“Başarılı bir merkez bankası sıkıcı olurdu”

ABD Merkez Bankası (Fed) 75 baz puan ile 1994’ten bu yana en sert faiz artışı kararını verdi. Bu kararla %1,50-1,75 seviyesine yükselen politika faizinin yıl sonuna kadar %3,4’e yükseleceği öngörülüyor.

Ana hedef, enflasyon: Fed Başkanı Jerome Powell’ın da belirttiği üzere; enflasyon, faiz artışı kararının ardındaki en büyük neden. Ülkede enflasyon mayıs ayında %8,6 ile son 40 yılın en yüksek seviyesinde seyrediyor. Karar metninde de %2’lik enflasyon hedefine dönme konusundaki taahhütler vurgulanırken; Fed’in elindeki hazine tahvilleri ve mortgage destekli menkul kıymetleri azaltmaya devam edileceği belirtiliyor. 

Yumuşak iniş tartışmaları: Uzmanlar, Fed’in faiz artışı sinyalleri sonucunda reel ekonomide daralma ve resesyon tehdidiyle karşı karşıya olunduğunu vurguluyor. Önümüzdeki dönemde enflasyonun düşeceğine dair kanıtların henüz gözükmemesi ve buna karşılık Banka’nın şahin duruşunu sürdürecek olması, ülke ekonomisine dair kaygıları artırıyor.  

Para politikasında sıkılaşma küresel ölçeğe yayılıyor

Dünya Bankası, Haziran 2022 Küresel Ekonomik Öngörüler raporunda pandemi ve Rusya-Ukrayna savaşının süregelen düşük büyüme ve yüksek enflasyon tehdidini daha da hızlandırdığı belirtiliyor. Kalıcı bir enflasyonist baskıdan sakınan ülkelerin merkez bankaları bir süredir önlem arayışını zaten sürdürüyordu. Çarşamba akşamı gelen Fed kararı sonrasında da önde gelen merkez bankaları, attıkları somut adımları duyurdu.  

• Avrupa Merkez Bankası (AMB), Fed’in faiz kararının açıklandığı gün gündeminde olmayan bir toplantı düzenleyerek faiz artırım sinyalleri sonucunda artan hükümet borçlanma maliyetlerini düşürmek üzere gerekli adımları atacağını duyurmuştu. 
• İngiltere Merkez Bankası (BoE), politika faizini 25 baz puan artırdı. Birbirini izleyen son 5 toplantıda gelen artışlarla politika faizi %1,25’e yükseldi. 
• İsviçre Merkez Bankası, 15 yılın ardından faiz artışı kararı aldı ve politika faizi 50 baz puan artışla -%0,25’e yükseldi.
• Brezilya Merkez Bankası da 50 baz puan artışla politika faizini %13,25’e çıkardı.
• Para birimi dolara çıpalı olan Hong Kong’da Hong Kong Para Otoritesi, Fed ile aynı oranda faiz artırdı. 

Kararlar, Türkiye ekonomisini nasıl etkileyebilir?

Fed’in faiz artırımı, borç yükünü artırması ve sermaye çıkışlarını tetiklemesi bakımından gelişen piyasaları kötü etkiliyor. Yüksek oranda dolarize edilmiş bankalar için kredi, para birimleri içinse değer kaybı riskini artırıyor. Alınan faiz artışı kararlarının ardından Türkiye’ye dair değerlendirmeler ise belirli noktalara işaret ediyor. 

• Dolar ve enerji fiyatları: Diğer para birimleri karşısında güçlenen dolar, Türkiye için risk teşkil eden noktaların başında geliyor. Her ne kadar karar sonrasında brent petrolün fiyatında %2’ye yaklaşan düşüş görülse de TL, gün içinde değer kaybederek bu avantajı kullanılmaz hâle getiriyor. 
• Sermaye çıkışı: Fed’in şahin duruşunu sürdüreceğine dair mesajlar uzun süredir paylaşılıyordu. Küresel piyasalarda yatırımcıların tercihleri hâlihazırda ABD’ye yönelirken, faiz artırımıyla bu hareketliliğin ivmelenmesi öngörülüyor. Türkiye’de de yabancı doğrudan yatırımlar hız keserken, yurtdışına giden yatırımların oranındaki yükseliş ise bir süredir devam ediyor.
• Borçlanma maliyeti: Dışarıda artan faizlerin, mevcut durumda dâhi yüksek maliyetle fon bulabilen Türkiye’nin borçlanma maliyetlerini daha da yukarı çekmesi bekleniyor. Bu durum, 12 aylık cari açığı son 9 ayın zirvesinde olan Türkiye için önemli bir tehdit.

Sonuç olarak

Enflasyon beklentileri hem küresel hem de ulusal düzeyde artarken, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) politika faizini Aralık 2021’den bu yana %14’te sabit tutuluyor. Enflasyon ve büyüme ikileminde, diğer ülkelerin merkez bankalarının attığı adımlar ile kıyaslandığında TCMB’nin politika tercihleri tartışmaya daha da açık hâle geliyor. 

Para politikalarındaki sıkılaşma adımları gündemi belirlerken; Türkiye, G20 ülkeleri arasında -%34,3 ile en yüksek negatif faize sahip ülke konumunda yer alıyor. Türkiye’yi takip eden İspanya’da ise reel faiz ancak -%8 seviyesinde. Artan negatif faiz, tasarruf sahiplerinin enflasyon karşısında çok daha savunmasız kaldığı ve bir taraftan da kredi kullanımının artırılarak büyüme tercihinin önceliklendirildiği anlamına geliyor.

Alınan son faiz artışı kararları da gösteriyor ki para politikası tartışmaları Türkiye ekonomisi gündeminde bir süre daha belirleyici olacak. Financial Times’tan Martin Sandbu, faiz artışlarını yorumlarken İngiltere Merkez Bankası Eski Başkanı Mervyn King’in 2000 yılındaki konuşmasından şu sözü hatırlatıyor: “Başarılı bir merkez bankası, sıkıcı olurdu”. Türkiye’nin enflasyonla mücadelede ayrışan konumu ise King’i haksız çıkaracak nitelikte.