Denetim devri

Bugünlerde teknoloji sektörü ve hükümetlerin arası daha önce hiç olmadığı kadar gergin. Facebook, Google, Apple ve Amazon gibi şirketlerin toplum ve ekonomi üzerinde giderek artan etkisini kontrol altına almak isteyen hükümetler, çeşitli denetim ve gözetim mekanizmaları oluşturuyor. Politikacıların temel endişeleri arasında vergilendirme, tekelleşme, agresif fiyatlandırma, sosyal medya platformlarındaki nefret söylemi ve yanlış bilgi dolaşımı gibi konular yer alıyor. Peki, tüm bunları önlemek için hangi ülkeler nasıl önlemler alıyor? Gelecekte uluslararası düzenlemeler ortaya çıkabilir mi?

• ABD: “Modern interneti oluşturan yasa” olarak nitelenen 1996 tarihli Telekomünikasyon Yasası’nın bir parçası olan 230'uncu kısım (Section 230), sosyal medya şirketlerinin de dâhil olduğu “interaktif bilgisayar hizmeti sağlayıcılarını” platformlarında kullanıcılar tarafından yayımlanan içeriklerin sorumluluğundan muaf tutuyor ve şirketlere yayımlanan içerikleri denetleme ile uygun görmediklerini kaldırma hakkı veriyor. Cumhuriyetçiler, Section 230'nin sosyal medya şirketlerinin muhafazakâr düşünceleri bastırmasına izin verdiğini iddia ediyor. Demokratlar ise söz konusu düzenleme nedeniyle şirketlerin nefret söylemi, yanlış bilgi ve şiddet içeren zararlı gönderileri kaldırma sorumluluğunu almaktan kaçındığını savunuyor. Bu nedenle son dönemde Silikon Vadisi'nin kurumsal ayak izini küçültmek, verilere olan doyumsuz iştahını sınırlamak ve çevrim içi yalanların yayılmasını durdurmak için bir dizi yeni yasa teklifinde bulunuldu. ABD Başkanı Joe Biden, teknoloji şirketlerinin "yanlış olduğunu bildikleri yalanları" yaymalarına yardımcı olduğu için Section 230'nin derhâl iptal edilmesini istedi. Fakat bu yasanın yürürlülükten kaldırılması şirketlerin varlığını tehdit ediyor. Center for Responsive Politics'e göre, büyük teknoloji şirketleri 2020'nin ilk dokuz ayında lobi faaliyetleri için 59 milyon dolardan fazla harcayarak bu tehdidin önüne geçmeye çalıştı.
   
• Avrupa Birliği: Avrupa Komisyonu, geçtiğimiz aralık ayında 45 milyondan fazla kullanıcısı olan dijital platformları ilgilendiren "Dijital Hizmetler Yasası" ve “Dijital Pazarlar Yasası” isimli iki yeni tasarı yayımladı. Sosyal mdya platformlarına denetime açık olma ve yasa dışı içerikleri platformdan kaldırırken nedenini açıklama zorunluluğu getiren tasarılar, e-ticaret sitelerine ise satıcılarının kimliğini doğrulama ve ürün, satıcı sıralaması ve öneri kıstaslarını şeffaf bir şekilde açıklama zorunluğu getiriyor. Ayrıca şirketlerin platformlarında yer alan reklamların hedef kitleleri ve kaynakları hakkında kullanıcılarına daha fazla bilgi vermesi gerekecek. Düzenlemeler yasalaştığı takdirde şirketler, yetkililerle veri paylaşmanın yanı sıra birleşme ve satın alma planlarını da paylaşacak. Tasarılar, kuralları ihlal eden şirketlere yıllık cirolarının %10’u kadar para cezası uygulanmasını öngörüyor.
   
• Türkiye: Kamuoyunda “sosyal medya yasası” olarak bilinen düzenlemeyle Türkiye'de günlük erişimi 1 milyonun üzerinde olan Facebook, Twitter, Instagram, YouTube, TikTok ve diğer bazı yurt dışı merkezli sosyal medya şirketlerine yeni yükümlülükler getirildi. Kanun, şirketlerin reklam içeriklerinden elde ettiği gelirin vergisinin tahsil edilmesini ve şirketlerin Türkiye’ye atayacağı temsilciler aracılığıyla muhataplık sorununu çözmeyi amaçlıyor. Aksi hâlde idari para cezası uygulanması öngörülmesine rağmen bazı şirketler, henüz temsilciliklerini açmadı. Bunun önüne geçmek isteyen kanun, Türkiye'ye temsilci atamayan sosyal ağ sağlayıcılarını para cezasından sonraki aşamada "reklam yasağı" ile karşı karşıya bırakıyor. Kullanıcı bilgilerinin paylaşılması ve zararlı içeriklerin kaldırılması talebine karşı kayıtsız kalan platformlara doğrudan dava açılmasına dair bazı düzenlemeler de yapılıyor.
   
• Küresel düzenlemeler mümkün mü? ABD'de ocak ayı başında yaşanan Kongre baskınından sonra sosyal medya ağlarının eski ABD Başkanı Trump'ın hesaplarını askıya alması, okyanusun öte yakasında karışık tepkilere neden oldu. Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, kararı destekledi; ancak "Bu tür bir karar, Silikon Vadisi CEO'larının keyfine göre değil, kanunlara ve kurallara göre alınmalıdır," sözleriyle kanun yapıcıları göreve çağırmayı da ihmal etmedi. Von der Leyen ayrıca büyük teknoloji şirketlerinin sahip olduğu “siyasi gücü" düzenleyebilmek için küresel standartlar belirlemek amacıyla bir ABD-AB Teknoloji Konseyi kurulmasını önerdi. Öte yandan, ABD Hazine Bakanı Janet Yellen'ın teknoloji şirketlerinin faaliyet gösterdikleri ülkelerde gelirlerinin daha büyük bir kısmını vergi olarak ödemeleri çağrısına Fransa Maliye Bakanı Bruno Le Maire'den destek geldi. Le Maire, pandeminin yol açtığı ekonomik krizden en kârlı çıkanların teknoloji devleri olduğunu belirtirken gelecek aylarda uluslararası bir vergi düzenlemesi yapılması gerektiğini söyledi.