Bolivya’da 20 yıllık sol iktidar nasıl sona erdi?

Bolivya büyük siyasi bir değişimin eşiğinde. Pazar günü yapılan seçimlerde iki sağcı aday ikinci tura kaldı. Sol bir hükümetin iktidarı koruduğu Latin Amerika ülkesi için bu 20 yıl sonra bir ilk. Peki sol için bu gerileme nasıl yaşandı?
Bolivya’da 20 yıllık sol iktidar nasıl sona erdi?

Bolivya büyük siyasi bir değişimin eşiğinde. Pazar günü yapılan seçimlerde iki sağcı aday ikinci tura kaldı. Sol bir hükümetin iktidarı koruduğu Latin Amerika ülkesi için bu 20 yıl sonra bir ilk. Sosyalizme Doğru Hareket Partisi (MAS) 2020’de ilk turda seçimleri %55 ile bitirmişti. Bugün ise aynı parti %3’ün biraz üzerinde oy alarak siyaset sahnesinden silinmek üzere. 

  • Peki ama bu gerileme nasıl yaşandı? Solun oyları nereye gitti? Yeraltı zenginlikleri ile gündeme gelen Bolivya’da iktidar değişikliği ne anlama geliyor? 

Bu sorulara yanıt vermeden önce biraz Bolivya’yı tanımak gerekebilir. 

Bir dönüm noktası olarak askerî darbe

Nüfusunun büyük bir çoğunluğu yerli halklardan oluşan Bolivya’da ilk kez 2006 yılında yerli bir Devlet Başkanı seçildi: MAS’ın kurucu lideri Evo Morales. 

Morales, sınıfsal ve kültürel olarak dışlanmış yerli halkların desteğiyle seçimleri kazandı. Latin Amerika’da 2000’li yıllarda seçimle iktidara gelen bir dizi sol hükümet için kullanılan "pembe dalga" içerisinde en radikal reformlardan bazıları bu ülkede yapıldı. Bolivya’nın zenginliklerini elinde bulunduran güçlü oligarşisini dizginleme yönünde adımlar atıldı. 

Söz konusu oligarşinin "ırkçı" niteliği de Bolivya’da son derece belirgin. Nüfusun azınlığı olmasına karşın Bolivya sermayesinden aldıkları pay son derece büyük olan beyazlar, bu oligarşinin temelini oluşturuyor. Morales’in iktidara gelmesiyle birlikte daha önce ikinci sınıf yurttaş olarak ezilen yerli halkların pek çok talebi tanındı. Hatta ülkenin ismine "çokuluslu" ibaresi eklendi ve yerlilerin Quechua ya da Aymara gibi dilleri de resmî dil olarak tanındı.

Fakat Morales ve MAS için her şey 2019 yılındaki ordu destekli darbe ile birlikte değişti. Latin Amerika üzerine çalışan Ertan Erol, Evrensel gazetesindeki yazısında darbe sürecinde ve sonrasında yaşananları şöyle özetliyor:

“2019’da Morales’in üçüncü defa aday olmayı zorlaması ve oylarını azaltarak olsa bile seçilmesi, ülkedeki aşırı sağcı grupların orduyu harekete geçirerek, uluslararası yardım ve tanınmayı da sağlayarak darbe yapmasına zemin hazırladı. Morales’in Meksika’ya kaçabilmesi ve ardından oluşan halk hareketi sayesinde ülkede demokratik düzene dönüş sağlanabildi, gerçekleşen seçimlerde Morales’in kendi önerdiği MAS’ın adayı Luis Arce başkan seçildi.

Seçimlerin hemen ardından ülkeye dönen Morales ile Arce’nin arasının bozulması ise kısa sürmedi. Morales anayasal olarak her ne kadar tartışmalı da olsa seçilmiş ve askeri müdahale ile görevden el çektirilmiş bir başkan olarak Arce’nin başkanlığına ve MAS içerisindeki gücüne karşı üstten bir pozisyon aldı. Kongrede çoğunluğa sahip olan MAS, mevcut ve devrik başkancılar olarak ikiye daha sonra da üçe bölündü.

Bu sırada dış borçlanması sürekli olarak veto edilen hükümet petrol alacak parayı bulamamaya, birçok üründe de kıtlık yaşanmaya başladı. Morales, kendine sadık kitleleri de mobilize ederek mevcut krizi daha da derinleştirirken Arce de, Morales’in seçimlere katılmasını engelleme yoluna gitti.”

Morales’in 'geçersiz oy' kampanyası

MAS içerisinde yaşanan bu bölünme ile birlikte Morales, aday olamadığı seçimleri "yasa dışı" olarak tanımladı ve destekçilerine "geçersiz oy" verme çağrısı yaptı. Toplam 5 milyon kullanılan oydan tam 1 milyon 250 bin oy "geçersiz" sayıldı. Başka bir deyişle seçmenlerin %24’ü Morales’i destekledi. Geçen seçimlerde bu oranın çok daha düşük olduğunu hesaba katarsak eğer (yaklaşık 6 milyon oyda 230 bin) Morales’in yürüttüğü kampanyanın karşılık bulduğunu görüyoruz. 

MAS adayı genç Eski İçişleri Bakanı Eduardo Del Castillo’nun aldığı %3’lük oyun arka planında işte bu kampanya bulunuyor. Yani Bolivyalıların bir bütün olarak solu terk edip sağ ve aşırı sağ partilere oy verdiklerini söylemek yerine, MAS içerisinde yaşanan ayrımların ülkeyi bu sonuca ittiğini söylemek daha doğru olacaktır. 

Neoliberal bir geleceğe doğru 

Morales, geçersiz oy kampanyasının bu seçimlerde zafer kazandığını söyledi. Fakat gerçek şu ki Bolivya seçimlerinin ikinci turu, neoliberal politikalarda büyük ölçüde uzlaşan iki sağcı aday arasında yapılacak. Her halükarda Bolivya oligarşisi güçlenecek. Bu da doğrudan Bolivya’nın lityum, bakır ve doğalgaz gibi değerli yeraltı zenginliklerinin devlet eliyle değil, uzun süredir gözü Bolivya’da olan çok uluslu şirketlerin inisiyatifiyle çıkarılacağı, emperyalizmin hakimiyet alanının genişleyeceği anlamına geliyor. 

Bolivya’nın lityum madenleri teknoloji şirketleri için büyük önem taşıyor. Lityum özellikle elektrikli araç pillerinde kullanılan bir maden ve Bolivya dünyadaki lityum rezervlerinin yaklaşık %20’sine sahip. Cumhurbaşkanlığı seçiminin ikinci turunda yarışacak adaylar ise bu kaynakları yabancılara açma ve IMF politikalarını benimsemeye son derece sıcak bakıyor. Tüm bunlar daha fazla kemer sıkma politikası demek. 

Bu sebeple seçim sonuçları çokuluslu şirketler ve Güney Amerika’nın en yoksul ülkelerinden Bolivya’da yoksullar, emekçiler ve yerli halklar için gelecek pek parlak görünmüyor.

Hikâyeyi paylaşmak için:

Kaydet

Okuma listesine ekle

Paylaş

YAZARLAR

Kavel Alpaslan

Kavel Alpaslan

1995'te İzmir'de doğdu. İzmir Saint Joseph Fransız Lisesi'nden mezun oldu. İstanbul Üniversitesi'nde gazetecilik eğitimi gördü. 2014 yılından beri çeşitli mecralarda yazı ve haberleri yayımlandı.

Spektrum

Spektrum

Her perşembe yerel ve ulusal politikadan en kritik meseleleri ele alarak derinlemesine inceliyor, bağımsız bir tutumla alanında uzman akademisyenlere mikrofon uzatıyoruz.

İLGİLİ OKUMALAR