasından kaynaklanır.Türkiye'de genç nüfusun sahip olduğu potansiyel, yıllardır doğru politikalarla avantaja çevrilemezken Covid-19 pandemisi ile durum daha da kötüleşti. DİSK/Genel-İş Sendikası Araştırma Dairesi’nin&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://www.cloudsdomain.com/uploads/dosya/46648.pdf" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">"Türkiye’de Genç İstihdam"</a> raporuna göre, Türkiye'de genç işsizliği son bir yılda %8,8 artarak %25,3’e yükselirken üniversite mezunu her 10 gençten dördü işsiz kalıyor.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Umutsuz gençler</h3>Eğitim sürecini tamamladığı halde herhangi bir işte çalışmayan gençler, literatürde "ev genci"&nbsp;veya "NEET" (not in education, employment or training) olarak adlandırılıyor. NEET olmanın arkasında genelde uzun süre iş aradıktan sonra yaşanan çaresizlik duygusu, çalışma koşulları, işlerin kalitesi, işyerinde görünmezlik ve maaş düzeyleri gibi etkenler oluyor.Türkiye, OECD ülkeleri arasında 5 milyon 700 bin ile en yüksek NEET oranına sahip ülke olarak öne çıkıyor. Türkiye'nin 2020 karnesine bakacak olursak; 1 milyon 73 bin genç, iş bulma ümidini yitirerek iş aramayı bıraktı ve iş gücü piyasasından dışlandı. Daha önce iş aradığı halde bulamayan veya kendi vasıflarına uygun bir iş bulabileceğine inanmadığı için iş aramayan gençlerin sayısı, 2020'de bir önceki yıla göre %135,4&nbsp;artış gösterdi.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">"Eğitimin karşılığını alamıyoruz"</h3>Türkiye'de eğitim kurumlarının aşırı zaman ve yüksek bütçeler gerektirmesi de gençlerin mezuniyet sonrası "eğitimlerinin karşılığını" alamadıkları algısına kapılmalarına neden oluyor. Koç Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nden mezun olan ve iki sene alanında çalıştıktan sonra istifa eden bir genç, durumu şöyle özetliyor:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 255, 133); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 255, 133); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“Şu an aktif hukuk bürosu arayışım yok ve tekstil sektörüne yönelmeyi düşünüyorum. Hukuk sektöründe çalışmak istememe sebebim, maaşların düşük olması ve çalışma saatlerindeki aşırılık dolayısıyla sağlıklı bir çalışma ortamının bulunmayışı. Genel olarak sorun, eğitimimin hak ettiği saatler ve ücretlerin olmaması.”</blockquote>Dr. Semih Eker’in hesabına göre, Türkiye’de bir öğrencinin yıllık maliyeti yaklaşık 9 bin dolar ediyor. Bu hesaba göre, bir öğrencinin mezun olduğunda eğitimine uygun iş bulamaması, yani harcanan kaynakların katma değer ile sonuçlanmaması sadece öğrenci açısından değil, milli ekonomi açısından da önemli bir kayba neden oluyor.&nbsp;<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Genç yoksulluğu</h3>İstihdamda yer almanın yoksulluktan kurtulmaya yetmediği günümüzde; düşük maaş, yüksek enflasyon ve her geçen gün düşen alım gücü, genç yoksulluğunun da artmasına neden oluyor. Birçok kişi sadece "işim olsun" düşüncesiyle asgarî ücret altında çalışırken ailesine ekonomik bağımlılığı süren çalışan genç yoksulluk oranı %20'yi buldu.Boğaziçi Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler mezunu olan ve hâlihazırda freelance gazetecilik yapan Ş. Nazlı Gürbüz, &nbsp;gençlere düşük ücret vermenin iş dünyasında adeta bir kural haline geldiğine dikkat çekiyor ve ekliyor:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 255, 133); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 255, 133); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">"Zam talep ettiğinizde “Maddi durumun nasıl ki? Ailen destek olmuyor mu?” sorusuyla karşıyorsunuz. Yöneticilerde "Geçinebiliyorsan neden sana daha fazla ödemeliyim?" algısı mevcut; ancak kimse ne kadar hak ettiğini umursamıyor. İşle ilgili bir problem dile getirildiğinde "Piyasada buradan daha iyi bir yer bulamazsın, işsizlik çok yüksek," sözüyle karşılaşıyorsunuz. İşsizlikle korkutmak adeta bir çözüm haline gelmiş durumda."</blockquote><h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Torpil geleneği</h3>İstanbul İstatistik Ofisi tarafından yapılan bir araştırmaya göre, ev gençlerinin %87,3’ü işsizliğini önemli yerlerde tanıdıklarının olmamasına bağlıyor. Gençlerin %83,2'si ise bir tanıdığı olmadan iş bulmanın zor olduğuna inanıyor.<a fr-original-style="" href="https://twitter.com/ahbetsa/status/1385197319793090565" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank"><img src="https://embed.apos.to/assets/2021/6/2021-07-25T09:08:10.410Z.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="Infinity" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"></a><h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Beyin göçü</h3>Sosyal Demokrasi Vakfı'nın (SODEV) mayıs ayında yayımladığı araştırmaya göre, gençlerin&nbsp;%62’si yurtdışına gitmek için bir yol arıyor. Bu sene mezun olmuş bir genç olarak, diplomalı çoğu arkadaşımdan "Yurtdışında barista olsam veya Uber’de şoför olsam refah seviyem çok daha fazla olur,”&nbsp;ifadelerini sık sık duyduğumu söyleyebilirim.Eğitim almış, potansiyele sahip ancak umudunu yitirmiş, iş aramaktan vazgeçmiş, gençlerin her geçen gün ülkemizde artması uzun ve kısa vadede, ulusal gelişme ve ülke ekonomisinin geleceği açışından negatif durumlara sebep veriyor. İşsizliğin birey üzerinde yarattığı ekonomik etki olan gelir kaybı, işsizlik sigortası ve aile içi yardımlaşma gibi yollarla bir ölçüde telafi edilebilse de umutsuzluk, korku, güvensizlik, kırılganlık, işe yaramazlık, sosyal dışlanma ve yoksulluk gibi sosyal etkilerin kalıcı olması bu durumun göz ardı edilmemesini gerektiriyor.

İş dünyasından içgörü, sektör analizleri ve gelecek öngörüleri her pazartesi ve perşembe e-posta kutunuzda.

İş dünyasındaki en önemli gelişmeler.

Pareto

Gençlerin işgücü piyasasına katılımına yönelik politikaların eksikliği; yüksek genç işsizliği, genç yoksulluğu, beyin göçü gibi maliyetlere sebep oluyor. 

Türkiye'de genç işsizliği sorunu 

Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) açıkladığı verilere göre Türkiye ekonomisi, yılın ilk çeyreğinde %7 büyüyerek beklentileri aştı. Hazine ve Maliye Bakanı Lütfi Elvan, büyüme rakamlarını “İlk çeyrekteki %7'lik büyümenin %56'sı net dış talep ve yatırımlardan geldi. Bu, dengeli ve sağlıklı büyümenin göstergesi” şeklinde yorumladı. 2021'in ilk çeyreğinde Türkiye, G20 ülkeleri arasında Çin ve Tayvan’ın ardından en fazla büyüme oranına sahip ülke; ancak büyümeden çok büyümenin maliyeti sokakta hissediliyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Vatandaşın cebine nasıl yansıyor?</h2>Türkiye'de hükümet, 2023 hedeflerinin bir parçası olarak kişi başına düşen milli geliri 25 bin dolar seviyesine çıkararak dünyanın en büyük 10 ekonomisi içine girme vaadinde bulunmuştu. 2013'te 12 bin 519 dolar olan kişi başına milli gelir, hâlihazırda 8 bin 711 dolara seviyesinde. Dolayısıyla 2023 hedeflerinden oldukça uzak kalınırken Türkiye'nin dünyanın en büyük 20 ekonomisinin dışına çıkma ihtimali olduğu söylenebilir.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Fiyat ve kur istikrarı</h3>Birçok ekonomist, son yıllarda büyümeyi destekleyenin hükümet harcamaları ve kredi kampanyalarıyla gelen tüketim artışı olduğu konusunda birleşiyor.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Bloomberg, hükümetin kredi musluklarını açmasının etkisiyle artan tüketimin büyümeyi yukarı çektiğini ve bu durumun maliyetinin fiyat ve kur istikrarının bozulması olduğunu belirtiyor.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Tera Yatırım Baş Ekonomisti Enver Erkan, son yıllarda büyümeyi sürükleyen tüketim artışının sürdürülebilir olmadığını ifade ediyor.&nbsp;</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Prof. Dr. Erinç Yeldan, "Tüketimi kırbaçlayarak, eşitsiz ve istihdamsız, hormonlu büyüme. Bu patikayı ve sonunu yakından biliyoruz" yorumunu yapıyor.</li></ul><h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Sürdürülemez politikalar</h3>Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü (OECD) 2021 yılına ilişkin Küresel Ekonomik Görünüm Raporu'nda, Türkiye’nin pandemi döneminde uyguladığı kredi büyümesine dayalı politikalarını “sürdürülemez” olarak nitelerken salgından etkilenen şirket ve hane halkları için doğrudan desteklerin artırılması önerisinde bulundu. Örgüt, Türkiye'ye ilişkin büyüme beklentisini ise %5,9'dan %5,7'ye indirdi.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Enflasyon</h3>Resmî verilere göre, tüketici enflasyonu son bir yılda %11 seviyesinden %17'ye çıktı. Bağımsız kuruluşlar, sokakta hissedilen enflasyonun %30'u aştığını dile getiriyor. STRFS Baş Stratejisti Dr. Atahan Çelebi, enflasyonun yükselmediği senaryoda büyümenin yavaşlayacağını; ekonomide toparlanmanın devam etmesi durumunda ise ÜFE'deki enflasyonun TÜFE’ye doğru yansıyarak enflasyonu %20’lerin üzerine çekebileceğini savunuyor.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Zam dalgası</h3>Türk lirasının değer kaybıyla yükselişe geçen maliyet enflasyonu, reel sektörün fiyatlama davranışlarına yansımaya başladı. Merkez Bankası’nın mayıs ayına dair beklenti anketi sonuçlarına göre, gelecek üç ayda şirketlerin satış fiyatlarında artış beklentisi %43,2 olarak gerçekleşerek 13 yılın en yüksek seviyesine çıktı. Bazı uzman görüşleri şöyle:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 255, 133); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 255, 133); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">"Dış gelişmeler ve içerdeki beklentiler, 1 yıldır yeni normal haline gelen zam yağmurunun önümüzdeki dönemde de devam edeceğine işaret ediyor. İç üretimin yetersiz kalması ve Türk lirasında istikrarın sağlanamaması Türkiye'nin yurtdışındaki fiyat artışlarından kendisini ayırmasını imkansız kılıyor."- Dr. Murat Kubilay</blockquote><blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 255, 133); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 255, 133); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">"Enflasyonun belirleyicileri: dış fiyatlar, kur, beklentiler, gıda, kamu zamları… Hepsi yukarı gidiyor. Böyle devam ederse enflasyon kontrolden çıkabilir." - Merkez Bankası eski baş ekonomisti Prof. Dr. Hakan Kara</blockquote><h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Yoksulluk</h3>Dünya Bankası tarafından yayınlanan Türkiye Ekonomik İzleme Raporu'na göre, Türkiye'de son iki yılda kur krizi ve pandemi nedeniyle mutlak yoksul sayısı 3,2 milyon artarak 10 milyonu geçti.<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 255, 133); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 255, 133); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">"Türkiye aslında 2018'den beri büyümüyor, hatta küçülüyor. Tüketicinin cebine yansımayan büyümeye reel olarak kaliteli bir büyüme demek yanlış olacak. Bu büyüme uluslararası literatürde belirtildiği gibi, fakirleştiren bir büyümedir. Yani başkasının gelirini yükseltmek için çalışan kitleler yoksullaşırken sermaye sahiplerinin büyüdüğünü görüyoruz." - Yeditepe Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Veysel Ulusoy</blockquote><blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 255, 133); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 255, 133); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">"%7'lik büyüme tablosu tam olarak ‘yukarıdakiler, aşağıdakiler" tablosu. İhracat, yatırım ve dayanıklı tüketim harcamaları (ağırlıkla otomobil) yapanlar yukarıda; sayıları artan işsiz ve istihdam dışında olanlar ile geliri enflasyon kadar bile artmayanlar da aşağıda." - Ekonomist Uğur Gürses</blockquote>

Türkiye ekonomisi yılın ilk çeyreğinde %7 büyüdü; ancak büyümeden çok büyümenin maliyeti sokakta hissediliyor.

Türkiye ekonomisi: Büyümenin temel maliyetleri

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Başkanı Naci Ağbal, geçtiğimiz cumartesi gününün ilk saatlerinde Resmî Gazete'de yayımlanan Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'yle görevden alındı ve yerine eski AK Parti milletvekili Prof. Dr. Şahap Kavcıoğlu atandı. Naci Ağbal başkanlığındaki TCMB, görev değişikliğinden iki gün önce Para Politikası Kurulu (PPK) toplantısında politika faizini 200 baz puan artırarak %19'a çıkarmıştı. Faiz artırımı, ekonomistler ve piyasalar tarafından olumlu değerlendirilirken sonrasında gelen görevden alma ve yeni atama kararı ise şaşkınlıkla karşılandı.<ul fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Ağbal dönemi:&nbsp;Yaklaşık beş ay önce 7 Kasım'da bir Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile Murat Uysal'ın yerine göreve getirilen Ağbal, 132 günlük görev süresinde Türkiye'yi geleneksel para politikalarına döndürme sözü vermiş; politika faizini toplamda 875 baz puan artırmış ve yatırımcıların takdirini kazanmıştı. Son PPK toplantısında piyasalardaki 100 baz puanlık medyan beklentinin üzerinde gerçekleştirilen 200 baz puanlık faiz artırımı kararına gerekçe olarak son dönemdeki gelişmelerin enflasyon beklentileri, fiyatlama davranışları ve orta vadeli enflasyon görünümü üzerinde oluşturduğu yukarı yönlü riskler gösterildi. Politika faizini beklentilerin üzerinde artırma hamlesinin yerinde olduğu görüşünde birleşen ve kararın Türk lirası açısından olumlu olduğunu ifade eden ekonomistler, karar metninde yer alan "gerekmesi durumunda ilave parasal sıkılaşma yapılacaktır" vurgusunun "TCMB'nin kredisini artırmak, net duruşunu ve tutarlığını korumak" adına önemli olduğunu <a fr-original-style="" href="https://bigpara.hurriyet.com.tr/haberler/ekonomi-haberleri/ekonomistler-merkez-bankasinin-faiz-kararini-degerlendirdi_ID1468809/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">belirtiyor</a>. </li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Ankara’nın cesur bankacısı: The Economist, “Ankara’nın Cesur Bankacısı: Naci Ağbal Türkiye’de parasal disiplini yeniden tesis etmeye çalışıyor” başlıklı yazısında Ağbal’ın “son birkaç ayda Türk lirasına yeni bir hayat verdiğini, TCMB'nin itibarını yükselttiğini ve rezervleri yeniden doldurmaya başladığını” belirtirken tebriği hak ettiğini vurguluyor. Nitekim, Ağbal’ın dümeni ele almasından bu yana Türk lirası dolar karşısında %15'ten fazla değer kazandı. Ağbal'ın enflasyonu %5’e çekmek için para politikasını sıkı tutacağına dair vaatlerine karşılık bu politikayı, hatta görevini sürdürüp sürdüremeyeceğinin belirsiz olduğunu belirten The Economist'in "Erdoğan şimdiden son faiz artışlarından rahatsızlığını dile getirdi. Cumhurbaşkanı iki yıldan kısa süre içinde Ağbal’ın iki selefini görevden aldı, üçüncüsünü almakta tereddüt etmeyebilir,” tahmininin doğru çıkması da pek vakit almadı. </li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Neden gitti? Prof. Selva Demiralp, "Uyguladığı politikalar, finansal bir krizin eşiğine gelen ülkeyi uçurumun kenarından çekmiş ve finansal göstergeler nihayet toparlanmaya başlamıştı," yorumunda bulunduğu Ağbal'ın görevden alınmasının seleflerinin görevden alınmasından daha vahim olduğunu <a fr-original-style="" href="https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-56471865?at_campaign=64&at_custom1=%5Bpost+type%5D&at_medium=custom7&at_custom2=twitter&at_custom3=BBC+Turkce&at_custom4=55B8112A-89B3-11EB-A00F-4C9096E8478F" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">düşünüyor</a>. Öyle ki, Ağbal'ın gidişini daha önceki dönemlerdeki gibi fiyat istikrarını bir kenara koyan ve faizi düşürüp kredileri desteklemek isteyen politikalara bir geri dönüş olarak yorumluyor. Öte yandan Financial Times, yeni başkan Kavcıoğlu'nun 2019'dan bu yana göreve gelen dördüncü başkan olduğunu ve bundan önceki üç başkanın dört yıllık süreleri dolmadan görevden alındığını hatırlatarak TCMB'deki yeni atama kararını, uzun süredir faizlerin düşük kalmasını isteyen Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın "faizin sebep enflasyonun netice" olduğu yönündeki teorisine <a fr-original-style="" href="https://www.ft.com/content/86bef727-66dd-45cf-8ca6-85e846a276fd?list=intlhomepage" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">bağlıyor</a>. Türkiye'de ekonominin büyüme ve birikim modelleri tıkandığı için faturanın faiz oranlarına ya da TCMB başkanlarına kesildiği düşüncesinde olan ekonomist Prof. Dr. Hayri Kozanoğlu ise "Türkiye, ekonomiyi yönetemediği için kendi içinde tutarlı olmayan zikzaklı kararlar almak zorunda kalıyor" diyor. Merkez Bankası başkanının bu kadar sık değiştirilmesine hiçbir mazeret gösterilemeyeceğini savunan Bloomberg yazarı Daniel Moss ise "Türkiye'de Merkez Bankası Başkanı olmak artık uluslararası ekonomideki en tehlikeli işlerden biri olarak &nbsp;nitelendirilmeli. Ancak bir muz cumhuriyeti böyle davranabilir, OECD ve G20 üyesi ülkeler değil," ifadelerini <a fr-original-style="" href="https://www.bloomberg.com/opinion/articles/2021-03-21/erdogan-sacks-agbal-running-turkey-s-central-bank-is-a-perilous-job" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">kullanıyor</a>. </li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Yeni başkan: Ağbal’ın yerine atanan Prof. Dr. Şahap Kavcıoğlu’nun Yeni Şafak gazetesinde köşe yazarı olduğunu vurgulayan <a fr-original-style="" href="https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-03-19/turkey-president-removes-central-bank-chief-naci-agbal?sref=4TAH79Na" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Bloomberg</a>, bu gazetenin son faiz artırımı kararını cuma günü “Bu operasyonu kim adına çektiniz?" başlığıyla manşete taşıdığını ve faiz kararını "ekonomik büyümenin zararına fakat Londra merkezli sıcak para sahiplerinin yararına" olarak açıkladığını hatırlatıyor. Kavcıoğlu'nun 9 Şubat tarihli yazısında, “Diğer ülkeler negatif faize sahipken Türkiye'de istikrarı yüksek faizde arayan köşe yazarları, bankacılar ve iş dünyası örgütlerini görmek üzücü” ifadelerini kullanması da küresel basında, yeni başkanın Cumhurbaşkanı Erdoğan gibi yüksek faizin enflasyona neden olacağı tezini savunduğu yönünde yorumlanıyor. </li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Öngörüler: Kavcıoğlu, ilk açıklamasında enflasyonda kalıcı düşüşü sağlama temel hedefi doğrultusunda para politikası araçlarının etkin bir şekilde kullanılmaya devam edeceğini belirtti ve dün Türkiye Bankalar Birliği Yönetim Kurulu'ndaki bankaların genel müdürleriyle yaptığı toplantıda Bloomberg HT kaynaklarına göre mevcut sıkı para politikasında değişiklik olmayacağını ifade etti. Buna karşılık, ekonomist Prof. Dr. Cem Başlevent, “Ağbal’ın görevden alınmasının yaratacağı güvensizlik, kısa vadede faiz indirimi ve kur artışı olacağı beklentisi, perşembe günü yapılan faiz artışının ülkeye sıcak para girişi ve ters dolarizasyon gibi olumlu etkilerini ortadan kaldıracak,” açıklamasında <a fr-original-style="" href="https://www.sozcu.com.tr/2021/ekonomi/naci-agbalin-gorevden-alinmasina-uzmanlar-ne-dedi-6325276/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">bulundu.</a> Londra merkezli BlueBay varlık yönetimi şirketinden gelişen piyasalar stratejisti Tim Ash, "Piyasalar bu konuda ne düşündüklerini pazartesi günü açıklayacak ve büyük ihtimalle bu çirkin bir tepki olacak," derken Kanada merkezli yatırım bankası TD Securities gelişen piyasalar başstratejisti Cristian Maggio, yayımladığı piyasa notunda liranın&nbsp;birkaç gün içinde %10-15 kadar değer kaybetmesinin&nbsp;beklenebileceğini aktardı. Capital Economics analisti Jason Tuvey ise "TCMB'nin ülkenin enflasyon sorunuyla mücadele etme çabalarında sona gelinmiş gibi görünüyor. Bir kez daha çalkantılı bir ödemeler krizi güçlü bir olasılığa dönüştü," diyor.&nbsp;</li></ul>

TCMB, politika faizini 200 baz puan artırarak %19'a yükselttikten iki gün sonra Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile Başkan Naci Ağbal görevden alındı ve yerine Şahap Kavcıoğlu getirildi.

Ağbal'ın son toplantısı

Neler oluyor?Avrupa Komisyonu'nun Sürdürülebilir Finans Eylem Planı'nın temel taşlarından biri olan Sürdürülebilir Finans Açıklama Regülasyonu (SFDR), finansal ürün sağlayıcılarını hangi yatırımların iklim kriterlerini karşıladığını ve bu nedenle “sürdürülebilir” olarak pazarlanabileceğini açıklamasıyla ilgili yeni kurallar düzenlerken “sürdürülebilir finans ürünlerinin” sınıflandırılmasında da önemli değişiklikleri beraberinde <a fr-original-style="" href="https://www.reuters.com/article/us-europe-regulations-finance-focus-idUSKBN2B11LM" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">getirdi</a>. 10 Mart'tan itibaren Avrupa Birliği (AB) sınırları içinde olsun ya da olmasın bölgede çevre, toplum ve yönetişim (ESG) odaklı yatırım yapan fonların yöneticileri, bunu nasıl yapacaklarına dair somut, ölçülebilir bir plan ortaya koymak zorunda kalacak.Neden Önemli?Fonları "greenwashing" yatırımlardan ziyade gerçekten sürdürülebilir yatırımlara yönlendirmek için tasarlanan SFDR, önümüzdeki on yıl boyunca yeşil yatırımlara&nbsp;1 trilyon avro yatırım akışı sağlamayı hedefliyor. Türkçe’de yeşil badana olarak ifade edilen greenwashing, dışarıdan yeşile ve sürdürülebilir gelişime destek veriyormuş gibi gözüken ancak pratikte herhangi bir katkıda bulunmayan şirketlerin kullandığı bir taktik. Nitekim, ESG etiketini kullanan fonların çoğu, göründüğü kadar sürdürülebilir değil ve yeşil badana taktiğinini kullanıyorlar. Keza birkaç büyük ESG fonu, dünyanın en büyük karbon yayıcılarına yatırım yapıyor. Veri sağlayıcı Morningstar'a göre ESG fonlarının yönetimi altındaki varlıklar, 2020’nin dördüncü çeyreğinde bir önceki çeyreğe kıyasla %29 artarak yaklaşık&nbsp;1,7 trilyon dolara ulaştı.Neler Olacak?Danışmanlık firması PwC, Avrupa'daki sürdürülebilir yatırım ürünlerindeki varlıkların 2025 yılına kadar üç kattan fazla artarak 7,6 milyon avroya ulaşacağını tahmin <a fr-original-style="" href="https://www.ft.com/content/74888921-368d-42e1-91cd-c3c8ce64a05e" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">ediyor</a>. AB, yeni regülasyon kapsamında&nbsp;varlık yöneticilerinin sürdürülebilirlik iddialarını desteklemek için sunması gereken verilerin ayrıntılarını henüz açıklamadı; ancak verilerin mevcut olmadığına dair endişeler mevcut. Bazı yöneticiler, yatırımlarını tamamen sürdürülebilir olarak etiketlemek konusunda isteksiz davranırken SFRD'de belirlenen fonlar arasına girmeden önce yıl sonuna kadar beklemeyi tercih ediyor. Öte yandan, AB'nin yeni kurallarının etkisinin birçok ülkede hissedilmesi bekleniyor. Zira AB merkezli olmayan fon yöneticileri de fonlarını AB'deki yatırımcılara pazarlamak istemeleri durumunda kurallara uymak zorunda kalacak.

AB tarafından yürürlüğe konulan "Sürdürülebilir Finans Açıklama Regülasyonu", fon yöneticilerinin faaliyetlerinin tanımlanmasını, raporlanmasını ve izlenmesini sağlayacak.

AB'nin yeşil badana ile mücadelesi

Biden’ın pandemiden olumsuz etkilenen ekonomiyi canlandırmak amacıyla önerdiği 1,9 trilyon dolarlık teşvik paketi cumartesi günü ABD Senatosu’nda 49’a karşı 50 oyla kabul edildi. Ülke tarihinin en büyük teşvik paketlerinden biri için Senato'da Cumhuriyetçilerin tamamı ret oyu verdi. Senato’da 11 saatte oylanan tasarının son hâli, Biden’in imzasına sunulmadan önce onaylanması için Demokratların kontrolündeki Temsilciler Meclisi’ne gönderilecek. Tasarının, işsizlik yardımlarının süresinin sona erme tarihi olan 14 Mart'tan önce Biden'ın imzasıyla yasalaşması umuluyor. &nbsp;<h2>Teşvik paketi neleri kapsıyor? &nbsp;</h2><ul><li>Teşvik ödemeleri: Yıllık geliri 75 bin doların altında olan çalışanlar aylık 1.400 dolarlık destek, evliler de yıllık geliri 150 bin dolar altındaysa yine kişi başı 1.400 dolarlık destek alabilecek. Temsilciler Meclisi tarafından kabul edilen tasarıda, gelir sınırları çiftler için 200 bin dolar ve bekârlar için 100 bin dolar olarak belirlenmişti, Senato değişikliği yaklaşık 7 milyon aileyi dışarıda bırakıyor. &nbsp;</li><li>İşsizlik yardımı: Temsilciler Meclisi tarafından pandemi sürecinde işten çıkarılan 9,5 milyon ABD vatandaşına haftada 400 dolar olarak kararlaştırılan yardım, haftalık 300 dolar olarak revize edildi ve süresi 6 Eylül'e kadar uzatıldı. &nbsp;</li><li>Sağlık: Virüsün yayılmasını durdurmak amacıyla aşılama ve test programı için 160 milyar dolarlık bir ödeme öngörülüyor. Senato tasarısında, kırsal bölgedeki sağlık kuruluşları için de 8,5 milyar dolarlık bir pay öngörüldü. Öte yandan, 500 kişiden daha az çalışanı olan işletmelere salgın zamanında oluşan zararları karşılamaları için haftalık 1.400 dolarlık destek ve çeşitli vergi indirimleri getirilirken sağlık sigortası primlerinin %85'ini devlet karşılayacak. &nbsp;</li><li>Eyalet destekleri: Salgın süresince daha düşük vergi gelirleri ve yüksek maliyetlerle karşı karşıya kaldığı için bütçe açığı veren eyaletler ve yerel hükümetlere 350 milyar dolarlık fonlama sağlanacak. Ek olarak, eyalet ve yerel yönetimlere düşük gelirli hanelerin kira ve kamu hizmeti faturalarını karşılamasına yardımcı olması için yaklaşık 20 milyar dolar, evsiz kalma riski taşıyanlara yardım etmesi ve evsizler için barınak kurulması için 10 milyar dolar kaynak aktarılacak. &nbsp;</li><li>Çocuk desteği: Düşük ve orta gelir grubundaki çocuklu hanelere vergi indirimi de getiren paket kapsamında 6 yaşın altındaki her bir çocuk için 3.600 dolar, 17 yaş ve altı çocuklar için de 3.000 dolar vergi indirimi düzenlendi. &nbsp;</li><li>Diğer: Paket kapsamında hava yolu sektörüne ve kısıtlamalardan etkilenen restoranlara da kaynak ayrılırken okulların açık kalmasını sağlamak amacıyla 170 milyar dolarlık maddi destek verilmesi öngörüldü. Temsilciler Meclisi'nde saatlik 15 dolara çıkarılan asgari ücret ise Senato'dan geçmedi. Ülkede on yıldan fazla bir süredir 7,25 dolarlık saatlik asgari ücret artmıyor ancak eyaletten eyalete farklılık gösteriyor.</li></ul>&nbsp;<h2>Politikacılar ne dedi? &nbsp;</h2>Temsilciler Meclisi Başkanı Nancy Pelosi, Senato tasarısını “kesinlikle” geçireceğini açıkça dile getirerek tasarıyı “virüsü yenmek için atılmış büyük bir adım” olarak övdü. Cumhuriyetçiler teşvik paketinin "gereksiz büyük" ve "Demokratların öncelikleriyle dolu olduğunu" savunurken Senato'daki Cumhuriyetçi üyelerin lideri Mitch McConnell, Demokratların tasarladıkları ekonomik yardım paketinin ihtiyaç duyan ailelere değil “liberal ideolojiye hizmet etme amaçlı” olduğunu savundu.<h2>Neden önemli? &nbsp;</h2>Teşvik paketi, Başkan Biden’ın ilk “yasama zaferi” olurken esas olarak ABD'nin salgından kurtulmasını hızlandırmayı amaçlıyor. Ancak ikincil bir hedefi var: Beyaz Saray'ın gelir eşitsizliğini ve yoksulluğu azaltmaya yönelik ilk girişimi olarak dünyanın en büyük ekonomisini daha adil hâle getirmek. Goldman Sachs, Şubat 2020'de %3,5 olan ve salgının etkisiyle nisan ayında yaklaşık %15 ile zirveye ulaşan işsizliğin destek paketinin etkisiyle yıl sonunda %4,1’e düşeceğini tahmin ettiğini açıkladı. Nitekim, ABD Hazine Bakanı Janet Yellen da “Teşvik paketiyle istihdam gelecek yıl pandemi öncesi seviyelere gelebilir,” dedi. Paketin enflasyonu tırmandırabileceği yönünde son dönemde artan endişelere katılmadığı mesajını veren Yellen “paketin enflasyonist etkisi olması hâlinde bunu düzeltecek araçlarımız var, gelişmeleri takip edeceğiz,” bilgisini paylaştı.<h2>Piyasalara etkisi? &nbsp;</h2>ABD teşvik paketi ve Çin verileriyle haftaya yükselişle başlayan Asya Borsaları ve ABD vadeli endeksleri, tahvil faizlerinin yükselmesiyle teknoloji hisseleri öncülüğünde satışa döndü. Uzun zamandır güçlü bir düşüş yapan altın ons fiyatında düşüş görüntüsü ise yardım paketinin ABD Senatosu’nda onaylanmasından destek bularak haftaya yükselişle başladı. Öte yandan, teşvik paketini onayladıktan sonra yükselişe geçen Bitcoin hakkında yatırımcı Peter Brandt; devalüe olan dolar ve yeni teşvik paketinin birleşiminin, muhtemelen Bitcoin ile ilgili piyasa duyarlılığının iyileşmesine neden olacağını ve Bitcoin'in uzun vadede mevcut politikadan fayda sağlayacağını ileri <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwNDY1ODkxNmE5MzgwMDAwNzEwMWY2NiZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRmxpbWVueWEuY29tJTI1MkZhYmQtc2VuYXRvc3UtMS05LXRyaWxsaW9uLWRvbGFybGlrLXRlc3Zpay1wYWtldGluaS1vbmF5bGFya2VuLWJpdGNvaW4tNTEtMDAwLWRvbGFyaS1nb3JkdSUyNTJG""">sürdü</a>.

Her sabah 06.30'da 5 dakikalık gündem özeti e-posta kutunda. Piyasalar, ekonomi, iş dünyası, politika, teknoloji ve hafta sonu ekleri; kısa, yalın, öz bir şekilde.

5 dakikada gündeme hakim ol.

Aposto Gündem

Başkan Joe Biden’in ekonomiyi canlandırmak için açıkladığı ve ABD Senatosu’nda onaylanan 1,9 trilyon dolarlık teşvik paketi,  gelir dağılımındaki pandemiden kaynaklanan eşitsizliği azaltmayı amaçlıyor. 

Biden'ın 1,9 trilyon dolarlık teşvik paketi

Yeni teşvik paketi çalışmalarının, ekonominin yeniden açılmasının ve aşılama kampanyasındaki ilerlemenin ekonomik büyümeyi ve enflasyonu destekleyebileceğine dair beklentilerin tahvil piyasalarında yarattığı satış baskısının etkisiyle ABD'de 10 yıllık Hazine tahvili faizleri, pandemi başladığından bu yana görülen en yüksek seviyeye geldi.<ul><li>Temeller: Güvenli, düşük riskli ve yüksek likiditeye sahip 10 yıllık Hazine tahvilini almayı tercih eden yatırımcılar, bu süre içerisinde oluşabilecek risklere ve enflasyona karşı kendilerini güvenceye alırlar. Tahvillerin fiyatı ile faiz getirisi ters yönlü hareket eder. Beklenen enflasyon ile tahvil talebi arasında da negatif bir ilişki vardır. Beklenen enflasyon azaldıkça tahvil talebi artar; çünkü tahvilin beklenen reel getirisi yükselir. Bugünlerde olduğu gibi beklenen enflasyon artarsa tahvil talebi azalır, satış artar ve tahvilin fiyatı düşer; böylece tahvil faizi artar. &nbsp;</li><li>Arka plan: ABD’de enflasyon göstergelerinin güçlü gelmesi ile önümüzdeki dönemde arz itişli, talep çekişli enflasyon baskısının ön plana çıkacağı endişeleri arttı. 62 milyar dolarlık 7 yıllık Hazine tahvili ihalesinde talebin 2009'dan bu yana görülen en düşük seviyede olacak şekilde ihraç miktarının sadece 2,04 katı olmasıyla piyasada daha büyük çaplı tahvil satışları <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwNDUwZDZiNmE5MzgwMDAwNzBiODhhNyZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5iYXJyb25zLmNvbSUyNTJGYXJ0aWNsZXMlMjUyRnRyZWFzdXJ5LXlpZWxkcy1qdXN0LXNwaWtlZC1hZnRlci1hLWJydXRhbC03LXllYXItYXVjdGlvbi13aGF0LWludmVzdG9ycy1zaG91bGQta25vdy01MTYxNDI4Mjg4Ng=="">başladı</a>. Üretici fiyatlarının son 11 yılın en hızlı artışını göstermesi, perakende harcamalarındaki %5,3'lük yükselişin bir yıldır ertelenen talebin bir göstergesi olarak yorumlanması, yeni teşvik paketi tasarısıyla asgari ücretin artma ihtimali ve emtia fiyatlarındaki yükselişin maliyetlere etkisi gibi veriler enflasyon beklentilerinin artmasında rol oynadı. Keza, enflasyon beklentilerinin bir göstergesi olan 10 yıllık başa baş enflasyon oranı %2,2'e yükselerek 2014'ten bu yana görülen en yüksek seviyeye geldi. &nbsp;</li><li>Güvercin duruş: Geçtiğimiz günlerde bir zirveye katılan Fed Başkanı Jerome Powell, tahvil getirilerinin artışını takip ettiğini belirtirken piyasaya müdahale sinyali vermekten kaçındı. Aslında piyasa beklentileri, Powell’ın özellikle uzun vadeli tahvillerde alım yönünde bir müdahale sinyali ile piyasalara istikrar kazandıracağı yönündeydi. Dolayısıyla Powell’ın piyasa dostu ve parasal genişleme yanlısı bir politika duruşu olan “güvercin” açıklamalarına rağmen uzun vadeli tahvillerdeki fiyat hareketlerine müdahale beklentisini boşta bırakması faizlerin tekrar yükselmesine neden oldu. Birçok analist, Hazine tahvili getirilerindeki keskin artışa rağmen hisse senetleri ve şirket tahvilleri gibi riskli varlıklarda daha ciddi satışlar olmadığı sürece Fed'in piyasaya müdahale etme olasılığının düşük olduğunu <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwNDUwZDZiNmE5MzgwMDAwNzBiODhhNyZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy53c2ouY29tJTI1MkZhcnRpY2xlcyUyNTJGdS1zLXRyZWFzdXJ5LXlpZWxkcy10b3VjaC1yZWNlbnQtaGlnaHMtYWZ0ZXJzdHJvbmctam9icy1yZXBvcnQtMTE2MTQ5NTg4MjE="">söylüyor</a>. &nbsp;</li><li>Küresel etkiler: Büyüklüğü 21 trilyon dolara ulaşan ABD tahvil piyasasında yaşanan çıkışlar, küresel çapta bir satış dalgasına dönüşürken hisse senedi piyasaları için de bir “uyarı sinyali" oldu. Düşüşler genel bir panik havası yaratsa da bütün sektörleri aşağıya çekmedi. Yatırımcıların büyüme odaklı teknoloji gibi sektörlerden hızla kaçarken döngüsel hisseleri tercih etmesi özellikle enerji, temel madenler ve finans gibi sektörlerin güçlü bir performans sergilemesine neden oldu. Teknoloji hisselerinin ağırlıkta olduğu Nasdaq 100 endeksi, eylül ayından bu yana en uzun düşüş serisini gerçekleştirerek haftayı %1,9 düşüşle tamamladı ve 2021'deki tüm kazançlarını sildi. Avrupa borsaları da tahvil faizlerindeki artışın etkisiyle haftanın son işlem gününü düşüşle kapadı. Öte yandan, tahvil faizlerindeki hareketlenmeler, gelişmekte olan ülkelerde fon çıkışlarına ve bazı para birimlerinin dolar karşısında değer kaybetmesine neden oluyor.</li></ul>

Enflasyonda artış beklentileri ve Fed'in faiz oranlarına ilişkin açıklamaları sonrasında ABD'de 10 yıllık tahvil faizleri son bir yılın en yüksek seviyesine geldi.

ABD'de tahvil faizlerinin yükselişi

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Başkanı Naci Ağbal, göreve gelmesinin ardından “2021 Yılında Para ve Kur Politikası” tanıtım toplantısıyla ilk defa ekonomist ve gazetecilerin karşısına çıktı. Ağbal’ın en son 2016’da yapılan sunumu yeniden başlatması ve toplantı boyunca güçlü iletişim, şeffaflık gibi konulara sık sık değinmesi Merkez Bankası’nın kredibilitesi bakımından önemli bir gelişme olarak <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmZTBmMDMxNDQyNmZhMDAwNzE5MmMzMiZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5kdW55YS5jb20lMjUyRmVrb25vbWklMjUyRnNhbnMtc29oYmV0bGVyaS1hZ2JhbGRhbi1mYWl6LWFydGlyaW0tc2lueWFsaS1oYWJlcmktNjA0MDcw""">yorumlandı</a>. Açıklanan para ve kur politikası metnindeki ileriye dönük güçlü sinyaller ve Ağbal’ın piyasa dostu açıklamaları sayesinde Türk Lirası dolar karşısında <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmZTBmMDMxNDQyNmZhMDAwNzE5MmMzMiZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5kdW55YS5jb20lMjUyRmZpbmFucyUyNTJGaGFiZXJsZXIlMjUyRmFnYmFsaW4tbWVzYWpsYXJpbmluLXBpeWFzYWxhcmEteWFuc2ltYXNpLWhhYmVyaS02MDM3Njk=""">güçlendi</a>. Ağbal'ın sunumunda öne çıkan mesajlar şunlar oldu:<ul><li>Enflasyon:&nbsp;Sıkı para politikasının devam edeceğini belirten Ağbal, fiyat istikrarını sağlamak ve uzun vadede %5 olan enflasyon&nbsp;hedefini yakalamak için TCMB’nin&nbsp;tüm araçlarını kararlı şekilde kullanacağını ancak&nbsp;2021 yılı için %9,4 olarak belirlenen ara hedefin ilk öncelikleri olduğunu <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmZTBmMDMxNDQyNmZhMDAwNzE5MmMzMiZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5ibG9vbWJlcmdodC5jb20lMjUyRmFnYmFsLWRhbi0yMDIxLXBhcmEtcG9saXRpa2FzaS1zdW51bXUtMjI3MDcyNw==""">duyurdu</a>.&nbsp;Şeffaflık politikası bakımından enflasyonist&nbsp;risklerin belirlenip ocak raporunda açıklanacağını söyleyen Ağbal,&nbsp;enflasyonda kalıcı ve ikna edici bir düşüşün&nbsp;ters dolarizasyonu başlatacağını&nbsp;düşündüklerini belirtti.&nbsp;Bu doğrultuda Ağbal, ters dolarizasyonun zaman alacağını söyledi ama “biz&nbsp;doğru işler yaptıkça vatandaşlar da TL varlıklarına doğru tasarruflarını kaydıracak” diye ekledi. &nbsp;</li><li>Rezerv güçlendirme: TCMB'nin 2021'de döviz rezervlerini artırmayla ilgili bir amaç öngördüğünü vurgulayan Ağbal “TCMB'nin döviz rezervi biriktirme amacıyla dalgalı kur rejiminin oluşturduğu kur düzeyi arasında herhangi bir etkileşim olmamasına son derece önem göstereceğiz” dedi. Ekonomistler, kur dalgalanmalarını Merkez Bankası rezervleriyle baskılamaya çalışan önceki yönetime göre Ağbal’ın doğru bir politika izlediği yönünde hemfikir. Uluslararası yatırım bankası Goldman Sachs, döviz rezervi biriktirme çabasının, yüksek enflasyon ve siyasi risklerden dolayı “liranın dolar karşısında güçlenmesi” yerine “istikrarlı bir yol” ile sonuçlanacağını tahmin ediyor. &nbsp; &nbsp;</li><li>Politika faizi:&nbsp;TCMB’nin temel politika aracının bir hafta vadeli repo ihale faiz oranı olacağını ifade eden Ağbal, "Faiz koridoru ile geç likidite penceresi para politikası aracı olarak kullanılmayacak" dedi. Para politikasının saklı ve net olmayan sinyallerle yürütülmesi, etkinliğini çok büyük ölçüde azalttığından ötürü&nbsp;merkez bankalarının ileriye yönelik verdikleri sinyallerin şeffaflığı olumlu sonuçlar elde edilmesi bakımından önemli oluyor. Nitekim önceki yönetimin geç likidite penceresini artırarak&nbsp;faiz koridorunu&nbsp;genişleten&nbsp;"örtük" faiz artırımları TCMB’nin&nbsp;kredibilitesini sarsmış, piyasa faizlerinin ve enflasyon beklentilerinin yukarı çekilmesine neden olmuştu. Bu sebeple, Ağbal’ın toplantıda para politikası bakımından “gerekirse parasal duruşumuzu daha da sıkılaştıracağız” gibi ileriye yönelik net ifadeleri ve güçlü sinyalleri fiyat istikrarı hedefi konusunda kararlılığını göstermesinin yanı sıra&nbsp;bankanın kredibilite inşası sürecinin başladığına da işaret etti. Ayrıca yeni dönem politikasında Para Politikası Kurulu (PPK) toplantısı öncesindeki yedi günlük dönemde dış iletişim yapılmayacağını belirten “sessiz dönem” tanımı eklendi. &nbsp;</li><li>Bir adım ileri: TCMB’nin bu hafta perşembe günü gerçekleştireceği yılın son Para Politikası Kurulu toplantısında Reuters anketine katılan 18 kurumun tamamı politika faizinde artış bekliyor. Kasım ayında enflasyonun %14 seviyesini aşması ve Ağbal’ın para politikası uygulanması bakımından söylemleri faiz artışı beklentilerinin şekillenmesine sebep oldu. TCMB'nin kredibilitesini yeniden kazanması için faiz artırımı yapması gerektiğini belirten kurumların artış tahminleri 75 ile 200 baz puan arasında <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmZTBmMDMxNDQyNmZhMDAwNzE5MmMzMiZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5yZXV0ZXJzLmNvbSUyNTJGYXJ0aWNsZSUyNTJGdHVya2V5LWNlbmJhbmstaW50JTI1MkZ0dXJrZXlzLWNlbnRyYWwtYmFuay10by1oaWtlLXJhdGVzLWFub3RoZXItMTUwLXBvaW50cy1pZFVTS0JOMjhTMURa""">değişiyor</a>. &nbsp;</li><li>Yazarın yorumu: Hazine’nin Merkez Bankası’na tahvil satarak bütçe açığını kapatmaya çalışması Türkiye ekonomi tarihinde sık görülmüş ve enflasyonun yükselmesiyle sonuçlanmıştır. Bu hususta Ağbal bankanın portföyünde bulunan 2021’de itfa edecek olan 16,1 milyar liralık devlet tahvilini yeniden alarak yenilemeyeceğini ve sistemin fonlama ihtiyacının swap işlemleri ve açık piyasa işlemleriyle sağlanacağını açıklamasının fiyat istikrarı politikasıyla uyumlu bir açıklama olduğu söylenebilir.</li></ul>

Naci Ağbal, 2021 Para ve Kur Politikası metninin sunumunda enflasyonla mücadele için sıkı para politikasını sürdüreceğini vurguladı.

Ağbal'ın ilk toplantısı

Kadınların ve azınlıkların çalıştıkları kurumlarda üst düzey rollere gelmesini engelleyen “cam tavan” olgusu, yıllardır süregelen bir sorun. İş hayatında cinsiyet eşitliğini sağlayacak mekanizmaların geliştirilmesinin şirketlerin kurumsal ve finansal performanslarında artışa yol açtığını gösteren birçok araştırma bulunmasına rağmen hükümetler ve özel sektörün bu konudaki girişimleri sorunu çözmek için şimdiye kadar yeterli olmadı. Yine de son dönemde atılan olumlu adımlar daha adil bir gelecek için yeni fırsatlar yaratıyor.<ul><li>Hafta başında Nasdaq, ABD sermaye piyasaları kurumu SEC’ye yönetim kurullarında çeşitliliği artırmayı amaçlayan bir <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmYzdhZDZiNDg4ZGVhMDAwOGY4NGQ5ZSZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5jbmJjLmNvbSUyNTJGMjAyMCUyNTJGMTIlMjUyRjAxJTI1MkZuYXNkYXEtcHJvcG9zYWwtd291bGQtcmVxdWlyZS1jb21wYW5pZXMtdG8taGF2ZS1ncmVhdGVyLWRpdmVyc2l0eS1vbi1ib2FyZHMuaHRtbA=="""""">teklif sundu</a>. Buna göre, borsada listelenen üç binden fazla şirketin yönetim kurullarındaki çeşitlilik istatistiklerini kamuyla paylaşmaları zorunlu olacak. Ayrıca şirketler, yönetim kurullarında en az bir kadın ve kendini yetersiz temsil edilen bir azınlık ya da LGBTQ birey olarak tanımlayan bir kişi bulunduracak. Hâlihazırda Nasdaq'da listelenen yaklaşık 3.200 şirketin dörtte üçünden fazlası bu ölçütleri karşılayamıyor. SEC'nin teklifi onaylaması durumunda ölçütleri tutturamayan şirketler Nasdaq'da işleme kapatılmayacak; ancak şirketlerin neden bu hedefe ulaşamadıklarını açıklamaları gerekecek. Yönetim kurulundaki çeşitlilikle ilgili verileri açıklamamak ise borsadan çıkarılmaya neden olabilecek. &nbsp;</li><li>Sektörel bakış: Finans sektörü, üst düzey rollerdeki cinsiyet eşitliği konusunda kötü bir üne sahip; ancak Wall Street'in büyük bankalarında bu yıl konuya ilişkin önemli gelişmeler yaşandı. Goldman Sachs, yönetim kurulunda kadın olmayan veya sadece beyaz erkek yöneticiler barındıran şirketlere halka arz danışmanlığı hizmeti vermeyeceğini duyurdu. Michael Corbat'ın ardından Citigroup'un yeni CEO'su olacak olan Jane Fraser ise Wall Street'in altı büyük bankasından birini yönetecek ilk kadın lider olarak tarihe geçti. &nbsp;</li><li>Almanya: Almanya'da koalisyon hükümetini oluşturan partiler, borsada işlem gören şirketlerin yönetim kurullarında kadınlar için zorunlu bir kota oluşturmak üzere geçtiğimiz ayın sonunda <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmYzdhZDZiNDg4ZGVhMDAwOGY4NGQ5ZSZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5mdC5jb20lMjUyRmNvbnRlbnQlMjUyRjFiYmIwN2ZhLTAyYzAtNDZjOC05YzFhLWE4MGU2YTQ2ZWE2Mw=="""""">anlaşmaya vardı</a>. Buna göre üçten fazla üyesi olan yönetim kurullarının en az bir kadın üyesi olması gerekecek. Ülkenin Dax 30 endeksinde işlem gören şirketlerin hiçbirinin CEO'sunun kadın olmamasının yanı sıra kadınlar yönetim kurullarında sadece %12,8 oranında temsil ediliyor. Partilerin anlaşmasına göre sağlık, emeklilik ve kaza sigortası fonları gibi kamu kurumları ile Federal Çalışma Bürosu için de bir kadın kotası getirilecek. Şu anda bu kurumların üst düzey pozisyonlarındaki kadınların oranı %14 seviyesinde. &nbsp;</li><li>Diğer Avrupa ülkeleri: 2007'de Norveç, yönetim kurulları için cinsiyet kotası oluşturan ve kadınların yönetim kurulu koltuklarının %40’ını doldurmasını şart koşan ilk ülke olmuştu. İzlanda, İspanya, Hollanda, Belçika, Fransa ve İtalya gibi ülkelerde de halka açık şirketlerin yönetim kurulları için zorunlu cinsiyet kotaları bulunuyor. &nbsp;</li><li>Türkiye: Sabancı Üniversitesi Kurumsal Yönetim Forumu'nun yayımladığı "<a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmYzdhZDZiNDg4ZGVhMDAwOGY4NGQ5ZSZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRm1rMG1lZHlhc2NvcGV0Ymxxb29vLmtpbnN0YWNkbi5jb20lMjUyRndwLWNvbnRlbnQlMjUyRnVwbG9hZHMlMjUyRjIwMjAlMjUyRjExJTI1MkZyZXBvcnRfMjAyMF90ci5wZGY="""""">Türkiye’de Yönetim Kurulunda Kadınlar</a>" raporuna göre, 2020 yılında Borsa İstanbul'da işlem gören şirketlerin yönetim kurullarında yer alan kadınların oranı %5,3 artış gösterdi. Diğer yandan raporda, Sermaye Piyasası Kurulu’nun yönetim kurullarına %25 kadın kotası konulması tavsiyesine uyan 116 şirketin tüm şirketlerin sadece %29’unu oluşturduğu da belirtildi. Araştırma, tüm BIST şirketleri içinde 134 şirketin; BIST 100 şirketleri içinde ise 25 şirketin hâlâ tamamı erkeklerden oluşan kurullar tarafından yönetildiğini ortaya koyuyor.</li></ul>

İş hayatında cinsiyet eşitliğini sağlamak için son haftalarda hem özel sektör hem de hükümetler önemli adımlar attı.

İş hayatında cinsiyet eşitliği girişimleri

Bugünlerde teknoloji sektörü ve hükümetlerin arası daha önce hiç olmadığı kadar gergin. Facebook, Google, Apple ve Amazon gibi şirketlerin toplum ve ekonomi üzerinde giderek artan etkisini kontrol altına almak isteyen hükümetler, çeşitli denetim ve gözetim mekanizmaları oluşturuyor. Politikacıların temel endişeleri arasında vergilendirme, tekelleşme, agresif fiyatlandırma, sosyal medya platformlarındaki nefret söylemi ve yanlış bilgi dolaşımı gibi konular yer alıyor. Peki, tüm bunları önlemek için hangi ülkeler nasıl önlemler alıyor? Gelecekte uluslararası düzenlemeler ortaya çıkabilir mi?<ul><li>ABD: “Modern interneti oluşturan yasa” olarak nitelenen 1996 tarihli Telekomünikasyon Yasası’nın bir parçası olan 230'uncu kısım (Section 230), sosyal medya şirketlerinin de dâhil olduğu “interaktif bilgisayar hizmeti sağlayıcılarını” platformlarında kullanıcılar tarafından yayımlanan içeriklerin sorumluluğundan muaf tutuyor ve şirketlere yayımlanan içerikleri denetleme ile uygun görmediklerini kaldırma hakkı veriyor. Cumhuriyetçiler, Section 230'nin sosyal medya şirketlerinin muhafazakâr düşünceleri bastırmasına izin verdiğini iddia ediyor. Demokratlar ise söz konusu düzenleme nedeniyle şirketlerin nefret söylemi, yanlış bilgi ve şiddet içeren zararlı gönderileri kaldırma sorumluluğunu almaktan kaçındığını savunuyor. Bu nedenle son dönemde Silikon Vadisi'nin kurumsal ayak izini küçültmek, verilere olan doyumsuz iştahını sınırlamak ve çevrim içi yalanların yayılmasını durdurmak için bir dizi yeni yasa teklifinde bulunuldu. ABD Başkanı Joe Biden, teknoloji şirketlerinin "yanlış olduğunu bildikleri yalanları" yaymalarına yardımcı olduğu için Section 230'nin derhâl iptal edilmesini <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMjhlYjEwMzcxNTc2MDAwNmI0ODc5ZiZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5jbmJjdHYxOC5jb20lMjUyRnRlY2hub2xvZ3klMjUyRnNlY3Rpb24tMjMwLWtub3ctd2hhdC1pcy1hbGwtdGhlLWZ1c3MtYWJvdXQtODMwNDMyMS5odG0=""">istedi</a>. Fakat bu yasanın yürürlülükten kaldırılması şirketlerin varlığını tehdit ediyor. Center for Responsive Politics'e göre, büyük teknoloji şirketleri 2020'nin ilk dokuz ayında lobi faaliyetleri için 59 milyon dolardan fazla harcayarak bu tehdidin önüne geçmeye çalıştı. &nbsp;</li><li>Avrupa Birliği: Avrupa Komisyonu, geçtiğimiz aralık ayında 45 milyondan fazla kullanıcısı olan&nbsp;dijital platformları ilgilendiren "Dijital Hizmetler Yasası" ve “Dijital Pazarlar Yasası” isimli iki yeni tasarı <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMjhlYjEwMzcxNTc2MDAwNmI0ODc5ZiZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRmVjLmV1cm9wYS5ldSUyNTJGZGlnaXRhbC1zaW5nbGUtbWFya2V0JTI1MkZlbiUyNTJGZGlnaXRhbC1zZXJ2aWNlcy1hY3QtcGFja2FnZQ==""">yayımladı</a>. Sosyal mdya platformlarına denetime açık olma ve yasa dışı içerikleri platformdan kaldırırken nedenini açıklama zorunluluğu getiren tasarılar, e-ticaret sitelerine ise satıcılarının kimliğini doğrulama ve ürün, satıcı sıralaması ve öneri kıstaslarını şeffaf bir şekilde açıklama zorunluğu getiriyor. Ayrıca şirketlerin platformlarında yer alan reklamların hedef kitleleri ve kaynakları hakkında kullanıcılarına daha fazla bilgi vermesi gerekecek. Düzenlemeler yasalaştığı takdirde şirketler, yetkililerle veri paylaşmanın yanı sıra birleşme ve satın alma planlarını da paylaşacak. Tasarılar, kuralları ihlal eden şirketlere yıllık cirolarının %10’u kadar para cezası uygulanmasını öngörüyor. &nbsp;</li><li>Türkiye: Kamuoyunda “sosyal medya yasası” olarak bilinen düzenlemeyle Türkiye'de günlük erişimi 1 milyonun üzerinde olan Facebook, Twitter, Instagram, YouTube, TikTok ve diğer bazı yurt dışı merkezli sosyal medya şirketlerine yeni yükümlülükler getirildi. Kanun, şirketlerin reklam içeriklerinden elde ettiği gelirin vergisinin tahsil edilmesini ve şirketlerin Türkiye’ye atayacağı temsilciler aracılığıyla muhataplık sorununu çözmeyi amaçlıyor. Aksi hâlde idari para cezası uygulanması öngörülmesine rağmen bazı şirketler, henüz temsilciliklerini açmadı. Bunun önüne geçmek isteyen kanun, Türkiye'ye temsilci atamayan sosyal ağ sağlayıcılarını para cezasından sonraki aşamada "reklam yasağı" ile karşı karşıya bırakıyor. Kullanıcı bilgilerinin paylaşılması ve zararlı içeriklerin kaldırılması talebine karşı kayıtsız kalan platformlara doğrudan dava açılmasına dair bazı düzenlemeler de yapılıyor. &nbsp;</li><li>Küresel düzenlemeler mümkün mü? ABD'de ocak ayı başında yaşanan Kongre baskınından sonra sosyal medya ağlarının eski ABD Başkanı Trump'ın hesaplarını askıya alması, okyanusun öte yakasında karışık tepkilere neden oldu. Avrupa&nbsp;Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen,&nbsp;kararı destekledi; ancak "Bu tür bir karar, Silikon Vadisi CEO'larının keyfine göre değil, kanunlara ve kurallara göre alınmalıdır," sözleriyle kanun yapıcıları göreve çağırmayı da ihmal etmedi. Von der Leyen ayrıca büyük teknoloji şirketlerinin sahip olduğu “siyasi gücü" düzenleyebilmek için küresel standartlar belirlemek amacıyla bir ABD-AB Teknoloji Konseyi kurulmasını <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMjhlYjEwMzcxNTc2MDAwNmI0ODc5ZiZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5yZXV0ZXJzLmNvbSUyNTJGYXJ0aWNsZSUyNTJGdXMtdXNhLWJpZGVuLWV1LWlkVVNLQk4yOVAwWk8=""">önerdi</a>. Öte yandan, ABD Hazine Bakanı Janet Yellen'ın teknoloji şirketlerinin faaliyet gösterdikleri ülkelerde gelirlerinin daha büyük bir kısmını vergi olarak ödemeleri çağrısına Fransa Maliye Bakanı Bruno Le Maire'den destek geldi. Le Maire, pandeminin yol açtığı ekonomik krizden en kârlı çıkanların teknoloji devleri olduğunu belirtirken gelecek aylarda uluslararası bir vergi düzenlemesi yapılması gerektiğini söyledi.</li></ul>

Büyük teknoloji şirketlerini kontrol altına almak isteyen hükümetler, çeşitli denetim ve gözetim mekanizmaları oluşturarak küresel standartlar belirlemenin yollarını arıyor.

Denetim devri

Geçen hafta için herhangi bir kategoride ödül verilecekse, biz Türkiye ekonomi gündemini en iyi aksiyon filmi kategorisinde aday göstermek istiyoruz. Zira tüm dünya, sektöre yeni gelen aktörlerin başarılı olup olamayacağını heyecanla izledi.<ul><li>Filmden önceki kısa reklamlar: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Başkanı Ağbal’ın göreve gelir gelmez yaptığı ilk açıklamalardaki fiyat istikrarı vurgusu, Hazine ve Maliye Bakanı Lütfi Elvan’ın açıklamalarının aynı doğrultuda olması, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın AK Parti grubundaki piyasa dostu mesajları ve BDDK’nın swap düzenlemelerinde esnemeye gitmesi piyasanın perşembe günü için puanlamalarını yüksek tutmasını sağladı. Piyasa o kadar heyecanlandı ki, 2 yıl sonra ilk defa 10 yıllık tahvil ihracı dört günde 175 baz puan düşüş yaşadı. &nbsp;</li><li>Ve sahne: TCMB, politika faizini 475 baz puan artışla %15 seviyesine çıkardı. Kararda tüm fonlamanın haftalık repodan yapılması ve parasal duruşun sıkılığının kararlıkla sürdürüleceği vurgulandı. TCMB'nin politika faizi %10,25 seviyesinde olsa da piyasaya uyguladığı faiz %14,80'e kadar çıkmıştı, böylece efektif faiz artışı sadece 20 baz puan olarak <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmYjlhMWUyZTIwY2JmMDAwODhiYzBmZCZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnRyLmludmVzdGluZy5jb20lMjUyRmFuYWx5c2lzJTI1MkZwcGsta2FyYXItdmUtbWV0aW5kZS1kaWtrYXQtY2VraWxlbi1iYXNsa2xhci0yMDA0NjAwODc="">gerçekleştirildi.</a> Piyasanın beklentisini karşılayan bu sahneyi ekonomistler, sıkılaştırmadan öte sadeleşmeye yönelik bir adım olarak yorumluyor. &nbsp;</li><li>Yönetmen yorumları: Cumhurbaşkanı Erdoğan faiz artışıyla ilgili “Gerekirse bazı acı ilaçları içmemiz gerektiğinin farkındayız, dünkü faiz artışını bu çerçevede değerlendiriyorum. Türkiye'yi faiz, enflasyon, kur sarmalından çıkarmamız şarttır. Faiz sebeptir, enflasyon neticedir. Asıl hedefimiz enflasyonu en kısa sürede tek haneli rakamlara indirmek, faizlerin de buna uygun şekilde aşağı inmesini temin etmektir” ifadelerini kullandı. Ekonomistler “acı reçete” tabirini kredi faizlerinin yükselmesi, vergi artışları, kemer sıkma ve bu doğrultuda vatandaşın gelirlerinin düşmesi ve yoksullaşması olarak yorumladı. &nbsp;</li><li>Yardımcı aktörler: Hazine ve Maliye Bakanı Elvan, cuma günü enflasyonla mücadeleye vurgu yaparak para politikasını maliye politikalarıyla destekleyeceklerini ve fiyat istikrarını kalıcı bir biçimde sağlamayı amaçladıklarını açıkladı. Ek olarak, cuma günü TCMB haftalık swap işlemlerinde kullanılan TL faizini %13,25'ten %15'e yükseltti. Ekonomistler, bu hamleyle yurt içi ve yurt dışı faiz oranları arasındaki etkileşimi artırarak para politikasının aktarım mekanizmasını güçlendirmenin yanı sıra portföy akımlarının da desteklenebileceği belirtiyor. &nbsp;</li><li>Yorumlar: TL %11'e yakın değer kazanırken Reuters, bu adımı cesur ve aynı zamanda piyasanın güvenini yeniden inşa etmek için iyi bir başlangıç olarak nitelendirdi. Uluslararası Kredi Derecelendirme Kuruluşu Fitch Ratings ise bu adımın para politikası güvenilirliğini artırmaya yönelik bir adım olduğunu ancak bunun zaman alacağını söyledi. Uluslararası yatırım bankası JP Morgan, Naci Ağbal’ın şeffaflığı artırıcı bu adımıyla görevine kararlı başladığını belirtti. &nbsp;</li><li>Filminin ikincisi: Ağbal yönetiminde izlenecek para politikasına dair sinyaller bakımından önemli olan faiz kararının TCMB'nin güvenilirliğine olumlu bir katkı sağladığı söylenebilir. Ancak ekonomistlerin bir kısmı, kararın TCMB’nin bağımsızlığı yolunda atılmış kalıcı bir adım olduğunu düşünmüyor. İleride de ilave bir sıkılaştırılma olması ve merkez bankasının faiz artırım sürecine devam etmesi enflasyonu aşağıya çekmek için önemli olabilir.</li></ul>

TCMB, bu ay başındaki başkan değişikliğinden sonra bu hafta politika faizini 475 puan artırarak ekonomik toparlanma yolunda önemli bir adım attı.

TCMB'nin faiz kararı öncesi ve sonrası

Dünyanın en büyük petrol şirketi Aramco, petrol fiyatlarındaki büyük düşüşten kurtulmak ve 75 milyar dolarlık kâr payı dağıtımını finanse edebilmek için 8 milyar dolarlık tahvil ihraç etti. Nisan 2019’dan bu yana ilk kez tahvil ihraç eden şirket; Goldman Sachs, HSBC, JP Morgan, Morgan Stanley gibi dünya devleriyle anlaşma yaptı ve beş dilimde yaklaşık 8 milyar dolar tahvil sattı. Aynı zamanda yatırımcılardan 50 milyar dolar üzerinde talep <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmYmEyNjFmN2ZlYzgyMDAwN2ViNzgxYiZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5mdC5jb20lMjUyRmNvbnRlbnQlMjUyRmMxMGRjYjNiLTg5Y2YtNGZjNC1hMWIyLWJkNDM0Zjc5MjU4Yg=="">topladı</a>.&nbsp;<ul><li>Arka plan: Birçok şirketin aksine Aramco, nakit ihtiyacını karşılamak için öz sermaye yerine hisse fiyatlarının düşüşünü tetikleme riski taşıyan tahvil ihracını seçti. En büyük hissedarı Suudi Arabistan hükümetinin bir nevi ATM’si olan Aramco, petrol fiyatlarındaki düşüşten sonra kâr payı dağıtabilmek için borçlanmak zorunda. Zira, ülkenin fiilî yöneticisi konumundaki Veliaht Prens Muhammed Bin Salman, Suudi Arabistan’ın gelirlerini petrol dışında da çeşitlendirmek için çeşitli projelere milyarlarca dolar harcıyor. Bunu karşılamak için de Aramco’dan gelen paraya ihtiyaç duyuyor. &nbsp;</li><li>Bir adım geriden: 2019'da hisselerini halka arz eden Aramco, üçüncü çeyrekte net gelirinin %45 düşüşle 11,8 milyar dolara gerilediğini bildirmişti. Pandeminin petrol fiyatlarındaki olumsuz etkisine rağmen şirket, bu yıl yatırımcılarına 75 milyar dolar ödeme taahhüdünü yerine getirirken sermaye harcamalarını ise yaklaşık 30 milyar dolar azalttı. &nbsp;</li><li>Tahminler: Kredi derecelendirme kurumu Fitch'e göre Aramco’nun temettülerini ödemek için bu kadar hırslı olması, 2020 ve 2021 yıllarında nakit akımının negatife dönmesine sebep olabilir.</li></ul>

Aramco kâr dağıtmak için 8 milyar dolar borçlandı.

Suudi hükümetini mutlu etmek isteyen Aramco

2021'de geçerli olacak asgari ücreti belirlemek üzere ilk toplantısını 4 Aralık’ta gerçekleştiren Asgari Ücret Tespit Komisyonu; ikinci toplantısını Türkiye İşveren Sendikaları Konfederasyonu'yla (TİSK) 15 Aralık’ta, üçüncü toplantısını ise Türkiye İşçi Sendikaları Konfederasyonu (Türk-İş) ev sahipliğinde 22 Aralık'ta gerçekleştirecek. Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu’nun (DİSK) yayımladığı <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmZDIxMTVjMDk1MmFiMDAwODY5MTYwOSZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwJTI1M0ElMjUyRiUyNTJGYXJhc3Rpcm1hLmRpc2sub3JnLnRyJTI1MkZ3cC1jb250ZW50JTI1MkZ1cGxvYWRzJTI1MkYyMDIwJTI1MkYxMiUyNTJGMjAyMS1hc2dhcmktJTI1MjVDMyUyNTI1QkNjcmV0LXNvbi5wZGY="">Salgın Günlerinde Asgari Ücret Gerçeği Araştırması - 2021</a> raporuna göre Türkiye'de tüm ücretli çalışanların %64’üne denk gelen 12,5 milyon işçi, asgari ücretin altı ila 1,5 katı arasında ücret elde <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmZDIxMTVjMDk1MmFiMDAwODY5MTYwOSZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5kdy5jb20lMjUyRnRyJTI1MkZkaXNrLXQlMjUyNUMzJTI1MjVCQ3JraXllLWFzZ2FyaS0lMjUyNUMzJTI1MjVCQ2NyZXRsaWxlci10b3BsdW11bmEtZCUyNTI1QzMlMjUyNUI2biUyNTI1QzMlMjUyNUJDJTI1MjVDNSUyNTI1OUYlMjUyNUMzJTI1MjVCQ3lvciUyNTJGYS01NTg0NDUzNw=="">ediyor</a>. Komisyonun belirleyeceği rakam; gelir kaybına uğrayan çalışanların, işsizlik ödeneği alanların ve kısa çalışma ödeneği alanların da hayatını dolaylı olarak etkiliyor. Bu nedenle asgari ücretle ilgili gelişmeler, Türkiye’de milyonlarca kişiyi ve ailesini etkiliyor.<ul><li>Asgari ücret nasıl belirleniyor? Asgari ücret; devlet, işçi ve işveren kesimlerinin beşer temsilcisinden oluşan Asgari Ücret Tespit Komisyonu tarafından belirleniyor. Bu komisyonda, en fazla üyeye sahip konfederasyon olduğu için işçi tarafını Türk-İş; işveren tarafını ise TİSK temsil ediyor. Yasalarda asgari ücret kavramı tanımlanırken "işçilere zorunlu gereksinimlerini en az düzeyde karşılama olanaklarını verme" düşüncesi temel alınıyor. Bu sebeple ekonomik durum, ücretlilerin geçinme endeksleri ve bu endeksler yoksa genel geçinme endeksleri göz önünde bulunduruluyor. Bu doğrultuda, temel kural olarak asgari ücretin en az enflasyon kadar artırılacağı bilinse de hangi kurumun hangi yıl için açıkladığı veya açıklayacağı enflasyon oranının baz alınacağı şu an için <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmZDIxMTVjMDk1MmFiMDAwODY5MTYwOSZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5oYWJlcnR1cmsuY29tJTI1MkZhc2dhcmktdWNyZXQtMjAyMS15aWxpbmRhLW5lLWthZGFyLW9sYWNhay1hc2dhcmktdWNyZXQtdGVzcGl0LWtvbWlzeW9udS10b3BsYW5kaS0tMjg5MjQ0Ni1la29ub21p"">bilinmiyor</a>. &nbsp;</li><li>Asgari ücret talepleri: Asgari ücreti belirleme çalışmaları devam ederken muhalefet partileri ve sendikalar, rakamın ne kadar olması gerektiği yönündeki taleplerini ekonomik krizin ve salgının işçiler üzerinde yarattığı yoksullaşmaya değinerek belirtiyor. CHP asgari ücretin en az 3 bin 100 lira, İYİ Parti ise en az 3 bin lira olması gerektiğini söylerken HDP İstanbul İl Örgütü asgari ücretin 4 bin liraya, DİSK ise 3 bin 800 liraya yükseltilmesini talep ediyor. Öte yandan MHP, asgari ücretin açlık sınırı olan 2 bin 517 lirada tutulmasını isterken AK Parti’nin asgari ücretle ilgili herhangi bir önerisi<a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmZDIxMTVjMDk1MmFiMDAwODY5MTYwOSZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5pbmR5dHVyay5jb20lMjUyRm5vZGUlMjUyRjI4Mzk5NiUyNTJGZWtvbm9taSUyNTI1Q0MlMjUyNTg3JTI1MkZhc2dhcmktJTI1MjVDMyUyNTI1QkNjcmV0LTIwMTAteSUyNTI1QzQlMjUyNUIxbCUyNTI1QzQlMjUyNUIxbmRhbi1idS15YW5hLWlsay1rZXotMzAwLWRvbGFyJTI1MjVDNCUyNTI1QjFuLWFsdCUyNTI1QzQlMjUyNUIxbmEtaW5kaQ==""> bulunmuyor</a>. &nbsp;</li><li>Vergilendirme konusu: Asgari ücretin vergilendirilmesi, uzun süredir tartışılıyor. Asgari ücretin vergiden muaf tutulması, düşük gelirli işçilerin gelirlerine artış olarak yansıyacağından söz konusu muafiyetin bu kitlenin daha istekli çalışmasına ve verimliliğin yükselmesine neden olacağı düşünülüyor. Vergi muafiyetinin genel gelir dağılımında da bir düzelmeye yol açması bekleniyor. Diğer yandan, asgari ücretin vergi dışında bırakılmasının devlet için önemli bir gelir kaybına yol açacağı tahmin ediliyor. Ayrıca, işverenlerin fiilen daha yüksek ücret alan işçileri kayıtlarda asgari ücretli göstermesinden dolayı kayıt dışı istihdamın da artması gibi problemler de söz konusu olabilir. &nbsp;</li><li>İşveren cephesi: Asgari ücretlerin artması, işletmelerdeki işçilik maliyetlerini de artırdığı için kısa vadede üretimde düşüş, işsizlikte artış, fiyatlarda ve dolayısıyla enflasyonda artış gibi olumsuz ekonomik etkilere sebep olabiliyor. Örneğin, asgari ücretlerin artmasını izleyen 2015 ve 2016 yıllarında reel birim ücretlerdeki artışın yıllık enflasyona 0,6 puanlık bir katkı yaptığı <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmZDIxMTVjMDk1MmFiMDAwODY5MTYwOSZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5zYmIuZ292LnRyJTI1MkZ3cC1jb250ZW50JTI1MkZ1cGxvYWRzJTI1MkYyMDIwJTI1MkYwNCUyNTJGRW5mbGFzeW9ubGFNdWNhZGVsZU96ZWxJaHRpc2FzS29taXN5b251UmFwb3J1LnBkZg=="">hesaplanıyor</a>. Öte yandan işverenlerin kayıt dışı istihdama yönelmesinden de endişe ediliyor. İşveren tarafını temsil eden TİSK Başkanı Özgür Burak Akkol, asgari ücretteki artışın kayıt dışı istihdamı artırmak gibi maliyetlerine vurgu yaparak yapılacak zammın enflasyonun üzerinde olmamasını talep ediyor. %14'lük bir enflasyon oranı baz alınarak hesap yapıldığında TİSK, asgari ücretin en fazla 2 bin 650 lira olmasını <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmZDIxMTVjMDk1MmFiMDAwODY5MTYwOSZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5rYW11YnVsdGVuaS5jb20lMjUyRmVrb25vbWklMjUyRnRpc2staW4tYXNnYXJpLXVjcmV0LXRla2xpZmktZW5mbGFzeW9uZGFuLWZhemxhLW9sbWFzaW4taDMyNDM4Lmh0bWw="">istiyor</a>. Diğer yandan ekonomist Mahfi Eğilmez, asgari ücretteki artışın etkisiyle ortaya çıkan talep artışının orta-uzun dönemde büyümeyi destekleyeceğini ve özel kesimin cirolarında artışlar yaratarak başlangıçtaki kayıplarını telafi edecek gelişmelere yol açabileceğini <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmZDIxMTVjMDk1MmFiMDAwODY5MTYwOSZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5tYWhmaWVnaWxtZXouY29tJTI1MkYyMDE1JTI1MkYxMSUyNTJGYXNnYXJpLXVjcmV0LWFydHNubi1ldGtpc2kuaHRtbA=="">belirtiyor</a>.</li></ul><figure class="image"><img src="https://images.aposto.com/images-2020-12-10T13:06:16.561Z.png" alt="Farklı ülkelerdeki asgari ücretlerin kıyaslaması"><figcaption>Farklı ülkelerdeki asgari ücretlerin kıyaslaması - Kaynak: DİSK</figcaption></figure><ul><li>DİSK raporu: 2010’da Avrupa’da Türkiye’den düşük asgari ücrete sahip 12 ülke varken 2020’de bu sayı 3’e düştü. DİSK'in araştırması, cumhurbaşkanı maaşı ile asgari ücret arasında en fazla fark bulunan ülkenin Türkiye olduğunu gösteriyor. Türkiye’de aylık cumhurbaşkanı maaşı 11 bin 570 avroyken aylık asgari ücretin 383 avro olduğuna işaret eden rapor, 30,2 kat olan farkın Yunanistan’da 9,3; İspanya’da ise 6,9 kat olduğunu belirtiyor. Ayrıca, Türkiye’de asgari ücretin ortalama yıllık artış hızının da pek çok Avrupa ülkesinden düşük olduğu görülüyor. Rapora göre son on yılda asgari ücret İspanya’da yıllık ortalama %4,1, Birleşik Krallık’ta %3,1, Slovenya’da %2,5 arttı; ancak Türkiye’de %0,2 oranında geriledi.</li></ul>

Türkiye’de pandemi nedeniyle yaşanan iş ve gelir kayıplarının artması, Asgari Ücret Tespit Komisyonu’nun kararının önemini artırıyor.

Asgari ücret: Talepler, taraflar, takvim

2020’yi sevmeyenler çok olsa da Elon Musk’ın bunlardan biri olmadığı tahmin ediyoruz. Neden mi?<ul><li>Rekor: 21 Aralık itibarıyla S&amp;P 500 endeksine dâhil edilecek olan Tesla, piyasa değerine göre endeksteki en büyük onuncu şirket olacak. Geçtiğimiz hafta hızlanan kazançlarla piyasa değeri tarihte ilk kez 500 milyar dolar seviyesini gören şirket, böylece yıl başından bu yana yaklaşık %550 değer kazanmış oldu. Tesla’nın yükselişi sayesinde Nio, Workhorse, Nikola, Lordstown Motors gibi elektrikli araçlar üreticilerinin hisseleri de yeni rekor seviyelerde işlem görmeye <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmYmUzZDA1ZjFhYTlhMDAwN2EwNDBkZSZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5ibG9vbWJlcmcuY29tJTI1MkZuZXdzJTI1MkZhcnRpY2xlcyUyNTJGMjAyMC0xMS0yNCUyNTJGdGVzbGEtbmVhcnMtaGFsZi1hLXRyaWxsaW9uLW1hcmstYWZ0ZXItc29hcmluZy01MjUtdGhpcy15ZWFyJTI1M0ZzcmVmJTI1M0Q0VEFINzlOYQ=="">başladı</a>. &nbsp;</li><li>Kulübe hoş geldin: Elon Musk'ın servetinin %75'ini oluşturan Tesla hisselerinde yaşanan hızlı artış, Musk'ın net servetinin 7,2 milyar dolar artarak 127,9 milyar dolara ulaşmasını sağladı. Bloomberg’ün dünyanın en zengin insanlarını sıraladığı listesinde yıl başında 35. sırada olan Musk, son dönemdeki ralliyle birlikte Bill Gates'i geçerek dünyanın en zengin ikinci kişisi konumuna geldi. Dünya genelinde yıl başından bu yana servetini en çok artıran kişi olan Musk’ın önünde 182 milyar dolarlık servetiyle sadece Jeff Bezos kaldı. &nbsp;</li><li>Gönlü zengin: Uzun yıllar bu listenin birinci sırada yer alan Bill Gates, 2017 yılında yerini Amazon’un kurucusu Bezos’a bırakmış ve ikinci sıraya gerilemişti. Gates’in 2006 yılında eşiyle birlikte kurduğu Bill ve Melinda Gates Vakfı’na 27 milyar dolardan fazla bağış yaptığını hatırlatan Bloomberg, aksi halde Gates’in 127,7 milyarlık mevcut servetinin daha fazla olacağını belirtiyor. &nbsp;</li><li>Balon uyarısı: S&amp;P 500’e katılacağının açıklanmasının ardından Tesla hisseleri tek günde %7, haftada %20 değer kazandı. Diğer yandan Tesla, satış rakamları bağlamında büyük otomobil üreticileri arasında pandemiden en az etkilenlerden biri oldu. Ne var ki, Tesla piyasada yıllık gelirinin 14 katından işlem görüyor. Yatırımcılar, Tesla'nın sadece bir otomobil üreticisi olmadığı savıyla hisselere ilgi göstermeye devam etse de analistler Tesla'nın gelirlerinin %94’ünün otomobil satışlarından gelen bir şirket olduğunu <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmYmUzZDA1ZjFhYTlhMDAwN2EwNDBkZSZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5yZWRkaXQuY29tJTI1MkZyJTI1MkZzdG9ja3MlMjUyRmNvbW1lbnRzJTI1MkZnNGM4dHolMjUyRmlzX3Rlc2xhX3RoZV9tb3N0X292ZXJ2YWx1ZWRfc3RvY2tfb2ZfMjAyMCUyNTJG"">hatırlatıyorlar</a>. Ayrıca bazı analistler, hisselerin olması gerekenden çok yüksek bir seviyeden işlem gördüğünü belirterek burada bir balonun oluşmuş olabileceği konusunda yatırımcıları <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmYmUzZDA1ZjFhYTlhMDAwN2EwNDBkZSZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5idXNpbmVzc2luc2lkZXIuY29tJTI1MkZ0ZXNsYS1qb2lucy10aGUtc3AtNTAwLWFuZC1pdHMtc3RpbGwtb3ZlcnZhbHVlZC0yMDIwLTEx"">uyarıyorlar</a>. &nbsp;</li><li>Son gelişmeler: Tesla, Berlin’de inşa etmeye başladığı dördüncü Gigafactory'sinde Avrupa pazarı için üretimini gerçekleştirecek. Önümüzdeki yılın ortalarında üretime başlaması planlanan fabrika, yılda 500 bin araçlık üretim kapasitesine sahip olacak. Musk, geliştirilmekte olan modellerin bin kilometre menzil sunabileceğini ve Avrupa için bir hatchback model tasarlayabileceklerini <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmYmUzZDA1ZjFhYTlhMDAwN2EwNDBkZSZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5ibG9vbWJlcmcuY29tJTI1MkZuZXdzJTI1MkZhcnRpY2xlcyUyNTJGMjAyMC0xMS0yNCUyNTJGbXVzay1oaW50cy1hZ2Fpbi1hdC1sb25nZXItcmFuZ2UtdGVzbGFzLWFuZC1oYXRjaGJhY2stZm9yLWV1cm9wZS1raHZ3bGdnNCUyNTNGc3JlZiUyNTNENFRBSDc5TmE="">söyledi</a>. Proje, kendi elektrikliye geçiş süreçlerini başlatan Almanya merkezli otomobil şirketleri Volkswagen, BMW ve Daimler'in arka bahçesinde gerçekleşeceği için de ayrıca önem arz ediyor.</li></ul>

Elon Musk, milyarderler listesinde ikinci sıraya yükseldi.

Elon Musk’ın yılı

Çin Genel Gümrük İdaresi verilerine göre ülkenin ihracatı, kasımda geçen yılın aynı dönemine göre %21 yükselerek %12 artış bekleyen ekonomistlerin beklentilerini aştı. Şubat 2018’den bu yana en büyük ihracat artışını yaşayan Çin'in ithalatı ise %5,3’lük beklentilerin gerisinde kalarak %4,5 arttı. Böylece Çin'de dış ticaret fazlası, kasım ayında&nbsp;30 yılın en yüksek rakamı&nbsp;olan&nbsp;75 milyar 420 milyon&nbsp;dolara&nbsp;<a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmZDYxMjQxMDdlM2VjMDAwOGIwMzdmNiZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy53c2ouY29tJTI1MkZhcnRpY2xlcyUyNTJGY2hpbmEtZXhwb3J0cy1nZW5lcmF0ZS1yZWNvcmQtdHJhZGUtc3VycGx1cy0xMTYwNzMyNDA3MCUyNTNGbW9kJTI1M0RocF9sZWFkX3BvczYlMjUyNmFtcCUyNTNCdXRtX3NvdXJjZSUyNTNEbW9ybmluZ19icmV3"">ulaştı</a>.<ul><li>Arka plan: Analistler; Çin'in bir süredir yükseliş trendinde olan ihracatını, ülkede pandemi etkilerinin azalmasıyla başlayan toparlanma sürecine bağlıyor. Kişisel sağlık ekipmanlarına ve evden çalışma sürecinde gereken elektronik ürünlere yönelik güçlü talep, ihracat artışının nedenleri arasında yer alıyor. Ocak-kasım döneminde tıbbi malzeme ihracatı bir yıl öncesine göre %42,5 artarken elektronik ürün sevkiyatları kasım ayında geçen yılın aynı dönemine göre %25 arttı. &nbsp;</li><li>İki büyük güç: Çin’in ABD’ye ihracatı, kasımda geçen yılın aynı dönemine göre %46,1 artarken ABD’den ithalatı ise aynı dönemde %33 arttı. İki ülke arasında yaşanan ticaret savaşlarına rağmen Çin’in ABD'ye karşı olan ticaret fazlası kasımda 37,4 milyar dolara ulaştı. &nbsp;</li><li>Öte yandan:&nbsp;Pekin, ticaret dengesizliğini azaltmak için ocak ayında ABD ile “birinci faz ticaret anlaşması” imzalamıştı. Çin, anlaşma kapsamında ABD’den 2020 yılında soya fasulyesi, doğal gaz ve diğer ürünleri alma taahhüdü vermişti ancak Peterson Enstitüsü’ne göre Çin’in alımları ekim itibarıyla verdikleri taahhüdün yaklaşık yarısında ve ekonomistler Çin’in yıl sonuna kadar açığı kapatmasının neredeyse imkânsız olduğunu belirtiliyor. &nbsp;</li><li>Bir adım ileri:&nbsp;İki yıldır süregelen ticaret savaşında Trump yönetimi, Çin'e bir dizi gümrük vergisi koyarak ticaret dengesizliğini azaltmayı amaçlıyordu. Ocak ayında direksiyona geçecek olan Joe Biden ise Trump yönetimi tarafından uygulanan tarifeleri hızlıca kaldırmayacağını ve Çin için strateji geliştirmeden önce müttefiklere danışacağını söyledi. Çin'in ABD'ye karşı dış ticaret fazlasının yeni başkan döneminde ilişkileri nasıl etkileyeceğini ise zaman gösterecek.</li></ul>

 Çin'in dış ticaret fazlası 75 milyar 420 milyon dolara ulaşarak rekor kırdı.

Çin'in dış ticaret rekoru

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Başkanı Murat Uysal, gece yarısı alınan karar ve Resmî Gazete'de yayımlanan Cumhurbaşkanlığı Kararnamesiyle görevden alınırken yerine eski Maliye Bakanı Naci Ağbal <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmYTc1YzY1MTVhOGI2MDAwNjE0ZjJhZiZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5kdW55YS5jb20lMjUyRmZpbmFucyUyNTJGaGFiZXJsZXIlMjUyRm1lcmtlei1iYW5rYXNpbmRhLW5hY2ktYWdiYWwtZG9uZW1pLWhhYmVyaS00ODgwNzc="">atandı.</a> &nbsp;<ul><li>Bir adım geriden:&nbsp;Bir önceki TCMB&nbsp;Başkanı Murat Çetinkaya da görev süresinin dolmasına yaklaşık 10 ay kala görevinden alınmış ve yerine dönemin Başkan Yardımcısı Uysal atanmıştı. Cumhurbaşkanı Erdoğan, Çetinkaya için "Önceki Merkez Bankası Başkanı'nı görevden aldık çünkü laf dinlemiyordu" demişti. &nbsp;</li></ul>Uysal döneminin özetine geçmeden önce Erdoğan’ın ekonomi politikasına bakarsak her şey daha iyi anlaşılacak. Sonuçta ikilinin politikalarının uyumu, pazar ve brunch uyumundan daha ağır basıyor.<ul><li>Ekonomi 101: Faiz, enflasyonu belli bir hedefe getirmekle yükümlü olan merkez bankasının elindeki temel araçtır.&nbsp;Mekanizma şu şekilde çalışır: Arzda çok önemli bir değişiklik yokken mal ve hizmetlere olan talep belli sebeplerle artar. Piyasada sizi bugünkü tüketimden vazgeçirmeye değecek bir faiz yoksa, tasarruf etmek yerine tüketme ihtimaliniz daha yüksek. Bu durumda fiyatlarda yükseliş olmasın diye merkez bankası faizleri yükselterek talebi kısar, fiyatlar üzerindeki yukarı yönlü baskı azalır ve enflasyon tehlikesi giderilmiş olur. &nbsp;</li><li>Ek olarak: Enflasyonun bir diğer sebebi de maliyet kaynaklı fiyat artışlarıdır. Ülkemizde bu etkinin adı kurdur. Örnek üzerinden gidelim; ithal ettiğimiz enerji ya da ara malların fiyatları kurdaki yükseliş sonucu artıyor. Bu artış firmaların maliyetlerinin yükselmesine ve doğal olarak da bu artışın fiyatlara yansımasına sebep oluyor. Eğer faizleri düşürürseniz Türkiye’de yatırım yapmanın cazibesi azalır ve yabancı yatırımcının getireceği döviz kaynağından mahrum kalırsınız. Bu da döviz arzını azaltır ve doların fiyatının artmasına sebep olur. Bu durumda da merkez bankasının silahı, faizleri yükselterek kurdaki artışın önüne geçmek ve maliyetleri geriye çekerek enflasyonu düşürmektir. &nbsp;</li><li>Erdoğan ekonomisi: Ekonomistlerin faizlerin düşük tutulmasının enflasyona sebep olacağı düşüncesinin tam tersini baz alıyor. Faizin yükseltilmesinin enflasyona sebep olacağını düşünen Cumhurbaşkanı Erdoğan, faizin düşük olmasının bütün maliyet girdilerini düşüreceğine ve yatırımlarda patlamalar meydana getireceğine inanıyor. &nbsp;</li><li>Uysal dönemi: Göreve başladıktan sonra yapılan 1200 baz puanlık indirim kararıyla 2019'da dünyada en çok faiz indiren Merkez Bankası Başkanı olmuştu. İndirimler 2020 yılında da kapış kapış gitmeye devam etti ve ilk 5 ayda politika faizi 375 baz puan daha düşürüldü. Sürpriz bir kararla eylül ayı politika faizini 2 tam puan artırdı. Bunun üzerine optimist düşünmeye başlayan ekonomistler ve piyasalar, sürpriz yapmayı çok seven TCMB’nin ekim ayında faiz artırmama kararına karşı sert tepkiler verdi. Ekim ayı toplantısından sonra Dolar/TL 7,78'den 8,56'ya yükselerek rekor kırdı. Uysal, göreve başlarken 5,72 olan dolar kurunu 8,51 şeklinde hediye paketi yaparak devir teslimdeki verdiği çiçeklerlerle takdim etti. &nbsp;</li></ul>“Yumurta mı tavuktan, tavuk mu yumurtadan”a dönen faiz-enflasyon nedenselliğini Ağbal’ın nasıl yöneteceği piyasalarda merak konusu. Piyasa uzmanları, görev değişiminin ciddi bir adım olduğunun gösterilmesi için Ağbal'ın politika faizini en azından 500 baz puan artırması gerektiği konusunda görüş veriyor. Sürpriz yapmayı çok seven TCMB’nin doğru politikalarla bu zor dönemi geride bırakması dileğiyle, gözler 19 Kasım Para Politikası Kurulu toplantısına çevrildi.

TCMB Başkanı Murat Uysal görevden alınırken yerine Naci Ağbal getirildi.

Merkez Bankası başkanının "sürpriz" değişikliği

<h4>İllüstrasyon: <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwM2FlYTViNmE5MzgwMDAwN2VlNWUyNSZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5pbnN0YWdyYW0uY29tJTI1MkZsaXR0bGVibGFja2RvdGRlc2lnbiUyNTJG"">Ayşe Ezgi Yıldız</a></h4><hr>Rota belirlemek, bilet almak, bavul hazırlama telaşı, uçağı kaçırmamak için evden gerekenden erken çıkmak, havaalanında saatlerce uçuş saatini beklemek ve hatta yeni yol arkadaşları edinmek… Tüm bunlar bize uzun zamandır deneyimlemekten mahrum kaldığımız bir hazzı hatırlatıyor. Üstelik, yeniden seyahat planları yapacağımız günler pek de yakın görünmüyor. Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği (IATA), 2020 yılında yolcu sayısında 2019’a kıyasla %66 gibi oldukça büyük bir kayıp yaşandığını; ileriye dönük rezervasyonların da aralık sonundan bu yana keskin bir şekilde düşüşte olduğunu <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwM2FlYTViNmE5MzgwMDAwN2VlNWUyNSZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5pYXRhLm9yZyUyNTJGZW4lMjUyRnByZXNzcm9vbSUyNTJGcHIlMjUyRjIwMjEtMDItMDMtMDIlMjUyRg=="">açıkladı</a>. Nitekim seyahat kısıtlamaları, uçuş yasakları ve karantina önlemlerine bir de sağlık endişesi nedeniyle havalimanlarının kalabalığından kaçınmak isteyenlerin alternatif ulaşım araçlarına yönelmesi eklenince Covid-19 salgınının en fazla etkilediği sektörlerden biri hava yolu taşımacılığı oldu.<ul><li>Sektörel bakış: Bilet alınan internet sitesi, havalimanlarında fahiş fiyatlara su satan market, taksi şoförleri, esnaflar, tur rehberleri, otelciler, restoran işletmecileri gibi birçok paydaşı bulunan turizm endüstrisi yaklaşık 300 milyon kişiyi istihdam ediyor. Dünya Seyahat ve Turizm Konseyi (WTTC), Covid-19 salgınıyla ilişkili seyahat kısıtlamaları nedeniyle 2020'de dünya genelinde 174 milyon kişinin işini kaybettiğini veya başka bir şekilde olumsuz etkilendiğini tahmin <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwM2FlYTViNmE5MzgwMDAwN2VlNWUyNSZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy50cmF2ZWxwdWxzZS5jb20lMjUyRm5ld3MlMjUyRmltcGFjdGluZy10cmF2ZWwlMjUyRnRoZS1pbXBvcnRhbmNlLW9mLXRyYXZlbC10b3VyaXNtLWluLWRyaXZpbmctZ2xvYmFsLWVjb25vbXkuaHRtbA=="">ediyor</a>. Ülkeler, yerli turizmi canlandırmak için çeşitli adımlar atmış olsalar da uluslararası seyahatler ciddi ölçüde azaldı; hatta durma noktasına geldi. Birleşmiş Milletler'in temmuz ayında yayımladığı bir rapor, 1,7 trilyon dolarlık turizm endüstrisinin yıllık %80'e varan bir kayıp yaşadığını öngörüyor. &nbsp;</li><li>Kayıp yıl: Bu konjonktürde en büyük zararı gören şirketlerin başında hava yolu şirketleri geliyor. Bugüne kadar stratejilerini hizmet kalitesini artırma, farklılaşma ve odaklanma üzerine kurgulayan havacılık sektörü, pandemi sürecinde rekabet avantajı elde etmeye değil hayatta kalmaya odaklanmaya başladı. Seyahat sektörüne dair araştırmalar yapan Cirium'un verilerine göre 2020'de 48 ticari hava yolu operasyonlarını tamamen durdurup iflas ettiğini açıkladı. Avrupa'nın en büyük düşük maliyetli hava yollarından biri olan Norwegian Air Shuttle, Kasım 2020'de iflas koruması istedi. Birleşik Krallık merkezli düşük maliyetli hava yolu FlyBe, Virgin Australia ve Avianca da dâhil olmak üzere düzinelerce küçük hava yolu şirketi Covid-19 şartlarıyla mücadele edemedi. Maliyet kesintisi planlarının bir parçası olarak bazı uçakları hizmet dışı bırakmak ve istihdamı azaltmak gibi adımlar öne çıktı. Öte yandan, sadece hava yolu şirketleri değil havalimanı işletmeleri de iflasın eşiğine geldi. 2020'de havalimanlarının yaklaşık 112 milyar dolar gelir kaybettiğini tahmin eden Uluslararası Havalimanları Konseyi (ACI), Avrupa’da 193 havalimanı işletmesinin iflas edebileceği uyarısında <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwM2FlYTViNmE5MzgwMDAwN2VlNWUyNSZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnRlY2h4cGxvcmUuY29tJTI1MkZuZXdzJTI1MkYyMDIxLTAyLXBhbmRlbWljLXNhdmFnZXMtYWlybGluZS1zZWN0b3IuaHRtbA=="">bulundu</a>. &nbsp;</li><li>Alçalıyoruz: Havacılık sektörünün kayıp yılının finansal sonuçlarının açıklandığı şirket sunumlarında tek bir ortak yön vardı: Umut. 2021'e yeni koronavirüs mutasyonları haberleriyle başlayan hava yolu şirketleri, seyahat kısıtlamalarının devam etmesi nedeniyle yılın geri kalanının zor olacağını tahmin ederken sektörün ayağa kalkması için 2021 sonu veya 2022 ortası gibi öngörüler paylaşmaya başladı. Hâlihazırda hava yolu şirketlerinin yaz dönemi için “rezervasyonunuz yapıldı” bildirimi gönderdiği kişi sayısı Şubat 2019’daki seviyelerin %78 altında seyrediyor. IATA, hava yolu sektörünün nakit yakma tahminini 48 milyar dolardan 75 ila 90 milyar dolar seviyesine çıkardı ve şirketlerin 2022’ye kadar nakit akışının pozitif bölgeye geçmesini beklemediğini açıkladı. &nbsp;</li><li>Destekler: Son bir yılda birçok hava yolu şirketi, hükümetlere destek çağrısında bulunurken bazen tam destek bazen de ret cevabı aldı. ABD Hazine Bakanlığı, CARES yasası kapsamında havacılık endüstrisi çalışanlarını tazmin etmek ve işten çıkarılmalarını önlemek adına sektöre yaklaşık 77 milyar dolar kaynak aktardı. Almanya'da hükümet, Lufthansa’nın iflasını önlemek için 9 milyar avro karşılığında şirketin %20'sine ortak oldu. Salgın nedeniyle iflasın eşiğine gelen Air France-KLM'ye Fransa hükümeti 7 milyar avro destek kredisi vereceğini açıklarken Hollanda da destek miktarının 2 ile 4 milyar avro arasında olacağını duyurdu. Türkiye'ye gelecek olursak, İstanbul Havalimanı'ndaki işletmelerden 2020 yılında kira alınmadığı gibi 2021-2022 dönemine ait kira bedellerinin de iki yıl boyunca %50 indirimli uygulanacağı ve bu kiraların da erteleneceği açıklandı.&nbsp;Fakat tüm bunlara rağmen havacılık endüstrisi, desteklerin yetersiz olduğunu düşünüyor. IATA Genel Direktörü Alexandre de Juniac, hava yolu şirketlerinin pandeminin neden olduğu krizi atlatmak için “zaten verilmiş olan 170 milyar dolara ek olarak” 70-80 milyar dolarlık hükümet desteğine daha ihtiyacı olduğunu söyledi. &nbsp;</li><li>Aşı pasaportu: Devlet desteklerinin yanı sıra aşı kampanyalarının hızlandırılması ve seyahat kısıtlamalarının kaldırılması da hava yolu şirketlerin hayata tutunması için büyük önem taşıyor. Hâlihazırda kısıtlamasız karşılıklı seyahat imkânı çok az ülke arasında bulunuyor. Ayrıca ticari uçuşlara izin veren ülkelerin çoğunda yolcuların varış yaptıkları ülkede bir karantina dönemi geçirmesi ve uçağa binmeden önce de negatif test sonucu belgelemesi bekleniyor. IATA, geçtiğimiz hafta yolcuların aşı olduklarına veya test edildiklerine dair gerekli bilgileri hava yollarına ve hükümetlere sağlamak için geliştirilen dijital seyahat kartlarının mart ayında kullanılmaya başlanacağını duyurdu. İlk olarak Singapore Airlines tarafından kullanılmaya başlayan dijital seyahat kartı, şu anda Etihad, Emirates, Qatar Airways ve Air New Zealand tarafından da deneme sürecine tabi tutuluyor. Öte yandan, birçok ülke kendi aşı pasaportunu geliştirmek konusunda çalışmalar yürütüyor. Danimarka, önümüzdeki üç-dört ay içinde vatandaşların aşı olduklarını göstermelerine izin verecek bir dijital pasaport çıkaracağını açıkladı. Avrupa Birliği de aşı olanların serbestçe seyahat etmesini sağlayabilecek "aşı sertifikasının” yaza kadar geliştirilmesini ve üye ülkelerin sağlık ve sınır sistemlerine entegre edilmesini hedefliyor. Aşı pasaportlarına karşı şüpheci bir yaklaşım sergileyen Dünya Sağlık Örgütü, Birleşmiş Milletler, sivil toplum kuruluşu temsilcileri ve uzmanlar ise aşı olanların seyahat kısıtlamalarından muaf tutulmaması gerektiğini ve hukuki, bilimsel, etik ve teknolojik hususlara dair endişeleri olduğunu dile getiriyor.</li></ul>

Havacılık sektörü, hem kısıtlama ve yasaklarla hem de müşteri talebindeki daralmalarla yüzleşirken seyahate dair değişiklikler sektörün toparlanmasına yardımcı olabilir.

Havacılık sektörü için son çağrı

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), eylül ayı para politikası kurulu (PPK) toplantısında politika faizi olan bir hafta vadeli repo ihale faiz oranını 200 baz puan artırarak %8,25'ten %10,25'e yükseltti. Başkanlık görevini Temmuz 2019'da Murat Çetinkaya'dan devralan Murat Uysal dönemindeki ilk dokuz PPK toplantısı boyunca devam eden faiz indirimi serisi haziran ayındaki toplantıda sona ermiş, bu aya kadar politika faizi sabit tutulmuştu. Birçok ekonomistin faizlerin artırılması gerektiğine yönelik tavsiyeleri, bu ayki toplantıyla birlikte TCMB'de karşılık bulmuş oldu.<ul><li>Bir adım geriden:&nbsp;Ekonomistlerin TCMB'nin politika faizini artırması gerektiği yönündeki tavsiyeleri, dış açık ve kredi büyümesi gibi sebeplerle döviz kurlarının&nbsp;tüm zamanların en yüksek seviyelerine gelmesi ve&nbsp;reel faizlerin negatif seviyede olması gibi birtakım gelişmelere dayanıyordu. Bunun yanında yabancı yatırımcıların portföy çıkışlarında bulunması ve pandemi nedeniyle küresel ekonomik görünümün kötüye gitmesi gibi faktörler Türkiye ekonomisini daralmaya itiyordu. Rezerv yönetimiyle riskleri bertaraf etmeye çalışan TCMB'nin hamleleri,&nbsp;swap'lar hariç net rezervlerin negatif seviyelere inmesiyle sonuçlandı. Dolar satışı yapan kamu bankalarının açık pozisyonları da finansal istikrar üzerinde risk yaratacak seviyeye <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmNzA5NzFjZTAwMTZmMDAwODdmNmM1YSZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5iYmMuY29tJTI1MkZ0dXJrY2UlMjUyRmhhYmVybGVyLXR1cmtpeWUtNTM2Nzk5NjM="">geldi</a>. TCMB'nin net uluslararası rezervleri 18 Eylül'de biten haftada 1,2 milyar dolar düşüşle 18,8 milyar dolara kadar geriledi, cari denge hızla bozulmaya devam etti ve enflasyon tekrar yükseldi. Sonuç olarak TCMB'nin rezervlerini hızlı bir şekilde tüketmesi, Türkiye ekonomisi açısından olumsuz sonuçlandı. &nbsp;</li><li>Neden şaşırtıcı? Birçok ekonomistin faizlerin artırılması gerektiğine dair fikir birliği içinde olmasına rağmen TCMB geçtiğimiz ayki PPK toplantısında faiz artırımına gitmeyerek şaşırtmıştı. Merkez, doğrudan politika faizini kullanmadan ağırlıklı ortalama fonlama maliyetini yukarı çekerek enflasyon ve kurlardaki artışı dengelemeye <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmNzA5NzFjZTAwMTZmMDAwODdmNmM1YSZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5kdW55YS5jb20lMjUyRmZpbmFucyUyNTJGaGFiZXJsZXIlMjUyRmFnaXJsaWtsaS1vcnRhbGFtYS1mb25sYW1hLW1hbGl5ZXRpLXl1emRlLTEwYS1jaWt0aS1oYWJlcmktNDc5NTY2"">çalışmıştı</a>. Siyasi kanattan faiz oranlarına ilişkin yapılan açıklamalar da TCMB'nin kararlarında etkili olmuş, bu durum kurumun bağımsızlığına dair soru işaretleri yaratmış ve yabancı yatırımcıların Türkiye’ye olan bakış açısını olumsuz etkilemişti. Keza geçtiğimiz hafta uluslararası kredi derecelendirme kuruluşu Moody's, Türkiye'nin kredi notunu B1'den B2'ye düşürmüş ve görünümü negatifte bırakmıştı. Moody's, not indiriminin birincil sebebinin "kurumsal gücün zayıflaması" olduğunu belirtmiş ve Türkiye'nin olası dış ekonomik şoklara karşı daha kırılgan bir görünüm sergilediğini <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmNzA5NzFjZTAwMTZmMDAwODdmNmM1YSZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5mdC5jb20lMjUyRmNvbnRlbnQlMjUyRjE4MDA0MTgyLTIyNjMtMTFlOC05YTcwLTA4ZjcxNTc5MTMwMQ=="">söylemişti</a>. Diğer yandan Moody's analistleri Sarah Carlson ve Yves Lemay, konuyla ilgili olarak "Türkiye'nin kredi profiline yönelik risklerin artmasıyla birlikte ülkenin kurumları bu zorlukları etkin bir şekilde çözmekte isteksiz ya da çözemiyor görünüyor," değerlendirmesinde <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmNzA5NzFjZTAwMTZmMDAwODdmNmM1YSZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5ibG9vbWJlcmdodC5jb20lMjUyRm1vb2R5LXMtdHVya2l5ZS1uaW4ta3JlZGktbm90dW51LWR1c3VyZHUtMjI2NDE5OA=="">bulunmuşlardı</a>. &nbsp;</li><li>Kararın etkileri: Koç Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Dr. Selva Demiralp’e göre faiz artırımı kararı, reel faizleri pozitif bölgeye döndürmese de TCMB'nin zorda kaldığında gereken adımı atabileceğini gösteren bir sinyal niteliği taşımasından dolayı önemli bir <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmNzA5NzFjZTAwMTZmMDAwODdmNmM1YSZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5iYmMuY29tJTI1MkZ0dXJrY2UlMjUyRmhhYmVybGVyLXR1cmtpeWUtNTQyOTA0MTc="">hamle</a>. Diğer yandan faizin yükselmesiyle döviz kurları hafif aşağıya indi, borsa da yönünü yukarı çevirdi. Ne var ki, faiz hamlesiyle zaman kazanılmış olsa da bunun tek başına yeterli olmayacağı ve önümüzdeki süreçte yapısal reformlara başlanması gerektiği de <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmNzA5NzFjZTAwMTZmMDAwODdmNmM1YSZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnR3aXR0ZXIuY29tJTI1MkZtYWhmaWVnaWxtZXolMjUyRnN0YXR1cyUyNTJGMTMwOTEwNTM0ODM2ODc5MzYwMw=="">konuşuluyor</a>. TÜSİAD Yönetim Kurulu Başkanı Simone Kaslowski&nbsp;de karar hakkında “Umarız piyasa güvenini tam olarak sağlamak için istikrarlı bir şekilde bu yönde atılacak adımlarla desteklenir,” <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmNzA5NzFjZTAwMTZmMDAwODdmNmM1YSZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5kdW55YS5jb20lMjUyRmVrb25vbWklMjUyRnR1c2lhZC1iYXNrYW5pLWthc2xvd3NraS1tZXJrZXotYmFua2FzaW5pbi1zb24tYWRpbWktb2x1bWx1LWhhYmVyaS00ODI5NzI="">diyor</a>. İleride faiz artırımını destekleyici başka hamleler de yapılırsa karşımızda çok daha ikna edici ve kredibilitesi yüksek bir Merkez Bankası görme olasılığımız çok yüksek.</li></ul>

TCMB, bu ayki toplantısında olumlu bir “sürpriz” olarak politika faizini 2 puan artırdı.

Merkez Bankası'nın "sürpriz" faiz hamlesi

Salgın, karantina ve normalleşme umutlarıyla geçen 2020 yılının ardından 2021, iyileşme ve toparlanmanın sık bahsedileceği bir yıl olacak gibi görünüyor. Uluslararası Para Fonu (IMF), Dünya Ekonomik Görünüm Raporu'nun Ekim 2020 sayısında küresel ekonominin 2021 yılında aşı çalışmalarının başarılı olmasıyla güvenin artması ve talebin güçlenmesi sonucunda %5,2 oranında büyümesini bekliyor. Toparlanmanın 2021'de güçlü bir şekilde devam ederek büyümeyi sağlaması öngörülse de salgınla gelen dezavantajların hemen yok olması da <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmZWEyZmZjOGYxM2NlMDAwNjY2NWQxNCZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5pbWYub3JnJTI1MkZlbiUyNTJGUHVibGljYXRpb25zJTI1MkZXRU8lMjUyRklzc3VlcyUyNTJGMjAyMCUyNTJGMDklMjUyRjMwJTI1MkZ3b3JsZC1lY29ub21pYy1vdXRsb29rLW9jdG9iZXItMjAyMA=="""">beklenmiyor</a>. Küresel ve bölgesel ekonomik görünümlerde de farklılığa yol açan bu yılı tamamen geride bırakmak istesek de 2020'nin etkileri 2021 yılında da süreceğe benziyor.<ul><li>Artan eşitsizlik: 2021 yılındaki toparlanmanın ardından, küresel büyümenin kademeli olarak orta vadede yaklaşık %3,5'e düşmesinin beklendiğini belirten IMF, salgının 1990'lardan bu yana küresel yoksulluğun azaltılmasında kaydedilen ilerlemeyi tersine çevireceğine ve eşitsizliği artıracağına işaret ediyor. Dünya Bankası, pandeminin 2021'e kadar 150 milyona yakın insanı aşırı yoksulluğa sürükleyebileceğini ve son 20 yılda ilk kez aşırı yoksulluğun artmasının beklendiğini <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmZWEyZmZjOGYxM2NlMDAwNjY2NWQxNCZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy53b3JsZGJhbmsub3JnJTI1MkZlbiUyNTJGbmV3cyUyNTJGcHJlc3MtcmVsZWFzZSUyNTJGMjAyMCUyNTJGMTAlMjUyRjA3JTI1MkZjb3ZpZC0xOS10by1hZGQtYXMtbWFueS1hcy0xNTAtbWlsbGlvbi1leHRyZW1lLXBvb3ItYnktMjAyMQ=="""">belirtiyor</a>. &nbsp;</li><li>Borç tsunamisi: IMF küresel ölçekte, pandemiye karşı alınan hükümet tedbirlerinin toplam 12 trilyon doları bulduğunu söylerken Uluslararası Finans Enstitüsü (IIF) de pandeminin ekonomik etkileriyle mücadele etmek için çoğu ülkenin mali politikalarını genişletmesi ve harcamalarını artırması sonucunda 2020’de küresel borcun rekor kırdığını belirterek 2021 için “borç tsunamisi” uyarısında <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmZWEyZmZjOGYxM2NlMDAwNjY2NWQxNCZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5paWYuY29tJTI1MkZSZXNlYXJjaCUyNTJGQ2FwaXRhbC1GbG93cy1hbmQtRGVidCUyNTJGR2xvYmFsLURlYnQtTW9uaXRvcg=="""">bulunuyor</a>. Uluslararası organizasyonlar, küresel borçtaki artışa dikkat çekseler de pandemiden dolayı zor durumda olan hane halkına mali desteklerin 2021’de devam etmesini öneriyor. &nbsp;</li><li>İki güç: Başkanlık seçimlerinin belirsizliği, hızlı şekilde yayılan ve kontrol altına alınamayan salgın, ırkçılık karşıtı gösteriler, uzlaşılamayan teşvik paketleri gibi faktörler ABD ekonomisini belirsizliğe sürüklemiş, ekonominin toparlanmasını geciktirmişti. IMF, ABD ekonomisinin bu yıl %4,3 daralacağını, 2021'de ise %3,1'e büyüyeceğini öngörüyor. Diğer yandan IMF, Çin'in bu yıl ekonomik büyümesinin %1,9; 2021’de ise %8,2 olmasını bekliyor. Salgının çıkış noktası olan Çin’in diğer ülkelerden daha hızlı toparlanması ve küresel Covid-19 vakalarının %20'sinin görüldüğü ABD'nin yükünün ağırlaşması, 2021 dengelerini değiştirdi. Keza, Birleşik Krallık merkezli Ekonomi ve İş Dünyası Araştırmaları Merkezi (CEBR), Çin ekonomisinin 2028’de ABD ekonomisini geride bırakacağını öngörüyor. &nbsp;</li><li>Avro Bölgesi: IMF, Avro Bölgesi ekonomisinin de bu yıl %8,3 küçüleceğini, 2021'de ise %5,2 büyüyeceğini tahmin ediyor. Salgının iki kez merkez üssü olan, Brexit’den dolayı belirsizlikler yaşayan Avro Bölgesi 2020’yi zor geçirdi. Yıl boyunca ekonomiyi desteklemek için büyük miktarlarda destek paketi çıkaran Avrupa Merkez Bankası (ECB) destekleri aralık ayında da genişletti ve ekonomik krizin yeni aşı gelişmelerine rağmen 2022 yılına kadar devam edeceği uyarısında bulundu. Avrupa ekonomilerindeki üretimin ve talebin aşı gelişmeleriyle toparlanması beklense de salgının enflasyonda daha önce öngörülenden daha uzun süreli bir zayıflamayı tetiklediği belirtiliyor. ECB yıllardır %2 olan enflasyon hedefini tutturamıyor ve 2023'te %1,4 enflasyon oranı tahmin ediyor. Ekonomistler aşılar sayesinde çoğu insanın bağışıklık kazanmasından sonra da ECB’nin kronik düşük enflasyonu artırıp hedefine ulaşması için avro bölgesine para arzına devam etmesi gerekeceğini söylüyor. Nitekim, kasım ayında yıllık %0,3 oranında düşen enflasyonun gelecek yıla kadar yükselmeye başlaması <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmZWEyZmZjOGYxM2NlMDAwNjY2NWQxNCZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5ueXRpbWVzLmNvbSUyNTJGMjAyMCUyNTJGMTIlMjUyRjEwJTI1MkZidXNpbmVzcyUyNTJGZXVyb3BlYW4tY2VudHJhbC1iYW5rLXN0aW11bHVzLWNvcm9uYXZpcnVzLmh0bWw="""">beklenmiyor</a>. &nbsp;</li><li>Türkiye: Pandemiye çok güçlü bir ekonomiyle girmeyen Türkiye; 2020’yi dalgalı döviz kuru, yüksek enflasyon, yüksek miktarda kredi genişlemesi ve artan borçla geride bırakıyor. Öte yandan Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın (TCMB) para politikasındaki duruşunu yılın sonlarına doğru güçlendirmeye çalışması 2021 için güçlü ve olumlu sinyaller veriyor. Kredibilitesini tekrardan sağlama ve enflasyonla mücadele konusunda kararlı olduğunu gösteren TCMB’nin 2021 yılında aldığı aksiyonlar Türkiye ekonomisinin gidişatını değiştirme potansiyeli taşıyor. Pandemi öncesinde de yüksek enflasyon ve sürdürülemeyen büyüme gösteren Türkiye ekonomisinde, pandeminin gidişatı kadar ülkenin aldığı kararların da etkili olması bekleniyor.</li></ul>

2020 ile hayatımıza giren salgının ekonomik sonuçları 2021'de devam ederken, salgının bazı dengeleri değiştirmesi bekleniyor.

2021 için ekonomi beklentileri

Merkez Bankası ve Hazine ve Maliye Bakanlığı'ndaki yeni yönetimle Türk lirası yıla iyi bir performansla başlamıştı, ancak son günlerde değer kaybı yaşaması birkaç nedene bağlanıyor. Hükümetin Berat Albayrak dönemine ait ekonomi politikalarını savunmaya başlaması ve Albayrak'ın kabineye geri dönebileceğine ilişkin söylentilerin TL’nin değer kaybında rol oynadığı düşünülüyor. Öte yandan Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın (TCMB) geçtiğimiz hafta <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwM2QzYTk4NmE5MzgwMDAwN2Y1MzgzMCZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy50Y21iLmdvdi50ciUyNTJGd3BzJTI1MkZ3Y20lMjUyRmNvbm5lY3QlMjUyRmUwZWNlNjI4LTNjNmItNGE0Zi05NzgyLWJjOTMxNjUwM2ZmZiUyNTJGemstdGVibGlnJTI1MjUyODIwMTMtMTUlMjUyNTI5LnBkZiUyNTNGTU9EJTI1M0RBSlBFUkVT"">Resmî Gazete</a>'de TL zorunlu karşılık oranlarının her vadede 200 baz puan artırıldığını açıklamasının ardından böyle bir kararın fazladan bir sıkılaştırmaya gidilemediği için alındığı şeklinde yorumlanması da değer kaybının nedenleri arasında sayılıyor.<ul><li>Albayrak etkisi: CHP, geçen yıl TCMB’nin yaklaşık 128 milyar dolarlık döviz rezervinin satış yoluyla eritildiğini Meclis gündemine taşımış, görevinden istifa eden eski Hazine ve Maliye Bakanı Berat Albayrak'ın buradaki rolünün de araştırılmasını istemişti. Buna karşılık, Albayrak döneminde uygulanan politikaları destekleyen açıklamalar yapan Cumhurbaşkanı Erdoğan ise “95 milyar dolar döviz rezervi var" açıklamasında bulundu. Fakat ekonomist Yalçın Karatepe, 95 milyar doların brüt rezerv miktarı olduğunu, swap ile bankacılık işlemlerinden gelen karşılıklı paralar kalemlerinin çıkarıldığında net döviz rezervinin eksi 45 milyar dolar olduğunu <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwM2QzYTk4NmE5MzgwMDAwN2Y1MzgzMCZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5rYXJhci5jb20lMjUyRnV6bWFubGFyLW1lcmtlei1iYW5rYXNpbmluLWdlcmNlay1kb3Zpei1yZXplcnZpbmktYWNpa2xhZGktMTYwNjYxMw=="">belirtiyor</a>. Reuters <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwM2QzYTk4NmE5MzgwMDAwN2Y1MzgzMCZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5yZXV0ZXJzLmNvbSUyNTJGYXJ0aWNsZSUyNTJGdHVya2V5LWN1cnJlbmN5LWludC1pZFVTS0JOMkFPMUhG"">analizine</a> göre, rezerv kayıplarıyla gündeme gelen Albayrak’ın yeniden kabinede görev alma olasılığına ilişkin söylentiler piyasa üzerinde baskı oluşturuyor. Bluebay Asset Management'ten Timothy Ash de bu durumu, "Albayrak'ın geri dönüyor gibi görünmesiyle TL bu hafta iyi bir performans göstermiyor. Piyasalar büyük ihtimalle kendisinin ekonomi politikalarına yakın bir konuma gelmeyeceğini umuyor," cümleleriyle yorumluyor. &nbsp;</li><li>Zorunlu karşılık: Zorunlu karşılık, mevduat toplayan bankaların topladıkları mevduatlara (faiz alacak para hesaplarına) karşılık olarak, yerel para ve FX cinsinden Merkez Bankası hesaplarında tutmak zorunda oldukları paradır. Bu oranın artmasıyla bankalar mevduatın daha büyük bir bölümünü Merkez Bankası’nda tutacağı için topladıkları mevduatın daha az bir kısmını kredi verebilecek. Piyasadaki para miktarı zorunlu karşılık oranlarıyla ayarlanabilir ve oranlar merkez bankaları için para politikası aracı olarak kullanılabilir. &nbsp;</li><li>Ne amaçlanıyor? Kararın ardından TCMB'nin internet sitesinde yapılan basın açıklamasında, zorunlu karşılık oranlarında yapılan değişikliklerle Türk lirası cinsinden zorunlu karşılık tesislerinin yaklaşık 25 milyar lira artmasının, döviz ve altın cinsinden toplam zorunlu karşılık tesislerinin ise 500 milyon dolar azalmasının öngörüldüğü belirtildi. &nbsp;</li><li>Kararın etkileri: Bu kararla, bankaların 100 lira mevduatına karşılık TCMB’den %17 faizle 2 lira ilave borçlanıp TCMB’ye zorunlu karşılık olarak koyması gerekiyor. TCMB bu zorunlu karşılık için %12 faiz ödüyor ve aradaki %5’lik fark ise bankaya 10 kuruş ek maliyet yaratıyor. İktisatçı Hakan Kara, teorik olarak bankaların bu maliyeti telafi etmek için mevduat faizini düşürebileceğini veya kredi faizini artırabileceğini ya da maliyeti her ikisine dağıtabileceğini ancak likidite ve rekabet etkisinden kaynaklı geçmişte de olduğu gibi kredi ve mevduat faizlerinin aynı anda yükselmesininin en olası senaryo olduğunu <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwM2QzYTk4NmE5MzgwMDAwN2Y1MzgzMCZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnR3aXR0ZXIuY29tJTI1MkZhbGlfaGFrYW5fa2FyYSUyNTJGc3RhdHVzJTI1MkYxMzY0NDYxODg3MTI0MTA3MjY0"">belirtiyor</a>. Nitekim, Tera Yatırım ekonomisti Enver Erkan da para piyasası ve mevduat faizlerine bu durumun bir miktar yukarı doğru etki yapmasını beklediğini ifade ediyor. Öte yandan, bankaların TL olarak yatırmak zorunda oldukları zorunlu karşılıkların bir bölümünü döviz ya da altın cinsinden yatırmalarını sağlayan rezerv opsiyon mekanizması (ROM) kapsamında tutulan yabancı paranın artması ve böylece TCMB rezervlerinin artması, ancak aynı zamanda ROM dilimleri daraltıldığı için bu etkinin sınırlı kalması tahmin ediliyor. Ek olarak, Paraanaliz yazarlarından Atilla Yeşilada, zorunlu karşılık oranlarının sınırlı etkisine vurgu yaparak “Kredi maliyetlerini bir kademe daha yukarı çekecek bu kararın, yerlilerin dövizden TL’ye dönmede anlamlı bir etkisi olması zor. ” yorumunda <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwM2QzYTk4NmE5MzgwMDAwN2Y1MzgzMCZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5wYXJhYW5hbGl6LmNvbSUyNTJGMjAyMSUyNTJGZWtvbm9taSUyNTJGcGFyYS1wb2xpdGlrYXNpJTI1MkZtZXJrZXotYmFua2FzaW5kYW4tdGx5ZS1mYWl6LXllcmluZS16b3J1bmx1LWthcnNpbGlrLWRlc3RlZ2ktNTc3NDQlMjUyRg=="">bulunuyor</a>. &nbsp;</li><li>Yorumlar: İktisatçı Mahfi Eğilmez, kararı “TCMB, banka kredilerini sınırlayarak para politikasını sıkılaştırma yolunda yeni bir adım attı" yorumluyor. Hakan Kara, TCMB'nin bu hamleyle faiz artışının etkisini güçlendirmeyi amaçladığını ancak bunun yerine ölçülü bir faiz artışı gerçekleştirmenin çok daha etkili olacağını söylüyor. MUFG Gelişen Piyasalar Araştırma Müdürü Ehsan Khoman, zorunlu karşılık kararının sıkı bir para politikası için destekleyici olduğunu ancak piyasaların TCMB’nin politika faizi aracılığıyla sıkılaştırma yapamadığı ve bundan dolayı rezervler aracılığıyla bir sıkılaşma yaptığı şeklinde algıladığını, TL’de son zamanlarda yaşanan düşüşün de bunun bir göstergesi olduğu belirtiyor. Öte yandan Rabobank Gelişen Piyasalar Stratejisti Piotr Matys, TCMB’nin Türk lirasını desteklemek için tüm araçları kullanmaya hazır olduğunu belirterek “ABD Hazine tahvillerindeki yükseliş ve Berat Albayrak’ın yeniden göreve döneceğine dair spekülasyonlarla artan TL oynaklığı, TCMB’yi TL’yi desteklemek için politika faizine ek olarak fazladan bir likidite sıkılaştırması yapmak zorunda bırakmış olabilir.” diyor. Bu doğrultuda görüş sunan Oanda Kıdemli Piyasa Analisti Craig Erlam da alınan zorunlu karşılık kararının geleneksel sıkılaşma politikalarıyla uyumlu olduğunu ve kararı geçmişteki politikalarla kıyaslamak için henüz erken olabileceğini söylüyor.</li></ul>

Uzmanlara göre, Berat Albayrak döneminin politikalarına ilişkin tartışmalar, Merkez Bankası rezervleri, zorunlu karşılık oranlarının artırılması kararı Dolar/TL'de ivmeyi yukarı döndüren etkenler arasında yer alıyor.

Dolar/TL kuru neden yükselişe geçti?

Teknoloji devi Google'ın çatı şirketi Alphabet'in çalışanları, şirket yönetimiyle alakalı sorunları çözmek ve daha adaletli bir ortam oluşturulması için şirketin tarihinde ilk kez&nbsp;bir sendika <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmZjlhMDQyNjcyOGE5MDAwN2IzMWQzNSZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5ueXRpbWVzLmNvbSUyNTJGMjAyMSUyNTJGMDElMjUyRjA0JTI1MkZvcGluaW9uJTI1MkZnb29nbGUtdW5pb24uaHRtbA=="">kurdu</a>. Alphabet Çalışanları (AWU)&nbsp;adlı sendika, görev tanımında hiçbir ayrım yapmandan tüm çalışanlara ve yüklenicilere açık olurken binlerce işçisine ve milyarlarca kullanıcısına karşı dünyayı daha iyi bir yer hâline getirme sorumluluğu olan Google'ın “Kötü olmayın” sloganını yaşatmasına yardımcı olacak.<ul><li>Şirketin sabıka kaydı:&nbsp;2004'te halka açıldığında "kısa vadeli kazançlardan vazgeçse bile dünya için iyi şeyler yapan" bir şirket olacağını savunan Google'ın adı son yıllarda sık sık orduyla yaptığı sözleşmeler, sözleşmeli çalışanlara karşı farklı muamelesi ve cinsel taciz iddialarıyla görevden alınan yöneticilere ödediği tazminatlarla anılır oldu. 2018'de 20 binden fazla Google çalışanı, şirket içinde yaşanan cinsel tacizler, cinsiyetçilik, ırkçılık ve kontrolsüz icra yetkileri nedeniyle bir süreliğine iş bırakma eylemi gerçekleştirdi. Diğer yandan, Google'ın ABD Savunma Bakanlığı Pentagon ile birlikte yürüttüğü askeri yapay zekâ projesini sonlandırmak için şirket çalışanları tarafından yapılan bir imza kampanyası sonucunda şirket, bu projeden çekilmek zorunda kaldı. Aralık 2020’de ise şirketin yapay zekâ etik araştırmacısı Timnit Gebru’nun iş arkadaşlarına gönderdiği bir e-postada şirketin çeşitlilik eksikliğini dile getirmesi işten çıkarılmasına neden olurken binlerce çalışan ve akademik araştırmacı bir araya gelerek bir protesto mektubu&nbsp;imzaladı. Son bir ay içinde yaşanan bir diğer olay ise Google'ın, işçi örgütlenme faaliyetlerinde yer alan iki işçinin yasa dışı bir şekilde işten çıkardığı gerekçesiyle Ulusal Çalışma İlişkileri Kurulu tarafından suçlanması oldu. &nbsp;</li><li>İlk tavır:&nbsp;AWU'nun ilk aksiyonlarından biri, YouTube'u ABD Kongre Binası'na yapılan baskının ardından Trump'ı kalıcı olarak yasaklamaya çağırmak&nbsp;oldu. Sendika, Trump'ı platformdan tamamen çıkarmak yerine yalnızca bir videoyu kaldırmayı seçen YouTube hakkında “kamuoyunu teşhir ederken reklamcılara öncelik vermeye devam ederse faşist hareketlerin büyümesi için bir vektör olarak işlev görmeye devam edecek" dedi. İşçi haklarının ötesindeki sorunları etkilemeye kararlı olduğunu gösteren AWU, kâr teşviklerine aykırı olsa da Alphabet'i teknolojinin sosyal etkilerinden sorumlu olmaya itmek için çalışıyor. &nbsp;</li><li>Geniş perspektif:&nbsp;Silikon Vadisi’ndeki teknoloji şirketleri arasında nadir görülen bu sendika örgütlenmesi, ABD'deki en büyük iletişim ve medya sendikası Communications Workers of America (CWA) tarafından destekleniyor. Böylece AWU'ya üye olan işçiler, CWA'nın da üyesi olacak. Sendikanın, yöneticilerin otoritelerini sınırlayacağı ve sendikalaşmaktan kaçınan Silikon Vadisi'nde benzer çabalara ilham vereceği düşünülüyor.</li></ul>

Alphabet çalışanları birleşik bir işçi sesi yaratmak ve şirketin politikalarını doğru bir açıya yönlendirmek için sendika kurdu.

Google'da yeni sayfa: Alphabet Çalışanları Sendikası

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) geçtiğimiz haftalarda, enflasyon hedefinin tutmaması nedeniyle hükümete mazeret mektubu gönderdi. Hazine ve Maliye Bakanı Lütfi Elvan'a gönderilen mektupta 2020 yılında gıda fiyatlarının enflasyonu etkileyen faktörlerde önemli bir rol oynadığı aktarıldı. Aynı şekilde ekonomistler, uluslararası kurumlar, tüketici dernekleri ve politikacılar Türkiye’nin yüksek gıda enflasyonu yaşadığı konusunda hemfikirler. Ancak enflasyon oranları, enflasyonun oluşmasına neden olan sebepler ve buna karşı alınması gereken önlemler kapsamında farklı görüşler var.&nbsp;<ul><li>Rakamlar: TCMB, 2020 yılı için %10,4 olarak tahmin ettiği enflasyon oranını %14,6 olarak açıkladı. Bağımsız araştırma grupları ve ekonomistlerin alternatif enflasyon hesaplarına göre halkın hissettiği gerçek enflasyon açıklanan rakamların çok daha üstünde. Bir grup akademisyen tarafından kurulan Enflasyon Araştırma Grubu (ENAGrup), 2020 enflasyonunu %36,7 olarak hesap ediyor. Sözcü gazetesinden Ege Cansen’in haberine göre, ekonomi profesörü Prof. Dr. Steve Hanke'in “satın alma gücü paritesi” üzerinden yaptığı hesaplamalara göre 2020'de Türkiye'de enflasyon oranı %27. &nbsp;</li><li>Alternatif mi gerçek mi? ENAG Yöneticisi Prof. Veysel Ulusoy, enflasyon oranlarının resmî kurumlar tarafından açıklanan oranlardan farklı olmasının sebebini; aylık bazlarda yapılan hesaplamanın hızla değişen dünyada yetersiz kalması, enflasyon hesaplamasında sepetin kapsamı ve ağırlık yapısının halkın gerçek tüketimini baz almaması olarak açıklıyor. Ulusoy, TÜİK’in 1 ayda 550 bin fiyat verisine ulaşmasına karşılık ENAG’ın bu verilere 2 günde ulaştığını ve TÜİK'in bir ayda aldığı fiyat verisinin 15 katı bir veri seti elde ettiklerini söylüyor. Bu kapsamda, resmî verilerin halkın hissettiğinden çok daha düşük oranlarda açıklandığı durumlarda halkın alım gücünün eridiğini belirten Ulusoy, “Gerçek enflasyon %35-40 ise ve resmî veriler bunu %14 olarak lanse ediyorsa sizin maaşınızdan aradaki fark kadar erime, diğer adıyla fakirleşme olacaktır.” diyor. Öte yandan, MetroPOLL <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMjE1Mzk3MzcxNTc2MDAwNjlmYmJmZCZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5hbWVyaWthbmluc2VzaS5jb20lMjUyRmElMjUyRnR1cmtpeWVkZS1lbmZsYXN5b24tb3JhbmluZGEtYWNpay1tYWthcyUyNTJGNTcyMzY5MC5odG1s""">araştırmasına</a> katılanların %81,3'ü %20’den fazla enflasyon hissederken şirketin bir diğer katılan kişilerin %80'i TÜİK'in açıkladığı enflasyon oranına inanmıyor. &nbsp;</li><li>Tüketici dernekleri: TÜİK, 2020 yılında gıda enflasyonunu %20,61 olarak açıkladı. Ancak, Tüketiciyi Koruma Derneği (TÜKODER) ve Tüketici Dernekleri Federasyonu (TÜDEF) Başkanı Aziz Koçal bu rakamların gerçeği yansıtmadığını, “2020 yılında mutfakta hissedilen gerçek gıda enflasyonun %40-50” olduğunu söylüyor. Koçal; fiyatı artan ürünlerin ihraç edilip edilmediğinin bilinmediğini söylerken bir ürününün fiyatı ve arzı arttığında hemen ithalat politikası uygulanmaya başlanmasının enflasyonu artırdığına dikkat çekiyor. Bu geçici politikaların uzun vadede yüksek fiyatlara sebep olacağını belirten Koçal, enflasyonu kalıcı olarak azaltmak için Türkiye'nin planlı bir tarım politikasına geçmek zorunda olduğunun altını <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMjE1Mzk3MzcxNTc2MDAwNjlmYmJmZCZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5iYmMuY29tJTI1MkZ0dXJrY2UlMjUyRmhhYmVybGVyLXR1cmtpeWUtNTU5MzUxNTk=""">çiziyor</a>. &nbsp;</li><li>Analiz: <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMjE1Mzk3MzcxNTc2MDAwNjlmYmJmZCZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5yZXV0ZXJzLmNvbSUyNTJGYXJ0aWNsZSUyNTJGdXMtdHVya2V5LWVjb25vbXktaW5mbGF0aW9uLWZvb2QtYW5hbHlzaS1pZFVTS0JOMjlLMEc2""">Reuters</a>'ın Türkiye ekonomisiyle ilgili yayımladığı analize göre, yılda yaklaşık %20'ye ulaşan gıda fiyatları artışı kısmen petrol ve gübre fiyatlarıyla kuraklıktan kaynaklanıyor. Reuters'a konuşan ekonomistler, hükümetin TL'nin geçen yıl rekor düşüşler yaşamasına ve gıdalardaki ithalat maliyetlerini 9 milyar dolara yükseltmesine sebep olan politika kararlarının da artışa destek olduğunu düşünüyor. Derin Yoksulluk Ağı'nın İstanbul'daki bir araştırmasına katılanların yarıdan fazlasının belediyenin gıda yardımlarına bağımlı olduklarını söylediklerini aktaran ve market alışverişlerinin Türkiye halkı için ciddi bir yük hâline geldiğini belirten haber ajansı, analizde 31 yaşındaki Pınar'ın "Her alışverişe gittiğimde torbam hafifliyor ama fatura daha da büyüyor," cümlesine yer veriyor. &nbsp;</li><li>Politikacılar: Gıda fiyatlarının pandemiyle başlayan “küresel stok” nedeniyle arttığını ve geçici gıda enflasyonun var olduğunu ifade eden Tarım ve Orman Bakanı Bekir Pakdemirli, yüksek fiyatların mayıs ayı gibi normale döneceğini belirtti. Nitekim, vatandaşın şikayetçi olduğu fırsatçılarla ilgili ekonomi kurmaylarına kesin talimat verdiğini ifade eden Cumhurbaşkanı Erdoğan, "Yağ, bakliyat, sebze ve meyvede fiyatlar öncelikli meselemiz. Vatandaşın gıda ürünlerini daha ucuza tüketmesi lazım," dedi. Erdoğan diğer bir konuşmasında meyve, sebze ve bakliyattaki fiyat artışlarını vurgulayarak "Bir ay içerisinde bu işi çok daha kontrollü şekilde yürüteceğiz. Vatandaşın ezilmesine tahammül edemeyiz. Yüksek fiyatlar sürerse esnafa ağır cezalar gelebilir.” ifadelerini kullandı. Bu kapsamda geçen hafta, Gıda ve Tarımsal Ürün Piyasaları İzleme ve Değerlendirme Komitesi (Gıda Komitesi), Hazine ve Maliye Bakanı Lütfi Elvan'ın ev sahipliğinde, Tarım ve Orman Bakanı Bekir Pakdemirli, Ticaret Bakanı Ruhsar Pekcan, TCMB Başkanı Naci Ağbal ile Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanı İbrahim Şenel'in katılımıyla fiyat artışlarını ele almak için toplandı. Tarımsal ürünler ve gıda piyasalarındaki gelişmeler kapsamında olası arz eksikliği riski tespit edilmesi ve önceden tedbir alınması için “Erken Uyarı Sistemi” oluşturulmasına yönelik teklifin komiteye sunulduğu açıklandı.</li></ul>&nbsp;<h2>Eleştiriler &nbsp;</h2><ul><li>Ulusoy, hükümetin fiyat artışlarına karşı aldığı tedbirlerin piyasada karaborsa ihtimalini artıracağını ve enflasyonist baskının yüksek olduğu ortamda devlet baskısının artmasının ürünlerin gecikmeli olarak piyasaya arz edilmesi sonucunu doğuracağını tahmin ediyor. Ulusoy, fiyatların yükselmesini "tarlada ya da ithalatta dengelemek gerekirken biz, kıtlık ya da fiyat artışları ortaya çıktıktan sonra denetime tabi tutuyoruz." diyerek eleştirirken Koçal özel iletişim vergisi, Avrasya Tüneli gibi maliyetleri yükselmeyen mal/hizmetlere yapılan zamlara dikkat çekerek haksız fiyat artışı olduğunu belirtti. &nbsp;</li><li>Gübre fiyatlarının son bir yılda %40 ile %64 arasında arttığına dikkat çeken tarım yazarı Ali Ekber Yıldırım, maliyetleri artan çiftçinin üretimdeki alım gücünün düşüşüyle gıda üretiminin de azaldığını düşünüyor. Ayrıca, tarımda ithalat politikasının ve çeşitli kurumlar tarafından teşvik edilen alım garantili "sözleşmeli üretim" yönteminin uzun vadede enflasyonu yükselttiğine dikkat çekiyor. Sözleşmeli üretim, alım garantisi karşılığında ürünleri düşük fiyattan satmaya anlaşan çiftçilerin enflasyonun yükselmesiyle üretimdeki maliyetlerinin artmasının yanı sıra, piyasadaki diğer çiftçiler için de fiyatların belirlenmesine sebep oluyor. &nbsp;</li><li>Erken uyarı sisteminin uygulamaya geçirilmesi için geç kalındığını vurgulayan CHP Genel Başkan Yardımcısı Veli Ağbaba, sistemin amacına hizmet etmesi için oluşmadığını ve planlanmadığını belirterek Gıda Komitesi'ni eleştirdi. Ayrıca Ağbaba Erdoğan'a karşı "Esnafı hedef tahtasına koymayın. Kendi başarısızlığınızın faturasını esnafa kesmekten vazgeçin," dedi.</li></ul>

Politikacılar, ekonomistler ve sivil toplum kuruluşları gıda fiyatlarındaki yükseliş ve farklı enflasyon rakamları konusunda neler düşünüyor?

Torbalar hafifledi: Türkiye’de gıda enflasyonu

2020’nin streaming sektörü için önemli bir yıl olacağının sinyalleri 2019'dan gelmeye başlamıştı. Disney+ ve Apple TV+ piyasaya sürülmüş, HBO Max ve Peacock ise seyircilerle buluşmak için gün sayıyordu. Yıllardır sektörü domine eden Netflix, Amazon Prime ve Hulu için de rekabet çanları çalmaya başlamıştı. Artan oyuncu sayısının yanı sıra pandeminin hayatımıza girmesiyle restoranlarda, konserlerde, sinemalarda geçirdiğimiz vakti ekran başında geçirmeye başlamamız da sektörün büyümesini hızlandırdı. Kalabalık salonlarda, dev ekran önünde elimizde popcorn'larla tecrübe ettiğimiz sinema deneyimi evdeki küçük ekranlara sığmaya başlayınca sinema endüstrisi ile çevrim içi yayın platformları için farklı fırsatlar ve stratejiler ortaya çıktı.<ul><li>Mutlu son? Pandemi öncesinde Hollywood, 2 milyondan fazla kişiyi ve 400 bin ABD merkezli işletmeyi desteklerken Birleşik Krallık film ve televizyon endüstrisi ise ülkenin ekonomisine her gün yaklaşık 60 milyon sterlin değer katıyordu. Küresel film prodüksiyonu ve dağıtımının yaklaşık üçte birine katkı sağlayan film gişe gelirleri, 2020’de sinema salonlarının kapatılması ve yapım aşamasındaki bazı filmlerin çekimlerinin durdurulmasıyla 2019'a göre %71,5 azalarak 20 yıl sonra ilk kez 13 milyar doların altına <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMGQ2NzE3MzcxNTc2MDAwNjY2YTk0MyZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnZhcmlldHkuY29tJTI1MkYyMDIwJTI1MkZmaWxtJTI1MkZuZXdzJTI1MkZnbG9iYWwtY2luZW1hLWluZHVzdHJ5LWxvc2UtMzItYmlsbGlvbi0yMDIwLW9tZGlhLXJlcG9ydC0xMjM0ODUwMjM1JTI1MkY="">düştü</a>. &nbsp;</li><li>Yeni stratejiler: Yapım şirketleri, büyük meblağlar harcadıkları filmlerin vizyon tarihlerini sürekli ertelerken yeni stratejiler geliştirmek zorunda kaldı. İlk olarak Disney, eylül ayında Mulan’ı sinemalarla eş zamanlı olarak 30 dolar karşılığında Disney+ üzerinden yayınlama kararı aldı. Ardından Warner Bros., Wonder Woman 1984'ün Noel gösterimini bir kez daha geciktirmeyeceğini; bunun yerine filmi bazı seçkin sinemalarda ve çatı şirket WarnerMedia'nın yeni yayın hizmeti HBO Max üzerinden aynı anda yayınlayacağını açıkladı. Böylece gişe rekorları yerine çevrim içi yayın abone sayısı önem kazanmaya başladı. Nitekim ViacomCBS’in alt şirketi Paramount Pictures, filmlerini sinemalarda göstermek yerine Netflix'e <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMGQ2NzE3MzcxNTc2MDAwNjY2YTk0MyZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5lY29ub21pc3QuY29tJTI1MkZidXNpbmVzcyUyNTJGMjAyMCUyNTJGMTIlMjUyRjE2JTI1MkZkaXNuZXktYW5kLXdhcm5lci1tYWtlLWJpZy1iZXRzLW9uLXRoZS1zbWFsbC1zY3JlZW4lMjUzRnV0bV9zb3VyY2UlMjUzRGFwb3N0bw=="">satmayı tercih etti</a>. Warner, 2021'de HBO Max ile ilgili 17 uzun metrajlı film yayınlayacağını; Disney+ ise yatırımcılarına yaptığı sunumda 10 yeni Star Wars filmi, 10 yeni Marvel filmi ve 30 yeni film/dizi daha ekleyeceğini açıkladı. &nbsp;</li><li>Netflixlendiniz: Yeni oyunculara rağmen büyümeye devam eden Netflix, %70'lik pazar payını koruyarak 200 milyonu aşkın aboneyle dijital yayın platformları arasında ilk sıraya <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMGQ2NzE3MzcxNTc2MDAwNjY2YTk0MyZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5saWdodHJlYWRpbmcuY29tJTI1MkZjYWJsZXZpZGVvJTI1MkZzdHJlYW1pbmctd2Fycy1iYXR0bGUtb2YtYWRkaXRpb24tbm90LWF0dHJpdGlvbi0tLWFuYWx5c3QtJTI1MkZkJTI1MkZkLWlkJTI1MkY3NjY4NDk="">yerleşti</a>. Çoğu platformun pandemi sebebiyle prodüksiyon kesintileri yaşadığı bu dönemde, Netflix'in içeriklerinin önceden hazırlanmış olması şirketi henüz emekleme aşamasında olan şirketlere karşı da avantajlı konuma soktu. Şirket, şu anda post-prodüksiyonda olan veya platformda piyasaya sürülmeye hazır 500'den fazla içerik olduğunu açıkladı. 2020'de 37 milyon yeni abone elde eden platform, cirosunu son çeyrekte %24 artarak 25 milyar dolara; işletme gelirini ise %76 artarak 4,6 milyar dolara çıkardı. &nbsp;</li><li>Disney+: 87 milyon kullanıcıya ulaşarak Netflix'in yedi yılda elde ettiği abone sayısına bir yılda ulaşan Disney+ ise sektörde Netflix'in en güçlü rakibi olarak yerini aldı. Yeni dönem stratejisini kaliteli içerik üretmek üzerine kurgulayan Disney+; 2024’e kadar yıllık içerik bütçesini 8,5 milyar dolara, kullanıcı sayısını ise 260 milyona çıkarmayı <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMGQ2NzE3MzcxNTc2MDAwNjY2YTk0MyZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5lY29ub21pc3QuY29tJTI1MkZidXNpbmVzcyUyNTJGMjAyMCUyNTJGMTIlMjUyRjE2JTI1MkZkaXNuZXktYW5kLXdhcm5lci1tYWtlLWJpZy1iZXRzLW9uLXRoZS1zbWFsbC1zY3JlZW4lMjUzRnV0bV9zb3VyY2UlMjUzRGFwb3N0bw=="">hedefliyor</a>. Spor içerikleri üreten ESPN+ ve Hulu'yla birlikte ise yılda toplam 14-16 milyar dolar harcayacak. Rakamlar sizi yanıltmasın; sadece 2020'de 17 milyar dolarlık harcama yapan Netflix'e göre bu rakam oldukça küçük kalıyor. &nbsp;</li><li>Diğer oyuncular: Disney+'a göre sektöre yavaş bir giriş yapan HBO Max'ın aralık ayı itibarıyla yaklaşık 12,6 milyon abonesi bulunurken çatı şirketi AT&amp;T, 2025 yılına kadar platforma yaklaşık 5 milyar dolar harcayacaklarını ve 50 milyon aboneye ulaşmayı hedeflediklerini açıkladı. Ampere Analysis’in tahminlerine göre Apple TV+'ın yaklaşık 43 milyon; Amazon Prime’ın ise 141 milyon abonesi var. MoffettNathan araştırma şirketi; Apple TV+ abonelerinin yaklaşık %62’sinin, şirketin donanım cihazlarının alıcılarına sunduğu ücretsiz promosyon teklifinden yararlandığını ve %29'unun promosyon süresi bittikten sonra yeniden abone olmayacağını iddia ediyor. Aralık ayında 26 milyon aboneye ulaştığını açıklayan Peacock ise büyüme stratejilerini Universal Studios, DreamWorks gibi grup şirketlerinin de katkısıyla orijinal içerikler üretmek üzerine kurguladığını açıkladı.&nbsp; &nbsp;</li><li>Başarısızlık hikâyesi: Sektöre iddialı bir giriş yapan Quibi'nin macerası ise üç ay sürdü. Hollywood kalitesindeki içerikleri 10 dakikadan kısa bölümler hâlinde sunmayı ve abonelik/reklam gelir modeliyle ilerlemeyi planlayan Quibi, Disney ve Alibaba gibi yatırımcılardan toplamdan 2 milyar dolar yatırım alarak sektöre arkası sağlam girmişti. Fakat karantina sürecinde kullanıcıların kısa içerik formatı için ödeme yapmak istememesi deneme sürecinin ardından şirketin hedeflediği 7 milyon aboneye karşılık sadece 500 bin aboneye ulaşmasına neden oldu ve şirket kapandı. Geçen haftalarda ise ABD merkezli yayıncılık şirketi Roku, Quibi'nin arşivini 100 milyon dolara satın aldı.&nbsp; &nbsp;</li><li>Yerli yapım: Türkiye pazarında da sektöre yeni giriş yapanlar oldu. JustWatch verilerine göre hâlihazırda Türkiye'de %43'lük pazar payıyla BluTV lider konumunda bulunuyor. Sektörde dengeleri değiştirmesi beklenen Exxen ve Gain de 2021 itibarıyla yayına başladı. Girişimi için yıllık 900 milyon TL bütçe ayırdığını belirten Acun Ilıcalı, Exxen'in ilk 3 gününde 500 bin aboneye ulaştığını <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMGQ2NzE3MzcxNTc2MDAwNjY2YTk0MyZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5kb25hbmltaGFiZXIuY29tJTI1MkZleHhlbi0zLWd1bmRlLTUwMC1iaW4tdXlleWktZ2VjdGktLTEyODUxNg=="">duyurdu</a>. Exxen kütüphanesini daha çok TV8 benzeri yapımlar ve popüler YouTuber’ların içerikleriyle şekillendirirken Gain Medya‘nın mobil cihazlara yönelik Gain platformu ise daha kısa süreli, hızlı tüketilebilen yapımlara öncelik veriyor. Yeni gelen platformların başarısına bağlı olarak hem küreselde hem de yerelde streaming pazarının hareketlenmesi ve her bireyin birden fazla platforma aboneliğinin olması ise kaçınılmaz görünüyor.</li></ul>

Pandemi şartları, streaming sektörünün büyümesine katkı sağlarken rekabeti de artırdı.

Streaming platformları: Karıştır, seç, oynat

30 Ekim’de İzmir’de meydana gelen deprem uzunca süre Türkiye gündeminin en üst sıralarındaydı. Depremde 115 kişi hayatını kaybetti, 1.035 kişi yaralandı. Deprem sonrası yapılan hasar tespit çalışmalarına göre acil yıkılacak, ağır hasarlı ve yıkık bina sayısı 342; bağımsız bölüm sayısı da 4 bin 350 olarak tespit edildi. 3 bin 660 binanın az hasarlı, 383 binanın da orta hasarlı olduğu <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmYWMwODViY2U0YjIyMDAwOWIxYTAxZiZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5hYS5jb20udHIlMjUyRnRyJTI1MkZ0dXJraXllJTI1MkZiYWthbi1rdXJ1bS1zdS1hbi1pem1pci1pY2luLWFjaWwteWlraWxhY2FrLWFnaXItaGFzYXJsaS12ZS15aWtpay1iaW5hLXNheWltaXotMzQyJTI1MkYyMDM2Mjkx"">belirlendi</a>.“Deprem vergileri nerede?” sorusuna cevap vermek için ilk olarak konunun hukuksal boyutuna bakmakta yarar var.<ul><li>Nedir? 1999 yılında yaşanan Marmara depremi sonrasında hayatımıza giren Özel İletişim Vergisi (ÖİV), halk arasında "deprem vergisi" olarak da biliniyor. 2000 yılında yürürlüğe konan ÖİV iki kez uzatılmış, 2003 yılı sonunda Gider Vergileri Kanunu’nun 39’uncu maddesine eklenerek kalıcı ve sürekli hâle gelmiştir. Cep telefonu ve sabit telefon faturaları, dijital ve kablolu TV yayınları ve internet hizmeti faturalarından %7,5 oranında alınan bu vergi kapsamında Eylül 2020 sonu itibarıyla 71 milyar liradan fazla gelir elde <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmYWMwODViY2U0YjIyMDAwOWIxYTAxZiZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnQyNC5jb20udHIlMjUyRmhhYmVyJTI1MkZkb2MtZHItbXVyYXQtYmF0aS15YXpkaS1kZXByZW0tdmVyZ2lsZXJpLW5lcmVkZSUyNTJDOTEyNDg1"">edilmiştir</a>. &nbsp;</li><li>Her deprem sonrası gündeme gelen “Deprem vergileri nereye harcanıyor?” sorusu 2011 Van depreminden sonra eski Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’e yöneltildiğinde Şimşek, tüm vergileri kastederek "duble yollara, demir yollarına, hava yollarına, çiftçiye, eğitime gittiğini" ifade etmişti. Vergilerin nereye harcandığını sorgulamanın vatandaşların en temel haklarından olduğu söylenebilir. Ancak Şimşek’in cevabı, her ne kadar vatandaşları kızdırsa da hukuki ve mali yönden yanlış bir durum söz konusu değil.&nbsp; &nbsp;</li><li>Yanlış soru: Devlet bütçesinin harcama esasları, muhasebeleştirilmesi ve denetimine ilişkin hükümleri içeren Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu'na göre toplanan vergiler hazineye aktarılır ve vergiler bütçe kanunu kapsamında her türlü kamu hizmeti için harcanabilir. Bir diğer deyişle devlet, topladığı vergileri her konuda harcayabilir ve depremin zararlarını karşılamak için yürürlüğe konan ÖİV'nin de sadece deprem için kullanılması kanunen zorunlu değildir. &nbsp;</li><li>Ne sorulmalı? Deprem için getirilen ÖİV, diğer vergiler nasıl kullanıldıysa oraya iştirak etti. Bu durumda toplanan vergilerle deprem tedbirleri kapsamında ne yapıldığının, söz konusu vergilerin amaç dışı kullanılıp kullanılmadığınının tespiti için ne gibi faaliyetler gerçekleştirildiğinin sorulması daha doğru olacaktır. &nbsp;</li><li>İstanbul: İBB Başkanı Ekrem İmamoğlu, son 18 yılda 975 bin binanın dönüşümü olduğunu söyledi. Hükümete seslenen İstanbul Belediye Başkanı, 6 milyon 750 bin binanın daha dönüşmesinin gerekli olduğunu ve zaman bakımından aynı hızla ilerlendiği takdirde bu dönüşümün tamamlanması için 120 yıla ihtiyaç duyulduğunu ifade etti. Zamanın kısıtlı olduğunu ve katılımcı bir deprem konseyinin oluşmasını istediğini <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmYWMwODViY2U0YjIyMDAwOWIxYTAxZiZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5iaXJndW4ubmV0JTI1MkZoYWJlciUyNTJGaW1hbW9nbHUtNi1taWx5b24tNzUwLWJpbi1iaW5hbmluLWRhaGEtZG9udXNtZXNpLWxhemltLTMyMjM5NA=="">vurguladı</a>. &nbsp;</li><li>CHP Genel Başkan Yardımcısı Ünal Çeviköz, Meclis'e deprem vergisi kapsamında elde edilen gelirlerin kurulacak Türkiye Cumhuriyeti Deprem Fonu'na aktarılması yönünde kanun teklifi <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmYWMwODViY2U0YjIyMDAwOWIxYTAxZiZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5pbmR5dHVyay5jb20lMjUyRm5vZGUlMjUyRjEyOTM3MSUyNTJGaGFiZXIlMjUyRmNocC1kZXByZW0tZm9udS1rdXJ1bHN1bi12ZXJnaWRlbi1nZWxlbi1nZWxpci1zYWRlY2UtYnUtZm9uYS1ha3RhciUyNTI1QzQlMjUyNUIxbHMlMjUyNUM0JTI1MjVCMW4="">verdi</a>. Ayrıca, İzmir Depremi sonrası CHP TBMM Başkanlığına sunduğu yazılı önergeyle deprem vergilerinin nerelere aktarıldığının Meclis tarafından araştırılmasını ve şeffaf bir şekilde kamuoyuyla paylaşılmasını <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmYWMwODViY2U0YjIyMDAwOWIxYTAxZiZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5ldnJlbnNlbC5uZXQlMjUyRmhhYmVyJTI1MkY0MTc5MjklMjUyRmRlcHJlbS12ZXJnaWxlcmktbXV0ZWFoaGl0bGVyZS1taS1jZW1hYXRsZXJlLW1pLWFrdGFyaWxkaQ=="">istedi</a>.</li></ul>

İzmir depremi sonrasında "deprem vergilerine" ilişkin sorular bir kez daha gündeme geldi.

"Deprem vergileri" tartışması

<figure class="image"><img src="https://images.aposto.com/images-2020-12-27T22:39:39.146Z.png"><figcaption>Kaynak: Wall Street Journal</figcaption></figure>Pandemiden dolayı sinema, tiyatro, konser gibi etkinliklerin iptal edilmesi ve evde geçirilen zamanın zorunlu olarak artması, medya sektöründe dengeleri değiştirdi. Küresel sinema endüstrisi pandemi nedeniyle bu yıl 32 milyar dolar kaybederken dijital yayın platformlarının gelirleri geçen yıla kıyasla %30 artarak 34 milyar dolara yükseldi. Global VOD Service Competitor Review araştırmasına göre, dünyada ücret karşılığı içerik izlenilen platformlara abone olan kişi sayısı, geçen yıla oranla %28,3'lük artışla 769,8 milyona ulaştı. 2020’de yükselişe geçen bir diğer sektör ise küresel ölçekte dinlenmeleri %42 artan podcast sektörü oldu.<ul><li>Netflix'te var mı? 236 milyar dolar değerlemeye sahip olan Netflix, yaklaşık 200 milyon abonesiyle yayın akışı sektörünün lideri konumunda. Özellikle 2020'in ilk yarısında ciddi bir yükseliş yaşayan şirketin hisseleri, bu sene %65 arttı. Pandeminin başında sektöre giriş yapan Disney+ ise Aralık 2020 itibarıyla 86,8 milyon aboneye erişerek beş yıllık hedeflerine bir yılda ulaşmış oldu. Digital TV Research raporuna göre, ABD merkezli beş büyük yayıncı Netflix, Disney+, Amazon Prime Video, Apple TV+ ve HBO Max, 2025 yılına kadar toplam 678 milyon aboneye sahip olacak. &nbsp;</li><li>Podcast: Birleşik Krallık merkezli danışmanlık şirketi PwC, podcast gelirlerinin radyo veya müzik endüstrisinden hızlı yükseldiğini, 2024'e kadar yıllık %18,8'lik büyüme göstereceğini tahmin ediyor. ABD'de podcast'lerden elde edilen reklam geliri, geçen yıl yaklaşık %48 artarak 708,1 milyon dolara yükselirken 2021 yılına kadar 1 milyar doları aşması bekleniyor. &nbsp;</li><li>Yatırımlar: Sektörün büyümesiyle Apple, Google, Spotify, Soundcloud, Amazon gibi şirketler podcast alanındaki yatırımlarını artırmaya ve mega anlaşmaların peşinde koşmaya başladı. 2019’da yaklaşık 140 milyon dolara podcast oluşturma platformu Anchor’ı satın alan Spotify, 2020'de Vice News; Kim Kardashian, Prens Harry-Meghan Markle ve Michelle Obama’nın prodüksiyon şirketi Higher Ground ile anlaşmalar yaptı. En çok ses getiren anlaşma ise şirketin ülkedeki en popüler podcast üreticilerinden biri olan Joe Rogan'ı ağına almasıydı. The Wall Street Journal'a göre şirket, Rogan’a şovunu Spotify'a getirmesi ve 2020'nin sonuna kadar diğer tüm platformlardan kaldırması için 100 milyon dolardan fazla para ödedi. Öte yandan, Amazon Music ise yeni dinleyiciler çekmek amacıyla DJ Khaled, Becky G, Will Smith ve Dan Patrick'in ev sahipliği yaptığı özel şovlarla eylül ayında podcast sektörüne hızlı bir giriş yaptı.</li></ul>

2020'de evde geçirilen vaktin artması, yayın akışı ve podcast sektörlerinde yatırımları artırdı.

Introyu atla

Günümüzde kara yolu taşımacılığının önemli bir parçası olan fosil yakıtların yakın gelecekte tükenecek olması, çevreye verdiği geri döndürülemez zararlar ve küresel düzeyde çevre sorunlarına karşı olan farkındalığın artmasıyla hükümetler ve uluslararası organizasyonlar, elektrikli araç (EV) teknolojisinin gelişmesi için sektöre yönelik desteklerini büyük ölçüde artırdı. Bu desteklere, Covid-19 nedeniyle düşen talebi canlandırmaya yönelik teşvik paketleri ve vergi indirimleri de eklenince EV sektöründe büyüme kaçınılmaz oldu.<ul><li>ABD: Göreve geldiği ilk gün ABD'nin Paris İklim Anlaşması'na yeniden taraf olmasını sağlayan ABD Başkanı Joe Biden, geçen hafta “Buy American”&nbsp;isimli bir kararnameye imza atarak&nbsp;hükümetin benzin veya dizel yakıtla çalışan 650 binden fazla sivil aracı elektrikli araçlarla değiştireceğine dair <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMTVlOTE1MzcxNTc2MDAwNjdlYmVlMiZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5yZXV0ZXJzLmNvbSUyNTJGYXJ0aWNsZSUyNTJGdXMtdXNhLWJpZGVuLWF1dG9zLWlkVVNLQk4yOVUyTFc=""">söz verdi</a>. Filonun elektrikli&nbsp;araçlarla değiştirilmesinin en az 20 milyar dolara mal olacağı tahmin edilirken söz konusu projenin ülkenin otomotiv endüstrisinde yeni bir ivme yaratacağına ve milyonlarca kişiye yeni iş fırsatlarının kapılarını aralayacağına inanılıyor. Nitekim, Biden'ın&nbsp;vaatleri arasında ülkenin otomobil endüstrisinde 1 milyon yeni iş yaratılması, EV'lerin kullanımını yaygınlaştırmak için 550 bin yeni şarj istasyonu kurulması ve temiz enerji araştırmalarına yatırım yapılması yer alıyor. 2020 bütçe teklifinde federal EV vergi kredisini sona erdirmeyi teklif eden eski Başkan Trump'ın aksine Biden, EV'ler için 7 bin 500 dolarlık federal vergi kredisini desteklediğini ve yeni teşviklere açık olduğunu dile getiriyor. Bu alanda faaliyet gösteren ve istihdam yaratan şirketler için de %10'luk geçici bir vergi kredisi sağlanacak. &nbsp;</li><li>Çin: Yeşil teknolojilerde öncü olmayı planlayan Pekin hükümeti, elektrikli otomobil endüstrisine uzun süredir bol miktarda sübvansiyon sağlıyor. Bu sübvansiyonlar, küresel satışların yaklaşık %50'sine sahip Çin'in dünyanın en büyük EV pazarı olmasına yardımcı oldu. 2008 krizi sırasında bile Çin, taksi filolarına ve yerel hükümet kurumlarına elektrikli modelleri kullanmaları için araba başına 8 bin 800 dolara kadar teklif verdi. Fakat bu yılın başında Çin Maliye Bakanlığı, EV'lere yönelik sübvansiyonları %20 oranında düşürdü. Haziran 2019'da üretimin artık hükümet desteğine gerek olmayacak kadar ucuza geldiğini iddia ederek sübvansiyonları geri çekmeye başlayan hükümet, aslında sübvasiyonları 2020'ye kadar tamamen kaldırmayı planlıyordu. Pandeminin ilk aylarında EV satışlarının %77’ye kadar düşmesi sonucunda ise sübvansiyon desteği 2022'ye kadar uzatıldı. &nbsp;</li><li>Avrupa: Avrupa Birliği, “Avrupa Yeşil Anlaşması” çerçevesinde 2030 yılına kadar karbon emisyonlarını en az %55 azaltmayı ve 2050'ye kadar kıtayı iklim nötr hâle getirmeyi amaçlıyor. 2025 yılına kadar 1 milyon halka açık şarj noktasına sahip olmayı planlayan birliğin bu hedefi, yaklaşık 6 milyar dolarlık bir yatırım anlamına geliyor. 2030'a kadar 30 milyon EV ve 80 bin sıfır emisyonlu tırın yollarda olması da hedefler&nbsp;arasında <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMTVlOTE1MzcxNTc2MDAwNjdlYmVlMiZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5ibG9vbWJlcmcuY29tJTI1MkZuZXdzJTI1MkZhcnRpY2xlcyUyNTJGMjAyMC0xMi0wMyUyNTJGZXUtYWltcy10by1oYXZlLTMwLW1pbGxpb24tZWxlY3RyaWMtY2Fycy1vbi10aGUtcm9hZC1ieS0yMDMw""">yer alıyor</a>. Avrupa ülkeleri, son bir yılda karbondioksit emisyonunu azaltmaya yönelik sıkı adımlar atarken devlet teşvikleri konusunda da oldukça bonkör davrandı. Birleşik Krallık 2030'dan itibaren benzinli ve dizel otomobillerin satışının yapılmayacağını açıklarken şarj altyapısı, elektrikli araç geliştirme ve üretimi için yaklaşık 2,4 milyar sterlin sübvansiyon ve destek duyurdu. EV'lere tamamen geçiş için 2040 hedefini koyan Fransa, 8 milyar avroluk bir destek paketi açıklayarak EV satın almak isteyenlere 13 bin avroya varan indirimler sunmaya başladı. 2021-2024 yılları arasında kullanılmak üzere 1,8 milyar avroluk bir fon ayıran Almanya ise tüketicilerin şarj endişelerini gidermek için 2023’e kadar ülke genelindeki şarj istasyonu sayısının 50 bine çıkarılacağını duyurdu. Bu doğrultuda, evde şarj istasyonu kuran kişilere 900 avro teşvik verilecek. Öte yandan, elektrikli araç satışlarının benzinli, dizel ve hibrit modelleri geçtiği ilk ülke olan Norveç'teki hükümet politikaları tüm ülkeler için örnek teşkil ediyor. 2025 yılına kadar içten yanmalı motorlu araç satışlarını tümüyle yasaklayacağını duyuran ülke, bu dönüşümü desteklemek için EV kullanıcılarını otoyol, feribot ve otopark ücretinin yarısından muaf tutuyor. EV tercih eden şirketler ise araç vergisinde %40 indirimden faydalanıyor.</li></ul>

Hükümetler ve uluslararası organizasyonlar, elektrikli araç üretiminin ve kullanımının artması için sektöre yönelik teşvikler ve projeler hazırlıyor.

Elektrikli araçlara yeşil ışık

İskoçya merkezli enerji şirketi SSE, Kuzey Denizi üzerine kurulacak ve toplamda 3,6 gigawatt (GW) enerji üretme kapasitesine sahip olacak “Dogger Bank Rüzgâr Çiftliği” için Norveç merkezli enerji şirketi Equinor ile finansal anlaşma imzaladı. Equinor'un yaklaşık 6 milyar sterlin yatırım yaptığı proje, dünyanın en büyük offshore rüzgâr çiftliği olacak ve her iki şirketin de iklim hedeflerine ulaşmasına yardımcı <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmYzM5MzFmYmRiZWMzMDAwN2JmMTkzZCZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5jbmJjLmNvbSUyNTJGMjAyMCUyNTJGMTElMjUyRjI2JTI1MkZ3b3JsZHMtbGFyZ2VzdC1vZmZzaG9yZS13aW5kLWZhcm0tc2VhbHMtOC1iaWxsaW9uLWZpbmFuY2luZy1kZWFsLmh0bWw=""">olacak</a>.<ul><li>Detaylar: 2026'da bitirilmesi beklenen proje; Dogger Bank A, Bank B ve Bank C şeklinde 3 aşamada tamamlanacak. SSE, şimdiden yüzlerce istihdam yaratan projenin ilk iki aşamasında toplam yatırımın yaklaşık 6 milyar sterlin olacağını ve Bank C için 2021 sonunda finansal planın belirleneceğini bildirdi. Birleşik Krallık'ın doğu kıyısında konumlanan proje, ülke talebinin %5'ini veya 6 milyon evin yıllık enerji ihtiyacını karşılamaya yetecek kadar yenilenebilir elektrik üretecek. &nbsp;</li><li>Neden önemli? Geçen ay Birleşik Krallık Başbakanı Boris Johnson, ülkenin “düşük maliyetli temiz enerji üretiminde dünya lideri” olmasını istediğini söylemişti. Mevcut offshore rüzgâr kapasitesini 2030 yılına kadar dört katına çıkarmayı planlayan Birleşik Kallık hükümeti, bu haftanın başlarında bir sonraki sübvansiyon ihalesinde destek almaya uygun yenilenebilir enerji projelerinin kapasitesini ikiye katlayacağını <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmYzM5MzFmYmRiZWMzMDAwN2JmMTkzZCZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRmluLnJldXRlcnMuY29tJTI1MkZhcnRpY2xlJTI1MkZ1ay1zc2UtZXF1aW5vci13aW5kZmFybSUyNTJGc3NlLWVxdWlub3ItdG8taW52ZXN0LTgtYmlsbGlvbi1pbi1icml0YWlucy1kb2dnZXItYmFuay1naWFudC13aW5kLXByb2plY3QtaWRVS0tCTjI4NjBYQQ==""">duyurdu.</a> Projenin bu hedef için önemli bir yol olmasının yanı sıra Equinor, 2050 yılına kadar net sıfır sera gazı yaymayı hedeflediğini açıklarken SSE ise önümüzdeki 5 yıl içinde düşük karbonlu projelere 7,5 milyar sterlin yatırım yapmayı planladığını bildirdi.</li></ul>

 Equinor, dünyanın en büyük offshore rüzgar çiftliği için yaklaşık 6 milyar sterlin yatırım yaptı.

Dünyanın en büyük rüzgâr çiftliği

Kamu otoriteleri ve hükümetler, Covid-19 krizinin yarattığı politik, ekonomik ve sosyal problemlerle mücadele etmek için mart ayından itibaren art arda teşvik ve kriz paketleri açıklamaya başladı. Açıklanan paketlerin büyüklüklerinin ülkelerin mali ve parasal güçlerine göre değişmesi ise krizin her ülkede farklı sonuçlar doğurmasına, zengin ile yoksul ülkeler arasındaki uçurumun derinleşmesine neden oldu. Sağlık alanında harcamalarını artıran zengin ülkeler, geliştirme aşamasındaki aşılara yatırım yaparak ilk aşıları tekeline alırken yoksul ülkelerin ise aşıya erişebilmek için uluslararası kuruluşların ve zengin ülkelerin desteğine ihtiyacı olacak.<ul><li>Aşı adaletsizliği: Halkın Aşı İttifakı (The People’s Vaccine Alliance) tarafından yapılan açıklamaya göre dar gelirli 70 ülkede bu yıl sadece 10 kişiden 1'i aşılanabilecek. Buna karşılık dünya nüfusunun %14'ünü oluşturan yüksek gelirli ülkelerin, aşıların %53'ünü satın alması nedeniyle 2021'in sonuna kadar tüm popülasyonlarını yaklaşık üç kez aşılayabilecek kadar dozları <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmZjFiYjczOGYxM2NlMDAwNjdmNmM1YSZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy51bmFpZHMub3JnJTI1MkZlbiUyNTJGcmVzb3VyY2VzJTI1MkZwcmVzc2NlbnRyZSUyNTJGZmVhdHVyZXN0b3JpZXMlMjUyRjIwMjAlMjUyRmRlY2VtYmVyJTI1MkYyMDIwMTIwOV93ZS1tdXN0LWhhdmUtYS1wZW9wbGVzLXZhY2NpbmU="">olacak.</a> Küresel Kalkınma Merkezi (Center for Global Development), aşı talebinin 2022 sonrasında arzı aşacağını ve tüm dünyayı aşılamak için gereken doz miktarının 2023'e kadar elde edilemeyeceğini tahmin ediyor. Zengin ülkelerin gereğinden fazla aşı dozuna sahip olması aşı temininin eşit bir şekilde sağlanması konusundaki en büyük engel. Aşı fiyatlarının yüksek olması ise düşük ve orta gelirli ülkelerin aşıya erişimini daha da zorlaştırıyor. &nbsp;</li><li>Aşı alışverişi: Bloomberg'e göre bugüne kadar dünyada toplam 8,25 milyar doz için anlaşma yapıldı. Eğer eşit olarak dağıtılırsa bu rakam, dünya nüfusunun yarısından fazlasını aşılamak için <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmZjFiYjczOGYxM2NlMDAwNjdmNmM1YSZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5ibG9vbWJlcmcuY29tJTI1MkZncmFwaGljcyUyNTJGY292aWQtdmFjY2luZS10cmFja2VyLWdsb2JhbC1kaXN0cmlidXRpb24lMjUyRiUyNTIzZHZ6LXNlY3Rpb24tcHVyY2hhc2luZw=="">yeterli</a> ancak yüksek gelirli ülkelerin çoğunun aşıların araştırma ve geliştirme süreçlerine büyük miktarlarda kamu fonu yatırımı yapması nedeniyle ilk aşıların hepsi bu ülkelere gönderilecek. Örnek vermek gerekirse Moderna, 2020'de ürettiği 20 milyon dozun hepsinin aşının gelişimini finanse etmeye yardımcı olan ABD'ye gideceğini <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmZjFiYjczOGYxM2NlMDAwNjdmNmM1YSZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5heGlvcy5jb20lMjUyRmhvdy1sb25nLWNvdW50cmllcy13aWxsLXdhaXQtZm9yLWNvdmlkLXZhY2NpbmUtYzMxMDZhYWYtNmNhOC00YzdmLWFmODktYWM5YjM0N2IyNWE2Lmh0bWw="">açıkladı.</a> 2021'in sonuna kadar 1,3 milyar doz&nbsp;üretmeyi hedefleyen&nbsp;Pfizer'ın aşılarının 1,1 milyar dozu ABD, Avrupa Birliği (AB), Birleşik Krallık, Kanada ve Japonya'ya gönderilecek.&nbsp;Kanada, nüfusunu aşılamak için bir çok şirketle anlaşma yaparak gerekenin üç katından fazla aşı satın alırken&nbsp;AB de yaklaşık 450 milyon nüfuslu üye ülkeleri için 2 milyar doz aşı anlaşması yaptı. &nbsp;</li><li>Paylaşmak: Aşının adilce dağıtılması için Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) meşale taşıyıcısı olarak öne çıkıyor. Geçen aylarda Uluslararası Aşı İttifakı (GAVI) ile Covid-19 Aşıları Küresel Erişim Programı (COVAX) adını verdiği bir aşı paylaştırma projesi başlatan örgüt, aşı satın alan zengin ülkelerin yoksul ülkelere finansman sağlamasını amaçlıyor. Bugüne kadar 190 ülkenin dahil olduğu program; 2021 sonuna dek çoğu Afrika, Asya ve Latin Amerika'da bulunan orta ve düşük gelirli 92 ülkeye şu ana kadar bağışlanan 1,3 milyar dozu ulaştırarak dünya nüfusunun %20'sinin aşılanmasını sağlamayı hedefliyor. Ülkelerin yanı sıra Bill ve Melinda Gates Vakfı gibi özel bağışçılar da programa katkıda bulunuyor. Dünya Bankası ve diğer uluslararası mali kurumlar ise yoksul ülkelere COVAX üzerinden aşı almaları için düşük faizli krediler teklif ediyor. Öte yandan; Dünya Ekonomik Forumu'na göre tüm dünyada eşit bir şekilde aşı dağıtılması, en büyük 10 ekonominin 460 milyar dolardan fazla kazanç sağlaması anlamına geliyor. Düşük ve orta gelirli ülkelerin aşılara erişiminin olmamasının küresel ekonomiyi olumsuz etkileyeceğini savunan kurum, aşı temini konusundaki eşitsizliklerin "onlarca yıllık ekonomik ilerlemeyi" riske atabileceğini <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTVmZjFiYjczOGYxM2NlMDAwNjdmNmM1YSZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy53ZWZvcnVtLm9yZyUyNTJGYWdlbmRhJTI1MkYyMDIwJTI1MkYxMiUyNTJGd2hvLWNvdmlkLXZhY2NpbmVzLWVxdWl0YWJsZS1hY2Nlc3MlMjUyRg=="">belirtti.</a></li></ul>

Zengin ülkelerin gereğinden fazla aşı temin etmesi, yoksul ülkelerin aşıya erişim sıkıntısı yaşamasına neden oluyor. 

 Yeni bir eşitsizlik: Aşı yoksulluğu

Geçtiğimiz yılın sonlarına doğru Türkiye'nin ekonomi politikalarına yön veren makamlara yapılan atamalar, alınan sıkılaştırma tedbirleri, iletişim ve şeffaflık konularına dair verilen sözler sayesinde ülke ekonomisinde birtakım toparlanmalar görülmeye başlanmış ve istikrarlı bir yola doğru ilerleyen bir ekonominin beklentileri oluşturulmuştu. 2021'in ilk ayında ekonomiye dair alınan kararlar, açıklanan göstergeler ve atılan adımlara dair görüşler, bu yılın Türkiye ekonomisi için kritik bir yıl olacağını doğruluyor.<ul><li>Bütçe açığı: Hazine ve Maliye Bakanı Lütfi Elvan, geçtiğimiz günlerde Twitter'da yaptığı bir <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMTFhNzZiMzcxNTc2MDAwNjcyNDc1NiZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnR3aXR0ZXIuY29tJTI1MkZsdXRmaWVsdmFuJTI1MkZzdGF0dXMlMjUyRjEzNTEwNDMyMTY1Mjc3OTQxNzc="">paylaşımda</a> "2020 yılı bütçe açığımız, hedeflenen 239,2 milyar liranın altında 172,7 milyar lira olarak gerçekleşti ve 66,5 milyar lira tasarruf sağladık," ifadelerini kullandı. 2020 bütçesinde bütçe açığı hedefi 139 milyar lira olarak belirtilmiş ve Eylül 2020'de açıklanan Yeni Ekonomi Planı ile bu hedef 239 milyar seviyesine yükseltilmişti. Bu durumda, bütçe açığı ilk hedeflenen seviyenin 33 milyar lira üzerinde gerçekleşti. Öte yandan, enflasyonla mücadele politikalarıyla uyumlu kamu maliyesi politikalarına devam edeceklerini belirten Elvan, 2021 yılı bütçe açığının %3,5 olarak hedeflendiğini kaydetti. &nbsp;</li><li>Eleştiriler: Bakan Elvan'ın açıklamaları bazı ekonomistlerin eleştirilerine <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMTFhNzZiMzcxNTc2MDAwNjcyNDc1NiZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5kdy5jb20lMjUyRnRyJTI1MkZlbHZhbiUyNTI1QzQlMjUyNUIxbi1iJTI1MjVDMyUyNTI1QkN0JTI1MjVDMyUyNTI1QTdlLWElMjUyNUMzJTI1MjVBNyUyNTI1QzQlMjUyNUIxJTI1MjVDNCUyNTI1OUYlMjUyNUM0JTI1MjVCMS1hJTI1MjVDMyUyNTI1QTclMjUyNUM0JTI1MjVCMWtsYW1hbGFyJTI1MjVDNCUyNTI1QjFuYS1la29ub21pc3RsZXJkZW4tdGVwa2klMjUyRmEtNTYyNjExNzc="">neden oldu</a>. Uğur Gürses, Elvan'ın açıklamaları hakkında “Bu nasıl bir çarpıtma? Ayrıca 10 milyon işsiz ve iş başında olmayan kişi varken bütçe açığı tahmininin altında kalmakla övünülecek bir durumda değiliz,” derken Cüneyt Akman, "Maliye bakanımız sorumlu olduğu bütçe hedefini bir 100 milyarcık şaşırmış. E, olur o kadarcık hesap hatası," ifadelerini kullandı. Gelecek Partisi Genel Başkanı Ahmet Davutoğlu ise “Lütfü Bey benim başbakan yardımcım olarak bu rakamları önüme getirseydi iki şey söylerdim. Bir, eski bakanın yaptığı gibi rakamlarla oynama. İki, beni Merkez Bankası döviz açığını 2 yıl fark etmeyen cumhurbaşkanı zannetme. Bu verdiğin rakam doğru değil halkı yanıltma,” <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMTFhNzZiMzcxNTc2MDAwNjcyNDc1NiZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRm1lZHlhbm90dS5jb20lMjUyRmFobWV0LWRhdnV0b2dsdS1sdXRmdS1lbHZhbi1hY2lrbGFtYXNpeWxhLWd1bmRlbS15YXJhdHRpJTI1MkY="">yorumunda bulundu</a>. &nbsp;</li><li>Faiz kararı: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), 2021’nin ilk Para Politikası Kurulu (PPK) toplantısını 21 Ocak’ta gerçekleştirdi. Politika faizini piyasanın beklentileri doğrultusunda %17'de sabit tutan TCMB, karar metninde sıkı duruşun uzun müddet sürdürülmesine karar verildiğini ve gerekirse ilave sıkılaştırma yapılabileceğini belirtti. Bazı ekonomistler, karar hakkında TCMB’nin kendisine faiz artırımı bakımından alan açtığını; böylece erken ve aceleci bir gevşeme döngüsüne girilmesine dair endişeleri gidererek kredibilitesini onarma sürecine devam ettiğini <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMTFhNzZiMzcxNTc2MDAwNjcyNDc1NiZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5kdW55YS5jb20lMjUyRmZpbmFucyUyNTJGaGFiZXJsZXIlMjUyRnBpeWFzYWxhci10Y21ibmluLWZhaXota2FyYXJpLXZlLW1lc2FqbGFyaW5pLW5hc2lsLXlvcnVtbGFkaS1oYWJlcmktNjA3ODc1"">düşünüyorlar</a>. &nbsp;</li><li>Öte yandan: Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 22 Ocak'taki bir konuşmasında "Yüksek faize kesinlikle karşıyım" <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMTFhNzZiMzcxNTc2MDAwNjcyNDc1NiZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5kdW55YS5jb20lMjUyRmd1bmRlbSUyNTJGY3VtaHVyYmFza2FuaS1lcmRvZ2FuLXl1a3Nlay1mYWl6ZS1rZXNpbmxpa2xlLWthcnNpeWltLWhhYmVyaS02MDgwODE="">ifadesini kullandı</a>. Uzun zamandır “Faiz sebep, enflasyon neticedir” söylemiyle düşük faizin yatırımları destekleyerek istihdamı, üretimi ve ihracatı artıracağına yönelik açıklamalarda bulunan Erdoğan, yaptığı konuşmada ABD ve Avrupa gibi bölgeleri örnek vererek faizlerin düşmesi gerektiğinin altını çizdi. &nbsp;</li><li>Yazarın yorumu: ABD ve Avrupa gibi bölgeler, düşük enflasyonla mücadele ettikleri için genişlemeci para politikaları izleyerek ve faizleri düşük tutarak enflasyonu yükseltmeye çalışıyorlar. Yıllardır yüksek enflasyonla mücadele eden Türkiye'nin durumunda ise pandemi döneminde yürürlüğe konan ve kredi genişlemesine yol açarak enflasyon üzerinde yukarı yönlü baskı yaratan önlemler de göz önüne alınınca sıkılaştırma politikaları izlenmesi gerektiği görülüyor. &nbsp;</li><li>2021 öngörüleri: Uluslararası Para Fonu (IMF), Türkiye ekonomisine dair yaptığı bir <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMTFhNzZiMzcxNTc2MDAwNjcyNDc1NiZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5pbWYub3JnJTI1MkZlbiUyNTJGTmV3cyUyNTJGQXJ0aWNsZXMlMjUyRjIwMjElMjUyRjAxJTI1MkYyNSUyNTJGbWNzMDEyNTIxLXR1cmtleS1zdGFmZi1jb25jbHVkaW5nLXN0YXRlbWVudC1vZi10aGUtMjAyMS1hcnRpY2xlLWl2LW1pc3Npb24="">açıklamada</a> pandemi başında alınan önlemlerin kredi büyümesini hızlandırdığını, bu nedenle enflasyonun hedeflenin üzerinde kaldığını, hızlı para ve kredi büyümesinden uzaklaşan son politika dönüşümünün ülkenin toparlanmasına katkı sağladığını vurguladı. Ayrıca, Türkiye ekonomisinin bu yıl kaydedeceği büyümeyi ekim ayında %5 olarak öngören IMF, tahminini bu ay güncelleyerek %6'ya yükseltti. &nbsp;Bazı ekonomistler, söz konusu beklentinin yukarı çekilmesinin son zamanlarda Türk lirası cinsinden varlıklara yönelik artan ilginin devam etmesini desteklemesini ve ekonomiye olumlu etki yapmasını <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMTFhNzZiMzcxNTc2MDAwNjcyNDc1NiZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5hYS5jb20udHIlMjUyRnRyJTI1MkZla29ub21pJTI1MkZla29ub21pc3RsZXItaW1mbmluLXR1cmtpeWUtcmFwb3J1bnVuLWVrb25vbWl5ZS1vbHVtbHUtZXRraS15YXBtYXNpbmktYmVrbGl5b3IlMjUyRjIxMjMyNDg="">bekliyor</a>. Diğer yandan, geçtiğimiz yıl haziran ayında yaptığı açıklamada Türkiye'nin 2021'de %5 büyümesini beklediğini belirten Dünya Bankası, bu ay başında büyüme beklentisini %4,5’e indirdi. ABD merkezli yatırım bankası Goldman Sachs da 3 aylık dolar/lira kuru beklentisini 7,50’den 7’ye, yıl sonu beklentisini 8'den 7,50 lira seviyesine düşürürken “Türk lirasındaki değer kazancı trendinin Merkez Bankası'nın döviz rezervlerini yeniden inşa etme çabasıyla sınırlanabileceğine" dair bir <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMTFhNzZiMzcxNTc2MDAwNjcyNDc1NiZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5yZXV0ZXJzLmNvbSUyNTJGYXJ0aWNsZSUyNTJGdXMtZm9yZXgtdHVya2V5LWdvbGRtYW4tc2FjaHMtaWRVU0tCTjI5VDBDVg=="">uyarıda bulundu</a>. Erdoğan'ın yeni bir piyasa dostu dönem vadettiği ve yeni bir merkez bankası başkanı atadığı kasım ayından bu yana Türkiye’ye 15 milyar doların üzerinde portföy girişi gerçekleştiğini belirten Reuters analistleri, yabancı yatırımcıların Türkiye’ye döndüğünü <a target="_blank" rel="noopener noreferrer" href="https://link.apostonews.com/click?uri=aHR0cHM6Ly9saW5rLmFwb3N0b25ld3MuY29tL2NsaWNrP3N0b3J5PTYwMTFhNzZiMzcxNTc2MDAwNjcyNDc1NiZ1c2VyPTVmNmY0ZjU0ZTAwMTZmMDAwODdlZjI5ZSZhdXRob3I9NWY3MDNlMDJlMDAxNmYwMDA4N2YyMjM1JnVybD1odHRwcyUyNTNBJTI1MkYlMjUyRnd3dy5yZXV0ZXJzLmNvbSUyNTJGYXJ0aWNsZSUyNTJGdHVya2V5LW1hcmtldHMtZm9yZWlnbmVycy1pZFVTTDFOMkpYMFNI"">belirtiyor</a>.</li></ul>

Hacer Sert

Türkiye'de genç işsizliği sorunu