Başkan adayına suikast: Ekvador'da çetelerin hakimiyeti

Ekvador’da yolsuzluk ve çetelere karşı kampanya yürüten başkan adayı Fernando Villavicencio, bir seçim mitinginde suikasta uğradı. Bir zamanlar Latin Amerika'nın en güvenli ülkelerinden biri olan Ekvador'da, etkilerini artıran uluslararası uyuşturucu kartelleri nedeniyle yolsuzluk ve güvenlik sorunları giderek daha endişe verici hâle gelirken, kolluk güçleri kartellerle çalışan ve siyasetçileri tehdit eden yerel çetelerle mücadele etmeye çalışıyor.

Suikastın ardından mevcut Başkan Guillermo Lasso, ülkede iki ay sürecek olağanüstü hâl ilan etti. 20 Ağustos'ta yapılacak genel seçimlerin ise ertelenmeyeceği bildirildi.

Suikastın sorumluluğunu “Los Lobos” (Kurtlar) adlı bir yerel suç çetesi üstlendi. Ancak polis ve savcılık soruşturmanın sürdüğünü belirtti. Polisin çetelerle bağlantılı olmakla suçladığı ve tamamı Kolombiya vatandaşı olan altı şüpheli ise gözaltında tutulmaya devam ediyor.

Daha önce Villavicencio’yu birçok kez tehdit ettiği ifade edilen “Los Choneros” çetesinin cezaevindeki lideri “Fito” ise, binlerce asker ve polisin katıldığı geniş çaplı bir operasyon ile maksimum güvenlikli bir hapishaneye transfer edildi.

Bir adım sonrası: Seçime ise öldürülen politikacının yerine kendisinin başkan yardımcısı adayı girecek. Construye partisi, 36 yaşındaki çevre aktivisti Andrea Gonzalez’i başkan adayı olarak göstereceğini açıkladı ve bir başkan yardımcısı adayı seçme sürecinde olduğunu ekledi.

Parti, sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada Gonzalez'in Villavicencio'nun “mirasını garanti altına alacağını” ve “milyonlarca Ekvadorlunun bu amaç doğrultusunda kendisine eşlik edeceğini” söyledi.

Ne oldu? Yolsuzlukları ortaya çıkarma konusunda uzun bir geçmişe sahip eski bir gazeteci olan 59 yaşındaki Villavicencio, 9 Ağustos Çarşamba günü Ekvador’un başkenti Quito’da gerçekleştirdiği bir mitingin ardından silahlı saldırıya uğradı.

Villavicencio, öldürülmeden sadece dakikalar önce mitingi “Burada, demokrasinin bedelini yaşamlarımızla ödüyoruz” diyerek tamamlamıştı. Seçimin ilk turuna girecek sekiz aday arasında olan Villavicencio’nun seçimi kazanması beklenmiyordu.

Villacicencio, ülkede suikasta uğrayan ilk siyasetçi değil. Geçen ay da Manta kentinin belediye başkanı, Şubat’ta da Puerto Lopez kentinin belediye başkanı adaylarından biri öldürülmüştü. Ancak bir başkanlık adayının ülkenin başkentinde, kamuya açık bir etkinlikte öldürülmesi, çetelerin şu ana dek düzenlediği en cüretkâr saldırı olarak görülüyor.

Sınırlardan sızan uyuşturucu problemi

Tarihsel olarak Latin Amerika’nın görece güvenli ve istikrarlı ülkelerinden olan Ekvador’da, her 100 bin kişi başına cinayet oranı 2018 ile 2022 arasındaki 4 yıl içinde 4 kattan fazla artarak 26,7’ye yükseldi. Böylece Ekvador, dünyanın en yüksek cinayet oranlarına sahip 20 ülke arasına girerek Meksika ve Kolombiya’yı yakaladı.

BBC’nin haberine göre, 2018’de ağırlıklı olarak gece tek başına yolda yürürken güvende hissettiklerini söyleyen Ekvador halkının güvenlik algısı, geçtiğimiz yıllar içinde polise olan güven ile birlikte yerle bir oldu. Suçtaki artışın temel nedeni ise uyuşturucu ticaretindeki artış ve ülkede nüfuzu giderek artan karteller olarak görülüyor.

Dünyanın en büyük iki kokain üreticisi Kolombiya ve Peru’nun arasında sıkışmış hâldeki ülke, Pasifik Okyanusu’na açılan gelişmiş limanları ve Latin Amerika’nın birçok ülkesinde güç sahibi olan kartellerle mücadele etme konusunda nispeten deneyimsiz güvenlik güçleri nedeniyle kartellerin hedefi oldu.

Ayrıca, Kolombiya uyuşturucu ticaretinin en büyük oyuncuları arasında olan isyancı FARC örgütünün silah bırakması ile bölgede oluşan güç vakumunu uluslararası kartellerin doldurduğu ifade ediliyor.

Ekvador’da, önceden daha küçük suçlarla ilişkilendirilen birçok suç çetesinin bu kartellerle işbirliği kurması ile ülkedeki suç oranları hızlı bir artış gösterdi. Bu ilişkiler ise özellikle ülkedeki hapishanelerde kuruldu. Geçtiğimiz yıllarda; Meksikalı rakip kartellerle bağlantılı çeteler hapishanelerde dehşet verici cinayetler de dahil olmak üzere birçok olaya karıştı. Ülkenin kapasitelerinden çok daha kalabalık cezaevlerinde yüzlerce mahkum öldürüldü.

Suikastın şüphelileri

Suikastı üstlendikleri videoda, kar maskesi takan bir grup şahıs, Los Lobos çetesi adına suçu üstlendi. Los Choneros çetesinden ayrılan bir grubun kurduğu düşünülen çetenin, güçlü Meksikalı suç örgütlerinden Jalisco Yeni Nesil Karteli ile (CJNG) bağlantıları var.

Villavicencio’yu suikasttan bir hafta önce ölümle tehdit eden Los Choneros ise adını ülkenin batısındaki Chone kentinden alıyor. Çetenin bağlantılı olduğu Sinaloa kartelinin eski lideri Joaquin “El Chapo” Guzman, geçtiğimiz yıl Meksika güvenlik güçleri ile yapılan ortak operasyon ile yakalanarak ABD’de cezaevine gönderilmişti.