Avrupa ordusu mümkün mü?

Avrupa Birliği’nin kuruluşundan bu yana zaman zaman gündeme gelen "Avrupa ordusu" fikri genelde halının altına süpürülüyor.

Şimdiyse Avrupa ordusu tartışmaları, NATO’nun Afganistan’dan çekilmesi ve ABD’nin Fransa’yı atlatıp Avustralya ve Britanya ile AUKUS paktını kurmasıyla yeniden alevlendi. ABD’nin Afganistan’dan müttefiklerine sormadan çekilmesi AB’nin tek başına yetersizliğini ortaya çıkarmıştı.

AUKUS meselesiyse, Avrupa ordusu fikrinin en hararetli savunucusu olan Fransa'yı "ihanete uğradık" söylemlerine itip onu daha da cesaretlendirdi. Konu, AB ülkelerinin savunma bakanlarının toplanacağı 16 Kasım’daki zirvede de konuşulacak.

Transatlantik ilişkilere eski ABD Başkanı Trump’la verilen arada ciddi çatlaklar oluşmuştu. Trump’ın AB'nin kilit ülkelerine tutumu tepki çekmiş, bu dönemde Avrupa ordusu meselesi çok sık duyulmuştu. Fransa Cumhurbaşkanı Macron, 2019 yılında "NATO’nun beyin ölümü gerçekleşti" derken, AB’yi yönlendiren isim olan Merkel de Avrupa’nın kendi ordusunu kurması gerektiğini dillendirmişti.

Ama Trump devrinin kapanıp Biden’la ABD’nin "dünya liderliğine geri dönme" iddiasının ortaya çıkmasıyla işler -bazı sorunlar devam etse de- değişti.

En büyük engel AB

Ancak Avrupa ordusunun önündeki en büyük engeli AB'nin kendisi oluşturuyor. Olası askerî operasyonlar bir yana, daha küçük ve önemsiz görülen krizlerde bile AB ülkeleri siyasi farklılıklar ve değişen öncelikler nedeniyle bir bütün olarak karar almakta birçok kez zorlandı. Askerî açıdan da bakarsak bu tarz birlikler genişledikçe ortak çıkar tanımları hasar görüyor. Problem çıktığı zaman da hedeflenen politikalar istendiği gibi gitmiyor.

Ceyda Karan: Fikir gerçekçi değil

Bu konuyla ilgili olarak konuştuğum dış politika uzmanı gazeteci Ceyda Karan, Avrupa ordusu fikrinin gerçekçi olmadığı görüşünde. Karan, ülkelerin çıkarları arasındaki farklılıkların NATO içinde daha çabuk dengelendiğini vurgularken "NATO, Avrupa’daki iktidarların ABD şemsiyesi altında değerleri bahane ederek 'mutlu mesut' bir şekilde toplandıkları bir yapı. Böylesine bir yapı içinde ayrıca bir Avrupa ordusunu konumlandırmak kısa vadede pek olası değil'' görüşünü savundu.

Karan’a göre en büyük sorunlardan birisi de para: "Zaten AB ülkeleri NATO’yla ilgili bütçelerini sınırlı tutmaya çalışıyor. Yeterince katkı yapmıyorlar. Trump’la da en büyük problem buydu. Trump "kesenin ağzını açın" dedi ve hatta sözünü dinletti. NATO Genel Sekreteri Stoltenberg de bu soruna vurgu yapıp "Zaten bütçede sıkıntı yaşıyoruz, kaynakları bölmek sıkıntı yaratır." demişti.’’

NATO çerçevesi dışına çıkmaya izin verilmez

ABD’nin Pasifik’e kaymasının getirdiği tartışmaların da Avrupa ordusu tartışmalarını hareketlendirdiği biliniyor. Ancak Ceyda Karan, "dünya jandarması" NATO’nun Çin’e yönelme olsa bile Avrupa’yı merkezlikten çıkarmayacağı görüşünde: "Dünya jandarması NATO’nun en önemli coğrafyası Avrupa. Bütün gücünü oradan alıyor. Çin’e yönelse bile burayı merkez olarak tutar. Bu sebeple NATO çerçevesi dışına çıkılmasına zaten izin vermezler. Buna ne ABD izin verir ne de NATO bürokrasisi. Bu bir hayal.’’

"Ancak özerklik"

Avrupa ordusu fikrinin başını çeken Fransa’nın zamanında NATO’nun askerî kanadında yer almamayı seçtiğini hatırlatan Karan, "o dönemler artık geçti" ifadesini kullandı. Karan, Fransa’daki neoliberal Macron çizgisinin NATO çerçevesinin dışına çıkılmamasının garantisi olduğunu söyledi: "Avrupa ordusu fikri Fransa üzerinden ısıtılıyorsa da yaşanan pürüzler Avrupa ordusu kurulmasına yetmez.’’

Ceyda Karan, son olarak Avrupa’da acil müdahale gücü oluşturulması gibi fikirlerin tartışılabileceğini ancak tartışmaların "stratejik özerklik" konusunu aşamayacağını söyledi. Karan’a göre ABD’nin Çin’e karşı jandarmalığını sıkılaştırmasıysa bu tartışmaları hızlandırabilir.

Neticede, yakın gelecekte gerçekleşmesi mümkün görünmeyen Avrupa ordusu hayali, uzun süre tartışılacak gibi görünüyor.