Bibby Stockholm mülteci politikalarını değiştirecek mi?

Birleşik Krallık’ta Manş Denizi üzerinden gelerek iltica başvurusunda bulunanların bekletilmesi için düzenlenen “Bibby Stockholm” isimli gemiye geçtiğimiz günlerde ilk mülteci grubu yerleştirildi. Dorset bölgesinde demirli gemide 500 kadar mülteci, iltica başvuruları sonuçlanana dek kalacak.

Bu Birleşik Krallık'taki tartışmalı mültecilere yönelik uygulamalardan biri. İnsan hakları savunucuları bu uygulamayı “insanlık dışı” olarak nitelendirirken, hükümet ise uygulamanın güvenli olduğunu ve mültecileri otellerde barındırmaktan daha ucuz olduğunu söylüyor.

Neler oluyor? 

Birleşik Krallık'ta uzun süredir mültecilerilere yönelik politikalar tartışılıyor. Hükümetin, yasa dışı yollarla ülkeye giriş yapan mültecileri, Ruanda'ya gönderme planı da henüz rafa kaldırılmış değil. 

Ruanda planı

Geçtiğimiz yıl büyük tepki toplasa da bu uygulama, Yargıtay ve Yüksek Mahkeme tarafından yasaya uygun bulunmuştu. Ruanda'ya 7 kişiyi taşıyan ilk uçuş ise Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararıyla durdurulmuştu. Bunun üzerine, İçişleri Bakanlığı, Yüksek Mahkeme'de yeni bir dava açmış, mahkeme de 19 Aralık'ta Ruanda uçuşunun yasal olduğuna karar vermişti. Bunun üzerine kararı, insan hakları savunucuları Temyiz Mahkemesine taşımış, mahkeme de Ruanda planının hükümetin uymakla yükümlü olduğu Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne aykırı olduğuna hükmetmişti.

Yeni Ruanda'lar

The Times gazetesi, geçtiğimiz gün yayımladığı haberinde Birleşik Krallık'ta hükümetin, mültecileri "denizaşırı topraklarına gönderme önerilerini" yeniden gündemine aldığını yazdı. Haberde, söz konusu öneriler kapsamında 4 bin mil uzaklıkta Güney Atlantik'teki Ascension Adası'nın, göçmenlere kalıcı bir varış noktası bulunmadan önce götürmeleri için "yeniden incelenen bölgelerden biri" olduğu ifade edildi. 

Haberde hükümetin Gana, Nijerya, Namibya, Fas ve Nijer'in bulunduğu en az 5 ülkeyle görüşmeler yürüttüğü öne sürüldü.

Bir gemi "Bibby Stockholm" 

Bu planların yanında şu anda uygulamaya konan ise "Bibby Stockholm" isimli gemide göçmenlerin bekletilmesi. Üç katlı ve 222 odalı gemi, üç hafta önce limana demirlemişti. Hükümet bu şekilde günde 6 milyon sterlini bulduğu söylenilen otel masraflarını azalacağını vurguluyor. Hükümet, başlangıçta mültecileri üç ila altı ay arasında mavnada tutmayı öngörürken, bu sürenin dokuz aya kadar uzatılabileceği de açıklandı.

Portland'da yaşayanlar ise güvenlik nedeniyle geminin bölgede bulunmasını istemiyor. Bir vatandaş konuya ilişkin "Savaştan kaçan insanlar buraya korku içinde geliyor ve biz de onları kilit altına alıyoruz. Bence bu yüzen hapishane" ifadelerini kullanıyor.

• Neden? Birleşik Krallık Başbakanı Rishi Sunak daha önce yaptığı açıklamada, düzensiz göçmenlerin otellerde konaklamasının vergi mükelleflerine maliyetinin günde yaklaşık 6 milyon sterlini bulduğunu ve bunun sürdürülemez olduğunu bildirmişti. Bununla birlikte, BBC tarafından derlenen verilere göre, 2021'de en az 28 bin 431 mülteci, küçük botlarla Manş Denizi'nden geçti. Sayı, 2020 yılına göre 3 katına çıktı. Hükümet, mülteci sayısındaki bu artışla da baş etmeye çalışıyor. 

Birleşik Krallık'ta mart ayında, mültecilerin ülkeye girişini kısıtlamak, vatandaşlık almalarını ve sığınma başvurusu yapmalarını zorlaştıracak bir yasa tasarısı da parlamentoda görüşülmüş; Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR) ise yasa tasarısının uluslararası hukukun açıkça ihlali olduğunu vurgulamıştı. Tabii "mülteci sorununa" tek çare arayan ülke, Birleşik Krallık değil. 

Diğer ülkeler ne yapıyor? 

Türkiye'nin komşu ülkesi Yunanistan da kaçak geçişlere müsade etmeyen ülkelerden biri. Yunanistan'ın özellikle Türkiye'den botlarla ülkeye geçmeye çalışan göçmenleri geri ittiği haberlerde yer alıyor. Bunun yanında Türkiye'den kara sınırıyla Yunanistan'a geçmeye çalışanlar için de sınırda yoğun bir asker kontrolü yer alıyor. 

İtalya’da hükümet, denizden ulaşan göçmen sayısında önceki yıllara göre gözlenen büyük artış üzerine olağanüstü hâl ilan etti. Geçtiğimiz yıl eylül ayında yapılan seçimlerde hükümetin en büyük vaadi "yasadışı geçişleri durdurmak"tı. Bu kararla birlikte, göçmenlerin geri gönderilmesi işlemlerinin hızlandırılması amaçlandı; ancak muhalefet hükümeti "yetersizlikle" suçladı. 

Göçmen politikalarında anlaşmazlık yaşayan tek ülke İtalya değil. Zira 1 ay önce Hollanda'da hükümet, göçmen politikalarının sıkılaştırılmasına yönelik görüşmelerin ardından istifa etti. Göç meselesinin büyük bir sosyal problem olduğunu belirten eski Başbakan Rutte, "Koalisyondaki politik destek kayboldu. Bu üzücü bir durum ve göz ardı edemeyeceğimiz politik bir gerçeklik" dedi.  

Avrupa Birliği ülkelerinin içişleri bakanlıklarının bir araya geldiği , haziran ayında yapılan toplantıda bloğun göç ve iltica politikasını yenilemek için anlaşmaya varıldığı, bu anlaşmanın da sığınmacıların kabulü ve yeniden yerleştirilmesini toplu olarak yönetmek için yeni kurallar oluşturduğu açıklanmıştı. Yapılan anlaşmaya karşın AB veri koruma şefi, bloğun göç politikasının "siyasi çıkarların rehinesi" hâline geldiğini ve çifte standart uyguladığını söyledi.

Ya şimdi?

Alternatif arayan Avrupa ülkelerinin, Birleşik Krallık'ın yeni uygulamalarını gözlemleyeceği bir gerçek. Mültecilerin bir gemide bekletilmesi sonucu, ülkelerinden kaçan insanların Birleşik Krallık yerine farklı ülkeleri tercih etmeye başlaması hâlinde ise bu uygulama, farklı Avrupa ülkeleri tarafından desteklenebilir. 

Ruanda planının bu ülke veya farklı ülkelerle gerçekleşmesi; yine mülteci sorununa çözüm arayan Avrupa ülkeleri için de "başarılı bir alternatif" sayılabilir. Bunun sonucunda ise bu ülkeler "mülteci konaklama ülkelerine" dönüşebilir. 

"Eşitlik", "hak", "adalet" ve "özgürlük" kavramlarının temel alındığı "insan hakları"nın üretildiği Avrupa'da hükümetlerin bu tavrı ve uygulamaları ayrıca bu konulardaki samimiyetlerini de sorgulatıyor.