<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 180, 127); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 180, 127); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“Türkiye ekonomisini kurtarmakla görevli kadın".&nbsp;</blockquote>Geçen hafta, The New York Times’ın tanınmış köşe yazarlarından Peter Coy’un yazısının başlığında bu tanımlama yer alırken başlığın hemen altında turuncu bir buzun üzerinde yer alan, giydiği kalem etek ve topuklu ayakkabılardan kadın olduğunu varsaydığımız bir illüstrasyon <a fr-original-style="" href="https://www.nytimes.com/2023/06/12/opinion/turkey-erkan-erdogan.html" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">vardı</a>. Yazıda bahsedilen kahraman, Türkiye Cumhuriyet Bankası’nın (TCMB) çiçeği burnunda ilk kadın başkanı Hafize Gaye Erkan’dı. Yapılan illüstrasyon çalışması ise yazının hemen başında “Bütün umut kaybolduğunda işleri bir kadına devret (ve suçu)” diyerek açıklanan “cam uçurum” kavramına vurgu yapıyordu.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Peki, “cam uçurum” nedir?</h3>Bugüne kadar çoğumuz, belirli bir demografik gruba ait kişilerin, örneğin kadınların veya azınlıkların şirket hiyerarşilerinde üst kademelere gelmelerini engelleyen görünmez bariyerleri tanımlamak için kullanılan “cam tavan” kavramını duymuştur. Görece daha yeni olan cam uçurum kavramı ise birçoğumuzun duymadığı veya çok sık gündeme gelmediği için unuttuğu bir kavram.İlk olarak 2005 yılında, Birleşik Krallık merkezli Exeter Üniversitesi’nden Michelle Ryan ve Alexander Haslam isimli iki akademisyen tarafından ortaya çıkarılan kavram, aslında büyük bir araştırmanın çıktılarına dayanıyor. Ryan ve Haslam, 2003 yılında the Times gazetesinin “kadın liderlerin şirket performansı üzerinde olumsuz bir etkisi” olduğunu öne sürmesi üzerine Londra Menkul Kıymetler Borsası’nda işlem gören ve FTSE 100 endeksini oluşturan 100 şirketi kapsayan bir araştırma <a fr-original-style="" href="https://www.vox.com/2018/10/31/17960156/what-is-the-glass-cliff-women-ceos" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">başlattı</a>. Bu şirketlerde, erkek ve kadın yönetim kurulu üyelerinin işe alındıktan sonra şirket performansına nasıl etki ettiklerini inceleyen ikilinin en önemli bulgusu şu oldu:<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Genel borsa düşüş dönemlerinde, yönetim kurullarına kadınları getiren şirketlerin önceki beş ayda erkekleri işe alan şirketlere göre kötü bir performans sergileme olasılığı daha yüksek.</li></ul>Bu bulgu, cam uçurum kavramının da çıkış noktası oldu. Cam uçurum, normal şartlarda üst düzey pozisyonlara gelmesi bir hayli zor olan kadınların veya azınlıkların, ekonomik kriz veya şirket performansında gerileme gibi yüksek riskli veya zor koşullarda üst düzey pozisyonlara atanmalarını ifade ediyor. Başarısızlık ihtimali yüksek koşullarda atamaları gerçekleşen bu kadınlar, görünüşte cam tavanı aşmış oluyor; ancak yepyeni bir engelle karşı karşıya kalıyor: Her an biri tarafından aşağı itilme ihtimali olan cam bir uçurum.Peki, oldukça başarılı bir kariyere sahip olan bu kadınlar neden risk içeren durumlarda görevi kabul ediyor? Bu sorunun cevabı, politikadan iş dünyasına hayatın hemen hemen her alanında kadınların karşısına çıkan fırsat eşitsizliğinde yatıyor. Kadınlar, riskli koşullarda liderliği kabul etme eğiliminde oluyorlar. Zira, erkek meslektaşlarının aksine gelecekte böyle bir fırsatı bir daha yakalama ihtimallerinin oldukça düşük olduğuna inanıyorlar.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Cam uçurumun kenarındakiler: Başarı ve başarısızlık örnekleri</h3>Cam uçurum kavramını gündeme taşıyan ilk kadın, elbette ki Hafize Gaye Erkan değil. Cam uçurum, henüz bir ay önce Twitter’ın yeni CEO’su Linda Yaccanino olarak açıklandığında da yine tüm manşetleri süslüyordu. Yaccacino için beklenti, Elon Musk’ın Twitter’da yarattığı kaostan ötürü mutlak başarısızlık yönündeydi. Musk’ın daha önceki “Yerime geçecek kadar aptal birini bulur bulmaz istifa edeceğim,”&nbsp;açıklamaları da Yaccacino’ya duyulan güven hakkında açık bir ipucu veriyordu. Öte yandan, Hafize Gaye Erkan için şartlar, her ne kadar Twitter’dan daha zorlu görünse de başarı ihtimaline tutunanların sayısı oldukça fazla. Nitekim, geçmiş tecrübeler de cam uçurumun kenarındaki liderlerin, başarısızlığın yanı sıra başarı hikâyeleri yazmakta da usta olduğunu gösteriyor.Öncelikle başarı hikâyelerine bakacak olursak; bazı kadın liderlerin bu konuda öne çıktığını söyleyebiliriz: Mary Barra, Anne Mulcahy&nbsp;ve&nbsp;Meg Whitman.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">General Motors (GM), 2014 yılında hatalı kontak anahtarına atfedilen geri çağrılar ve bu durumdan kaynaklanan ölümlerle boğuştuğu bir dönemde Mary Barra’yı CEO’luk görevine atadı. GM’in ilk kadın CEO’su olan Barra, ilk yılında 30 milyondan fazla arabayı kapsayan 84 tane güvenlik kaynaklı geri çağırma yaptı. Nihayetinde, çalışanları karşılaştıkları sorunları bildirmeye teşvik ederek şirket kültürünü değiştiren Barra, bugün GM’in otomobil sektöründe öncü firmalardan biri olmasında büyük rol oynuyor ve halen daha yönetim kurulu başkanlığı ve CEO’luk görevini yürütüyor.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">ABD merkezli teknoloji şirketi&nbsp;Xerox,&nbsp;2001’de 17 milyar dolarlık borçla iflasın eşiğindeyken Anne Mulcahy’i CEO’luk görevine getirdi. Mulcahy’nin göreve getirildiği gün, şirketin hisseleri %15 düştü; ancak Mulcahy tüm bu olumsuz beklentiyi tersine çevirmeyi başardı. Kısa sürede “agresif geri dönüş” olarak adlandırdığı planının meyvelerini toplamaya başlayan Mulcahy, şirketin borcunu yarıya indirdi. Üstelik sadece şirketi kurtarmakla kalmadı. Görevi, Fortune 500 listesindeki ilk Afrika kökenli Amerikalı kadın olan Ursula Burns'e devretti.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">İki ayrı şirkette cam uçurumun kenarına gelen Meg Whitman, 1998’de CEO’luk görevine başladığı eBay’i 30 kişilik bir şirketten 15 bin çalışanı olan bir e-ticaret devine dönüştürdü. 2007’de eBay’den ayrılan Whitman, 2011’de ise finansal olarak zorlu bir dönemden geçen Hewett Packard’ın (HP) başına getirildi. HP’de kimilerine göre başarı kimilerine göre ise başarısızlıkla sonuçlanan bir kariyeri oldu. Şirketi, Hewlett Packard Enterprise ve HP Inc. olmak üzere iki ayrı şirkete bölme kararıyla bilinen Whitman, finansal sıkıntılar yaşamaya devam eden şirketten 2018’de ayrılmak zorunda <a fr-original-style="" href="https://time.com/3845767/carly-fiorina-hp/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">kaldı</a>.</li></ul>Barra, Mulcahy ve Whitman dışındaki hikâyeler ise genellikle başarısızlığın faturasının kadın liderlere kesilmesiyle sonuçlandı:<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Yahoo’nun Google ve Facebook’la rekabet etmekte zorlandığı 2012’de CEO’luğa atanan Marissa Mayer, tüm çabalarına rağmen şirketin çöküşünü engellemeyi başaramadı. Şirket, 2017’de 4,5 milyar dolar karşılığında Verizon’a satıldığında istifa etmek zorunda <a fr-original-style="" href="https://hr.economictimes.indiatimes.com/news/trends/why-are-some-women-ceos-placed-on-a-glass-cliff/100609910" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">kaldı.</a></li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Ellen Pao, 2014’te platformun içerik denetleme politikaları ve çevrimiçi tacizle ilgili tartışmaların olduğu bir dönemde&nbsp;Reddit CEO’su olarak <a fr-original-style="" href="https://www.inc.com/nick-hobson/linda-yaccarinos-ascent-as-twitter-ceo-exposes-glass-cliff-challenge-for-women-leaders-everywhere.html" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">seçildi</a>. Görev süresi boyunca ağır eleştirilerle karşılaşan Pao, 2015’te istifa etti.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Carly Fiorina,&nbsp;"son 25 yılın en kötü teknoloji durgunluğu" olarak adlandırdığı dönemde 1999 yılında HP’de CEO olarak göreve başladı. Fiorina’nın görev yaptığı altı yılda HP hisselerinin değeri, yaklaşık %50 düştü ve 30 binden fazla kişi işten çıkarıldı. 2005’te ani bir kararla işten çıkarılan Fiorina, 2002’de gerçekleşen 19 milyar dolarlık Compaq Computer satın alımının ve başarısız sonuçlarının da sorumlusu olarak anılıyor.</li></ul><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Fırsat mı komplo mu?</h2>Kadınların cam uçurumun kenarına itildiği durumlardaki liderlik süreçlerini, başarı veya başarısızlık olarak değerlendirmek aslında çok da doğru değil. Zira çoğunlukla erkek selefinin yarattığı kaosu düzeltmenin sorumluluğunu alan ve bir nevi “başarısız olmaya mahkûm” olarak atanan bu kadınlar, yönetim süreçlerinde ve sonrasında da erkeklerle eşit muameleye maruz kalmıyor.Harvard Business Review’un (HBR) araştırmasına göre, bir şirket krizi atlatamadığında yüksek pozisyonlardaki kadınların işten çıkarılma oranı, erkeklere göre önemli ölçüde yüksek. Yani kriz zamanlarında günü kurtarmak için atanan kadın yöneticiler, gemiye son katılan olmalarına rağmen genellikle gemiyi ilk terk eden olmak zorunda kalıyor. Ayrıca HBR verileri, erkek liderlerin başarısızlıkları kadınlardan daha hızlı atlattığını ortaya koyuyor. Bir başarısızlık hikâyesi, çoğu kadının kariyerinde kara bir leke olarak kalırken erkekler için olağan ve önemsiz bir durum olarak görülebiliyor.Tüm bu veriler göz önüne alındığında; cam uçurum argümanlarına daha farklı bir perspektiften bakmanın algıyı değiştirmenin ilk adımı olduğunu söylemek mümkün. Evet, kadınlar genelde zorlu dönemlerde başa getiriliyor ve bu durum başarı şansını oldukça düşürüyor; ancak kadınlar aynı zamanda fırtınalı dönemlerde kurumların dümenine geçme cesaretini gösteren öncü liderler olarak da öne çıkıyor. Twitter CEO’su Yaccacino ve TCMB Başkanı Hafize Gaye Erkan, bugünlerde öncülükleriyle alkışı hakkedenlerin başında geliyor. İşler ne kadar istedikleri gibi gider bilinmez, zira bir kurumun başarısını sadece yöneticileri değil dış faktörler de etkiliyor. Fakat her hâlükarda bu iki isim de bir süre daha spot ışıkları altında kalmaya devam edecek gibi görünüyor.

İş dünyasından içgörü, sektör analizleri ve gelecek öngörüleri her pazartesi ve perşembe e-posta kutunuzda.

İş dünyasındaki en önemli gelişmeler.

Pareto

Cam uçurum nedir? Twitter’ın yeni CEO’su Linda Yaccanino ve TCMB’nin yeni başkanı Hafize Gaye Erkan cam tavanı mı aştı yoksa cam uçurumun kenarına mı itildi?

Cam uçurum: Fırsat mı komplo mu?

JP Morgan Chase, 2021 ve 2022’de toplam 80 satın alım ve stratejik yatırım <a fr-original-style="" href="https://www.ft.com/content/790d3039-81b2-4efc-b8f1-187196efc482" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">gerçekleştirdi</a>. Yatırımlar, yemek blogu The Infatuation ve lüks seyahat acentesi Frosch gibi küçük şirketlerin satın alımının yanı sıra Volkswagen’in ödeme biriminde kontrol hissesi ve Brezilya merkezli dijital banka C6’da azınlık hissesini de içeriyordu. Bu yazıda bahsedeceğimiz hikâyenin ana kahramanı çevrim içi burs platformu Frank’in kurucusu Charlie Javice de bu yatırımlardan faydalananlardan sadece bir tanesi; ancak çoğumuz kendisini şirketinin başarılarıyla değil, son günlerde süslediği manşetlerle tanıyoruz: <a fr-original-style="" href="https://www.forbes.com/sites/alexandralevine/2023/01/19/charlie-javice-jp-morgan-frank-lawsuit/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">“JP Morgan’ı dolandıran kişi”</a>.JP Morgan’ın CEO’su Jamie Dimon, 2021’de şirketi yeni bir yatırım dalgasına sürükleyen vizyonunu açıklarken bankanın teknoloji şirketlerinden kaynaklanan tehditlerden “boşuna korkmak” yerine harekete geçmesi gerektiğini belirtmişti. Fakat beklediği tehdit, karşısına hiç beklemediği bir şekilde çıktı. JP Morgan’ın Eylül 2021’de 175 milyon dolara satın aldığı çevrimiçi burs platformu Frank’in kurucusu Javice, geçen hafta ABD Adalet Bakanlığı ve ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu (SEC) tarafından şirketinin kullanıcı sayısını “yanlış ve dramatik” bir şekilde şişirdiği ve satın alım sürecinde JP Morgan’ı yanılttığı gerekçesiyle suçlandı.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Frank: Burs arayışından JP Morgan’ın genel merkezine</h2><h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Nasıl başladı?&nbsp;</h3>Bugünlerde günah keçisi ilan edilen Charlie Javice, birkaç sene öncesine kadar medyanın çok sevdiği genç simalardan biriydi. 2016 yılında henüz 24 yaşındayken Frank’i kuran Javice, iş fikrinin “gerçek yaşam tecrübelerinden” doğduğunu belirterek üniversite sürecinde yaşadığı maddi sıkıntılara sıkça vurgu yapıyordu. Javice’in hayat hikâyesi ve burs arama süreçlerinde form doldurma, ödeme yapma gibi işlemleri basitleştirme vaatleri etkili olmuş olacak ki Frank’in melek yatırımcılar, risk sermayedarları ve basının radarına girmesi uzun sürmedi.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Business Insider, Ekim 2018’de yayımladığı bir makalede Javice için “26 yaşındaki bir kurucunun, Bill Gates'in üniversiteye giden “gereksiz bir engel” olarak adlandırdığı şeye bir çözümü var,” manşetini kullandı.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Forbes, 2019 yılında “30 Altı 30” listesinde finans sektöründen seçtiği 30 başarılı kişinin arasında Javice’e de yer verdi. Javice, ayrıca the Crain’s New York Business’ın “40 Altı 40” listesine de seçildi.</li></ul>Frank, aylık üyelik ücreti karşılığında burs süreçlerini kolaylaştırmanın yanı sıra 2019’da hizmetlerini genişleterek öğrencilere ABD’nin önde gelen üniversitelerinin sertifikalı programlarına katılma imkânı da sağlamaya başladığını açıkladı. Tüm bu gelişmelerin ardından JP Morgan, Eylül 2021’de Frank’i 175 milyon dolara satın aldığını şu sözlerle duyurdu: “Frank, birlikte çalıştığı 6 binden fazla yüksek öğrenim kurumunda okuyan 5 milyon öğrenciyle “daha derin bir etkileşim kurabilmemiz için benzersiz bir fırsat” sunuyor.”<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Satın alımdan sonra neler oldu?</h3>JP Morgan’ı ikna eden, elbette ki sadece medyanın Frank’e veya kurucusu Charlie Javice’e yönelik ilgisi değildi. JP Morgan, müşteri kitlesini genişletmek ve yüksek öğrenim gören genç bir kitleye hitap etmek istiyordu. Javice’in iddiası ise Frank’in 4 milyon 250 bin kullanıcısı olduğu yönündeydi. Yani, kabaca hesaplayacak olursak JP Morgan, satın alım sürecinde her bir kullanıcı için 35 dolar civarında bir ücret ödedi. Satın alımdan birkaç ay sonra ise bu kullanıcılardan 400 bin tanesine e-posta atmak istediğinde gerçeklerle yüzleşti. Atılan e-postalarının %70’inden fazlası iletilemedi. Üstelik iletilen e-postalarda, yalnızca 103 kişi Frank’in web sitesine yönlendiren bağlantıya tıkladı.Durumu “felaket” olarak nitelendiren banka, hızlıca soruşturmaya başladı ve Ocak 2023’te resmî olarak dava açıldı. Açılan davada JP Morgan, Frank’in müşteri tabanın %10’undan daha azının gerçek kişilerden oluştuğunu ve Javice’in sahte veritabanı oluşturması için bir üniversite profesörüne 18 bin dolar ödeme yaptığını iddia ediyor. JP Morgan ve Frank arasındaki davaya yönelik bilgilerden bazıları şöyle:<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">SEC’e sunulan belgelere göre, Frank’in gerçek kullanıcısı sayısı 300 binin altında.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">TutitonFit’in kurucu ortağı Mark Salisbury’in araştırmalarına göre, satın alma sürecinde Frank'in ayda yalnızca 67 bin tekil web sitesi ziyaretçisi <a fr-original-style="" href="https://www.nytimes.com/2023/01/21/business/jpmorgan-chase-charlie-javice-fraud.html" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">vardı</a>. Bu rakamı, şirketin kuruluşundan bu yana geçen süreyle çarpsanız bile 5 milyona yaklaşmıyor.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Frank’in 6 bin yüksek öğrenim kuruluşuyla birlikte çalışma iddiası da Keiser Üniversitesi, Lee Üniversitesi gibi birçok kuruluş tarafından yalanlandı.</li></ul>30 yıla varan hapis cezası ile yargılanan Javice, tüm suçlamaları reddederken JP Morgan’a yönelik karşı dava açtı. Javice, JP Morgan’ı “başarısız ve artık pişmanlık duyulan bir satın almanın suçunu kolay bir hedef olarak gördükleri birine, yani genç bir kadına kaydırmakla” suçluyor. Üstelik, JP Morgan’ı hedef alan tek kişi Javice değil. Financial Times’ın konuya hâkim kaynaklara dayandırdığı haberine göre, ABD Bankacılık Denetim Otoritesi (The Office of the Comptroller of the Currency), JP Morgan’ın 2021 ve 2022’de gerçekleştirdiği satın alım süreçlerine yönelik özel bir denetim gerçekleştirmeyi <a fr-original-style="" href="https://www.reuters.com/business/finance/jpmorgans-dealmaking-flurry-being-scrutinized-by-us-regulator-ft-2023-04-07/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">planlıyor</a>.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Forbes’un “30 Altı 30” listesi neden eleştiriliyor?</h2>&nbsp;JP Morgan ve Frank arasındaki dava sürecinde eleştirilerin hedefi haline gelen bir diğer kurum ise ABD merkezli iş dünyası dergisi Forbes. Zira Frank’in kurucusu Charlie Javice ile ilgili haberlerin hepsinde 2019’da Forbes’un “30 Altı 30” listesine seçildiğine vurgu yapılıyor. Javice’in bu listeye giren ve adı dolandırıcılıkla anılan ilk kişi olmaması ise Forbes için işleri zorlaştırıyor.“Anne bak, Forbes’a çıktım.” (Look mom, I made it to Forbes.) Eğer az çok iş dünyası ile ilgili gündemi takip ediyorsunuz veya “Para Avcısı” (The Wolf of Wall Street) gibi Hollywood filmlerinden birini izlediyseniz bu cümleye aşinasınızdır. Özellikle ABD’de iş dünyasındaki başarı kriterlerinden biri, Forbes’ta herhangi bir listeye seçilmek veya direkt kapağa çıkmakla ölçülür. Son dönemde bu listelerde veya kapaklarda yer alan kişilerin suç dosyaları ise oldukça kabarık.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">2004’te kurulan biyoteknoloji şirketi Theranos’un kurucusu Elizabeth Holmes, “Forbes 400” listesinin yer aldığı sayıda kapakta yer alarak büyük bir üne kavuştu. Holmes, her ne kadar “30 Altı 30” listesine girememiş olsa da liste için düzenlenen zirvenin başkanlığını yaptı. Kasım 2022'de yatırımcı ve müşterileri dolandırmaktan 11 yıl 3 ay hapis cezasına çarptırılan Holmes'ün kefaletle serbest kalma talebi ise geçtiğimiz günlerde reddedildi.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Yaklaşık 6 ay öncesine kadar dünyanın en büyük ikinci kripto para borsası olarak lanse edilen FTX’in kurucusu Sam Bankman-Fried,&nbsp;Forbes’un “30 Altı 30” listesine 2021 yılında girmişti. FTX, Kasım 2022’de iflas ederken kurucusu, Aralık 2022’de gözaltına alınarak bir süre sonra 250 milyon dolar kefaletle serbest bırakıldı. Hakkındaki yargı süreci devam ediyor.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Forbes’un 2012’de “30 Altı 30” listesinde yer verdiği Martin Shkreli de 2018’de menkul kıymet dolandırıcılığından 7 yıl hapis cezasına çarptırıldı.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Sıfır emisyonlu kamyon üreticisi Nikola Motor’un kurucusu Trevor Milton ise Forbes 400'deki en genç milyarderler arasında yer aldı. Dolandırıcılıktan hüküm giyen Milton, haziran ayında cezasını çekmeyi bekliyor.</li></ul>Bu hikâyeleri yazmamın bir nedeni var, daha doğrusu özel olarak bu konuyu seçmiş olmamın. Yıllar önce, kariyerimin başlarında ben de bu listeyi hazırlayanlardan biriydim. Hatta Türkiye’deki ilk “Forbes 30 Altı 30” projesinin mimarıydım. Kendimden emin bir şekilde söyleyebilirim, bu listeye seçilmek için çok sıkı bir prosedürler silsilesinden başarıyla çıkmanız gerekiyor. Bu prosedürler, çevrim içi aday gösterilme veya bireysel başvuru süreçlerinden tutun geniş bir editör kadrosunun kapsamlı araştırmalarına ve her bir adayla yüz yüze görüşmeye kadar uzanıyor. Editörler, adaylarının güvenilirliğini ve hikâyelerin tutarlılığını ispatlamak için büyük bir uğraş veriyor. Yine de yanılma payı var mı? Evet var, zaten bu tartışmanın çıkış noktası da bu yanılma payları.Forbes, burada en çok ses getiren listelerden biri olduğu ve bir prestij meselesi haline geldiği için öne çıkıyor; ancak dikkat çekilmesi gereken bir nokta var. Bu isimlerin yer aldıkları tek medya kuruluşu, yazının ilk başlarında da bahsedildiği gibi Forbes değil. Tabii ki, Forbes'un listeyi hazırlarken nasıl bir araştırma yaptığı ve gerekli özenin gösterilip gösterilmediğinin tartışılması gerekir. Belki de bu hikâyelerden sonra listelerin amaçları ve hazırlanış süreçlerini yeniden kurgulamak en sağlıklısı olacaktır. Zira <a fr-original-style="" href="https://www.theguardian.com/business/2023/apr/06/forbes-30-under-30-tech-finance-prison" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">The Guardian</a> yazarlarından Arwa Mahdawi’nin yorumuna katılmamak pek mümkün değil:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9);" style="color: rgb(9, 9, 9); margin: 0px 0px 1em; border-left-width: 2px; border-left-style: solid; border-left-color: rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">“Buradaki sorun elbette Forbes değil. Sorun bize satılan başarı vizyonu ve gençliğin fetişleştirilmesi. “30 Altı 30” sadece bir liste değil, bir zihniyet. Gençlik elinizden kayıp gitmeden önce büyük işler başarma baskısı. Bu baskı, bazı hırslı insanların kestirme yollara sapmasına neden olabiliyor. Aslında kestirme yollar teşvik ediliyor. Ne de olsa Y kuşağı, "Başarana kadar numara yap" denilerek büyüdü, 30 yaşında kurumuş bir ahmak olana kadar şimdi para kazan. Biraz abartırsanız, bu dolandırıcılık değil, aceleciliktir! Ta ki adalet bakanlığı kapınızı çalana kadar.”</blockquote>

ABD’de, daha önce Forbes’un listelerine seçilen bir girişimci daha dolandırıcılıkla suçlandı. 2021’de JP Morgan tarafından satın alınan Frank’in kurucusu Charlie Javice’e yönelik suçlamalar neler? JP Morgan, yatırım süreçlerinde gereken titizliği gösteriyor mu? Forbes’un “30 Altı 30” listesi neden eleştiriliyor?

“30 Altı 30” listesinden mahkeme koridorlarına: Frank, FTX, Theranos

<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 180, 127); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 180, 127); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">"Sessiz İstifa’nın birçok açıdan Büyük İstifa'nın doğal devamı olduğunu düşünüyorum."</blockquote>Yer, Davos, İsviçre. Tarih, Ocak 2023. Etkinlik, Dünya Ekonomik Forumu’nda düzenlenen bir panel. Konuşmacı, Pensilvanya Üniversitesi’nden örgütsel psikolog <a fr-original-style="" href="https://www.businessinsider.com/quiet-quitting-great-resignation-trends-economy-outlook-leaving-jobs-davos-2023-1" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Adam Grant</a>.Pandemiden bu yana, “işin ve çalışmanın geleceği”; birçok panel, seminer, Zoom toplantısı ve araştırmanın konusu oldu. İlk olarak uzaktan çalışma hayatımıza girdi, daha sonra hibrit çalışma, metaverse, yeni iş tanımları, toplu işten çıkarmalar, toplu işe alımlar, 4 günlük iş haftası ve niceleri… İş hayatımız, daha önce gerçekleşmesine ihtimal dahi veremeyeceğimiz şekillerde dönüşürken bu yeniliklere ayak uyduramayan şirketler ve kurumlar, yepyeni bir gerçekle yüzleşmek zorunda kaldı: “Büyük istifa”.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Büyük İstifa nedir? Sonu geldi mi?</h2>Bazı ekonomistler tarafından genel greve benzetilen "Büyük istifa" terimi, ilk olarak 2021’in bahar aylarında University College London's’tan Profesör Anthony Klotz tarafından ortaya atıldı. Klotz’un bu konuda çalışmalar yapmasının nedeni oldukça açıktı. Microsoft’un Çalışma Trendi Endeksi’ne göre, 2021’de küresel iş gücünün %40’ından fazlası işi bırakmayı düşünüyordu. Zira Covid-19 salgını, çalışanların; kariyerlerini, çalışma koşullarını ve uzun vadeli hedeflerini yeniden düşünmelerini sağlamıştı. İlk olarak ABD’de başlayan Büyük İstifa dalgası, zamanla diğer ülkelere de yayıldı. Son verilere göre, 2022’de ABD’de 47 milyondan fazla kişi istifa ederken resmî veriler açıklanmasa da bu rakam, Avrupa ülkeleri başta olmak üzere Avusturalya, Hindistan ve Çin gibi ülkelerde de oldukça yüksekti.2022’nin sonları itibarıyla ise işler değişti. Büyük İstifa teriminin yaratıcısı Klotz, geçen ayın başlarında CNBC’ye yaptığı açıklamada; resesyon tehlikesi ve teknoloji sektörü başta olmak üzere birçok sektörde yaşanan toplu işten çıkarmalar sayesinde istifa oranlarının ciddi ölçüde yavaşladığını söyledi ve ekledi “Adeta pandemi hiç yaşanmamış gibi…” Büyük istifa dalgasının sona erdiğini söyleyen ilk kişi, elbette Klotz değildi. Pandeminin etkisinin azalmasıyla istifaların azaldığı birçok uzman tarafından gözlemlenirken “Sessiz istifa”, “Sessiz terfi”, “Büyük pişmanlık” gibi birçok terim hayatımıza girmeye başladı.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Pareto’nun “Okur İş Deneyimi” anketinden:&nbsp;Pareto, Şubat ayının başında 165 kişinin katılımıyla bir okur anketi gerçekleştirdi. Anketin sonuçlarına göre, 165 katılımcının %59,4’ü önümüzdeki iki yıl içinde aynı kurumda çalışmaya devam etmeyi düşünürken %40,6’sı çeşitli sebeplerle işi bırakmayı düşündüğünü belirtti. Katılımcılarımıza işten ayrılmayı düşündüren nedenleri, “Sessiz istifa”, “Sessiz terfi”, “Büyük pişmanlık” gibi terimler çerçevesinde inceleyeceğiz.</li></ul><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Sessiz istifa: Koşuşturma kültürüne tepki</h2>Sessiz İstifa’yı bir anda gündemimize alan olay, &nbsp;özellikle Z kuşağına mensup çalışanların yaygın bir şekilde kullandığı TikTok’ta gerçekleşti. New York’ta yaşayan yirmili yaşlarındaki genç mühendis Zaid Khan, günlük hayatından kesitler paylaştığı bir videosunda arka planda şu sözleri söylüyordu:&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 180, 127); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 180, 127); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">"Kısa bir süre önce, işinizi tamamen bırakmadığınız, ancak bir adım öteye gitme fikrinden vazgeçtiğiniz, “Sessiz istifa” adı verilen bu terimi öğrendim. Görevlerinizi hâlâ yerine getiriyorsunuz; ancak artık işinizin sizin hayatınız olması gerektiğini söyleyen koşuşturma kültürü zihniyetine bağlı kalmıyorsunuz.”&nbsp;</blockquote>Bu videodan sonra #quietquitting (#sessizistifa) hashtag'i birçok sosyal medya platformunda popüler <a fr-original-style="" href="https://www.newyorker.com/culture/2022-in-review/the-year-in-quiet-quitting" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">oldu</a>. Bir süre sonra geleneksel medya da akıma katıldı.Nedir? Sessiz İstifa sürecindeki çalışanlar, genellikle ekstra çaba sarf etmeden, görev tanımının dışına çıkmadan, sadece verilen görevleri yerine getirerek ve mesai dahil ekstra sorumları reddederek iş hayatını sürdürmeyi tercih ediyor. Bu süreç, işin hayatımızdaki rolünü sorgulamak, iş-yaşam dengesini sağlamak ve işe gerektiğinden fazla değer vermemeyi kapsadığı gibi aynı zamanda bir tükenmişlik ve çabalarının karşılığını alamama duygusunu da içerebiliyor. Sessiz istifa, Türkiye’de de oldukça yaygın bir trend. Youthall tarafından yapılan yakın tarihli bir araştırma, Türkiye’deki her 4 gençten 1’inin sessiz istifa sürecinde olduğunu ortaya koyarken bu durumun ana nedeni olarak %35 ile düşük maaş <a fr-original-style="" href="https://www.marketingturkiye.com.tr/haberler/sessiz-istifa-nedir/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">geliyor</a>.Pareto’nun okur anketinin sonuçlarında da yetersiz ücret, ücret adaletsizliği, yan haklar ve kariyer fırsatlarının eksikliği önümüzdeki iki sene içinde işi bırakmayı düşünenler tarafından en çok öne sürülen nedenler arasında yer alıyor. Katılımcılardan biri önceki işinden ayrılma nedenini şu şekilde açıklıyor:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 180, 127); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 180, 127); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“Önceki şirketimden, yöneticimden, yaptığım işin niteliğinden ve yurtiçi/yurtdışı kariyer fırsatlarından memnun olmama rağmen şimdiki şirketimden %130 daha yüksek maaş teklifi alınca iş değişikliği yaptım. Maddi haklar bakımından doğru bir karar olduğuna inanıyorum. Hâlihazırda uzaktan çalışma modeli ile çalışmama da müsaade edildi. Fakat kariyerimde kilitlendiğim bir noktadayım. Bu şirket içerisinde ilerleme şansım olduğunu düşünmüyorum, olsa bile vaat edilen pozisyonların beni geliştirebileceğine inanmıyorum. Haliyle sunabileceğim yeteneklerin ve deneyimlerin çöpe gittiğine inanıyorum ve kendimi hiç olmadığım kadar azimsiz ve tembel hissediyorum. İş değiştirmek de zor bir karar, çünkü uzaktan çalışma olanağı sağlayan başka opsiyonlar çok sınırlı. Bununla birlikte birçok şirketin de küresel çapta çalışan çıkardığını ve bu sebeple kariyer fırsatlarının dondurulduğunu biliyoruz. Yani nereye gitsem aynı şey olacak diye düşünmeden de edemiyorum. Benim gibi düşünen birçok beyaz yakalı arkadaşım da yeni bir kariyer arzuluyor; ancak aksiyon alamayacak kadar hayat motivasyonumuzu kaybetmiş hissediyoruz. O yüzden de sessiz istifa kısır döngüsüne girmişiz de yeni fark ediyoruz.”</blockquote><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Sessiz terfi: Görev tanımınızın ötesinde mi çalışıyorsunuz?&nbsp;</h2>Çalışanları iş hayatında tatminsizliğe veya istifaya sürükleyen nedenler, elbette maaşla ilgili yaşanan sıkıntılar ve kariyer fırsatlarının yetersizliği değil. Pareto’nun okur anketine göre, çalışanların şirketlerinden en önemli beklentileri arasında %44,8 ile ücret ve yan haklardan sonra %27,9 ile iş-yaşam dengesi geliyor. Bu noktada; uzaktan çalışma imkânı sunan, anlayışlı yöneticilere sahip, çalışan dostu uygulamaları olan ve sürekli ek mesai ve yeni görev tanımlarıyla çalışanları zorlamayan şirketler öne çıkıyor.Özellikle son maddeye dikkat çekmekte fayda var. Çoğu çalışan için bir projenin başına geçirilmek, yeni sorumluluklar almak veya bir ekip yönetmek heyecan verici olabilir. Eğer terfi alarak bu sorumlulukların altına giriliyorsa hiçbir sıkıntı yok, kutlamaya değer bir hadise. Fakat yeni bir unvan ve maaş artışı olmadan ek sorumluluk verilmesi, iş hayatında oldukça yaygın. Üstelik bu durumun bir de adı var: <a fr-original-style="" href="https://www.fastcompany.com/90833697/quietly-promoted-what-look-out-for" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Sessiz terfi</a>.Fast Company’e açıklamalarda bulunan JobSage’in kurucusu Kelli Mason, sessiz terfiye maruz kaldığınızı gösteren üç yaygın işaret olduğunu söylüyor:<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Bir yönetici tarafından pozisyonunuzun üzerinde bir işi üstlenmeniz istendi.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Sizinle aynı unvana sahip meslektaşlarınızdan daha fazla işiniz var.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Ayrılan ve sizden daha yüksek bir konuma sahip olan bir iş arkadaşınızın yaptığı işi üstlenmek zorunda kaldınız.</li></ul>Bu terimi duyduğumda ilk olarak kendi tecrübelerimi düşündüm. Zamanında kendimle eş değer pozisyondaki kişilerden daha fazla sorumluluk almama rağmen resmî olarak terfi almadığım bir dönemim olmuştu. Sonrasında daha yakın bir geçmişe geldim. Gayrimenkul sektöründe çalışan yakın bir arkadaşım, aylar önce oldukça heyecanlı bir şekilde müdür olduğunu açıkladı. Birkaç gün sonra kutlama için buluştuğumuzda aslında resmî olarak terfi almadığını ancak müdürü başka bir projeye atandığı için onun sorumluluklarının kendisine verildiğini öğrendim. Aradan aylar geçti, arkadaşım hala unvanını alamadı ama sorumlulukları kendisiyle eş değer unvana sahip kişilere göre katbekat arttı.Pareto’nun okur anketinde de benzer bir eğilim mevcut. Önümüzdeki iki sene içinde “Hak ettiğim/vaat edilen terfiyi alamazsam ayrılacağım,” diyen katılımcıların yanı sıra “İşten ayrılacağım çünkü görev tanımım net değil. Her gün yeni işler ekleniyor ve başarılı olmak için kendi özel zamanımdan feragat etmem gerekiyor,” diyenler var. Bir katılımcı, son işinden ayrılma nedenini şu sözlerle açıklıyor:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 180, 127); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 180, 127); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">&nbsp;“Geçmişteki müdürümün hiçbir zaman koltuğundan kalkmaya niyeti olmadığını anladığımda iş değişikliğine gitmiştim. Kurumda sürekli kendine bağlı yeni pozisyonlar açmaya çalışıyor ama hiçbirine beni veya başka bir arkadaşımı yönetici adayı olarak görmüyordu. Biz subayları o general gibi sürekli yeni yönetim alanları açıp oralarda da kontrol elemanı olarak bizi kullanma planı olduğunu fark ettim. Unvanda bir değişiklik olmayacaktı ama işlerin yoğunluğu hep artacaktı belli ki…”</blockquote><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Çözüm yöneticilerde mi?</h2>Anketin çıktılarına baktığımızda işten ayrılmalarda, yöneticilerin çok ciddi bir rol oynadığını görmek mümkün. Zira yöneticilere yönelik şikayetler, sadece vaat edilen terfiin verilmemesiyle sınırlı kalmıyor. “Daha önce işinizi değiştirdiyseniz sizi iş değiştirmeye iten sebep ne oldu?” sorusuna verilen cevapların %10’undan fazlasında patron veya yönetici kelimeleri geçerken yaklaşık %10’unda da mobbing kelimesi yer alıyor.Davos’ta gerçekleşen Dünya Ekonomik Forumu’ndaki bir panelde konuşulanlar da bu gerçeğe <a fr-original-style="" href="https://www.cnbc.com/2023/01/18/stopping-the-quiet-quitting-trend-could-be-all-down-to-your-boss.html" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">ışık tutuyor</a>. Vimeo CEO’su Anjali Sud, “Değişim liderlerin ve şirketlerin elinde,” diyor ve ekliyor “Liderlerin çalışanlarla bağlantı kurmaları için “yeniden beceri kazanması” gerekiyor. Çoğu liderin bunu yapacak donanıma sahip olduğunu düşünmüyorum ve bence bu olmadan sessiz istifa, büyük yetenekleri elde tutamamaya ve üretken hale getirememeye yol açabilir.”<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Pişmanlık kaçınılmaz mı?</h2>Yazıyı kapatmadan önce bir noktaya dikkat çekmekte fayda var. Son dönemde bazı araştırmalar, Büyük istifa dalgasında işlerini bırakanların büyük bir çoğunluğunun güncel ekonomik koşullar ve işten çıkarma dalgalarının da etkisiyle kararlarından pişman olduklarını gösteriyor. “Büyük pişmanlık” olarak da adlandırılan bu duruma dair Paychex tarafından yapılan son araştırmanın çıktıları şu şekilde: ABD’de Büyük İstifa sürecinde istifa eden 10 çalışandan 8’i kararlarından pişmanlık duyduklarını <a fr-original-style="" href="https://www.cnbc.com/2023/02/02/80percent-of-workers-who-quit-in-great-resignation-regret-it-new-survey.html" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">ifade ediyor</a>. Şaşırtıcı bir şekilde Z kuşağı çalışanları, eski işini en çok özleyenler olarak öne çıkıyor.

Büyük İstifanın sonu geldi mi? Sessiz terfi nedir? Görev tanımınızın ötesinde mi çalışıyorsunuz? Çözüm yöneticilerde mi?

Büyük İstifa’nın doğal devamı: Sessiz istifa, Sessiz terfi, Büyük pişmanlık

Bir yandan Silikon Vadisi’nin "unicorn'larının" genç kurucu CEO’ları, diğer yandan Wall Street’in favori imparatorluklarının yıllanmış liderleri… İş dünyasında pandeminin etkisini ikinci plana atmaya başladığımız ilk andan bu yana, gündemimizde sıkça görmeye başladığımız bir konu var: CEO değişimi ve haleflik planlaması.&nbsp;Kurdukları veya uzun süredir yönettikleri şirketlerdeki pozisyonlarından ayrılan tanınmış yöneticilerin yazdıkları duygusal blog yazıları, bir parça hüzün ve merakla okumaktan zevk aldığımız yazıların başında geliyor. Mesajlar, çoğunlukla benzer: Kısa bir miras özeti, haleflere dair övgüler ve şirketin geleceğine dair umutlar…Bu klasik blog yazılarının son örneğini, geçen hafta, Netflix’in 25 yıllık kurucu CEO’su Reed Hastings&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://about.netflix.com/en/news/ted-sarandos-greg-peters-co-ceos-netflix" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">yayımladı.</a> “İlk 25 yılımızdan çok gurur duyuyorum ve gelecek çeyrek asır için çok heyecanlıyım,”&nbsp;cümleleriyle söze başlayan Hastings, eş CEO olarak görev alacak Ted Sarandos ve Greg Peters’a her zaman yardımcı olacağını da eklemeyi unutmadı. İlk tepkiler, Netflix’in liderlik değişikliğini duyurmak için doğru zamanı seçtiği yönündeydi. Zira şirket, bu duyuruyla eş zamanlı olarak 2022’nin dördüncü çeyreğinde; abone, gelir ve kazanç beklentilerini aştığını da açıklayarak yönetim değişikliğinin olası olumsuz etkilerini gölgelemeyi başardı. Bu durum, Netflix’in 2022’nin en başarısız değişim yönetimine konu olan Disney ve Starbucks gibi olmayacağına dair umutları yeşertirken “CEO’lar ne zaman ve hangi koşullarda görevi bırakmalı?”&nbsp;ve “Değişim nasıl yönetilmeli?”&nbsp;sorularını da bir kez daha gündeme getirdi.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Kriz dönemlerinde haleflik planlaması askıya alınabilir mi?</h2>Yönetim değişikliği aslında şirketler için vazgeçilmez, hatta başarılı ve uzun soluklu bir ömür için hayati bir mevzu. McKinsey’in yakın tarihli bir araştırmasına göre, bir şirket ne kadar çok organizasyon içi dönüşüm eylemi gerçekleştirirse başarı şansı o kadar artıyor. Yine de dönüşüm sonrası başarı, kural değil istisna olarak kalmaya <a fr-original-style="" href="https://www.mckinsey.com/capabilities/people-and-organizational-performance/our-insights/successful-transformations" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">devam ediyor</a>. Geleneksel şirketler, dönüşüm konusunda her zaman daha temkinli olurken 2000’li yıllarda kurulan girişimler ise özellikle son dönemde daha radikal adımlar atabiliyor.ABD başta olmak üzere birçok ülkede geleneksel haleflik planlaması, CEO’larının zorunlu emeklilik yaşına yaklaşmasıyla başlıyor. Örneğin, bu hafta, Toyota Motor Corp.'nın 66 yaşındaki CEO'su Akio Toyoda, görevinden ayrılacağını ve yerine 53 yaşındaki Koji Sato'nun geçeceğini <a fr-original-style="" href="https://www.bloomberght.com/toyota-ceo-su-akio-toyoda-gorevini-birakiyor-2324070" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">açıkladı</a>. Fakat Toyota'nın aksine yakın geçmişte Target, Boeing gibi birçok şirket, zorunlu emeklilik yaşını yükselterek CEO’larını görevlerinde tutma yönünde adımlar atmaya başladı. Disney ise 71 yaşındaki Bob Iger’i bir kez daha CEO’luk koltuğuna oturttu. Nitekim araştırmalar da üst düzey yönetimdeki kişilerin emeklilik yaşlarının giderek yükseldiğini gösteriyor.Liderlik danışmanlığı şirketi <a fr-original-style="" href="https://www.spencerstuart.com/research-and-insight/2021-ceo-transitions" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Spencer Stuart’ın</a> araştırmasına göre, S&amp;P 500 şirketlerinin CEO’ların görev sürelerinin sonundaki ortalama yaşları; 2019’da 59,7 iken 2022’de 62,8’e yükselmiş durumda. Sağlıklı yaşam nedeniyle uzayan yaşam süresi, pandemi etkisi altında geçen yıllar ve hâlihazırdaki ekonomik durum göz önüne alındığında bu durum, aslında çok da şaşırtıcı değil. Zira kriz dönemlerinde, haleflik planlamaları kolayca askıya alınırken mevcut yönetimin korunması daha öncelikli oluyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Halef-selef meselesi&nbsp;</h2><h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Başarısız örnekler</h3>Silikon Vadisi’nin kurucu CEO’lar tarafından yönetilen gözde şirketlerinde ise son zamanlarda ayrılıklar daha yaygın. 2021’de, Amazon’un kurucusu Jeff Bezos ve Twitter’ın kurucusu Jack Dorsey; 2022’de ise Pinterest’in kurucu ortağı Ben Silbermann, Airbnb’nin kurucu ortağı Joe Gebbia ve Slack’in kurucu CEO’su Stewart Butterfield gibi birçok isim görevinden ayrılacağını duyurdu. Elbette bu istifa dalgasında, pandemi döneminde askıya alınan planlarının yeniden gündeme alınmasının da etkisi oldu. Fakat kurucu CEO’ların “kurucular tarafından yönetilen birçok şirketin kurucularının gölgesinden ve bakış açılarından sıyrılamaması ve gelişememesi” nedeniyle eleştirilmesinden etkilendikleri de söylenebilir.Kurucu CEO’larla ilgili tartışmaların en büyüğü, Twitter’ın kurucusu Jack Dorsey’in 2021’in son günlerinde görevinden ayrılacağını açıklamasıyla yaşandı. Zira Dorsey, şirket çalışanlarına gönderdiği istifa mektubunda, şirketlerin kurucularının etkilerinden bağımsız olarak varlıklarını sürdürebilmelerinin kritik olduğunu düşündüğünü belirterek “Şirketlerini kendi egolarına tercih eden çok fazla kurucu yok,” ifadelerini kullanmıştı. Dorsey’in ardından göreve, şirketin CTO'su Parag Agrawal&nbsp;getirildi. Kısa bir süre sonra Elon Musk’ın Twitter’ı satın almasıyla bir kez daha sahip değiştiren koltuk, bugünlerde yine yeni sahibini arıyor.Twitter’daki dönüşüm, başarısız sayılabilecek örneklerden bir tanesi; ancak en başarısızı değil. Son dönemde CEO’nun istifası sonrası yaşanan değişim yönetiminde en başarısız şirket, hiç tartışmasız Disney ve Starbucks oldu.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Disney'de 2020 yılında, 15 yıl boyunca CEO rolünü üstlenen Bob Iger'ın yerine atanan Bob Chapek, iki yılı aşkın bir sürenin ardından görevden alınırken yerine selefi Bob Iger <a fr-original-style="" href="https://www.wsj.com/articles/bob-iger-bob-chapek-disney-coup-11671236928" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">atandı</a>. Selefin eski görevine dönmesi, özellikle Disney gibi büyük bir şirket için beklenen bir adım değildi. Üstelik Iger’in 71 yaşında olması ve “aslında hiçbir zaman tam anlamıyla görevi Chapek’e bırakmamış olması” da bu geri adım hakkındaki endişelere neden oldu. Öte yandan, Chapek yönetimindeki Disney’in hisselerinin son üç yılın dip seviyelerine düşmesinden rahatsız olan yatırımcılar, şimdilik Iger’in dönmesinden memnun görünüyor. Haleflik planlaması bir kez başarısızlıkla sonuçlanan Iger’in ise en büyük gündemi belli: Yeni bir halef bulmak…</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Starbucks’a gelince; Howard Schultz, sonuncusu 2022’de geçici CEO olmak üzere üç kez Starbucks’ın CEO’luk koltuğuna oturdu. Şirket, Schultz döneminde mağaza sayısını 11’den 28 bine çıkarırken küresel bir güç haline geldi. Haleflik planlaması ise hiçbir zaman istendiği gibi gitmedi. Son olarak 2017’den beri görev yapan Kevin Johnson, şirket içi sendikalaşma faaliyetlerinin ve grev çağrılarının artmasının ardından görevi bırakırken Starbucks yönetimi, çareyi yine eski CEO Schultz’a dönmekte buldu. Schultz, Nisan 2023'te Laxman Narasimhan CEO olarak görevi devralana kadar geçici CEO olarak görev yapacak. Bu sefer geri dönmeyeceği konusunda ise oldukça iddialı:&nbsp;“Doğru kişiyi bulduğumuz için bir daha asla geri dönmeyeceğim.”</li></ul><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Başarılı örnekler</h2>Twitter ve Disney’in yönetimindeki değişim süreçleri, her ne kadar iyi örnekler oluşturmasa da şu yanılgıya düşmemekte fayda var: Kurucu olan veya uzun süre CEO olarak görev yapan kişilerin işten ayrılması iyi planlandığı takdirde şirketin ilerlemesinin en büyük nedenlerinden biri de olabilir. Bu noktada, kurucu CEO’ların kendilerinden sonra gelecek kişiyi belirleme ve onu göreve hazırlama konusunda aktif rol oynaması sorunsuz bir dönüşümün gerçekleşmesi açısından belirleyici oluyor. Nitekim Microsoft ve Apple'daki devir teslim süreçleri, şirket içi haleflik planlamasının nasıl yapılması gerektiğine dair görece daha başarılı örnekler sunuyor.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">1975’te Microsoft'u kuran Bill Gates, yardım kuruluşuna odaklanmak istediğini söyleyerek 2000 yılında şirketin CEO'luğundan; 2008’de ise Microsoft'taki tam zamanlı görevinden ayrıldı. Microsoft’ta Gates’den sonra Steve Ballmer, 14 sene CEO olarak görev yaparken 2014’te, koltuğunu Satya Nadella’ya devretti. 2010’lu yılların başında, Apple ile rekabette geriye düşen ve başarısız bir hamle olan Nokia’nın satın alımıyla çalkantılı bir dönem geçiren Microsoft, Nadella döneminde hisselerinin fiyatını neredeyse 7 katına çıkardı.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Apple’ın kurucusu Steve Jobs, 2011’de yerini alan Tim Cook'u kişisel olarak işe aldı ve sonunda CEO pozisyonunu devralması için ona yardımcı oldu. Apple'ın hisse fiyatı Cook'un görev süresi boyunca %1,022 arttı.</li></ul>Her iki örnekte de başarının, zamanla geldiğine dikkat çekmek gerekiyor. Değişim süreçlerinde, New York Üniversitesi’nden Profesör Anat Lechner’in deyimiyle “Büyük kurucular; süreklilik, istikrar ve güvene işaret etmek için şirket içinde bir tür büyükbaba pozisyonunda kalmaya devam ediyor.”&nbsp;Yenilerin kendi düzenlerini oturması ve yeni hikâyeler yazması ise zaman alıyor. Son olarak rakamlara bakacak olursak; McKinsey’in araştırmasına göre büyük yönetimsel değişikliklerin %70’i başarısızlıkla <a fr-original-style="" href="https://www.mckinsey.com/capabilities/people-and-organizational-performance/our-insights/successful-transformations" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">sonuçlanıyor</a>. Netflix, bu süreçte %30’luk kısma girebilecek mi? Zaman gösterecek…

Kriz dönemlerinde haleflik planlaması askıya alınabilir mi? Hangi şirketler haleflik planlamasında başarılı?

Haleflik planlaması: CEO’lar ne zaman ve hangi koşullarda görevi bırakmalı?

Manşetlerde sıkça karşılaşmaya alıştığımız ancak her seferinde ilgimizi çekmeyi başaran bir haber var: “Hayırsever milyarder, servetinin büyük bir kısmını bağışlama sözü verdi.”Son dönemde bu haberlerle öne çıkan isimlerin başında, 2019 yılında tarihin en pahalı boşanmalarından birinin aktörlerinden olan Mackenzie Scott geliyor. Amazon’un kuruluşunda eski eşi Jeff Bezos’la birlikte önemli bir rol oynayan Scott, boşanma anlaşması kapsamında %4’üne sahip olduğu Amazon hisseleri ve 21,2 milyar dolarlık servetiyle hâlihazırda dünyanın en zengin kadınları arasında yer alıyor. Scott’u, manşetlerde “Jeff Bezos’un eski eşi” olarak anılmaktan kurtaran ve itinayla röportaj vermekten kaçınmasına rağmen gündemde tutmayı başaran ise son üç senede yaptığı bağışlar…Scott, son olarak 15 Aralık 2022’de “Yield Giving”&nbsp;adını verdiği bir internet sitesi açarak bugüne kadar 1.600’den fazla kuruluşa gerçekleştirdiği 14 milyar doların üzerinde bağışı ayrıntılarıyla kamuya açıkladı ve yardım kuruluşlarına fon talep etmeleri için açık çağrı sürecini başlatacağını <a fr-original-style="" href="https://www.wsj.com/articles/mackenzie-scott-launches-website-to-detail-her-philanthropic-efforts-11671122995" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">duyurdu</a>. Şeffaflık adı altında atılan bu adım, kimilerine göre emsal oluşturması adına önemli bir gelişmeydi; ancak söz konusu milyarderler olunca ortaya çıkan şüphecilik bir kez daha su yüzüne çıktı: “Günümüzde her zamankinden daha fazla hayırsever var. Peki, nasıl oluyor da eşitsizlik artmaya devam ediyor? Milyarderlerin bağışları, yardım mı vergiden kaçış mı?”<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Bağış Sözü (Giving Pledge) nedir?</h2>Bireysel hayırseverliğin rolü, son 20 yılda önemli ölçüde arttı. The Guardian’da Eylül 2020’de yayımlanan&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://www.theguardian.com/society/2020/sep/08/how-philanthropy-benefits-the-super-rich" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">“Hayırseverlik süper zenginlere nasıl fayda sağlar?”</a> başlıklı makaleye göre, dünyadaki 260 bin yardım kuruluşunun yaklaşık dörtte üçü, bu dönemde kuruldu ve bu kuruluşlar hâlihazırda 1,5 trilyon dolardan fazlasını kontrol ediyor. Bağışların ölçeği düşünüldüğünde en büyük hayırseverler, ABD ve Birleşik Krallık’ta yaşıyor. Birçok hayırseverin kendi hayır kuruluşlarını açarak onlar üzerinden yardım faaliyetlerini gerçekleştirdikleriyse bilinen bir gerçek.Microsoft’un kurucusu Bill Gates ve eski eşi Melinda Gates’in ortak başkanlık yaptıkları Bill &amp; Melinda Gates Foundation, milyarder ve hayır kuruluşu sözcükleri bir arada kullanılınca akla gelen ilk kuruluşlardan biri. 2000'de kurulan vakıf, bugüne kadar 45 milyar dolardan fazla bağışta bulundu. Öyle ki, 2021’de bağışladıkları 6,2 milyar dolar, birçok ülkenin dış yardım bütçesinden bile fazlaydı.Gates çiftinin hayırseverlik dünyasına katkıları, The Gates Foundation ile sınırlı kalmadı. Yakın dostları olduğu bilinen Berkshire Hathaway’in kurucusu, ünlü yatırımcı Warren Buffet ile Haziran 2010’da ortaya çıkardıkları “Bağış Sözü” (Giving Pledge) hareketine, bugüne kadar 28 ülkeden 230 milyarder <a fr-original-style="" href="https://edition.cnn.com/2022/11/28/opinions/billionaires-pledge-share-wealth-collins/index.html" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">katıldı</a>. Bu hareket, katılımcıların servetlerinin yarısını yaşamları boyunca hayır kurumlarına bağışlaması taahhüdü vermeleri esasına dayanıyor.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Tesla’nın CEO’su Elon Musk, Meta CEO’su Mark Zuckerberg, yazının girişinde bahsettiğimiz Mackenzie Scott gibi isimler Bağış Sözü’nü imzalayanlar arasında yer alıyor.&nbsp;</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Amazon’un kurucusu Jeff Bezos’un Forbes’un Milyarderler Listesi’nde dördüncü sırada yer almasına rağmen hâlâ Bağış Sözü’ne katılmaması ise eleştirilmesine <a fr-original-style="" href="https://www.cnbc.com/2022/11/16/jeff-bezos-will-give-away-most-of-his-fortune-why-its-a-big-deal.html" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">neden oluyor</a>.</li></ul><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Bağışlar nereye gidiyor?</h2>Mal varlığının büyük kısmını bağışlamayı taahhüt eden milyarderlerin sayısı her geçen gün artsa da asıl sıkıntı işte bu noktada başlıyor. Zira bağışların bir görünen ve süslü manşetlere konu olan kısmı, bir de buzdağının arkasında kalan gizli bir tarafı var. Hayırseverliğin, otomatik olarak paranın yeniden dağıtılmasına veya Robinhood benzeri bir yaklaşımla zenginden alıp fakire verilmesine yol açtığı şeklindeki varsayım çoğunlukla yanlış. Araştırmalara göre, ABD’de önemli hayırseverler tarafından bağışlanan paranın ancak beşte biri ihtiyaç sahiplerine ulaşırken geriye kalanı; kültür-sanat, spor kulüpleri, eğitim ve sağlık hizmetleri gibi alanlara yatırım yapan ve “iyi amaçlara hizmet etme” gayesi taşıyan kuruluşlara gidiyor.Özellikle ABD’de milyarderlerin, bağışlarının çoğunu kendi kurdukları vakıflar veya vergi avantajı sağlayan bağışçı tavsiyeli fonlara (DAF-Donor Advised Funds) aktardıkları bilinen bir gerçek. Bu fonlarda, hukuki olarak&nbsp;kaynak yönetimi fona ait olsa da kaynağın nereye aktarılacağı konusunda söz sahibi yine bağışçı. Temmuz 2022’de yayımlanan bir araştırmaya göre, hayır amaçlı bağışların yaklaşık %30’u bu tür aracılar vasıtasıyla gerçekleşerek geleneksel hayır kurumlarına yapılan doğrudan bağışları geride bırakıyor. ABD’de milyarderler, aracı kurumlara yaptıkları bağışlarla muazzam vergi indirimleri talep edebilirken bu kurumlar üzerindeki denetimlerin sıkı olmaması da bağışların gerçekten hayır kurumlarına ulaşıp ulaşmadığı konusundaki şüpheleri artırıyor.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Örnek vermek gerekirse birkaç hafta önce, Tesla’nın CEO’su Elon Musk’ın, Kasım 2021’de açıkladığı 5,7 milyar dolar değerindeki Tesla hisse bağışının kendi vakfına gittiği <a fr-original-style="" href="https://www.bloomberght.com/musk-in-5-7-milyar-dolarlik-bagisi-kendi-vakfina-gitmis-2320999" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">ortaya çıktı</a>. Böylece vakıf, 9,4 milyar dolarlık varlık değeriyle ABD’deki en büyük kuruluşlardan biri haline gelirken Musk, bir kez daha “Yaptığı bağışla vergi indiriminden mi yararlanacak?” sorularının merkezine oturdu.</li></ul>Öte yandan, Forbes’un her yıl yayımladığı “Hayırseverlik Puanı” listesi de milyarderlerin hayırseverlik konusunda gerçek manada sınıfta kaldığını <a fr-original-style="" href="https://www.forbes.com/sites/rachelsandler/2022/09/27/the-forbes-philanthropy-score-2022-how-charitable-are-the-richest-americans/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">gösteriyor</a>. Milyarderlerin hayırseverlik faaliyetlerini, özel vakıflarında duran nakit parayı veya henüz ihtiyacı olanlara ulaşmamış bağışçı tavsiyeli, vergi avantajlı fonları dışarıda tutarak doğrudan bağışlar üzerinden hesaplayan listenin Eylül 2022’de yayımlanan hâline göre sonuçlar şöyle:<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">ABD’nin en zengin 400 isminin yer aldığı&nbsp;“Forbes 400” üyelerinin çoğu, şimdiye kadar servetlerinin %5'inden azını hayır kurumlarına bağışladıklarını belirten 1 veya 2 puan aldı.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Milyarderlerin sadece dokuzu, servetlerinin %20'den fazlasını bağışlayarak 5 puan kazandı. O isimler şu şekilde: Bill Gates, Melinda French Gates, MacKenzie Scott, Warren Buffett, George Soros, Gordon Moore, Amos Hostetter Jr., Lynn Schusterman ve John Arnold.</li></ul><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">“Milyarderler vergisi” çözüm olabilir mi?</h2>Milyarderlerin hayırseverlik faaliyetlerini, vergiden kaçınmak için gizli bir çözüm olarak kullandıklarına dair iddialar ve veriler, son yıllarda “milyarderler vergisi” hakkındaki tartışmaların da alevlenmesine neden oldu.2019 yılında Davos’ta, Hollandalı iktisat tarihçisi Rutger Bregman’a, eşitsizliğin artmasından kaynaklanan toplumsal tepkiyi nasıl önleyebileceğimiz sorulduğunda şu yanıtı vermişti: "Cevap çok basit. Hayırseverlikten bahsetmeyi bırakın ve vergilerden bahsetmeye başlayın. Vergiler, vergiler, vergiler… Bana göre geri kalan her şey saçmalık.”&nbsp;Bu çıkışı takip eden yıllarda, özellikle de Joe Biden döneminde ABD’de,&nbsp;“milyarderler vergisi” siyasetçiler tarafından sıkça ortaya atılan fikirlerden biri oldu.Milyarderlerden sahip oldukları varlıkların, kazandıkları değer üzerinden yıllık vergi ödemesi alınmasını ve vergilerin artırılmasını içeren yasa önerileri Warren Buffet, Bill Gates gibi isimlerden de destek aldı; ancak bugüne kadar somut bir adım atılmadı. Üstelik tartışmalar, pandeminin etkisinin azalmasıyla giderek azalmaya başladı. Milyarderler vergisi yakın zamanda hayata geçirilir mi bilinmez; ancak milyarderlerin hayırseverlik faaliyetleri üzerindeki kara bulutlar, artan denetim ve yeni kurallar olmadığı sürece dağılacak gibi durmuyor.

Günümüzde her zamankinden daha fazla hayırsever var. Peki, nasıl oluyor da eşitsizlik artmaya devam ediyor? Bağışlar nereye gidiyor? Milyarderlerin bağışları, yardım mı vergiden kaçış mı?

Milyarderlerin bağışları: Yardım mı vergiden kaçış mı?

COP iş dünyasının paydaşları için ne anlama geliyor? Sürdürülebilirlik günümüzde şirketler için neden hayati bir önem taşıyor? Nasıl bir yol haritası izlenmeli? Interface örneği neler anlatıyor?

Sıfırın ötesinde: Sürdürülebilirlik yolculuğu nasıl şekillenmeli?

<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9);" style="color: rgb(9, 9, 9); margin: 0px 0px 1em; border-left-width: 2px; border-left-style: solid; border-left-color: rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">"Elektrikli araçların yeni nesil müşteriler için esas tercih haline geleceği bir dönüm noktasındayız."</blockquote>General Motors (GM) CEO'su Mary Barra, geçen hafta ABD'de en çok satan modellerinden biri olan Chevrolet Equinox SUV'un elektrikli versiyonunu tanıtırken bu cümleyi kullandı. Bu açıklama, son dönemde elektrikli araçlar konusunda yeni stratejilerini duyuran birçok şirketin sözcülerinin açıklamalarından çok farklı değildi, ancak GM'nin CEO'sunun 30 bin dolar ile piyasadaki en uygun fiyatlı elektrikli araçlardan birini duyururken bu açıklamayı yapması dikkatleri bir kez daha sektördeki diğer oyuncular üzerine çekti.Halihazırda küresel olarak yollarda dolaşımda olan yaklaşık 1,3 milyar otomobil var. 60 milyon ile elektrikli araçların pazar payı ise henüz oldukça düşük. Zira tüketicilerin birçoğu fiyatların makul seviyelere gelmesini beklerken diğerleri ise batarya istasyonlarının yetersiz olması, şarj etmenin maliyeti ve menzil kaygısı gibi nedenlerle değişime şüpheyle yaklaşmaya devam ediyor. Elektrikli araçların tasarımı, üretimi ve satışı konusunda öncü olan Tesla'nın ilk elektrikli aracı 2008'de sattığını hatırladığımızda ise artık adaptasyon sürecinin sonuna yaklaşıldığını düşünmek mümkün. Nitekim Birleşik Krallık merkezli uluslararası denetim ve danışmanlık hizmetleri firması Ernst &amp; Young'ın (E&amp;Y) Mayıs 2022 tarihli araştırması da 18 ülkedeki araba sahiplerinin %52'sinin bir sonraki satın alımları için elektrikli araç tercih edeceklerini ortaya <a fr-original-style="" href="https://assets.ey.com/content/dam/ey-sites/ey-com/en_gl/topics/automotive-and-transportation/automotive-transportation-pdfs/ey-mobility-consumer-index-2022-study.pdf" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">koyuyor</a>.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Elektrikli araç satın alımlarında en büyük motivasyon kaynağı ne?</h2>Elektrikli araç satın almak isteyenlerin en güçlü motivasyonu, çevreye daha az zarar vermek. Daha önce elektrikli araç satın almış veya gelecekte almayı düşünenlerin en çok önem verdiği ikinci nokta ise elektrikli araçların tasarımı ve teknolojisi. Öte yandan, tüketiciyi elektrikli araçlardan uzaklaştıran başlıca etkenler arasında yüksek fiyatlar, seçeneklerin kısıtlı olması ve yetersiz şarj ağı altyapısı yer alıyor. Çin, 800 binden fazla halka açık şarj istasyonuyla tüketicilerin elektrikli araca geçişini kolaylaştıran ülkelerin başında geliyor. 100 bin şarj istasyonu ile ABD ikinci olurken Hollanda, Güney Kore ve Fransa ise ilk beşte <a fr-original-style="" href="https://www.forbes.com/sites/mikepatton/2022/03/30/competition-heats-up-for-tesla-in-ev-market/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">yer alıyor</a>.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Şirketler rekabette nasıl öne çıkmaya çalışıyor?</h2>Devletlerin, tüketicileri elektrikli araç kullanımına teşvik etmek için şarj istasyonları inşa etmek, vergi indirimi sağlamak ve teşvikleri artırmak gibi birçok enstrümanı var, ancak elektrikli araç dönüşümünde asıl rol otomobil üreticilerine düşüyor. Otomobil üreticilerinin elektrikli araçlara yönelik güçlü tüketici ilgisinden yararlanmak için tüketicilerle diyaloglarını yeniden kurgulamaları ve elektrikli araç deneyimini yaygınlaştırmak için yeni stratejiler ve dikkat çekici teknolojiler geliştirmeleri gerekiyor. Rakamlar üzerinden sektöre yakından bakacak olursak:<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Tesla, 2021'de küresel çapta 936 binden fazla araç satışı ve %14'lük payıyla lider konumundaydı. 2022'de yaklaşık 1,5 milyon araç satmayı hedefleyen şirket, ilk iki çeyrekte toplam 565 bin araç satışı gerçekleştirdi.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Tesla'nın hemen ardından 2021'de 369 binden fazla elektrikli araç satışıyla %11'lik pazar payına sahip olan Volkswagen (VW) Group&nbsp;geliyor. 2030'a kadar satışlarının %70'inin elektrikli araçlardan oluşmasını amaçlayan VW, 2022'de 330 binden fazla elektrikli araç satışıyla şimdiden 2021 seviyelerine ulaşmış durumda.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Çin'in en büyük elektrikli araç üreticisi BYD ise 2021'de 320 bin araç satışı ile üçüncü sırada yer alırken 2022'nin ilk sekiz ayında 970 bin araç satarak yeni bir rekora imza attı. Bloomberg tarafından "Birçok yönden Tesla'dan farklı," olarak tanımlanan BYD'nin bu yıl içinde 2 milyondan fazla araç satışı gerçekleştirmesi ve küresel alanda genişlemeyi başarması durumunda Tesla'nın en büyük rakiplerinden biri olması <a fr-original-style="" href="https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-08-17/byd-electric-cars-try-competing-with-tesla-through-low-price" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">bekleniyor.</a></li></ul><h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Yeni fabrikalar, sektör içi ortaklıklar</h3>Halihazırda tüm otomobil üreticileri, rekabette öne çıkmak ve sektör lideri Tesla'ya meydan okumak amacıyla yeni stratejiler geliştirme peşinde. Bu stratejiler arasında üretim kapasitesini artırmak için yeni fabrikalar kurmak ve batarya geliştirme konusunda sektörün diğer oyuncuları veya hammadde açısından zengin ülkelerle iş birliği yapmak en çok tercih edilenler arasında yer alıyor. S&amp;P Global Ratings'e göre artan talep, hızla yükselen hammadde maliyetleri nedeniyle önümüzdeki birkaç yıl içinde daha fazla sektör içi ortaklık kurulması bekleniyor. Son bir ayda sektörde bu yönde atılan adımlardan bazıları şöyle:<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Çin merkezli batarya üreticisi CATL; Mercedes, BMW, Stellantis ve Volkswagen gibi otomobil üreticilerine batarya üretmek için 7,3 milyar dolar yatırımla Avrupa'nın en büyük elektrikli araç batarya fabrikasını Macaristan'da inşa edeceğini duyurdu.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Volkswagen ve Mercedes, batarya için kayda değer öneme sahip olan kobalt, nikel ve lityum gibi hammaddeler konusunda Kanada ile yeni anlaşmalar <a fr-original-style="" href="https://www.reuters.com/business/autos-transportation/volkswagen-teams-up-with-canada-battery-materials-push-2022-08-23/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">imzaladı.</a></li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Honda ve LG, 4,4 milyar dolar yatırımla ABD'de elektrikli otomobiller için pil üretecek bir fabrika kuracaklarını açıkladı. 2025 yılında seri üretime başlaması planlanan fabrikanın %51'ine LG; %49'una ise Honda sahip olacak.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Mercedes-Benz ve Rivian, maliyetleri düşürmek için ortak bir montaj hattında her marka için farklı tasarımlarla elektrikli ticari kamyonetler üretmek için anlaştıklarını <a fr-original-style="" href="https://www.bloomberght.com/abdli-rivian-avrupaya-mercedes-ortakligiyla-giriyor-2314504" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">duyurdu</a>.</li></ul><h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Ürün çeşitliliği, fiyat skalası</h3>Rekabette şirketlerin öne çıkmasını sağlayan faktörlerden biri de ürün çeşitliliği… SUV'ler, kamyonetler ve teslimat kamyonları dahil araç pazarının her segmenti elektrikli hale gelirken tüketiciye hem model hem de fiyat açısından çeşitlilik sunan şirketler daha avantajlı konuma geliyor.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Yazının girişinde de bahsettiğimiz gibi GM'in Chevrolet Equinox SUV aracının elektrikli versiyonunu 30 bin dolara piyasaya sürmesi, şirketin "elektrikli araçları herkes için erişilebilir kılma" stratejisinin bir parçası. Tesla ve Ford, artan hammadde fiyatları nedeniyle elektrikli modellerinin fiyatlarını artırırken GM, "satın alınabilir" araçlar sunarak rekabette öne çıkmaya çalışıyor.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Farklı segmentlere hitap etme konusunda adım atan şirketlerden bir diğeri ise Jeep. Stellantis çatısı altında yer alan şirket, geçen hafta 2030'a kadar elektrikli araçların ABD'deki satışlarının %50'sini, Avrupa'dakilerin ise tamamını oluşturmasına yönelik stratejisinin bir parçası olarak 2025'in sonuna kadar dört yeni tamamen elektrikli SUV tanıtacağını açıkladı.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Çin merkezli Xpeng ise önümüzdeki yıl halihazırda satışta olan dört modeline ek olarak iki yeni modeli daha piyasaya süreceğini <a fr-original-style="" href="https://www.cnbc.com/2022/08/25/china-ev-maker-xpeng-to-launch-a-tesla-model-y-competitor-in-2023.html" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">duyurdu</a>. Yeni modellerden birinin Tesla'nın Model Y'sine rakip olması hedefleniyor.</li></ul><h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Yeni oyuncular</h3>Öte yandan, elektrikli araç sektöründeki tek oyuncular, otomobil üreticileri değil. Apple'ın uzun yıllardır çok gizli bir şekilde yürüttüğü "Project Titan" isimli bir elektrikli araç projesi olduğu biliniyor. Herkesin merakla beklediği yeni aracın 2025’te piyasaya sürülmesi beklenirken araca yönelik ilgi şimdiden üst düzeyde. Strategic Vision tarafından 200 bin kişinin katılımıyla gerçekleştirilen yakın tarihli bir anket, katılımcıların %26'sının Apple'ın piyasaya süreceği otomobili satın almayı değerlendirdiğini <a fr-original-style="" href="https://www.businessinsider.com/apple-cars-project-titan-popular-tesla-bmw-lexus-before-announced-2022-9" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">gösteriyor</a>.Çin merkezli akıllı telefon üreticisi Xiaomi'nin de sektöre dair planları var. Bloomberg, geçen ay konuya hâkim kaynaklara dayandırdığı haberinde, Xiaomi'nin elektrikli araç üretimi için Çin merkezli Beijing Automotive Group (BAIC) ile görüşmelerde bulunduğunu duyurdu.Bütün bu gelişmeler dikkate alındığında, önümüzdeki senelerde yollarda karşımıza daha çok elektrikli aracın çıkacağı, benzin istasyonlarının yerlerini şarj noktalarına bırakacağı, belki de araçlarımızı şarj etmek için evlerimizin elektrik altyapısını yeniden gözden geçirmemiz gerekeceği aşikâr. Sektör, elektrikli araçları erken benimseyenlerle yetinecek aşamayı çoktan geçti. Fakat ana akım tüketicileri ikna etmek için üreticiler ve kamu kurumları tarafından cevaplanması gereken birçok soru, devletler tarafından atılması gereken birçok adım ve "elektrikli araçları esas tercih haline getirmek isteyen" şirketler tarafından geliştirilmesi gereken yeni teknolojiler olduğunu da unutmamak gerekiyor.

Elektrikli araçlara yönelik artan tüketici ilgisinden yararlanmak ve rekabette öne çıkmak isteyen otomobil üreticileri yeni fabrikalar açmak, sektör içi ortaklıklar kurmak ve ürün çeşitliliğini artırmak gibi yeni stratejiler geliştiriyor. Peki, sektör nasıl bir dönüşümün eşiğinde?

Dönüm noktası: Elektrikli araçlar esas tercih haline mi gelecek?

<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 180, 127); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 180, 127); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“Fed, yüksek enflasyon ile son iki yılın para politikası arasındaki bağlantıyı gözden geçiriyor mu?”</blockquote>ABD Merkez Bankası Başkanı (Fed) Jerome Powell, 15 Haziran 2022’de politika faizini 1994’ten bu yana ilk kez 75 baz puan artırdıktan sonra kameraların karşısına geçtiğinde karşılaştığı sorulardan biri buydu. Powell’ın soruya cevabı, son zamanlarda üstlendiği ve eski Fed Başkanı Paul Volcker ile sıkça karşılaştırılmasına neden olan “enflasyon savaşçısı” duruşundan biraz farklı, suçu üstlenmekten uzaktı: “Ekonomiyi birçok farklı gücün yönlendirdiğinin farkındayız; ancak yakın tarihte pandemi, Rusya-Ukrayna savaşı ve Çin’deki kapanmalar gibi olağanüstü şoklarla karşılaştığımızı da göz ardı etmemek lazım.”Geçen yılın çoğunu, enflasyonun “geçici” olduğunu söyleyerek geçiren Powell, bu cevapla bir yandan yüksek enflasyon ortamında faiz artırımlarına devam edileceğinin sinyalini veriyordu; diğer yandan ise bir süredir karşılaştırıldığı eski Fed Başkanı Volcker’ın rolünü üstlenmeye henüz hazır olmadığını gösterir gibiydi. Peki, son dönemde Paul Volcker’ın adı neden bu kadar sık anılmaya başlandı? Jerome Powell, yeni Paul Volcker olabilir mi? Gelin birlikte inceleyelim.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Merkez bankacılığında bir efsane: Paul Volcker kimdir?</h3>1970’lerde tüm dünya petrol krizinin etkisindeyken ABD’de enflasyon, %12 seviyelerine ulaşmış; dönemin başkanı Gerald Ford, Whip Inflation Now (WIN) (Hemen enflasyonu kırbaçla) isimli bir program <a fr-original-style="" href="https://daktilo1984.com/yazilar/paul-volckerin-ardindan/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">başlatmıştı</a>. Vatandaşları tasarrufa yönlendirerek enflasyonu düşürmeyi amaçlayan WIN, beklenen başarıya ulaşamazken Ford’un görevi bıraktığı 1978’de enflasyon hala oldukça yüksekti. Bu noktada devreye, ABD’nin en etkili merkez bankası başkanlarından biri olarak görülen Paul Volcker girdi.Ağustos 1979’da Fed başkanı olarak atanan Volcker, göreve gelmeden önce dönemin başkanı Jimmy Carter’dan icraatlarını belirleyecek üç istekte bulundu: Fed tamamen bağımsız olacak, enflasyonla mücadeleye odaklanacak ve sıkı para politikası uygulayacaktı. Volcker yönetimi altında faizler, bir sene içinde %11 seviyelerinden %20’ye kadar yükseltildi. Haziran 1981’de ise %21,5 ile zirveyi gördü. Faiz artışları devam ederken ülkede işsizlik, %11’e çıkmış; otomobil üreticileri satamadıkları otomobillerin anahtarlarını Fed’e postalamaya, çiftçiler traktörleriyle Fed binasının etrafında tur atmaya başlamıştı.Volcker, dönemin istenmeyen adamıydı; ancak sıkı para politikasındaki inatçı yaklaşım işe yaradı. ABD’de enflasyon, 1980’de %14,6 ile zirveyi gördükten sonra Haziran 1983’te %2,5’a kadar <a fr-original-style="" href="https://www.nytimes.com/interactive/2015/12/11/business/economy/fed-interest-rates-history.html" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">düştü</a>. 1980’lerin ortasında hem işsizlik hem de enflasyon 1970’lerdeki seviyelerinden çok uzakta rekor düşük seviyelere geriledi, faizler de aşamalı olarak düştü.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Jerome Powell, nasıl bir politika izledi?</h3>Volcker’ın başarısının yansımaları, yaklaşık 40 sene sürdü. 2020’lere geldiğimizde ise ABD, yeniden yüksek enflasyon tartışmalarının ortasında kaldı. Pandemi kısıtlamalarının başladığı Mart 2020’de %1,5 olan yıllık enflasyon, Mayıs 2022’de %8,6 ile son 40 yılın zirvesine çıktı. Buna karşılık, uzun bir süre enflasyonun “geçici” olduğuna dair söylemlerde bulunan hâlihazırdaki Fed Başkanı Powell, sene başında “Belki de 'geçici' terimini bırakmanın zamanı gelmiştir,” diyerek şahin olarak tanımlanan daraltıcı para politikasının sinyallerini verdi.Geçen yıl kasım toplantısıyla varlık alımlarının hızını düşürmeye başlayan Fed, mart ayında varlık alım operasyonunu tamamlayarak faiz artışlarına başladı. Banka, mart ayında 25 baz puan artışla 2018'den bu yana ilk kez faiz artırımına giderken mayısta, 50 baz puan ile 2000 yılından bu yana en hızlı faiz artışını gerçekleştirdi. Son olarak, haziran toplantısında faizler, 75 baz puan artışla %1,50-1,75 aralığına yükseltildi. Böylece, 1994’ten bu yana tek seferde en hızlı faiz artışı gerçekleştirilmiş oldu.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Neden karşılaştırılıyor?</h3>ABD’de seneler sonra yükselen enflasyon ve ardından gelen faiz artışları, doğal olarak akıllara 1960 ve 1970’lerdeki yüksek enflasyon dönemini getirirken iki dönem sıkça karşılaştırılmaya başlandı. İki dönemin karşılaştırılmasının en büyük nedeni, her iki dönemde de enflasyonun genellikle düşük olduğu uzun bir süreden sonra hızla yükselmeye başlaması; ancak dönemler arasında ciddi farklılıklar olduğunu da göz ardı etmemek gerekiyor.Öncelikle benzerliklere bakacak olursak; iki dönemde de ağır fedaral harcamalar talebi artırırken enflasyonun yükselişinde etkili oldu. 1960 ve 1970’lerde, Vietnam savaşı ve “Büyük Toplum” programları; 2020’li yıllarda ise Covid-19 pandemisi devlet harcamalarını artırdı. 1970’lerde petrol krizi nedeniyle küresel enerji ve gıda fiyatlarında yaşanan şokların bir benzeri de günümüzde, Rusya’nın Ukrayna’yı işgali nedeniyle yaşanmaya başlandı.Öte yandan, iki dönem arasında kritik farklılıklar da var. ABD’de Volcker öncesi dönemde, Fed’in faiz oranlarını yükselterek enflasyonla mücadele etme eğilimi, ekonomiyi yavaşlatma ve işsizliği artırma ihtimali nedeniyle siyasi direnişle karşılaşıyordu. Dolayısıyla Volcker, oldukça sert bir siyasi iklimde zor kararların insanı olmuştu. Buna karşılık, mevcut Fed Başkanı Powell’ın enflasyonu düşürme çabaları, en azından şimdiye kadar hem Beyaz Saray hem de Kongre'den hatırı sayılır bir destek <a fr-original-style="" href="https://www.nytimes.com/2022/06/14/opinion/inflation-stagflation-economy.html" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">görüyor</a>.Ayrıca bazı ekonomistler, günümüzdeki Fed’in Volcker dönemine kıyasla enflasyon çok daha düşük seviyelerdeyken faiz artırımlarına başladığına ve bu nedenle Powell’ın Volcker kadar agresif bir tutum sergilemek zorunda kalmayacağına <a fr-original-style="" href="https://www.nytimes.com/2022/03/14/business/economy/powell-fed-inflation-volcker.html" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">dikkat çekiyor</a>. 40 yıl önce enflasyon yükselirken Fed yetkilileri, işgücü piyasasına çok fazla zarar vermekten endişe ettikleri için faiz oranlarını yükseltme konusunda daha çekimser davranmışlardı. Hızlı hareket etme konusundaki bu isteksizlik, enflasyonun ancak sert tedbirler sonucunda düşmesine neden olmuştu. Günümüzde ise Fed, kimilerine göre geç kalmış olsa da enflasyon henüz çift haneli rakamlara ulaşmadan sıkı para politikası uygulamaya başladığı için çoğu tüketici ve yatırımcı, maliyetlerin çok geçmeden daha düşük seviyelere dönmesini bekliyor.&nbsp;<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Şimdi ne olacak?</h3>Fed, son toplantısında bu yıla ilişkin enflasyon tahminini yükseltirken büyüme beklentilerini düşürdü. Enflasyon tahmini, 2022 için %4,3’ten %5,2’ye; 2023 için %2,7’den %2,6’ya, 2024 için %2,3’ten %2,2’ye çekildi. ABD ekonomisinin bu yıla ilişkin büyüme tahmini ise %2,8'den %1,7'ye düşürüldü. Tahminlerde yapılan değişiklik, Fed’in önümüzdeki dönemde enflasyonda hızlı bir düşüş beklemediğini gösteriyor; nitekim bu durum da “enflasyonla koşulsuz-şartsız bir şekilde savaşacağını” belirten Powell’ın gittikçe daha çok Volcker’ın agresif politikasına yaklaşma ihtimalini artırıyor.Eski Hazine Bakanı Larry Summers'ın kaleme aldığı yakın tarihli bir makale, Powell’ın enflasyonu hedeflendiği gibi %2’ye düşürmesi için 40 yıl önceki kadar sert önlemler alması gerektiğini öne sürüyor. Princeton Üniversitesi’nden bir profesör ise son dönemde sıkça gündeme gelen resesyon riskine dikkat çekerek “Kalıcı fiyat baskılarıyla başa çıkmak için aşırı agresif eylemler de tehlikeler taşıyor. Ekonomi, işsizliğin hızla arttığı çok şiddetli bir durgunluğa itilebilir,” ifadelerini <a fr-original-style="" href="https://time.com/6186929/federal-reserve-powell-inflation-recession/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">kullanıyor</a>.

Fed Başkanı Jerome Powell'ın son dönemde başlatılan faiz artışlarıyla "enflasyon savaşçısı" rolüne bürünmesi akıllara Fed'in efsane başkanı Paul Volcker'ı getirdi.

Jerome Powell, yeni Paul Volcker olabilir mi?

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), geçtiğimiz perşembe günü gerçekleştirilen Para Politikası Kurulu’nda politika faizini %14 seviyesinde sabit tutma kararı aldı. Karar metninde, “Kurul, güçlendirdiği makroihtiyati politika setini kararlılıkla uygulayarak gerekmesi durumunda ilave tedbirleri uygulamaya alacaktır,” ifadeleri yer alırken karar sonrası ilk tedbirler Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu’ndan (BDDK) tarafından alındı.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">23 Haziran: BDDK, yurt dışı yerleşiklerle türev işlem gerçekleştirecek finans dışı yurt içi yerleşiklere kullandırılacak ticari nakdi kredilere %500 risk ağırlığı uygulanacağını açıkladı.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">23 Haziran: 1. el ve 2. el konutlar için konut teminatlı kredilerinde kredi değer oranı, tutar bazlı farklılaştırıldı. Buna göre, enerji sınıfı A olan 1. el konutlar için kredi değer oranı; değeri 2 milyon TL’nin altında olan konutlar için %90, değeri 2 ila 5 milyon TL arasında olan konutlar için %70, değeri 5 ila 10 milyon TL arasında olan konutlar için azami 3,5 milyon TL olarak belirlendi.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">24 Haziran: İş dünyasını yakından ilgilendiren adımlardan sonuncusu ise cuma günü piyasa kapanışından sonra açıklandı. BDDK, TL kredi kullanımında yeni koşullar belirledi. Yeni düzenlemeye göre, 15 milyon TL üzeri yabancı para nakdi varlığı (altın dahil, efektif döviz ile bankalardaki YP mevduat) bulunan şirketler, bu varlığı aktifinin ya da son bir yıllık satış hasılatının %10'unu aşması durumunda yeni nakdi TL ticari kredi kullanamayacak.&nbsp;</li></ul>Ne anlama geliyor?&nbsp;BDDK’nın kararı, kredi kullanımını zorlaştırarak döviz alımını kısıtlama amacı taşıyor. Bir nevi “sermaye kontrolü” olarak da görülen bu kararla, söz konusu şartları karşılamayan şirketlerin, TL cinsinden kredi alabilmek için dövizlerini bozdurmaları gerekiyor. Ayrıca, kullanacakları kredinin vadesi boyunca yabancı para nakdi varlıklarının TL karşılığının 15 milyon TL'yi aşmayacağını beyan ve taahhüt etmeleri de lazım.Hangi şirketler etkilenecek?&nbsp;Karar, öncelikli olarak ihracatçı, ithalatçı ve kasasında yabancı para pozisyonu yüksek halka açık şirketleri etkileyecek. Bloomberg HT’nin hesaplamalarına göre, Borsa İstanbul’da yabancı para pozisyon fazlası aktifinin ya da son 1 yıllık satış hasılatının %10’unun üzerinde olan 110 şirket <a fr-original-style="" href="https://www.bloomberght.com/bddk-onleminden-hangi-bist-sirketi-nasil-etkilenecek-2309570" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">bulunuyor.</a>Piyasalar nasıl tepki verdi?&nbsp;BDDK’nın açıklamasının ardından dolar/TL kuru, 17,36 seviyelerinden 16,40 seviyelerine kadar geriledi. Bu yazının yazıldığı saatlerde, 16,92 seviyesinden işlem görüyor.

BDDK’dan makroihtiyati tedbirler

Çip tedarikinde yaşanan sıkıntılar nedeniyle son iki senedir küresel ölçekte üretimde ciddi sıkıntılar yaşayan otomobil sektörü, elektrikli araçlara yönelik yatırımlarını artırmaya devam ediyor. Geçen hafta birçok şirket, elektrikli araç üretimini hızlandırmak için yeni yatırımlarını açıklarken Toyota, 2 ay önce piyasaya sürülen tamamı elektrikli ilk modelinin geri çağrılacağını, Tesla ise Teksas ve Berlin’deki yeni otomobil fabrikalarının “milyarlarca dolar” kaybettiğini duyurdu. Sektörde yaşanan gelişmeleri, sizin için derledik.General Motors (GM):&nbsp;BrightDrop isimli yeni markası altında elektrikli minivan üreten GM, FedEx’e ilk büyük ölçekli teslimatını gerçekleştirerek 150 minivan gönderdi. İlk teslimatını Aralık 2021’de beş araçla gerçekleştiren şirket, FedEx’e toplamda 2 bin 500 araç teslim edecek.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Neden önemli?&nbsp;Bu anlaşma, FedEx için önemli bir dönüm noktası. Zira şirket, 2040’a kadar tüm kargo toplama ve teslimat filosunu tamamen elektrikli hale getirmeyi hedefliyor. GM ise 2025’e kadar elektrikli ve otonom araçlara 35 milyar dolar yatırım yapmayı planlıyor.</li></ul>BMW: Almanya merkezli otomobil üreticisi BMW, Çin merkezli otomobil şirketleri ve Tesla’nın öncü olduğu elektrikli araç pazarında elini güçlendirmek için yatırımlarını artırıyor. Geçen hafta 2,24 milyar dolarlık yatırımla Çin'de üçüncü fabrikasını açan şirket, yıllık 700 bin olan araç üretimini %18 artırarak 830 bine çıkarmayı planlıyor.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Detaylar:&nbsp;Yeni tesiste üretilecek ilk modelin, 52 bin dolar civarında satılması beklenen i3 olduğunu belirten şirket, Çin pazarında gelecek yıl 13 elektrikli modeli satışa sunacak.</li></ul>Ford:&nbsp;2030’a kadar&nbsp;Valencia’daki fabrikasında, kendi teknolojisiyle elektrikli araç üretmeye başlayacağını açıklayan Ford, bu adımın İspanya ve Almanya’daki fabrikasında işgücünün önemli ölçüde azalmasına yol açacağını belirtti.Audi: Audi, Macaristan’daki fabrikasına 320,2 milyon dolar yatırım yapacağını ve yeni elektrikli motorların üretimine 2025’te başlayacağını duyurdu.Volvo:&nbsp;Volvo Trucks, hidrojen temelli yakıt hücresi teknolojisiyle geliştirdiği kamyonlarının testlerine başladığını, ilk araçların 2025’ten sonra satışa çıkacağını açıkladı.Toyota:&nbsp;Toyota, tekerleklerin gevşemesi tehlikesi nedeniyle iki ay önce piyasaya sürdüğü ilk seri üretim elektrikli araçlarını geri çağıracağını açıkladı. Henüz kazaya yol açmadığı ifade edilen 2 bin 700 aracın, 2 bin 200'ü Avrupa; kalanı ise ABD, Kanada ve Japonya için ayrılmıştı.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Subaru:&nbsp;Toyota’nın %20 hissesine sahip olduğu Subaru da Toyota ile ortaklaşa geliştirilen ilk tamamen elektrikli aracı Solterra’nın 2 bin 600 adedini aynı sebeple geri çağıracağını açıkladı.</li></ul>Tesla:&nbsp;Elon Musk, Tesla'nın Teksas ve Berlin’deki yeni otomobil fabrikalarının, batarya kıtlığı ve Covid-19 kapanmalarından ötürü Çin limanlarında yaşanan sıkıntılar nedeniyle milyarlarca dolar zarar ettiğini belirtti. Tesla, haziran ayında alüminyum ve lityum gibi ham maddelerdeki artışları gerekçe göstererek ABD'deki araç fiyatlarını yaklaşık %5 artırmıştı.

Elektrikli araç sektöründe rekabet kızışıyor

‘Pandemi’ kelimesinin bir bahane olmaktan çıktığı, karantina uygulamalarının sona ermesiyle evde geçirilen vaktin azaldığı şu günlerde, bireysel yatırımcıların ‘keyifli’ ruh halleri yerini ‘temkinli’ bir duruşa bıraktı. 2021’in başlarında borsalar, hayatlarında ilk defa hisse alım satımı yapan bireysel yatırımcıların özgürce hareket ettiği, kimileri için büyük kazançlar kimileri için ise büyük yıkımlar anlamına gelen mecralardı. GameStop, AMC Entertainment gibi daha önce adı sanı duyulmayan şirketlerin hisseleri, Reddit’te bir araya gelen yatırımcıların yoğun ilgisi karşısında sıra dışı bir şekilde yükselişe geçmişti. 2022’nin başlarında işler değişti. Yüksek enflasyon ve artan faiz oranları, ‘meme’ olarak adlandırılan bu hisse senetlerinin ve bireysel yatırımcılar için hisse alım satımını kolaylaştıran Robinhood gibi platformlarının ışığını söndürdü.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Nasıl başladı?</h3>Tarih, Ocak 2021. Tüm dünya, pandemi koşulları altında ilk senesini tamamlamaya hazırlanırken artan hisse senedi fiyatları, hükümetlerin teşvik paketleri ve düşük faiz oranları, daha önce hiç olmadığı kadar çok yatırımcının borsaya girmesine neden olmuştu. ABD merkezli video oyun ve tüketici elektroniği şirketi GameStop’un adı, ilk o günlerde manşetleri süslemeye başladı.Robinhood, Charles Schwab, TD Ameritrade, Fidelity gibi yeni nesil komisyonsuz hisse ticareti uygulamalarının sayısının artması ve Reddit'te WallStreetBets gibi forumlarda büyük yatırımcı topluluklarının ortaya çıkışı, aslında bir süredir “finansın demokratikleşmesi” söyleminin popülerleşmesine neden olmuştu. Ocak 2021’de GameStop’un hisselerinin aniden %2000’e yakın kadar değer kazanması ise ‘meme’ hisse senedi devrini başlattı.Sene başında 17,25 dolardan işlem gören GameStop hisseleri, 28 Ocak 2021’de 483 dolara kadar yükseldi. ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu’nun (SEC) yayımladığı bir rapora göre, bir günde GameStop ticareti yapan hesapların sayısı, yılın başında 10 binden az iken ocak sonunda yaklaşık 900 bine yükseldi. Hikâye, burada son bulmadı. GameStop’un ardından AMC Entertainment başta olmak üzere o dönemde çoğunlukla kâr getirmeyen birçok şirketin hisseleri ani yükselişler yaşadı. Böylece, sosyal medyanın etkisiyle bireysel yatırımcıların ilgisini çeken ve bir anda yükselişe geçen hisse senetlerine ‘meme’ hisse senedi denilmeye başlandı.Hatta bir noktada, bireysel yatırımcılara hisse senedi piyasalarında komisyonsuz işlem yapma imkânı tanıması ve menkul kıymetleri belirli bir tarihte belirli bir fiyattan alıp satma hakkı veren opsiyonlar sunması nedeniyle ‘meme’ hisse senetlerinin ortaya çıkışının ana nedenlerinden biri olarak görülen Robinhood’un hisseleri bile ‘meme’ hisse haline geldi.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Neler değişti?</h3>2022’de ise Rusya’nın Ukrayna’yı işgali, tedarik zincirlerindeki sıkıntılar, yüksek enflasyon ve Fed başta olmak üzere merkez bankalarının sıkı para politikaları gibi birçok etken, borsa getirilerinin düşmesine neden oldu. ABD’de S&amp;P 500 endeksi, yıl başından bu yana %20’nin üzerinde düşüş yaşarken bireysel yatırımcılar, ‘meme’ hisse senetlerini kovalamayı bıraktı ve güvenli limanlara yönelmeye başladı.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Reddit’teki WallStreetBets forumunun üye sayısı, hâlihazırda 12 milyonu geçmiş durumda; ancak günlük gönderiler 2021’in başlarında 64 bine yaklaşmışken 2022’de binin altına düştü.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Robinhood, geçen yıla kıyasla 1 milyondan fazla kullanıcısını kaybetti ve hisse senedi ticaretinden elde edilen gelir %73 <a fr-original-style="" href="https://www.forbes.com/sites/jasonbisnoff/2022/04/29/robinhood-losses-spell-the-end-of-an-era-for-young-investors-whove-never-traded-through-a-downturn/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">düştü</a>. Şirketin hisseleri, Temmuz 2021'de gerçekleşen halka arzından bu yana %80 <a fr-original-style="" href="https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-06-15/robinhood-s-stock-is-now-worth-less-than-its-cash-on-hand" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">düştü</a>. Nisan ayının sonunda ise çalışanların %9’unun işten çıkarılacağı açıklandı.</li></ul><h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">‘Meme’ hisseler şu anda ne durumda?</h3>‘Meme’ hisselerin günümüzdeki durumuna bakacak olursak; yükseliş dalgasının öncüleri GameStop ve AMC’nin hisseleri, elbette rekor seviyelerde kalmadı. Zaten yükselişin hemen ardından Robinhood tarafından getirilen alım satım kısıtlamaları, hisselerin düşmesine neden olmuştu; ancak kazançların hepsi geri verilmedi.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Hâlihazırda 31 Aralık 2020’ye kıyasla GameStop hisseleri, %600’e yakın yükselirken; AMC hisselerinde %500’ü aşkın yükseliş görüldü.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">GameStop hisseleri, bu yazının yazıldığı saatlerde 131,4 dolardan işlem görüyor. Bu rakam, yıl başından bu yana hisselerde %11,45’lik bir düşüş yaşandığını gösteriyor.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">AMC hisselerindeki düşüş daha yüksek. Yazının yazıldığı saatlerde 12,9 dolardan işlem gören hisseler, sene başından bu yana %50’ye yakın değer kaybetti.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Tesla, Robinhood, BlackBerry, Bed Bath &amp; Beyond ve Clover gibi ikinci dalga ‘meme’ hisselerin fiyatları ise çoğunlukla ani yükseliş öncesi seviyelerine <a fr-original-style="" href="https://time.com/6149431/meme-stock-investors-one-year-later/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">geri döndü</a>.</li></ul><h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">‘Meme’ hisseler geri dönüş yapacak mı?</h3>Goldman Sachs analistleri, yakın zamanda yayımladıkları bir araştırma notunda, son iki senede bireysel yatırımcı sayısında görülen artışın ve ‘meme’ hisse senedi hareketinin büyük ölçüde “alternatif olmamasından” kaynaklandığını iddia ediyor. Analistlerin iddiası, düşük faiz ortamında yatırımcıların daha güçlü getiriler peşinde koşarak teknoloji hisseleri, ‘meme’ hisse senetleri ve kripto para birimleri gibi riskli varlıklara yöneldikleri yönünde. Son birkaç ayda ise bu eğilimin sert bir şekilde değiştiği ve yatırımcıların “makul alternatiflere” yöneldiği belirtiliyor. Nitekim araştırma notu, bireysel yatırımcıların son iki yıl için satın aldıkları ABD hisse senetlerinin çoğunu geri sattıklarını da ortaya koyuyor.Halihâzırda WallStreetBets forumunda, en çok konuşulanlardan biri görece daha yüksek değerli olan Meta, Costco, Palantir gibi mavi çipli hisselere yatırım yapmak. GameStop, AMC gibi hisselerin adı artık daha az geçiyor. Öte yandan GameStop ve diğer ‘meme’ hisse senetleri, bazı yatırımcıların büyük kayıplar yaşamasına neden olsa hisse senetlerini açığa çıkarma piyasalarda popüler bir strateji olmaya devam ediyor. Bazı uzmanlar, tüm olumsuzlarına rağmen ‘meme’ hisse senetlerinin yükselişinin en azından piyasaların demokratikleşmesi açısından olumlu etkilerinin olduğu konusunda <a fr-original-style="" href="https://edition.cnn.com/2022/01/26/investing/meme-stocks-gamestop-amc-reddit/index.html" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">hemfikir</a>.“Meme’ hisse senetleri geri döner mi?” sorusuna gelince; yüksek enflasyon ve faiz artışları devam ettiği sürece, yatırımcıların riskli hamlelerden kaçınmaya devam edeceği öngörülüyor; ancak uzmanlar, “kazanmaya alışan” yatırımcıların makroekonomik şartlar düzeldiği zaman ‘meme’ hisselere geri dönüş yapabileceğini <a fr-original-style="" href="https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-01-31/-reviled-meme-stocks-await-market-calm-to-attempt-a-comeback" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">düşünüyor</a>.&nbsp;Diğer yandan, ‘meme’ hisse dalgasına katılan yatırımcıların çoğu şu anda kripto para piyasalarına yönelmiş durumda. Blokzincir teknolojilerine odaklanan Grow Labs’in kurucusu Renee Russo, TIME’a verdiği röportajda “Bu döngü, hala devam ediyor. Sadece formu değişti,” diyor ve ekliyor: "Yatırımcıların NFT ticareti yapma ve topluluğumuzu şekillendirme şekline bakarsanız, AMC ve GameStop yatırımcılarının sahip olduğu tutumla aynı türde."Şirketler de “yeni büyük akımın” kripto olduğunu fark etmiş olacak ki; kripto piyasalarında son dönemde yaşanan satış dalgasına rağmen bu sektöre yatırım yapmaya devam ediyor. Robinhood, 2022’nin sonuna kadar DeFi, NFT ve Web3 müşterileri için yeni bir kripto cüzdan hizmeti sunmayı planladığını açıkladı. GameStop, kendi NFT pazarını oluşturmak için bu yılın başında Ethereum Layer 2 geliştiricisi Immutable X ile ortaklık kurdu. NFT pazaryerinin beta sürümü, geçen ay piyasaya sürüldü bile…

Yüksek enflasyon ve artan faiz oranları, ‘meme’ hisse senetleri ve bireysel yatırımcılar için hisse alım satımını kolaylaştıran Robinhood gibi platformlara talebi azalttı.

‘Meme’ hisselerin ardından: Nasıl başladı, neler değişti?

ABD’de tüketici fiyatları, Mayıs 2022’de geçen yılın aynı dönemine göre %8,6 yükselerek 1981’den bu yana görülen en yüksek seviyeye ulaştı. Enflasyondaki aylık artış ise %1’e çıktı. Bu durum, enflasyonla mücadele kapsamında son iki ayda 75 baz puanlık faiz artışına giden ABD Merkez Bankası’nın (Fed) eylül ayına kadar faiz artırımlarına devam etmesi ihtimalini güçlendiriyor.Detaylar: ABD’de enflasyon, sene başında %7 ile 40 yılın zirvesine ulaşırken uzmanlar, bu raddeden sonra düşüşe geçeceği yorumunda bulunmuşlardı. Fakat piyasa beklentilerinin üstünde açıklanan rakamlar, aksini ortaya koydu. En hızlı yükseliş, enerji ve gıda fiyatlarında görülürken Rusya-Ukrayna savaşı ve Çin'in sıkı kapanma önlemlerinin tedarik zincirlerinde yol açtığı aksama, fiyatlardaki artışın sorumlusu olarak görülüyor. Veriler şöyle:<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Gıda endeksi, aylık bazda %1,2; yıllık bazda %10,1 artış kaydetti.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Enerji fiyatları, aylık %3,9 ve yıllık %34,6 arttı. Son dönemdeki yükselişiyle dikkat çeken benzin fiyatları ise aylık %4,1 ve yıllık %48,7'lik artış gösterdi.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Barınma maliyetleri,&nbsp;aylık %0,6; yıllık %5,5 arttı.</li></ul>Şimdi ne olacak?&nbsp;Birçok kategorideki fiyat artışlarının devam etmesi, Fed’in faiz artırımı ve bilanço daraltma planlarını uygulamaya devam edeceğine işaret ediyor. Fed’in ilk toplantısı, bu hafta çarşamba günü gerçekleşecek. Piyasalar, şimdiden haziran, temmuz ve eylül ayı için 50 baz puanlık faiz artışını fiyatlandırmaya başlarken ekonomistler, yüksek enflasyon sonrası sıkılaşma döngüsünün resesyona yol açabileceğini belirtiyor.Kim, ne diyor? ABD Hazine Bakanı Janet Yellen, geçen hafta yaptığı açıklamada odak noktalarının enflasyon olduğunu belirtirken resesyon ihtimalini reddetti:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 180, 127); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 180, 127); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“Önümüzdeki dönemde daha yüksek enerji ve gıda fiyatları riskleri görüyorum. Ekonomik büyümenin de yavaşlamasını bekliyorum; ancak resesyon yaşayacağımızı düşünmüyorum.”</blockquote>Geniş perspektif:&nbsp;Resesyon tartışmaları devam ederken Dünya Bankası da 2022 için küresel ekonomik büyüme tahminini %4,1’den %2,9’a düşürdü. Yüksek enflasyon ile durgunluğun bir arada görülmesi anlamına gelen "stagflasyon” riski konusunda uyaran kurum, dünyanın “önümüzdeki birkaç yıl boyunca ortalamanın üzerinde enflasyon ve ortalamanın altında bir büyüme” için hazırlanması gerektiğini belirtti. Dünya Bankası Başkanı David Malpass, şu açıklamada bulundu:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 180, 127); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 180, 127); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">"Ukrayna'daki savaş, Çin'deki kapanmalar, tedarik zincirlerindeki aksamalar ve stagflasyon riski, büyümeye darbe vuruyor. Birçok ülke açısından resesyonu önlemek zor olacak.”</blockquote>

ABD’de enflasyon neden yükseliyor?

Türk lirası, geçen hafta dolar karşısında %4’ün üzerinde değer kaybetti. Dolar kuru, 17 lirayı aşarak 2022 yılındaki en yüksek seviyelerine ulaşırken yıllık kayıp %30’un üzerine çıktı. Peki, kurdaki değer kaybı neden hızlandı?Arka plan:&nbsp;Dolar/TL kuru, geçen sene oldukça hareketli geçen ayların ardından aralık ayında 18 seviyesini aşarak tarihi rekorunu kırmıştı. Ardından devreye sokulan Kur Korumalı Mevduat (KKM) sistemi, dolar kurunun 12 TL seviyelerine kadar inmesine neden oldu. Türk lirası, 2022’nin ilk çeyreğinde kısmen istikrarlı bir tablo sergilerken mayıs ayı itibarıyla hızlı bir yükselişe geçti.Peki, neden?&nbsp;Türk lirasının dolar karşısında değer kaybetmesinin nedenleri arasında giderek sıkılaşan küresel piyasalar,&nbsp;artan cari açık ve KKM sisteminin sürdürülebilirliğine yönelik endişeler <a fr-original-style="" href="https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-61740948" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">var</a>. En önemli neden olarak ise Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın (TCMB) dünyadaki genel trendin aksine faiz artırımı konusunda oldukça muhafazakâr bir tutum sergilemesi yer alıyor.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Türkiye’de enflasyon, mayıs ayı itibarıyla yıllık bazda %73,5 artış göstererek son 24 yılın zirvesine çıktı. Buna rağmen TCMB, yıl başından bu yana politika faizini %14 seviyesinde sabit tutuyor. Nitekim, TL’nin son bir haftadaki değer kaybında da bu politikanın devam edeceğine yönelik söylemlerin etkisi var.</li></ul>Kim, ne dedi? Cumhurbaşkanı Erdoğan, 6 Haziran’da yaptığı açıklamada “Bu iktidar, faizi artırmayacaktır. Faizi düşürmeye devam edeceğiz,” ifadelerini kullandı. Aynı gün, Hazine ve Maliye Bakanı Nurettin Nebati ise “Biz bir yol ayrımına gittik. Enflasyonla birlikte büyümeyi tercih ettik. Yoksa enflasyonu düşürmek için çok sert tedbirler alabilirdik,” açıklamasında bulundu. Açıklamalar sonrası dolar/TL kurundaki yükseliş hızlandı.Önlemler etkili oldu mu?&nbsp;Kurdaki yükselişin devam etmesi üzerine ekonomi yönetimi, vatandaşların tasarruflarını TL cinsi varlıklarda değerlendirebilmelerinin teşvik edilmesi ve yatırımcı tabanının genişletilmesi için yeni bir önlem paketi açıkladı. Paketin açıklanacağına dair mesajlarla gerileyen kur, alınan önlemlerin açıklanmasının ardından yeniden yükselmeye başladı. Paketteki maddeler şu şekilde:<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Gelire endeksli senet (GES):&nbsp;Bu senetler, zarar etmesi mümkün olmayan bir kamu kurumuna endeksleniyor ve kupon ile ana para ödemeleri belirleniyor. GES’lerde getiri oranının, Hazine tahvillerinin bir miktar üzerinde olacağı ancak %30'ları bulmayacağı ifade ediliyor.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Kredilere sınırlama:&nbsp;İhtiyaç kredileri yoluyla kredi genişlemesinin sınırlandırılması için tüketici kredilerinde vadeler kısıldı. 50 bin liranın altındaki krediler için 36 ay vade korunurken 50-100 bin TL arasına 24 ay, 100 bin TL üzerine ise 12 ay vade uygulanacak.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Karşılık oranında değişiklik: TL cinsinden ticari nitelikteki nakdi kredilere %10 düzeyinde uygulanan zorunlu karşılık oranı %20’ye yükseltildi.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Yabancılara swap imkânı:&nbsp;Yabancı yatırımcıların TL’ye erişimine sınırlı imkân tanıyan kamu yönetimi, bu duruşunu esnetme kararı aldı. BDDK’dan yapılan açıklamada, “yurt dışı yerleşiklere tahsisli swap imkânının getirilmesi” ifadesi yer aldı. Uzmanlar bu düzenlemeyi, açığa satış yapılmayacağı taahhüdüyle gelen yatırımcılara TL'ye erişim imkânı sağlanabileceği şeklinde yorumluyor.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">SPK ücretlerinde indirim:&nbsp;Yurtdışı yatırımcılara göz kırpan bir diğer adım ise SPK'nın sermaye piyasası ihraçlarına iştirak edecek yatırımcıların ödeyeceği SPK ücretlerinde indirime gidilmesi oldu.&nbsp;</li></ul>Devamı gelecek mi? Hazine ve Maliye Bakanlığı, önlemlerin açıklanmasının ardından yeni bir açıklama ile serbest piyasa kurallarına vurgu yaptı. Açıklamada, serbest piyasa kurallarından taviz verilmeden TL kullanımını ve cazibesini artıracak uygulamalara devam edileceği belirtildi.<img src="https://images.aposto.com/2022/5/0/1655032990679.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="2.01" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">İnfografik: Taylan KurtÖte yandan: Türkiye’nin 5 yıllık risk primi (CDS) 800 baz puanı aştı. CDS, en son 2008 küresel finansal kriz döneminde 800 puanı aşmıştı. 2001 ekonomik krizinde ise 1300 puana kadar yükselmişti.

Türk lirası neden değer kaybediyor?

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, Türkiye ekonomisi 2022’nin ilk çeyreğinde yıllık bazda %7,3 büyüdü. Bu rakam, son dört çeyreğin en düşük yıllık büyüme rakamı olarak dikkat çekerken büyüme performansında, vatandaşların yüksek enflasyon nedeniyle öne çekilen talebinin etkili olduğu görüldü. Bu verilerden birkaç gün sonra açıklanan tüketici ve üretici fiyat endeksleri de bu gerçeği doğruladı.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">TÜİK verilerine göre, mayıs ayında tüketici fiyat endeksi (TÜFE) aylık bazda %2,98, yıllık bazda ise %73,5 artış göstererek son 24 yılın zirvesine çıktı. Üretici fiyat endeksi (ÜFE) ise aylık bazda %8,76, yıllık bazda %132,16 ile 1995’ten bu yana görülen en yüksek seviyeye ulaştı.</li></ul><img src="https://images.aposto.com/2022/5/0/1654424884219.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.06" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">İnfografik:&nbsp;Taylan KurtKritik bir nokta:&nbsp;Bu verilere göre, yıllık tüketici ile üretici enflasyonu arasındaki makas 58,7 puan ile rekor seviyeye yükseldi. Hâlihazırda %14 olan politika faizi ile tüketici enflasyonu arasındaki makas ise 59,5 puana çıktı.Madde sepeti tartışması:&nbsp;Daha önce 409 madde ve 904 madde çeşidinin fiyatlarını yayımlayan TÜİK, mayıs ayı itibarıyla 290 harcama grubu belirleyerek bu gruplara ilişkin ortalama madde fiyatları yerine endeks bilgilerini açıklama kararı aldı. Tek tek hangi ürünlerin fiyatlarının arttığını görmenin mümkün olmadığı bu yeni sistem, verilerin şeffaflığı tartışmalarını da alevlendirdi.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Neden?&nbsp;TÜİK bu düzenlemenin, piyasadaki fiyat hareketlerinin kullanıcılar tarafından daha doğru okunması ve takip edilmesi için yapıldığını belirtirken Avrupa İstatistik Kurumu (Eurostat) tarafından talep edilmeyen tabloların kaldırıldığını açıkladı.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Kim, ne tepki verdi?&nbsp;Buna karşılık ekonomistler, “şeffaflığın yok edildiği ve enflasyon verilerine olan güvensizliği daha da derinleştiği” yorumunda bulundu.</li></ul>Alternatif hesaplama: Enflasyon Araştırma Grubu (ENAG) ise TÜİK öncesinde bir açıklama yaparak mayıs ayında tüketici enflasyonunun aylık bazda %5,46, yıllık bazda %160,76 arttığını bildirdi.Geniş perspektif:&nbsp;Dünya genelinde, Covid-19 nedeniyle yaşanan küresel tedarik sıkıntıları ve Rusya- Ukrayna savaşının yarattığı politik gerilim, enerji fiyatlarında yükselişe neden olurken birçok ülkede "yüksek enflasyon" en büyük problemlerden biri olmaya devam ediyor. Geçen hafta, enflasyon rakamlarını açıklayan birçok ülkede rekor seviyelere ulaşıldığı görüldü.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Avro Bölgesi'nde mayıs ayında yıllık enflasyon, %8,1'e ulaşarak kayıtlardaki en yüksek seviyeye çıktı. Enflasyon; Almanya'da %8,7, İspanya'da %8,5, İtalya'da %7,3, Belçika'da %9,9, Yunanistan'da %10,7, Slovakya'da %11,8, Hollanda'da %10,2 seviyesinde ölçüldü.</li></ul><img src="https://images.aposto.com/2022/5/0/1654424944133.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.06" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">İnfografik:&nbsp;Taylan KurtG20’de birinci:&nbsp;Yüksek enflasyon, dünyada birçok merkez bankasının bir numaralı problemi olsa da Türkiye, enflasyonla mücadelede faiz artışına karşı çıkan politikası nedeniyle diğer ülkelerden ciddi oranda ayrışıyor. Son verilerin ardından Türkiye, dünyanın en büyük 20 ekonomisi arasında açık ara en yüksek enflasyona sahip ülke oldu. Türkiye'nin ardından ikinci sırada uzun süre ekonomik kriz ile mücadele eden Arjantin geldi.

Enflasyonda 24 yılın zirvesi: %73,5

Petrol piyasaları için hareketli bir hafta geride kaldı. Rusya ile Ukrayna arasındaki savaş dördüncü ayına girerken Avrupa Birliği (AB), Rusya’ya yönelik şimdiye kadarki en sert yaptırımlarını açıkladı. Macaristan, Çekya, Slovakya ve Bulgaristan’ın vetoları nedeniyle bir süre çıkmaza giren müzakereler sonucunda, Rusya’dan petrol ithalatına yasak getirecek yaptırım paketi onaylandı. Yaptırım paketi görüşmeleri öncesinde, Brent ham petrolün varil fiyatı 120 dolar seviyelerine kadar çıktı.Pakette neler var?&nbsp;AB’nin Rusya’ya yönelik altıncı yaptırım paketi, aslında geçen ayın başında hazırlanmıştı. İlk taslakta, Rusya'dan ham petrol tedarikinin altı ay içinde; rafine ürün tedarikinin de yıl sonuna kadar aşamalı olarak kaldırılması yer alıyordu. Üye ülkeler arasında çıkan anlaşmazlık sonucunda ise taslak yeniden düzenlendi. Bu kapsamda, yaptırımların Rusya'dan tankerlerle petrol alımını kapsamasına karar verilirken Rusya’dan Avrupa’ya petrol taşıyan boru hatları yaptırım dışında tutuldu.Son pakette yer alan yaptırımlar şu şekilde:<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Rusya'dan deniz yoluyla petrol ithalatı yasaklanacak.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">2022 sonuna kadar Rusya'nın petrol ithalatı %92 oranında azaltılacak.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Rus petrol sektörüne hizmet sağlanması yasak olacak.</li></ul>Neden önemli?&nbsp;AB, tükettiği petrolün yaklaşık %25’ini Rusya’dan ithal ederken Rusya'dan petrol ithalatının üçte ikisi deniz yoluyla, üçte biri de boru hattıyla yapılıyor. Dolayısıyla bu yaptırım paketi, yıl sonuna kadar Rusya’dan AB’ye yapılan petrol ithalatının yaklaşık %90’ının azaltılması anlamına geliyor.İlk tepkiler:&nbsp;Rusya’nın Enerjiden Sorumlu Başbakan Yardımcısı Aleksander Novak, petrol ambargosundan ilk zarar görenlerin Avrupalılar olacağını belirtirken “Sadece petrol fiyatları değil, petrol ürünlerinin fiyatları da artacak,” açıklamasında bulundu. Kremlin sözcüsü Dmitriy Peskov ise “Bu yaptırımlar elbette tüm kıtayı, Avrupalıları, bizleri ve tüm küresel pazarı olumsuz etkileyecek. Elbette, boşta kalan hacimleri alternatif güzergahlara yönlendiriyoruz,” ifadelerini kullandı.Geniş perspektif:&nbsp;Rusya'nın Ukrayna'ya karşı savaşı küresel petrol krizini kötüleştirirken uzmanlar, ambargonun doyumsuz enerji piyasaları için daha da büyük bir dalgalanma etkisi yaratabileceğini söylüyor.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">ABD'de stratejik rezervden günde 1 milyon varil petrolün serbest bırakılması, yaz seyahatlerinin başlamasıyla birlikte yükselen pompa fiyatlarını yumuşatmak için yeterli olmuyor.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Dünyanın en büyük ikinci petrol tüketicisi Çin, pandemi kısıtlamalarını kaldırmaya hazırlanırken petrole yönelik talebin artması bekleniyor.</li></ul>OPEC’in kararı etkili olacak mı?&nbsp;Tüm bu gelişmeler çerçevesinde, OPEC+’in petrol üretimi artırma konusunda vereceği karar da büyük önem taşıyordu. ABD başta olmak üzere birçok ülkenin baskısı altında olan OPEC+, geçen hafta gerçekleşen toplantısında haziran ve temmuz aylarında günlük petrol üretim artış hızını %50 artırarak 648 bin varile çıkarma kararı aldı; ancak bu hamle petrol piyasalarını tatmin etmedi.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Son işlem gününde yatay bir görünüm kaydeden ABD ham petrolü 116, Brent petrol ise 117 dolar seviyesinden işlem gördü.</li></ul>

Petrol piyasasında dengeler değişecek mi?

The Economist, “Yaklaşan gıda felaketi” manşetini taşıyan son sayısında, Rusya’nın Ukrayna’yı işgali sonrası yaşanacak olası gıda problemlerine buğday başaklarını kuru kafa şeklinde gösteren bir kapak görseliyle dikkat çekiyor. Görselde, buğday başaklarının kullanılmasının özel bir nedeni var. Zira buğday fiyatları, sene başından bu yana %60’a yakın artış gösterdi. Hindistan’ın, 16 Mayıs’ta buğday ihracatını yasaklama kararı alması ise gösterge buğday vadelilerinde son iki ayın en hızlı yükselişinin yaşanmasına neden oldu.Neden önemli?&nbsp;Dünya çapında gıda fiyatları;&nbsp;Rusya ile Ukrayna arasındaki savaş, pandemi, iklim değişikliği ve yüksek enflasyon nedeniyle hızla yükselirken birçok ülkenin ihracat kontrollerini artırarak sorunu çözmeye çalışması, fiyatların daha da yükselmesine neden oluyor.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;"><a fr-original-style="" href="https://www.nytimes.com/2022/04/30/business/economy/global-food-prices-ukraine.html" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">New York Times</a>'ın bu ayın başında aktardığı verilere göre, Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinden bu yana ülkeler tarafından en az 43 korumacı önlem uygulandı. Gıda ihracatına yönelik kısıtlama kararı alan ülkeler arasında, dünyadaki buğday ve arpa ihracatının üçte birini sağlayan Rusya ve Ukrayna’nın yanı sıra Moldova, Sırbistan ve Macaristan gibi ülkeler de yer alıyor.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Dünyanın en büyük ikinci buğday üreticisi olan Hindistan’ın sıcak hava dalgaları nedeniyle buğday ihracatını yasaklaması ise Rusya-Ukrayna savaşı sonrası buğday tedariki için rotasını Hindistan’a çevirenleri ters köşe etti. ABD'de Chicago gösterge buğday vadelileri, Hindistan’ın kararından sonra %6 artışla 12,47 dolara yükseldi.</li></ul>Kim, nasıl tepki verdi?&nbsp;Son bir haftada fiyatlarda görülen ani yükselişin ardından ilk açıklamalardan biri, Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres’den geldi. Guterres, Ukrayna'dan yapılan gıda ihracatının savaş öncesi seviyeye dönmemesi ve Rusya ile Belarus’ta üretilen gübrenin küresel piyasaya ulaştırılamaması halinde dünyanın yıllarca sürecek bir kıtlıkla karşı karşıya kalabileceği uyarısında bulundu.Geniş perspektif:&nbsp;Farklı ülkeler tarafından uygulanan korumacı politikalar, “gıda milliyetçiliği” tartışmalarını da gündeme getirdi. Gıda milliyetçiliğinin özellikle Afrika ve Orta Doğu’da gıdaya erişimde krize yol açabileceğini öngören uluslararası kuruluşlar, dünya ticaretine yönelik büyüme beklentilerini de düşürerek revize ediyor.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Almanya Tarım Bakanı Cem Özdemir, "Herkesin ihracat kesintileri uygulaması ya da piyasalarını kapaması krizi daha da kötüleştirir,” yorumunda bulunuyor.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Axios’a açıklamada bulunan Gro Intelligence'ın kıdemli araştırma analisti Kelly Goughary ise “Korumacı politikalar, küresel arzı daha da sıkılaştırmanın önünü açıyor ve gıda fiyatları üzerindeki baskıyı artırıyor,” diyor.</li></ul>

Gıda felaketine mi sürükleniyoruz?

Geçen hafta, Türkiye başta olmak üzere birçok ülkede 2022’nin ilk çeyreğine ilişkin iş gücü istatistikleri açıklandı. Türkiye’de işsiz sayısında artış görülürken Avrupa ülkelerinde, işsizlik oranı rekor düşük seviyelere düştü. ABD’de ise işsizlik başvuruları, geçen hafta 218 bine yükselerek son dört ayın zirvesine çıktı.Ülkelere yakından bakacak olursak;Türkiye’de resmî verilere göre, 15 ve daha yukarı yaştaki kişilerde mevsim etkisinden arındırılmış işsiz sayısı, bu yılın ilk çeyreğinde bir önceki çeyreğe göre 50 bin kişi artarak 3 milyon 845 bin kişi oldu. Mevsim etkisinden arındırılmış işsizlik oranı ise 0,1 puanlık artışla %11,4 seviyesinde gerçekleşti. İşsizlik oranı, ilk çeyrekte geçen yılın aynı çeyreğine göre 1,7 puan azaldı.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">İstihdam edilenlerin sayısı, bir önceki çeyreğe göre 188 bin kişi artarak 29 milyon 964 bin kişi, istihdam oranı ise 0,1 puanlık artışla %46,6 oldu. Bu oran erkeklerde %64, kadınlarda %29,5 olarak gerçekleşti.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">İş gücü aynı dönemde 238 bin kişi artarak 33 milyon 809 bin kişi, iş gücüne katılma oranı ise 0,2 puanlık artışla %52,6 olarak gerçekleşti. İş gücüne katılma oranı erkeklerde %71,3, kadınlarda %34,2 oldu.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Alternatif hesaplama:&nbsp;DİSK-AR,&nbsp;Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) işgücü verilerini açıklamasından sonra kendi rakamlarını kamuoyu ile paylaştı. TÜİK verilerinden hareketle hesaplanan Kayıtlı Tam Zamanlı İstihdam (KATİ) oranı %32,5 olarak gerçekleşti. Kadınlarda istihdam oranı, %18,1, erkeklerde ise %47,1 olarak hesaplandı.</li></ul>Birleşik Krallık’ta kayıtların tutulmaya başlandığı 2001'den bu yana ilk kez eleman aranan iş sayısı, işsiz sayısını geçti. Ocak-Mart 2022 döneminde, işsizlik oranı %3,7’ye gerileyerek son 50 yılın en düşük seviyesine ulaştı. Yılın ilk çeyreğinde açılan iş sayısı ise 1 milyon 300 bini aştı.Fransa’da&nbsp;işsizlik oranı, 2022’nin ilk çeyreğinde %7,3 ile son 14 yılın en düşük seviyesine indi. İşsizlik verilerini kamuoyu ile paylaşan INSEE, bu yılın ilk çeyreğinin sonunda Uluslararası Çalışma Ofisi’nin (ILO) tanımladığı şekilde hiçbir aktivitesi olmayan işsiz sayısının 18 bin düşüşle 2,2 milyon kişi olarak kayıtlara geçtiğini açıkladı. Ayrıca işsizlikte, bir önceki yıla göre %0,8 ve pandemi öncesine göre ise %0,9 oranında düşüş yaşandığı belirtildi.ABD’de işsizlik oranı, Nisan 2022’de piyasanın düşüş beklentisinin aksine sabit kalarak %3,6 seviyesinde gerçekleşmişti. Resesyon ve stagflasyonun gündemde olduğu ülkede, geçen hafta işsizlik maaşı başvuruları, 21 bin artışla 218 bine yükseldi. Devam eden başvurular ise 1,32 milyon ile 1969'dan bu yana en düşük seviyeye geriledi.

2022’nin ilk çeyreğinde işsizlik azaldı mı?

Geçtiğimiz haftalarda, yüksek enflasyon ve artan faiz oranları nedeniyle riskli varlıklarda yaşanan satış dalgasından etkilenerek gerileyen kripto para piyasası, çalkantılı bir haftayı geride bıraktı. Kripto paraların toplam piyasa değeri, son bir haftada 1 trilyon 565 milyar dolardan 1 trilyon 228 milyar dolara indi.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">En yüksek işlem hacmine sahip kripto para birimi Bitcoin, geçen hafta 26 bin dolara kadar gerileyerek Aralık 2020’den beri görülen en düşük seviyeye ulaştı. Bu yazının yazıldığı saatlerde 29 bin 549 dolardan işlem görüyor.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Ethereum ise bin 800 dolar seviyelerine kadar geriledikten sonra toparlanarak yeniden 2 bin dolar seviyesinin üzerine çıktı.</li></ul>Peki, neden?&nbsp;Kripto para piyasasında yaşanan düşüşün ana nedeni,&nbsp;sabit kripto para birimlerinin (stablecoin) değerlerinden yaşanan oynaklık ve bu oynaklığın ardından gelen satış dalgası.Bilgilerimizi tazeleyelim: Sabit kripto para birimleri, değeri ABD doları gibi itibari paralara veya altın gibi emtialara sabitlenen ve satın alındığı günden itibaren hep aynı değeri koruması hedeflenen kripto paralara deniliyor.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Geçen hafta, 1 dolara sabit olması gereken TerraUSD (UST), sert bir düşüşle 0,050 dolara kadar geriledi. TerraUSD, hala 1 dolarlık çıpanın altında işlem görüyor.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">TerraUSD’deki düşüşe paralel olarak Terra Luna (LUNA) da %99 değer kaybederek 100 dolar seviyelerinden 0,1 doların altına geriledi. Düşüşün ardından, ilk olarak LUNA vadeli işlemlerini alım satım listelerinden kaldıran (delist) Binance, daha sonra LUNA ile dolar, avro ve Bitcoin işlemlerini de kaldırdı.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Tüm bu gelişmelerin ardından; en büyük sabit kripto para birimi olan Tether, 1 doların altına düşerek 0,95 dolardan işlem görmeye başladı. Kısa sürede toparlanan Tether, yazının yazıldığı saatlerde 0,99 dolardan işlem görüyor.</li></ul>Geri dönüşü var mı?&nbsp;TerraUSD ve Terra Luna’nın yaratıcısı ve Terraform Labs’in kurucusu Do Kwon Twitter’da yaptığı açıklamada, “Hala merkeziyetsiz ekonomilerin merkeziyetsiz parayı hak ettiğine inanıyorum; ancak şu anki haliyle UST’nin o para olmayacağı açık,” ifadesini kullandı. Do Kwon, yeni bir kripto para birimi çıkarmayı hedefledikleri “canlandırma” planından bahsederken UST ve LUNA’nın kurtarılamaz olduğunu da kabul etti.Geniş perspektif:&nbsp;Sabit kripto para birimlerinde yaşanan düşüşlerin kripto para piyasasında yaşattığı şok dalgası, farklı ülkelerdeki düzenleyici kurumlar ve yetkililerin de dikkatini çekti. Uzmanlar, yaşananların sabit kripto para birimlerine yönelik regülasyon baskısını artıracağını düşünüyor. ABD Hazine Bakanı Janet Yellen’ın açıklamaları da bu görüşü destekliyor:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 180, 127); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 180, 127); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">"Bu olay gösteriyor ki, hızlıca büyümekte olan ve finansal istikrara tehdit oluşturan bu ürüne karşı uygun bir kontrol yapısı yaratmalıyız."</blockquote>

Kripto’nun çöküşü

Dolar kuru, geçen hafta 15 lirayı aşarak 2022 yılındaki en yüksek seviyesine ulaştı. Böylece geçen seneye göre daha istikrarlı seyreden dolar/TL kurunun 2022’deki kaybı, %18’e yaklaştı. Haftalık kaybı ise %3,55 oldu.Peki, neden? Bu yazının yazıldığı saatlerde dolar karşısında 15,48’den işlem gören TL’nin değer kaybetmesinin en önemli nedenlerinden biri, ABD Merkez Bankası’nın (Fed) mayıs ayı toplantısında 50 baz puanlık faiz artırımına gitmesi. Beklentilere paralel olarak gerçekleşen bu faiz artırımı, küresel ölçekte doların diğer para birimleri karşısında son 20 yılın en yüksek seviyesine çıkmasına neden oldu.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Tüm dünyadaki genel trendin aksine faiz artırımı konusunda oldukça muhafazakâr bir tutum gösteren Türkiye’nin kur oynaklıklarına karşı daha kırılgan olması da dolar/TL kurunun yükselmesinde etkili oldu.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Türkiye’de nisan ayı itibarıyla enflasyon, %69,97 seviyesine ulaşırken Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), politika faizini yılbaşından bu yana %14 seviyesinde tutuyor. Bu durum, Türk lirasının olumsuz ayrışmasına neden oluyor.</li></ul>Yükseliş devam edecek mi?&nbsp;Fed son toplantısında, önümüzdeki aylarda faiz artışına devam edeceğinin sinyallerini vermişti. Nitekim&nbsp;ABD’de geçen hafta açıklanan enflasyon oranının %8,3 ile beklentilerin üstünde gelmesi de Fed’in para politikasında sıkılaşmaya devam edeceğine yönelik beklentileri artırdı. Dolayısıyla doların önümüzdeki haftalarda da diğer para birimleri karşısında değer kazanmaya devam etmesi bekleniyor. Uzmanlar, güçlenen dolara karşı TL’yi dengede tutabilmek için TCMB’nin sorumluluk alması gerektiğini belirtiyor.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">DW Türkçe'ye açıklamada bulunana İntegral Yatırım Araştırma Müdürü Seda Yalçınkaya Özer, "2022'de güçlü dolar teması, her koşulda bütün finansal piyasalarda hissedilecek. Türkiye'de ise 15 TL seviyesi önemli bir direnç noktasıydı. Bu seviyenin üzerinde kalmaya devam ettiği sürece, ılımlı yöndeki yukarı hareketin de sürmesini bekliyoruz," diyor.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">BBC Türkçe’ye konuşan Swissquote’un kıdemli analisti İpek Özkardeşkaya ise "Doların küresel olarak güçlü olması ve TCMB'nin yükselen enflasyon ile paralel bir politika gütmemesi, TL'deki baskının artmasına yol açıyor," yorumunda bulunuyor.</li></ul>

Dolar neden yükseliyor?

Pandemi kısıtlamalarının ortadan kalkmasıyla tüketicilerin bir kısmı, ev konforunda e-ticaret sitelerinde dolaşmak yerine mağazalarda dokunarak ve deneyerek alışveriş yapmaya dönmüş gibi duruyor. Dünya çapında birçok işletmeye e-ticaret altyapısı hizmeti sunan Shopify, geçen hafta açıkladığı ilk çeyrek sonuçlarıyla analistlerin tahminlerinin çok altında kaldı. Şirket hisseleri, açıklamanın ardından geçen iki günde %22 değer kaybetti.<ul fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Yavaşlayan büyüme:&nbsp;Shopify’ın gelirleri, 2022’nin ilk çeyreğinde %22 artarak 1,2 milyar dolara ulaştı. Wall Street analistlerinin tahmini ise 1,24 milyar dolar olacağı yönündeydi. Shopiy’ın satışlarındaki büyüme, böylece art arda dördüncü çeyrekte de yavaşladı.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Satın alımın etkisi:&nbsp;Shopify, ilk çeyrek sonuçlarıyla eş zamanlı olarak San Francisco merkezli lojistik girişimi Deliverr’ı 2,1 milyar dolar karşılığında aldığını duyurdu. ABD’de ayda 1 milyondan fazla sipariş gönderen Deliver’ın satın alınmasını oldukça kârlı bir yatırım olarak tanımlayan Shopify’ın hisselerindeki düşüşte bu yatırımın da etkisi olabileceği düşünülüyor.</li></ul>Bir adım geriden:&nbsp;Shopify, 2020’nin ikinci çeyreğinde %97’lik gelir artışıyla tüm rakiplerini geride bırakmış ve piyasa değerini 212 milyar dolara çıkararak Kanada’nın en değerli halka açık şirketi haline gelmişti. Şirket yöneticileri, son dönemdeki yavaşlamayı üç faktöre bağladı: Yüksek enflasyon, işgücü kıtlığı ve fiziksel alışverişe dönüş.Geleceğe bakış:&nbsp;“Enflasyonist bir ortamdayız ve tüketici harcamaları çarpıcı bir şekilde değişti,” diyen Shopify Başkanı Harlet Finkelstein, şirketin gelir artışının yılın ilk yarısında daha düşük olacağını; ancak yıl sonunda hala hızlı gelir artışı beklediklerini belirtirken rakamlar vermekten kaçındı. Fakat Bloomberg, Shopify’ın satışlarının 2022'de %28 artarak yaklaşık 6 milyar dolara çıkacağını tahmin ediyor.Geniş perspektif:&nbsp;ABD’de e-ticaret satışları, 2020 seviyelerine kıyasla 3 kat azalırken “pandeminin kazananları” olarak görülen e-ticaret şirketlerinin hisse senetleri, hayal kırıklığı yaratan ilk çeyrek sonuçları nedeniyle değer kaybetti.<ul fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Wayfair’in hisseleri, 2022’nin ilk çeyreğinde 2 milyon müşteri kaybettiğini açıkladıktan sonra yaklaşık %19 düştü.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Etsy&nbsp;ve&nbsp;eBay,&nbsp;2022’nin ilk çeyreğinde analist beklentilerinin üzerinde sonuçlar açıklarken ikinci çeyrek için satış tahminlerini düşürdü.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Amazon,&nbsp;2022’nin ilk çeyreğinde satışlardaki düşüş nedeniyle 3,8 milyar dolar zarar ederek 2015’ten bu yana ilk kez 3 aylık dönemde zarar bildirdi. Açıklamanın ardından Amazon hisseleri, %14 düşerek son 10 yıldaki en kötü gününü <a fr-original-style="" href="https://www.cnbc.com/2022/04/29/amazon-shares-sink-11percent-on-disappointing-guidance.html" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">yaşadı</a>.</li></ul>

Büyük normalleşme: E-ticaret şirketlerinin performansı

<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 180, 127); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 180, 127); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“Kimse duydu mu bilmiyorum ama Twitter'dan istifa ettim.”</blockquote>Twitter’ın kurucusu Jack Dorsey, Kasım 2021’de Twitter’daki CEO’luk görevini Parag Agrawal’a bıraktığını Twitter’da paylaştığı bu mesajla açıklamıştı. Aradan henüz altı ay geçti; ancak Twitter yeniden bir CEO değişikliğine hazırlanıyor. Üstelik, “geçici” de olsa koltuğun yeni sahibi, geçen haftalarda Twitter’ın tamamını satın alma teklifi kabul edilen Elon Musk olacak gibi görünüyor.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Bir adım geriden:&nbsp;Elon Musk, nisan ayı başında 2,89 milyar dolar karşılığında Twitter hisselerinin %9,2’sini satın almıştı. Musk, 25 Nisan’da ise Twitter’ın tamamını 44 milyar dolara satın almak için anlaşmaya vardı.</li></ul>Nasıl ortaya çıktı?&nbsp;Elon Musk’ın satın alma anlaşması tamamlandıktan sonra Twitter için yeni bir CEO belirleyeceğine dair ilk iddia, geçen ay Reuters tarafından ortaya atılmıştı. Geçen hafta CNBC tarafından yayımlanan ve konuya hâkim kaynaklara dayandırılan haber ise Musk’ın bizzat kendisinin “geçici” olarak Twitter’ın CEO’luğunu yapacağını <a fr-original-style="" href="https://www.cnbc.com/2022/05/05/elon-musk-expected-to-serve-as-temporary-twitter-ceo-after-deal-closes.html" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">iddia ediyor</a>.Peki neden?&nbsp;Twitter, son yıllarda hisse senedi kazançları açısından rakiplerinin gerisinde kaldığı için yatırımcılar tarafından ciddi bir baskı altında.&nbsp;Şirket, son kazanç raporuna göre, aktif kullanıcı sayısını geçen yılın aynı dönemine göre %15,9 artışla 229 milyon kullanıcıya çıkardı. Buna karşılık CEO Agrawal, 2023’ün sonuna kadar 315 milyon günlük kullanıcıya ulaşma ve müşterilere yeni ürünler sunma taahhüdü verdi.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Musk, bu iddialı taahhütleri yetersiz bulmuş olacak ki; yatırımcılara yaptığı sunumda Twitter’ın kazancının çok düşük olduğuna ve şirkette “çok fazla işini yeterince yapmayan mühendis” olduğuna dikkat çekti. Musk, ayrıca şirketi “yetenek için bir mıknatıs” yapma sözü verdi.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">The New York Times'ın ele geçirdiği Twitter yatırımcı sunumuna göre Musk, Twitter'ın 2028'deki abonelik gelirlerinin 10 milyar dolara; toplam kullanıcı sayısının da 217 milyondan 931 milyona çıkacağını iddia ediyor. </li></ul>Dikkat dağınıklığı endişesi:&nbsp;Musk’ın taahhütleri, Twitter CEO’luğu konusunda hevesli olduğunu gösterse de Twitter yatırımcıları, birçok şirkette yöneticilik görevini sürdüren bir CEO fikrine sıcak bakmıyor. Twitter’ın kurucusu Dorsey’in CEO’luk görevini bırakmasının arkasındaki en büyük sebeplerden biri de aynı zamanda finansal teknoloji şirketi Square’in de CEO’luğunu yapıyor olmasıydı. Twitter’da hisse sahibi olan Elliott firması, 2020’de "Twitter CEO'sunun tek işe odaklanmasının daha faydalı olacağını" söyleyerek Dorsey'e istifa çağrısında bulunmuştu.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Musk, hâlihazırda Tesla ve SpaceX’in CEO’luğunu yapıyor. Aynı zamanda The Boring Company ve Neuralink’in kurucu patronu.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Musk’ın Twitter’ın CEO’luğunu devralacağı konusunda şimdilik resmî bir açıklama yok. Ayrıca, görev değişikliğinin gerçekleşmesi için anlaşmanın tamamlanması gerektiğini de unutmamak gerekiyor.</li></ul>Öte yandan:&nbsp;Geçen hafta yayımlanan bir ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu (SEC) dosyası, Musk’ın Twitter’ı satın almak için Oracle’ın kurucu ortağı Larry Ellison, SpaceX’in yatırımcılarından Honeycomb Asset Management gibi yatırımcılardan 7,14 milyar dolarlık hisse taahhüdü aldığını ortaya koydu. Bu durum, Musk’ın Twitter’ı satın almak için elindeki Tesla hisselerine karşılık borçlanması gereken miktarın azalacağı ve anlaşmanın daha kolay kapanacağı anlamına geliyor. Ayrıca Twitter’ın kurucusu Jack Dorsey’in de Musk’ı finansal olarak desteklediği veya desteklemeyi planladığı tahmin ediliyor.

Twitter’ın yeni CEO’su kim olacak?

Dünya genelinde enflasyon oranlarının artması ve Rusya'nın Ukrayna'yı işgali nedeniyle enerji ve gıda fiyatlarında yaşanan artışlar, merkez bankalarının para politikalarını sıkılaştırmasına neden oldu. Geçen hafta, ABD Merkez Bankası (Fed) başta olmak üzere birçok merkez bankası faiz artırımına gitti.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">ABD Merkez Bankası (Fed),&nbsp;mayıs ayı toplantısında 2000 yılından bu yana ilk defa 50 baz puanlık faiz artırımına giderek politika faizini %0,75-%1 aralığına çıkardı. Karar metninde, “Enflasyon risklerine karşı oldukça dikkatliyiz,” ifadesi yer alırken Fed Başkanı Jerome Powell, 75 baz puanlık faiz artışını aktif olarak düşünmediklerini belirtti.<ul fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 0px; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Bilanço küçültmesi: Fed Açık Piyasa Komitesi, 1 Haziran'dan itibaren bilançonun aylık 47,5 milyar dolar civarında küçültüleceğini, üç ayın sonunda ise aylık küçültme miktarının toplamda 95 milyar dolara kadar ulaşacağını belirtti.</li></ul></li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Birleşik Krallık Merkez Bankası (BOE), politika faizini 25 baz puan artışla %1'e çıkardı. Böylece banka faizi, 13 yılın zirvesine ulaştı. 2022 yılı büyüme beklentisini %3,75 seviyesinde koruyan banka, enflasyonun ekim ayında %10'un üzerine çıkacağını tahmin etti.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Avustralya Merkez Bankası, 12 yıl sonra ilk kez faiz artırımına giderek faiz oranlarını %0,35'e yükseltti.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Çekya Merkez Bankası, politika faizini 75 baz puan artışla %5,75 seviyesine çıkardı.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Brezilya Merkez Bankası, politika faizini 1 puan artışla %12,75'e çıkarırken artışların devam edeceğine ilişkin sinyal verdi.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Körfez ülkelerinin merkez bankaları,&nbsp;Fed’in kararına paralel olarak faiz artırımına gitti.&nbsp;<ul fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 0px; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Suudi Arabistan Merkez Bankası, repo faizi oranını 50 baz puan artışla %1,75'e; ters repo oranını da %1,25'e yükseltti.&nbsp;</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Katar Merkez Bankası, mevduat oranını 50 baz puan artışla %1,50'ye, repo faizi oranını 50 baz puan artışla %1,75'e çıkardı.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Birleşik Arap Emirlikleri Merkez Bankası,&nbsp;gecelik mevduat oranını 50 baz puan artırdı.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Kuveyt Merkez Bankası, faiz oranını 25 baz puan artırarak %1,75’ten %2’ye çıkardı.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Bahreyn Merkez Bankası,&nbsp;bir hafta vadeli mevduat faizini 50 baz puan artırarak %1,75'e yükseltti.</li></ul></li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Hong Kong Para Politikası Kurulu,&nbsp;politika faizini 50 baz puan artışla %1,25'e yükseltti.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Hindistan Merkez Bankası,&nbsp;enflasyonu dizginlemek için iki yıldır ilk kez faiz artırımına giderek faizi %4’ten %4,40’a yükseltti.</li></ul>Neden önemli?&nbsp;Hâlihazırda “faiz artırımı”, enflasyonla mücadele ve olası bir resesyondan kaçınma açısından merkez bankalarının elindeki en etkili strateji olarak öne çıkıyor. Fed’in politika faizini aylardır beklendiği gibi 50 baz puan artırmasının ardından gerçekleşen artışlar, "Fed'in politikalarının takip edildiği" şeklinde yorumlanıyor.

Merkez bankalarının enflasyonla mücadelesi

Mart 2020’de dünyanın dört bir yanındaki şirketler, ofisleri hızlı bir kararla kapatırken o güne kadar “sabah 9 akşam 5” çalışmaya alışmış tüm çalışanlar, devasa bir “uzaktan çalışma deneyinin” parçası haline geldi. Bir gün önce onlarca kişinin yan yana çalıştığı açık ofislerde, klavye tıkırtıları ve hararetli tartışmaların yerini derin bir sessizlik aldı. Bu sessizlik, kimi şirketler için aylar kimileri için ise yaklaşık 2 sene sürdü.&nbsp;Bugün, pandemi alışkanlıklarımızın bir kısmını geride bırakmaya başlarken “Eski çalışma düzenimize geri dönecek miyiz?” sorusu şirketler için hala güncelliğini koruyor. Şirketlerin işe yaklaşımı konusunda henüz bir uzlaşı yok. Ofise dönüş konusunda diretenler olduğu gibi çalışanların “istedikleri yerden çalışabilmeleri” için çözümler üretenler de var. “Hibrit ve esnek çalışma” modellerinin işin geleceği olduğuna dair araştırmaların sayısı ise giderek artıyor. Bu yazıda, Microsoft’un konu ile ilgili son birkaç ay içinde yayımladığı iki araştırmayı inceleyeceğiz.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Büyük beklentiler: Kim ne istiyor?&nbsp;</h3><blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 180, 127); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 180, 127); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“Hibrit çalışma kalıcı olacak; ancak bazı şirketler ve çalışanlar bu düzene uyum sağlamakta sıkıntı çekiyor.”&nbsp;</blockquote>Microsoft’un 2022’nin ilk iki ayında dünyanın dört bir yanında 31 binden fazla kişiyle yürüttüğü ve Mart 2022’de yayımladığı <a fr-original-style="" href="https://www.microsoft.com/en-us/worklab/work-trend-index/great-expectations-making-hybrid-work-work" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">“Çalışma Trendleri Endeksi 2022”</a> araştırmasını tek bir cümleyle özetlememiz gerekirse o cümle bu olurdu. Hibrit çalışma ile çalışanların işten ne istediklerini ve karşılığında ne vermeye istekli olduklarını yeniden sorguladıklarını belirten araştırmanın ana çıktıları ve Microsoft’un işverenlere tavsiyeleri şu şekilde sıralanıyor:<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Dünya çapında şirketlerin %50’si çalışanlarının gelecek yıl içinde ofise dönmelerini planlıyor; ancak çalışanların bambaşka planları var. 2022’de tamamen uzaktan veya hibrit bir işe geçmeyi planlayanların oranı %52.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Pandemi öncesine kıyasla sağlık ve esenliğe işten daha fazla öncelik verenlerin oranı %53 olurken çalışanlar, iyi bir maaşın ötesinde olumlu bir şirket kültürü (%46), akıl sağlığı ve refah (%42) ve amaç veya anlam duygusuna (%40) önem veriyor.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Y ve Z kuşağının %52’si önümüzdeki yıl içinde iş değiştirebileceğini söylerken X kuşağı ve boomer’ların yalnızca %35’i iş değiştirmeyi değerlendiriyor.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Hibrit çalışma modellerinin yaygınlaşmasıyla yöneticilerin %47’si evlerine yakın olmayan işlere başvurmayı düşünüyor.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Hibrit çalışanların %38’i ne zaman ve neden ofise gitmeleri gerektiğini çözmekte zorlandıklarını belirtiyor. Bu durum şirketlerin, hibrit çalışmanın kurallarını daha net belirlemeleri gerektiğini ortaya koyuyor. Hâlihazırda şirketlerin yalnızca %28’i hibrit çalışmanın kurallarını belirleyen ekip anlaşmaları yapmış durumda.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Hibrit ve uzaktan çalışma modellerinde, toplantılarda geçirilen süre uzuyor. Microsoft, Teams'in ortalama bir kullanıcısı için, Şubat 2020'den bu yana haftalık toplantı sayısının %153, haftalık toplantı süresinin ise %252 arttığını ortaya koyuyor ve toplantılarda geçirilen sürenin azalması için esnek çalışma etrafında yeni normların belirlenmesi gerektiğini belirtiyor.</li></ul><h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Çalışma tarihinin altıncı dönemi: Hibrit çalışma devri</h3>Microsoft, Mayıs 2022’de yayımladığı <a fr-original-style="" href="https://www.microsoft.com/en-us/research/uploads/prod/2022/04/Microsoft-New-Future-of-Work-Report-2022.pdf" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">“İşin Yeni Geleceği 2022”</a> raporunda da hibrit çalışmaya dair önemli noktalara değiniyor. ABD çalışma tarihinde; sanayi devrimi dönemi (1750-1880), gökdelen dönemi (1880-1940), savaş sonrası dönem (1940-1970), kenar şehri dönemi (1970-1990) ve süperstar şehirler dönemi (1990-2020) olmak üzere kabaca beş dönem olduğuna işaret eden araştırma, artık altıncı dönem olan “hibrit çalışma devrinin”&nbsp;başladığını belirtiyor. Aynı zamanda “Ev ofislerin yaygınlaşması, insanların ofis alanlarını kullanma şeklini değiştirecek mi?”, “Gelişmekte olan ülkelerde hibrit çalışma modelleri nasıl şekillenecek?”, “Hibrit çalışmanın çalışmayı daha kapsayıcı hale getirmesini nasıl sağlayabiliriz?” gibi yeni ve heyecan verici soruları da gündeme getiriyor.Araştırmaya göre, bireyler hibrit çalışmayı mesaisinin bir kısmını ofiste kalanını da başka bir yerde çalışarak geçirme olarak algılarken şirketler, çalışanlarının bir kısmının tamamen ofiste bir kısmının ise tamamen uzaktan çalıştığı bir model olarak algılayabiliyor. Hem işverenler hem de çalışanlar hibrit çalışmayı benimsemiş görünüyor; ancak işverenler hibrit ve esnek çalışmayı çalışanların istediğinden daha az uygulamaya devam ediyor.İşin geleceğine; birey, ekip, organizasyon ve toplum ölçekleri ve bunların kesişim noktalarından bakan araştırmanın çıktılarından bazıları şöyle:<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">ABD’de Mart 2022’de yapılan bir araştırmaya göre, ABD’li çalışanların evden çalışmak istedikleri ortalama gün sayısı haftada 2,8. Birleşik Krallık’ta 2021 yılında yapılan bir anket ise çalışanların %59’unun hibrit çalışmayı tercih ettiğini ortaya koyuyor.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Mart 2022 itibariyle, 55 bin üyesi bulunan Amerikan İsrail Kamu İşleri Komitesi’nde (AIPAC) işverenlerin %40’ı, 2022’de esnek çalışmayı planlıyor. Esnek çalışmayı tercih eden çalışanların oranı ise %60.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Gartner tarafından 2021’de 4 bin çalışanın katılımıyla gerçekleştirilen bir araştırma, yöneticiler ve çalışanların hibrit çalışma algıları arasında önemli bir fark olduğunu gösteriyor: Yöneticilerin %75'i şirketlerinin esneklik sunduğunu söylerken çalışanların yalnızca %57'si esneklik sunulduğunu düşünüyor.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Hibrit koşullarda etkili liderlerin; şef, katalizör, koç ve şampiyon olmak üzere dört yeni role bürünmesi gerekiyor.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">50 ülkede 76 şirketten bin kişiyle yapılan bir ankete göre, koordinasyon ve sosyal bağlar için bazı toplantıların yapılması şart olsa da toplantısız günler, üretkenlik ve iş tatminini artırıyor.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Hibrit ve uzaktan çalışma modellerinde, ofislerde gerçekleşen spontane konuşmaların eksikliği hissediliyor. Bu nedenle şirketlerin ve şirket içi ekiplerin hem sosyalleşme anları yaratan hem de takım kültürü duygusunu pekiştiren sosyal etkinlikler düzenlemeleri büyük önem taşıyor.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Devam eden bir Microsoft araştırmasının sonuçları, çalışanların çalışmak için bilgisayarı tercih etmeye devam ederken toplantılarının %5-10’u için metaverse kullanmaya sıcak baktığını gösteriyor.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Hibrit çalışmanın, firmaların çalışanlarını elinde tutması için etkili bir yol olabileceği düşünülüyor. Çin’de faaliyet gösteren çok uluslu bir firmanın lisans mezunu çalışanları arasında yapılan bir deneye göre, haftada 3 gün ofisten 2 gün evden çalışılan hibrit çalışma modeli, işten ayrılma oranlarını %35 oranında azaltıyor.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Hibrit ve uzaktan çalışma modelleri, teknolojinin gelişimiyle birçok şirket için vazgeçilmez hale gelirken bazı iş türleri için bir seçenek olmadığını da unutmamak gerekiyor. Farklı ülkelerde, verimlilik kaybı yaşamadan zamanının yarısından fazlasını uzaktan çalışarak geçirebilecek kesim, işgücünün %5’i ile %26’sı arasında değişiyor.&nbsp;</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Küresel olarak, işgücünün %80'i "masasız" çalışıyor, dolayısıyla işlerini uzaktan halletmeleri mümkün olmuyor. Tarım, eğitim, sağlık, perakende, konaklama, imalat, taşımacılık ve inşaat sektörleri uzaktan çalışmanın en zor olduğu sektörler olarak öne çıkıyor.</li></ul><h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Gelecek nasıl şekillenecek?</h3>Sonuç olarak; Microsoft’un araştırmaları, pandemi sırasında uzaktan çalışmaya geçen şirketler ve çalışanların pandemi öncesi uygulamalara geçişini pek olası görmüyor; ancak "geleceğin belirsiz ve olasılıklarla dolu" olduğunu belirterek temkinli olmayı da ihmal etmiyor. Bu olasılıkları etkileyen en önemli faktörler arasında ise konut politikaları, göçmenlik yasaları, vergi hukuku uygulamaları ve teknolojik gelişmelerin seyri var. Bu konulardaki olumlu gelişmelerin; “Ofislere uzak konutlar daha mı uygun olacak?” veya “Sınır ötesinde çalışanlar hangi ülkenin kurallarına göre vergi ödeyecek?” gibi cevapsız soruları ortadan kaldırarak hibrit çalışma modellerinin yaygınlaşmasına katkıda bulunması bekleniyor.

“Hibrit ve esnek çalışma” modellerinin işin geleceği olduğuna dair araştırmaların sayısı giderek artıyor. Microsoft, konu ile ilgili son birkaç ay içinde iki ayrı araştırma yayımladı.

İşin yeni geleceği: Hibrit çalışma çağı geldi mi?

Türkiye'de konut fiyatları, şubat ayında geçtiğimiz yılın aynı dönemine göre %96,4 artarak rekor <a fr-original-style="" href="https://www.cumhuriyet.com.tr/ekonomi/son-dakika-tcmb-konut-fiyat-endeksi-verilerini-acikladi-1926955" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">kırdı.</a> TCMB'nin yayımladığı "Konut Fiyat Endeksi"ne göre, yeni konutların fiyatları yıllık %102,2 yükselirken yeni olmayan konutların fiyatlarındaki artış oranı %95,3 oldu. Enflasyondan arındırılmış artış ise %26,9 olarak kayda geçti.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Bahçeşehir Üniversitesi Ekonomik ve Toplumsal Araştırmalar Merkezi'nin (BETAM) açıkladığı öncü rapora göre, konut fiyatları mart ayında geçen yıla göre %134,3 artış kaydetti.</li></ul>Dünyaya kıyasla ne durumdayız?&nbsp;Knight Frank tarafından yapılan araştırmaya göre Türkiye, %59,6 nominal fiyat değişimiyle 2021'in son çeyreğinde konut fiyatlarının en çok yükseldiği ülke oldu. Türkiye'yi %22,6 ile Yeni Zelanda, %22,1 ile Çekya, %22,1 ile Slovakya ve %21,8 ile Avustralya <a fr-original-style="" href="https://www.bloomberght.com/hangi-ulkede-konut-fiyatlari-ne-kadar-sicradi-2304773" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">takip etti</a>.<img src="https://images.aposto.com/2022/3/0/1650838136914.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.00" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Hazırlayan: Taylan Kurt<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Konut fiyatları neden artıyor?&nbsp;</h3>BBC Türkçe'ye konuşan Gelecek Partisi Ekonomi Politikaları Başkanı Kerim Rota, Merkez Bankası Konut Endeksi verilerine göre son 2,5 yılda Türkiye'de konut edinebilme süresinin 2010'a kıyasla sekiz yıl uzadığını <a fr-original-style="" href="https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-61174290" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">söylüyor.</a> Rota durumun nedenini şu ifadelerle açıklıyor:&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 180, 127); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 180, 127); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;"><div dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">"Yüksek enflasyon nedeniyle alternatif yatırım imkânları ortadan kaybolunca, ev sahibi olma süresi 370-380 aylara kadar çıktı. 2019 sonundan bu yana ev sahibi olabilmek, bizden üç kat hızla uzaklaştı. 2019'un sonunda itibaren enflasyonun çok altında bir faiz politikası uygulanmaya başlandı. Bu da konut kredilerinin reel olarak ucuzlamasına sebep oldu ve konut talebinde artış yarattı."</div></blockquote>BBC Türkçe'nin haberine göre, sektör temsilcileri konut fiyatlarındaki artışı; inşaat sektöründe yaşanan dövize bağlı maliyet artışına paralel olarak konut üretiminin ve dolayısıyla arzın azalmasına bağlıyor. Ayrıca uzmanlar, fiyat artışlarına rağmen konut talebinde azalma olmadığını, aksine ciddi bir talep karşısında yeteri kadar ev stoku bulunmadığını belirtiyor. Türk lirasına duyulan güvensizliğin gayrimenkulü yeniden yatırım aracına dönüştürmesi de talebi artırıyor.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Artış nasıl önlenir?&nbsp;</h3>Maliyetlerdeki değişkenlik nedeniyle piyasadaki konut fiyatlarının da değişkenlik gösterdiğini söyleyen uzmanlara göre, bu artışın önlenmesi için ilk önce inşaat sektöründeki girdi maliyetlerinin sabitlenmesi gerekiyor.Denge Değerleme Yönetim Kurulu Başkanı Baki Budakoğlu, konut fiyatlarındaki artışın temel nedenlerini şu şekilde sıralıyor:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 180, 127); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(0, 180, 127); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“Artan inşaat maliyetleri konut fiyatlarını baskıladı ve bugünkü durum ortaya çıktı. Buna ek olarak emtia fiyatlarında yaşanan artış, tedarik ve lojistik sorunu, konut arzının azalması, yüksek döviz kuru, bütün dünyada seyreden yüksek enflasyon ve enflasyona bağlı ülkemizde oluşan faizin yatırımcılar tarafından avantaj olarak görülmesi, özellikle büyük şehirlerde yaşanan arsa sıkıntısı konut satış fiyatlarının yükselmesinin nedenleri olarak sıralanabilir. Konut fiyatlarındaki artışa gerekçe olan nedenler ortadan kalkmadığı müddetçe yakın dönem için bir dengelenme beklemiyoruz."</blockquote>

Türkiye'de konut fiyatları neden yükseliyor?

“Pandeminin kazananları” olarak öne çıkan çevrim içi video akış platformları için zorlu bir hafta geride kaldı. Netflix, 2022’nin ilk çeyreğinde 2,5 milyon yeni abone beklentilerinin aksine son 10 yılda ilk defa abone kaybı yaşadığını açıkladı. Açıklama sonrası şirket hisseleri %35 düşerken şok dalgası; Disney, Roku gibi şirketlerin hisselerine de yansıdı. Warner Bros. Discovery ise yaklaşık bir ay önce “tarihindeki en önemli gelişmelerden biri” olarak tanıttığı video akış platformu CNN+’ı kapatacağını açıkladı.Neden önemli?&nbsp;Video akış platformları, pandemi döneminde çok hızlı bir şekilde abone sayılarını artırmış; Netflix’in liderliği elinde bulundurduğu sektöre Disney+, HBO Max gibi birçok yeni oyuncu katılmıştı. Kısıtlamalar sona ererken platformların abone sayılarındaki düşüş, pandemi alışkanlıklarının kalıcı olmayacağını ve tüketicilerin, küresel enflasyon ve jeopolitik zorluklar karşısında bütçelerini yeniden değerlendirmek zorunda kaldıklarını gösteriyor.Netflix’in karnesi:&nbsp;Büyüme hızındaki yavaşlama, aslında bir seneyi aşkın bir süredir Netflix’in gündemindeydi. 2020’de pandemi kaynaklı talep patlamasıyla 37 milyon yeni aboneye ulaşan şirket, 2021’de sadece 18 milyon yeni abone eklemişti. Wall Street analistleri, Netflix’in içeriği güçlendirmek ve farklı alanlara açılmak için attığı adımlara rağmen 2022’de de büyümesinin yavaşlayacağını ve şirketin yılın ilk yarısında yalnızca 5 milyon yeni abone kazanacağını tahmin ediyordu. Fakat beklentiler, gerçeğin bir hayli üstünde kaldı.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Netflix’in geliri, 2022’nin ilk çeyreğinde geçen yılın aynı dönemine kıyasla %10 artışla 7,9 milyar dolar oldu. Abone sayısı ise 2011 yılından beri ilk defa düşüş yaşayarak 200 bin kişi azaldı.</li></ul>Suçlu kim?&nbsp;Netflix yönetimi, büyümedeki düşüş için parola paylaşımının yaygınlığı, artan rekabet, Rusya’dan çekilme kararı ve abonelik ücretlerindeki artışı sorumlu tuttu. Şirket, 221,6 milyon abonesine ek olarak parola paylaşımı nedeniyle hizmetini kullanmak için ödeme yapmayan 100 milyondan fazla hane olduğunu belirtti. Netflix’in Rusya’daki faaliyetlerini askıya alma kararı ise 700 bin abone kaybetmesine neden oldu.CNN+ neden kapatıldı?&nbsp;Netflix’in rekabet kaynaklı yaşadığı sıkıntıları, pazarın yeni oyuncularından CNN+, daha ilk ay içinde yaşadı. 29 Mart’ta kullanıma sunulan CNN+, geliştirme için harcadığı 500 milyon dolara karşılık ilk ay içinde yaklaşık 150 bin abone kazandı. Buna karşılık çatı şirket Warner Bros. Discovery, 30 Nisan itibarıyla yayın hizmetinin sonlandırılacağını ve abonelere geri ödeme yapılacağını açıkladı.Şimdi ne olacak?&nbsp;Netflix, gelecek çeyrekte 2 milyon abone kaybı beklediğini şimdiden belirterek beklentileri düşürdü; ancak farklı kesimleri platforma çekmek için yeni stratejilere açık olduğunu da belirtti. Bu stratejilerin başında Netflix CEO’su Reed Hastings’in bugüne kadar ısrarla karşı çıktığı “daha düşük fiyata reklamlı abonelik” geliyor. Netflix’in uygulama içi reklamlar ile 3 milyar dolara kadar ek gelir sağlayabileceği ve düşük ücretli abonelikle daha geniş kitlelere ulaşabileceği tahmin ediliyor.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">CNN+’a gelince; kapanmanın ardından şirket yöneticilerinin HBO Max, Discovery+ ve Warner Media'nın tüm programlarını tek bir çatı altında toplayacak yeni bir akış hizmeti sunmayı planladığı konuşuluyor.</li></ul>

İptal sezonu: Netflix ve CNN+

Galata’da yerli ve yabancı turistlerin oluşturduğu gürültülü kalabalığı delip kulenin dibinden Camekan Sokak’a doğru kıvrıldığınızda yolun sonunda sizi bugüne kadar birçok dizi ve filme ev sahipliği yapmış 130 yıllık bir bina karşılıyor. Adres tariflerinde “No:1” olarak adlandırılan bu binanın demir kapısından içeri girdiğinizde sağ tarafınızda, çoğu zaman sonuna kadar açık olan bir kapı ve uzun bir koridorla karşılıyorsunuz. Burası, 2019’un sonlarında “medya sektöründe dönüşümün zamanının geldiğine” inanan iki arkadaş tarafından büyütülen Aposto’nun ofisi.İçerik üretmek için ilhamın mekândan alındığı bu ofiste, ilk olarak dikkatinizi koridorun sonundaki led ışıklı Aposto yazısı çekiyor. Adım atarken parkeler, eski binalara has bir şekilde gıcırdayarak geldiğinizi içeridekilere duyuruyor. Beyaz kiremit duvarlarda Aposto’nun yemek, kültür-sanat ve seyahat yayınları için tasarlattığı çizimler var. Bir köşede, kalın çerçeveli devasa bir tablo dikkat çekiyor. Tabloda, upuzun bir metin var, şu cümlelerle başlıyor:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(158, 110, 71); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(158, 110, 71); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“Günaydın! Açtığımız Beta sürecine son 2 günde kaydolan yüzlerce okuyucumuza çok teşekkür ederiz. Bugünün hem Türkiye hem dünya hikâyeleri bolca karamsar olsa da biz Aposto'’nun ilk günlerinin tutkulu enerjisini sizlere yolluyoruz.”</blockquote>Bu mesaj, dijital medya servisi Aposto'nun 19 Ağustos 2019 tarihli ilk e-posta bülteninden. Bülten, “Sevgiler, Aposto ekibi” diye sonlanıyor. O gün bahsedilen ekip, aslında Aposto’nun kurucu ortakları Orhun Canca ve Umutcan Savcı dahil 4-5 kişiden oluşuyor. Bugün, gelinen noktada ise Aposto; tam zamanlı, yarı zamanlı ve freelance olmak üzere 100'ü aşkın kişiyle çalışıyor. Farklı dikeylerdeki 120’yi aşkın yayını, her ay 400 binden fazla kişinin e-posta kutularına düşüyor. E-posta kutuları dışında mobil ve web uygulamaları üzerinden ulaştığı okurlarına tüm medya ihtiyaçlarını karşılayabilecekleri kapsamlı bir servis sağlıyor.Fikrin mucidi Orhun Canca, Aposto’yu “Bilginin nereden ve nasıl önümüze düştüğü belli olmayan bir dünyada; tatmin edici, güvenilir ve insanlara internet kullanımları içerisinde adeta bir vaha hissiyatı verecek dijital bir medya servisi,” olarak tanımlıyor ve ekliyor “Bunu kendi ekibimizin hazırladığı, lisansladığımız ya da belli kurum ve kişilerle iş birliği yoluyla çıkardığımız online gazete, dergi ve radyo programları ile yapıyoruz.”Aposto, her ne kadar bugün kendini kapsamlı bir dijital medya servisi olarak tanımlasa da aslında hikâyenin başlangıcında bir “medya şirketi” olma hedefi yok. Bugün arkadaşlarının “Gazete kurdu,” diyerek tanımladığı Canca, Aposto’nun Türkiye’de oldukça geleneksel olarak tanımlanabilecek bir sektör olan medyada kendine yeni bir alan açmasını “Kazara oldu,” diyerek tanımlıyor. “Ben bir teknoloji girişimcisiydim,” diyen Canca, kurduğu onlarca girişim hayalinden biri olan ve ilk günlerde bir yan proje olarak gördüğü Aposto’nun “haberler için Spotfiy gibi bir servis” (Spotify for news) yaratma iddiasıyla ortaya çıktığını söylüyor. Aposto’nun İtalyanca’da “bir arada/yerli yerinde” anlamına gelen isminin çıkış noktasında da bu iddia var.<img src="https://images.aposto.com/2022/3/4/1650563961517.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="0.67" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Fotoğraf:&nbsp;Deniz SabuncuYıl 2016, Aposto’nun hikâyesi, New York’ta küçük bir apartman dairesinde başlıyor. Koç Üniversitesi’nde Endüstri Mühendisliği ve Medya Görsel Sanatlar bölümlerinde okuyan Canca, üniversitedeki birkaç girişim denemesinden sonra değişim programı kapsamında gittiği New York’ta artık ciddi adımlar atmanın zamanının geldiğini düşünüyor ve market araştırması yapmaya başlıyor. O zamanları “Çok yalnızdım ve hayatta ne yapacağımı sorguluyordum. Geriye dönüp baktığımda depresyon olarak bile tanımlayabilirim,” diyerek anımsayan Canca, internetten teknoloji tarihini incelerken Wired’ın 1 Şubat 2003’te yayımladığı <a fr-original-style="" href="https://www.wired.com/2003/02/dirge/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">“The Year Music Industry Dies”</a> isimli makalesine denk geliyor.İlk kıvılcım, işte o anda çakıyor. Makalede bahsedilen müzik endüstrisi; henüz iTunes, Spotfiy gibi servislerle tanışmamış, dijitalleşmeye ayak uydurmakta zorluk çeken, korsan indirmelerle boğuşan, CD satışlarının son altı ayda %11 düştüğü, tabiri caizse son demlerini yaşayan bir sektör. Yazar Charles C. Mann, çözüm için “yeni ekonomik gerçekliği” yansıtan birtakım öneriler sunuyor; ancak uyarmayı da ihmal etmiyor: “Bunlardan herhangi birini yapmak imkânsıza yakın. Bunların hepsini yapmak ise iş dünyası tarihindeki en şaşırtıcı geri dönüşlerden biri olacaktır.” Makalede çizilen olumsuz tablonun aksine müzik endüstrisi, aradan geçen 13 yılda Spotify’ın baş rolü kaptığı bir hikâyeyle “imkânsızı” gerçekleştirmeyi başardı.&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(158, 110, 71); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(158, 110, 71); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“Neden medya sektörü için de aynısı olmasın? Dönüşecek bir endüstri varsa her türlü dönüşecek, sadece doğru zamanı yakalamak gerekiyor.”</blockquote>Yaklaşık 6 sene önce işte bu düşünce, Canca’yı harekete geçirenlerden biri oluyor. “O gün müzik endüstrisinden nasıl bahsediyorlarsa bugün de medyadan aynı şekilde bahsediyorlardı,” diyen Canca, “Gazeteler, dergiler öldü. Tirajlar düştü, artık herkes haberleri sosyal medya üzerinden takip ediyor…” sözlerinin aksini kanıtlamanın peşine düşüyor. Fikri bulmak çoğu zaman kolaydır; ancak uygulamaya geçirmek bazen aylar hatta yıllar alır. Aposto’nun hikâyesinde, bu süre yaklaşık 3 seneyi buluyor. Canca, 2016’dan 2019’a kadar uzanan bu zaman diliminde, Aposto fikrinin en az 10 versiyonunu farklı kişilerle hayata geçirmeye çalışıyor.2019’un bahar aylarında ise Umutcan Savcı, Mustafa Gökberk Tektek ve Burak Kocamış’tan oluşan küçük bir ekip, Moda’da gerçekleştirdikleri sayısız buluşmadan sonra Aposto’nun kuruluşu için ilk adımı atıyor. “Hangi ülkede ve nasıl bir servis sunacağımız konusunda net bir fikrimiz yoktu,” diyen Canca, fikrin en basit versiyonunu deneyerek başladıklarını belirtiyor. Aposto’nun ilk e-posta bültenleri, adeta bir Spotify çalma listesi gibi kurgulanıyor. Son 24 saatte dünyada ve Türkiye’de olup bitenler, farklı kaynaklardan (farklı sanatçılar) derlenerek madde madde yazılıyor. Bu maddelerin her biri, adeta bir şarkı. Günün sonunda 30-35 maddelik (şarkılık) bir bülten (playlist) hazırlanıyor. Canca, “Bültenin kendisi hep bir çalma listesiydi benim için,” diyor, “Bültenlerin Spotify çalma listeleri ile başlamasının nedeni de bu,” diye de ekliyor. Nitekim Aposto’nun her sabah saat 7.00’de okurlarla buluşturduğu günlük gazetesi Aposto Gündem, bugün dahi sürdürdüğü bu gelenek kapsamında her gün okurlarına yeni bir çalma listesi öneriyor.<img src="https://images.aposto.com/2022/3/4/1650564032511.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="0.67" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Fotoğraf:&nbsp;Deniz SabuncuAposto’nun ilk aşamada haftada 3 gün derlediği haberleri, bir e-posta bülteni (newsletter) formatında atmasının arkasında birden fazla neden var. En önemli nedeni, basılı medyanın dijitalleşme sürecindeki kimlik arayışında e-posta bültenlerinin yeniden tanımlanması… Uzun yıllar boyunca sadece bir pazarlama veya şirket içi ve dışı iletişim aracı olarak görülen e-postalar, son birkaç senede gazeteciler, yayıncılar ve bağımsız içerik üreticileri için yeni bir alan açmaya ve sürdürülebilir gelir modelleri yaratmaya başladı. Bülten yayıncılığının gelişimi, bu amaca yönelik hizmetler ve teknolojiler sunan şirketlerin de ortaya çıkmasına neden oldu. Örneğin; 2017’de kurulan Substack, şu anda küresel çapta içerik üreticilerinin abonelerine e-posta bültenleri göndermek için kullandıkları en büyük platformlardan biri olma özelliği taşıyor. Sektörde, Substack’in yanı sıra Revue, TinyLetter gibi daha çok bireysel içerik üreticilerinin tercih ettiği hizmet sağlayıcıları ve Mailchimp, EmailOctopus gibi daha çok kurumsal şirketlerin tercih ettiği e-posta pazarlama araçları var. Dijital abonelik konusunda iddialı olan The New York Times, Washington Post gibi köklü gazeteler, farklı dikeylerde e-posta bültenleri hazırlayarak okurlarının dijital haber alma alışkanlıklarını değiştirmeyi hedefliyor.Türkiye’de ise e-postanın “pazarlama aracından haber alınan bir mecraya” dönüşümü Aposto gibi şirketler sayesinde yeni yeni gerçekleşiyor. Canca, e-posta formatını tercih etme sebeplerini “İstediğimiz prototipe çok uygun olduğunu fark ettik. Çok bağımsız ve yeni bir ritüeldi,” diyerek açıklıyor. İlk başta, “Türkiye’de işle ilgili e-postalar bile okunmuyor. Haber mi okunacak?” sorusuyla karşılaştıklarını da belirtiyor.Aradan geçen 2 sene, e-posta yayınlarına şüpheyle yaklaşanların haksız olduğunu kanıtlar nitelikte desek yanlış olmaz. Zira Aposto’nun her sabah saat 7:00’de okurlarla buluşturduğu Aposto Gündem, hâlihazırda Türkiye’deki en çok okunan gazetelerden bile daha çok kişiye ulaşıyor. Aposto’nun kendi editörleri tarafından hazırlanan iş dünyası, teknoloji, politika, yemek, kültür-sanat, spor gibi alanlardaki 10 ayrı bülteninin her biri, çoğu gazetenin tirajından yüksek abone sayılarına sahip. Canca, “Nasıl bu kadar geniş bir kitleye ulaştınız?” sorusuna, “İlk aşamada dilden dile yayılarak başladık. Sabah e-postayı gönderdikten sonra yüzlerce kişi geri dönüş yapıyordu ve bu geri dönüşlerin %95’i olumluydu. Geri dönüşleri okudukça şunu fark ettim. Ne yaptığın değil insanlara nasıl bir değer kattığının önemli. O noktada benim fikirlere olan aşkım bitti, sürece odaklanmayı öğrendim,” diyerek cevap veriyor.Aposto, e-posta bültenleri üzerinden içerikler derleyerek başladığı yolculuğuna uzun bir süredir kapsamlı bir dijital medya servisi olarak devam ediyor. Bu yolculukta bugüne kadarki en büyük adımı ise önümüzdeki ay atmayı hedefliyor. Aposto’nun içeriklerini tek bir çatı altında bir araya getiren yeni uygulamasının lansmanı, mayıs ayının sonunda gerçekleşti. Bugüne kadar gelir modelini yayınlarında yer alan sponsorluklar üzerine kurgulayan şirket, önümüzdeki aylarda bireysel abonelik sistemini de hayata geçirecek. Canca, “Gelecek aylarda çok daha farklı sektörel içerikler düzenlediğimiz, çok daha özel birtakım içerik grupları tasarladığımız ve bunu okur temelli bir abonelik modeliyle sunacağımız bir evreye doğru hazırlanıyoruz,” diyor. Şirketin gelecek planları, elbette bunlarla sınırlı değil. Heyecanı yüzünden okunan Canca, birkaç ay önce hayata geçirdikleri ilk İngilizce bültenleriyle beraber pasif yurt dışı yatırımlarına başladıklarını belirtiyor. Son iki yılda toplam 625 bin dolar yatırım alan şirketin Avrupa açılımları için yeni bir yatırım turuna çıkmayı planladığını da söylüyor ve ekliyor:&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(158, 110, 71); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(158, 110, 71); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“Son 2 senedir bir kaos yarattık ve kaos yaratmak kolay bir şey değildi. Şimdi o kaosu düzenleme zamanı.”</blockquote>Not: Bu röportaj 16 Kasım 2022'de güncellenmiştir.

Aposto'nun kurucu ortağı Orhun Canca ile Aposto'nun kuruluş süreci ve gelecek planları hakkında konuştuk.

Dönüşümü kovalamak

Geçen hafta, Elon Musk’ın 2,89 milyar dolar karşılığında Twitter hisselerinin %9,2’sini satın alarak şirketin en büyük hissedarlarından biri haline geldiğini yazmıştık. Musk, Twitter’ın en büyük yatırımcısı, en çok takip edilenlerinden biri ve dünyanın en zengini olmakla tatmin olmamış olacak ki bu hafta, Twitter’ın tamamını yaklaşık 43 milyar dolara satın almayı teklif etti. Hisse başı 54,2 dolara denk gelen teklifle Musk, Twitter hisselerini güncel fiyatının (~45 dolar) yaklaşık %20 fazlasına satın almak istiyor.Neden?&nbsp;Musk geçen hafta katıldığı TED2022 konferansında,&nbsp;Twitter’ı satın almak istemesinin parayla ilgili olmadığını tamamen platformu ifade özgürlüğüne saygı duyan bir mecraya çevirme amacı taşıdığını belirtti. ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu’na (SEC) sunduğu dokümanda, “Şirket, olağanüstü bir potansiyel taşıyor ve ben bu potansiyeli ortaya çıkaracağım,” diyen Musk, bu amaç için Twitter’ın borsadan çekilerek özel bir şirkete dönüştürülmesi gerektiğini düşünüyor.Satın alabilir mi?&nbsp;Forbes’un verilerine göre, dünyanın en zengin insanı olan Elon Musk’ın net serveti 264,6 milyar dolar. Twitter’a yapılan teklif, Musk’ın servetinin yaklaşık altıda birine denk geliyor. Musk, satın alma için yeterli varlığa sahip olduğunu iddia ediyor; ancak Musk’ın servetinin büyük bir kısmı Tesla hisse senetlerine bağlı. Dolayısıyla satın alımın gerçekleşmesi durumunda Musk’ın elindeki Tesla hisselerinin bir kısmını satması veya nakde erişmek için Tesla hisselerine karşılık borçlanması gerekiyor.Twitter kabul edecek mi?&nbsp;Musk’ın teklifine karşılık Twitter, ilk aşamada teklifi gözden geçireceğini ve tüm hissedarların çıkarlarına en uygun kararı vereceğini belirtmişti. Yaklaşık iki günlük değerlendirmenin ardından yönetim kurulundan hissedar haklarını korumayı amaçlayan <a fr-original-style="" href="https://www.nytimes.com/2022/04/15/business/twitter-poison-pill-explainer.html" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">"zehir hapı"</a>&nbsp;kararı çıktı.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Zehir hapı nedir?&nbsp;Adını casusların yakalandıklarında hayatlarına son vermek için aldıkları haplardan alan bu strateji, bir şirkete yönelik “düşmanca” bir satın alım gerçekleşmesi durumunda potansiyel alıcı dışındaki hissedarlara indirimli fiyattan şirketten daha fazla hisse satın alma hakkı veriyor. Böylece, şirket hisseleri daha az çekici hale gelirken potansiyel alıcının elindeki hisse sayısını artırması zorlaşıyor.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Ne zaman uygulanacak? Twitter, herhangi bir kişi veya grup, yönetim kurulu tarafından onaylanmayan bir satın alma işleminde hisselerin en az %15'ini satın alırsa planı yürürlüğe sokmayı planlıyor.</li></ul>Şimdi ne olacak? Teklifini “en iyisi ve son” olarak tanımlayan Musk, kabul edilmemesi durumunda Twitter’daki hissedar pozisyonunu yeniden değerlendireceğini ve B planını devreye sokacağını belirtmişti. Twitter’ın “zehir hapı” önlemi, henüz satın alımın reddedildiği anlamına gelmiyor. Fakat anlaşma fiyatının yükselmesine neden olabileceği ve Musk’ı teklifini yeniden değerlendirmeye zorlayabileceği tahmin ediliyor.

Elon Musk, Twitter’ı satın alabilir mi?

Uluslararası Para Fonu (IMF) Başkanı Kristalina Georgieva, Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin pandemi sonrası toparlanma dönemine giren küresel ekonomiyi tehdit ettiği konusunda uyardı ve merkez bankalarını enflasyonu kontrol altına almak için kararlı bir şekilde hareket etmeye <a fr-original-style="" href="https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-14/imf-warns-war-risks-reversing-economic-recovery-from-pandemic" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">davet etti</a>. Nitekim geçen hafta, faiz kararlarını açıklayan çoğu merkez bankasının gündeminde de “yüksek enflasyon” vardı. Çoğu merkez bankası faiz artışına giderken; Türkiye, Avrupa ve Çin politika faizini sabit tutma, Rusya ise indirme kararı aldı.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Sabit bırakanlar</h3><ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), perşembe günü gerçekleştirilen Para Politikası Kurulu toplantısında politika faizini %14 seviyesinde sabit tuttu. Enflasyonun mart ayı itibarıyla %61,14’e ulaştığı ülkede TCMB, Eylül-Aralık döneminde 500 baz puanlık faiz indirimi gerçekleştirmişti. Son dört toplantıdan ise faizi sabit tutma kararı çıktı.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Avrupa Merkez Bankası&nbsp;(ECB), beklentilere paralel olarak politika faizini sıfır, mevduat faizini %-0,50 ve marjinal fonlama faizini %0,25’te sabit tutma kararı aldı. Ayrıca varlık alımlarının üçüncü çeyrekte sona ereceğine dair taahhüdünü yineledi. Avro Bölgesi’nde enflasyon, şubat ayında yıllık %5,9’a çıkarak kayıtlardaki en yüksek seviyeye ulaştı; ancak ECB, varlık alım programı sona erdikten “belli bir süre” sonrasına kadar faiz oranlarını artırmayı planlamıyor.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Çin Merkez Bankası,&nbsp;piyasadaki indirim beklentilerine rağmen 1 yıllık kredi referans faiz oranını %2,85 seviyesinde sabit tuttu. Banka, piyasaya ekstra likidite sunmaktan da kaçındı.</li></ul><h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Artış yapanlar</h3><ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Arjantin Merkez Bankası, enflasyonun 20 yılın zirvesine ulaşmasının ardından politika faizini 2,5 puan artırarak %47 seviyesine çıkardı. Ülkedeki enflasyon, martta aylık %6,7’e ulaşarak 2002’den bu yana en yüksek seviyeyi gördü.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Güney Kore Merkez Bankası, beklentilerin aksine politika faizini 25 baz puan artırarak %1,50 ile Ağustos 2019’dan bu yana en yüksek seviyeye çıkardı. Analistler, politika faizinin bu yılın sonuna kadar %2’ye ulaşacağını öngörüyor.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Kanada Merkez Bankası,&nbsp;enflasyonla mücadele politikası kapsamında politika faizini Mayıs 2000’den bu yana ilk kez 50 baz puan artırarak %1’e çıkardı. Ekonomistler, 1 Haziran’da gerçekleşecek toplantıda da 50 baz puan artışa gidileceğini ve politika faizi %2’ye ulaşana kadar artışlara devam edileceğini tahmin ediyor.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Yeni Zelanda Merkez Bankası,&nbsp;son 22 yılın en büyük faiz artışını gerçekleştirerek politika faizini 50 baz puan artışla %1,50’ye çıkardı. Ülkede %5,9 ile son 32 yılın en yüksek seviyesine çıkan enflasyona karşı merkez bankası, ekim ayından bu yana politika faizini 125 baz puan artırdı. Analistler, mayıs ayında da 50 baz puanlık artışa gidileceğini düşünüyor.</li></ul><h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">İndirim yapanlar</h3><ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Rusya Merkez Bankası,&nbsp;beklentilerin aksine politika faizini 300 baz puan indirerek %17’ye çekti. Rusya, Ukrayna’ya yönelik askerî operasyonun ardından şubat sonunda politika faizini 1050 baz puan artışla %9,5'ten %20'ye çıkarmıştı.</li></ul>

Merkez bankalarının faiz kararları

Tesla’nın CEO’su Elon Musk, iki hafta önce Twitter hesabında bir anket başlattı: “İfade özgürlüğü, işleyen bir demokrasi için esastır. Twitter’ın bu ilkeye sıkı sıkya bağlı olduğuna inanıyor musunuz?”&nbsp;Ardından uyarmayı da eksik etmedi: “Bu anketin sonuçları önemli olacak. Lütfen dikkatlice oy verin.”&nbsp;<a data-type="embed" fr-original-style="" href="https://twitter.com/elonmusk/status/1507259709224632344" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank"><img src="https://embed.apos.to/assets/2022/3/2022-04-10T09:32:00.397Z.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.17" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"></a>Musk’ın 81 milyonu aşkın takipçisi dikkatli oy verdi mi bilinmez; ancak anketin “önemli sonucunun” ne olduğu geçen hafta ortaya çıktı. Elon Musk, 2,89 milyar dolar karşılığında Twitter hisselerinin %9,2’sini satın alarak şirketin en büyük hissedarlarından biri haline geldi.Neden önemli?&nbsp;Sıkı bir Twitter kullanıcısı olan Musk, son bir senede attığı 3 binden fazla twit’te sık sık platforma yönelik eleştirilerde bulunması ile biliniyor. Dolayısıyla, bu yatırımın kâr elde etmekten ziyade Twitter’ın şirket politikalarını etkileme ve değiştirme amacı taşıdığı düşünülüyor. Nitekim, Musk’ın son bir haftada Twitter üzerinden yaptığı yorum ve anketler de bu görüşü destekliyor.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Kritik bir nokta:&nbsp;Musk, ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu’na (SEC) sunduğu evraklarda, “pasif” kalmayı düşünen yatırımcıların tercih ettiği “13G” formunu doldurdu. Normal şartlarda, pasif yatırımcılar yönetim kurulunda koltuğa sahip olmuyor; ancak Twitter CEO’su Parag Agrawal, Musk’ın yönetim kuruluna katılacağını açıkladı.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Musk, 2024'ün sonuna kadar kurulda kalacak ve kurulun bir parçası olduğu süre boyunca %14,9'dan fazla hisse satın almayacak.</li></ul>Pasif mi aktivist mi? Elon Musk’ın hissesinin %10’dan az olması, teknik olarak “aktivist” bir yatırımcı olmasına engel teşkil ediyor. Fakat Twitter; Google, Meta ve Snap'in aksine, kuruculara oylama kontrolü sağlayan "süper hisselere" sahip olmadığı için dış baskıya karşı daha savunmasız. Bu nedenle bazı analistler, Musk’ın nispeten küçük hissesine rağmen zamanla “aktivist” bir rol üstlenebileceğini düşünüyor.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">DA Davidson &amp; Co analisti Tom Forte, "Musk'ın bir sosyal medya şirketi kurmak istemesiyle ilgili önceki yorumları göz önüne alındığında, yakın zamanda Twitter'daki hissesini artırmasının veya şirkette kontrol hissesi almasının mümkün olduğunu söyleyebilirim," diyor.</li></ul>Geniş perspektif:&nbsp;Elon Musk’ın katılımı, Kasım 2021’de göreve gelen CEO Parag Agrawal için de yeni bir sınav. Twitter, son yıllarda hisse senedi kazançları açısından rakiplerinin gerisinde kaldığı için yeni ürünler geliştirme konusunda ciddi bir baskı altında. Yatırımcıların endişelerini azaltmak için yıllık gelirini 7,5 milyar dolara çıkarma ve 2023’ün sonuna kadar 315 milyon günlük kullanıcıya ulaşma gibi iddialı hedefler belirleyen şirkete, Musk’ın katkısı ne olur bilinmez; ancak satın alım haberi bile şirket hisselerinin %27 yükselmesine <a fr-original-style="" href="https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-04-04/musk-takes-9-2-stake-in-twitter-after-questioning-platform" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">neden oldu</a>.

Elon Musk, Twitter’ın geleceği mi?

20’nci yüzyılın en başarılı yatırımcılarından biri olarak gösterilen Warren Buffet, CEO’su olduğu Berkshire Hathaway çatısı altındaki satın alımlarına devam ediyor. Berkshire Hathaway, geçen hafta bilgisayar ve yazıcı üreticisi HP’nin 4,2 milyar dolar değerindeki %11,4’lük hissesini satın aldığını açıkladı. HP’in hisseleri, açıklama sonrası %15 değer kazanarak 40 bin doları aştı. Bu yazının yazıldığı saatlerde 38 dolar civarından işlem görüyor.Neden önemli?&nbsp;Satın alımın ardından Berkshire, HP’nin en büyük hissedarı konumuna geldi. HP’ye yapılan yatırım, Berkshire Hathaway’in son bir ayda yaptığı üçüncü büyük yatırım olma özelliği taşıyor. Önceki yatırımlara bakacak olursak;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Berkshire, 17 Mart'ta Occidential Petroleum’un yaklaşık 1 milyar dolar değerindeki 18,1 milyon hissesini satın aldığını açıkladı. Şirket, böylece toplam 136,4 milyon hisseyle Occidential Petroleum’un %14,6’sına sahip oldu.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">21 Mart'ta sigorta şirketi Alleghany’i 11,6 milyar dolara satın almak için anlaşma sağlandığı açıklandı.</li></ul>Neden şimdi?&nbsp;Berkshire Hathaway, yıllarca yüksek değerlemeler ve özel sermaye şirketleri ve özel amaçlı satın alma şirketlerinin (SPAC) etkisiyle rekabetin gittikçe arttığı anlaşma ortamı nedeniyle satın alımlardan uzak dururken ciddi bir nakit yığını biriktirdi. Mevcut satın alımlar, anlaşma kuraklığının sona erdiği şeklinde yorumlanıyor. Öte yandan HP yatırımı, tarihsel olarak teknoloji yatırımlarından kaçınan Berkshire’ın son yıllardaki strateji değişikliğinin bir parçası olarak da algılanıyor.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Bir adım geriden: Berkshire, ilk teknoloji yatırımını 2011’de IBM’e yaptı; ancak 2018’in başlarında IBM’deki hisselerinin çoğunu satmayı tercih etti. 2016’da Apple’a yapılan 1 milyar dolarlık yatırım ise şirketin teknoloji hisselerine bakış açısını değiştirdi. Hisselerini sürekli olarak artıran Berkshire, 2021 sonu itibarıyla Apple’ın %5,6’lık hissesine <a fr-original-style="" href="https://www.wsj.com/articles/warren-buffetts-berkshire-hathaway-reveals-4-billion-stake-in-hp-11649324639?mod=mhp" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; text-decoration-skip: objects; touch-action: manipulation; -webkit-user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">sahip</a>.</li></ul>Geniş perspektif:&nbsp;HP, son dönemde pandemi ve hibrit çalışmaya geçişin etkisiyle bilgisayarlara yönelik yüksek taleple karşı karşıya kaldı. Şirket, bilgisayar pazarının büyüklüğünün 2024’e kadar 560 milyar dolara ulaşacağını öngörürken uzaktan çalışmaya yönelik yatırımlarını da artırıyor. Son olarak geçen ay, ses ve video ürünleri üreticisi Poly’i 3,3 milyar dolar karşılığında satın aldığını açıkladı.

Nurefşan Kutlu

Cam uçurum: Fırsat mı komplo mu?