Havacılık sektörü için son çağrı

İllüstrasyon: Ayşe Ezgi Yıldız

Rota belirlemek, bilet almak, bavul hazırlama telaşı, uçağı kaçırmamak için evden gerekenden erken çıkmak, havaalanında saatlerce uçuş saatini beklemek ve hatta yeni yol arkadaşları edinmek… Tüm bunlar bize uzun zamandır deneyimlemekten mahrum kaldığımız bir hazzı hatırlatıyor. Üstelik, yeniden seyahat planları yapacağımız günler pek de yakın görünmüyor. Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği (IATA), 2020 yılında yolcu sayısında 2019’a kıyasla %66 gibi oldukça büyük bir kayıp yaşandığını; ileriye dönük rezervasyonların da aralık sonundan bu yana keskin bir şekilde düşüşte olduğunu açıkladı. Nitekim seyahat kısıtlamaları, uçuş yasakları ve karantina önlemlerine bir de sağlık endişesi nedeniyle havalimanlarının kalabalığından kaçınmak isteyenlerin alternatif ulaşım araçlarına yönelmesi eklenince Covid-19 salgınının en fazla etkilediği sektörlerden biri hava yolu taşımacılığı oldu.

• Sektörel bakış: Bilet alınan internet sitesi, havalimanlarında fahiş fiyatlara su satan market, taksi şoförleri, esnaflar, tur rehberleri, otelciler, restoran işletmecileri gibi birçok paydaşı bulunan turizm endüstrisi yaklaşık 300 milyon kişiyi istihdam ediyor. Dünya Seyahat ve Turizm Konseyi (WTTC), Covid-19 salgınıyla ilişkili seyahat kısıtlamaları nedeniyle 2020'de dünya genelinde 174 milyon kişinin işini kaybettiğini veya başka bir şekilde olumsuz etkilendiğini tahmin ediyor. Ülkeler, yerli turizmi canlandırmak için çeşitli adımlar atmış olsalar da uluslararası seyahatler ciddi ölçüde azaldı; hatta durma noktasına geldi. Birleşmiş Milletler'in temmuz ayında yayımladığı bir rapor, 1,7 trilyon dolarlık turizm endüstrisinin yıllık %80'e varan bir kayıp yaşadığını öngörüyor.
   
• Kayıp yıl: Bu konjonktürde en büyük zararı gören şirketlerin başında hava yolu şirketleri geliyor. Bugüne kadar stratejilerini hizmet kalitesini artırma, farklılaşma ve odaklanma üzerine kurgulayan havacılık sektörü, pandemi sürecinde rekabet avantajı elde etmeye değil hayatta kalmaya odaklanmaya başladı. Seyahat sektörüne dair araştırmalar yapan Cirium'un verilerine göre 2020'de 48 ticari hava yolu operasyonlarını tamamen durdurup iflas ettiğini açıkladı. Avrupa'nın en büyük düşük maliyetli hava yollarından biri olan Norwegian Air Shuttle, Kasım 2020'de iflas koruması istedi. Birleşik Krallık merkezli düşük maliyetli hava yolu FlyBe, Virgin Australia ve Avianca da dâhil olmak üzere düzinelerce küçük hava yolu şirketi Covid-19 şartlarıyla mücadele edemedi. Maliyet kesintisi planlarının bir parçası olarak bazı uçakları hizmet dışı bırakmak ve istihdamı azaltmak gibi adımlar öne çıktı. Öte yandan, sadece hava yolu şirketleri değil havalimanı işletmeleri de iflasın eşiğine geldi. 2020'de havalimanlarının yaklaşık 112 milyar dolar gelir kaybettiğini tahmin eden Uluslararası Havalimanları Konseyi (ACI), Avrupa’da 193 havalimanı işletmesinin iflas edebileceği uyarısında bulundu.
   
• Alçalıyoruz: Havacılık sektörünün kayıp yılının finansal sonuçlarının açıklandığı şirket sunumlarında tek bir ortak yön vardı: Umut. 2021'e yeni koronavirüs mutasyonları haberleriyle başlayan hava yolu şirketleri, seyahat kısıtlamalarının devam etmesi nedeniyle yılın geri kalanının zor olacağını tahmin ederken sektörün ayağa kalkması için 2021 sonu veya 2022 ortası gibi öngörüler paylaşmaya başladı. Hâlihazırda hava yolu şirketlerinin yaz dönemi için “rezervasyonunuz yapıldı” bildirimi gönderdiği kişi sayısı Şubat 2019’daki seviyelerin %78 altında seyrediyor. IATA, hava yolu sektörünün nakit yakma tahminini 48 milyar dolardan 75 ila 90 milyar dolar seviyesine çıkardı ve şirketlerin 2022’ye kadar nakit akışının pozitif bölgeye geçmesini beklemediğini açıkladı.
   
• Destekler: Son bir yılda birçok hava yolu şirketi, hükümetlere destek çağrısında bulunurken bazen tam destek bazen de ret cevabı aldı. ABD Hazine Bakanlığı, CARES yasası kapsamında havacılık endüstrisi çalışanlarını tazmin etmek ve işten çıkarılmalarını önlemek adına sektöre yaklaşık 77 milyar dolar kaynak aktardı. Almanya'da hükümet, Lufthansa’nın iflasını önlemek için 9 milyar avro karşılığında şirketin %20'sine ortak oldu. Salgın nedeniyle iflasın eşiğine gelen Air France-KLM'ye Fransa hükümeti 7 milyar avro destek kredisi vereceğini açıklarken Hollanda da destek miktarının 2 ile 4 milyar avro arasında olacağını duyurdu. Türkiye'ye gelecek olursak, İstanbul Havalimanı'ndaki işletmelerden 2020 yılında kira alınmadığı gibi 2021-2022 dönemine ait kira bedellerinin de iki yıl boyunca %50 indirimli uygulanacağı ve bu kiraların da erteleneceği açıklandı. Fakat tüm bunlara rağmen havacılık endüstrisi, desteklerin yetersiz olduğunu düşünüyor. IATA Genel Direktörü Alexandre de Juniac, hava yolu şirketlerinin pandeminin neden olduğu krizi atlatmak için “zaten verilmiş olan 170 milyar dolara ek olarak” 70-80 milyar dolarlık hükümet desteğine daha ihtiyacı olduğunu söyledi.
   
• Aşı pasaportu: Devlet desteklerinin yanı sıra aşı kampanyalarının hızlandırılması ve seyahat kısıtlamalarının kaldırılması da hava yolu şirketlerin hayata tutunması için büyük önem taşıyor. Hâlihazırda kısıtlamasız karşılıklı seyahat imkânı çok az ülke arasında bulunuyor. Ayrıca ticari uçuşlara izin veren ülkelerin çoğunda yolcuların varış yaptıkları ülkede bir karantina dönemi geçirmesi ve uçağa binmeden önce de negatif test sonucu belgelemesi bekleniyor. IATA, geçtiğimiz hafta yolcuların aşı olduklarına veya test edildiklerine dair gerekli bilgileri hava yollarına ve hükümetlere sağlamak için geliştirilen dijital seyahat kartlarının mart ayında kullanılmaya başlanacağını duyurdu. İlk olarak Singapore Airlines tarafından kullanılmaya başlayan dijital seyahat kartı, şu anda Etihad, Emirates, Qatar Airways ve Air New Zealand tarafından da deneme sürecine tabi tutuluyor. Öte yandan, birçok ülke kendi aşı pasaportunu geliştirmek konusunda çalışmalar yürütüyor. Danimarka, önümüzdeki üç-dört ay içinde vatandaşların aşı olduklarını göstermelerine izin verecek bir dijital pasaport çıkaracağını açıkladı. Avrupa Birliği de aşı olanların serbestçe seyahat etmesini sağlayabilecek "aşı sertifikasının” yaza kadar geliştirilmesini ve üye ülkelerin sağlık ve sınır sistemlerine entegre edilmesini hedefliyor. Aşı pasaportlarına karşı şüpheci bir yaklaşım sergileyen Dünya Sağlık Örgütü, Birleşmiş Milletler, sivil toplum kuruluşu temsilcileri ve uzmanlar ise aşı olanların seyahat kısıtlamalarından muaf tutulmaması gerektiğini ve hukuki, bilimsel, etik ve teknolojik hususlara dair endişeleri olduğunu dile getiriyor.