Brexit’te son durum: Ticaret anlaşması çıkmazı

Birleşik Krallık ve Avrupa Birliği (AB) arasındaki serbest ticaret anlaşması müzakerelerinde son düzlüğe girilirken ipler iyice gerildi. Birleşik Krallık Başbakanı Boris Johnson’ın 16 Ekim’deki “Anlaşmasız Brexit’e hazırlanmanın zamanı geldi” çıkışından sonra askıya alınan görüşmeler, tarafların anlaşmanın yakın olmasına ikna olmaları sonucunda bu hafta yeniden başladı. Yoğun günlük görüşmeler yapan AB başmüzakerecisi Michel Barnier ve Birleşik Krallık’taki mevkidaşı David Frost, 28 Ekim’e kadar (bugün) Londra’da, daha sonra ise Brüksel’de görüşmelerini sürdürerek üç hafta içinde bir anlaşmaya varmayı hedefliyor. Normal şartlarda 15 Ekim’de tamamlanması gereken müzakere sürecinde 31 Aralık’a kadar bir anlaşmaya varılmazsa, taraflar anlaşmasız olarak ayrılacak.

• Ticaret anlaşması imzalanmazsa ne olur? Birleşik Krallık ve AB arasındaki ticari ilişkileri düzenleyen kurallar, 1 Ocak 2021 itibarıyla geçersiz olacak. Anlaşmaya varılmaması durumunda iki taraf arasındaki gümrük tarifeleri, kotalar, rekabet ilişkileri, yatırım, ulaşım, enerji, nükleer iş birliği, balıkçılık, sosyal güvenlik ve ortak programlar hakkındaki düzenlemeler; Dünya Ticaret Örgütü kurallarına göre belirlenecek. Birleşik Krallık’ı Fransa’dan ayıran kanal boyunca yeni bir sınır çekilerek liman şehirleri Dover ve Calais’te ek önlemler alınacak. Anlaşmasız ayrılık durumunda, üreticilerin daha yüksek maliyetlerle karşılaşması ve tedarik zincirlerinde kesintiler yaşanması bekleniyor. Nakliye sektörü ise geçiş döneminde yeterli belge ve izinlere sahip olmadan taşımacılık yapan tırların liman şehirlerinde kaos yaratabileceği konusunda uyarıda bulunuyor.
   
• Önlemler: Birleşik Krallık hükümeti, sınırlardaki muhtemel kaosu önlemek ve hâlihazırda koronavirüsle mücadele eden işletmelere yardımcı olmak amacıyla yıl başında tam kontrol getirme planlarından vazgeçti. 2021'in ilk yarısında, ülkeye mal ithal eden şirketlere, gümrük beyannamelerini doldurmak ve tüm tarifeleri ödemek için altı ay süre verilecek. Öte yandan, AB’ye ithalat yapan şirketler böyle bir ayrıcalığa sahip olmayacak. Hâlihazırda AB üye ülkelerinde yaşayan ve çalışan Birleşik Krallık vatandaşlarının ikamet ve çalışma hakları ise korunacak.
   
• Çözümsüz konular: Çıkmaza giren müzakerelerde, ticaret, adil rekabet ve balıkçılık konularında büyük fikir ayrılıkları mevcut. AB; sosyal haklar, çevre, vergi, kamu desteklemeleri, tüketici hakları gibi alanlarda Birleşik Krallık’ın AB mevzuatına uyumlu hareket etmesini isterken Johnson hükümeti ise ticari konularda tam bağımsızlıktan yana. Birleşik Krallık, AB balıkçılarına kara sularını açmak konusunda da taviz vermek istemiyor. Hâlihazırda AB üyesi ülkeler birbirlerinin münhasır ekonomik bölgelerinde serbestçe balık avlayabiliyor. AB cephesi, balıkçıların mevcut durumlarını muhafaza etmelerini ve Birleşik Krallık sularında avlanmayı kademeli biçimde yavaşça azaltmayı istiyor. Birleşik Krallık’ın balıkçılık meselesini bir egemenlik hakkı olarak görmesi ise ticaret anlaşmasının önündeki en büyük engellerden birini oluşturuyor.
   
• Pandemi etkisi: İnternet ortamına taşınan görüşmeler, koronavirüs şüphesiyle karantinaya alınan müzakere liderleri ve Boris Johnson’ın nisan ayında yoğun bakıma kaldırılması müzakerelerin sekteye uğramasına sebep oldu; ancak pandeminin olmadığı bir senaryoda anlaşma ihtimalinin daha düşük olduğunu söylemek mümkün. Karantina dönemi hem AB’nin hem de Birleşik Krallık’ın kapatılan sınırlar ve bozulan tedarik zincirleri hakkında fikir sahibi olmasını sağlayarak radikal kararların alınmasını önledi. Başbakan Johnson’ın vaka sayıları arttıkça ekonomik problemler, ağır eleştiriler ve isyanlarla karşılaşması da ticaret anlaşması için masada kalmasında etkili oldu.
   
• Son durum: Downing Street’teki görüşmelerini sonlandıran AB başmüzakerecisi Michel Barnier bugün Brüksel’e dönecek; ancak önümüzdeki üç hafta boyunca hafta sonları dâhil her gün görüşmeler devam edecek. Birleşik Krallık’a gelince; AB’nin 11 aylık uzatma talebini reddederek yıl sonunda anlaşmalı ya da anlaşmasız birlikten çıkmakta ısrarlı olan hükümet, AB sonrası yol haritasını oluşturmaya başladı. Bu hafta Brexit sonrası ilk serbest ticaret anlaşmasını Japonya ile imzalayan ülke, Trans Pasifik Ortaklığı’na (TPP) girmenin kapısını araladı.