Gıda felaketine mi sürükleniyoruz?

The Economist, “Yaklaşan gıda felaketi” manşetini taşıyan son sayısında, Rusya’nın Ukrayna’yı işgali sonrası yaşanacak olası gıda problemlerine buğday başaklarını kuru kafa şeklinde gösteren bir kapak görseliyle dikkat çekiyor. Görselde, buğday başaklarının kullanılmasının özel bir nedeni var. Zira buğday fiyatları, sene başından bu yana %60’a yakın artış gösterdi. Hindistan’ın, 16 Mayıs’ta buğday ihracatını yasaklama kararı alması ise gösterge buğday vadelilerinde son iki ayın en hızlı yükselişinin yaşanmasına neden oldu.

Neden önemli? Dünya çapında gıda fiyatları; Rusya ile Ukrayna arasındaki savaş, pandemi, iklim değişikliği ve yüksek enflasyon nedeniyle hızla yükselirken birçok ülkenin ihracat kontrollerini artırarak sorunu çözmeye çalışması, fiyatların daha da yükselmesine neden oluyor.

• New York Times'ın bu ayın başında aktardığı verilere göre, Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinden bu yana ülkeler tarafından en az 43 korumacı önlem uygulandı. Gıda ihracatına yönelik kısıtlama kararı alan ülkeler arasında, dünyadaki buğday ve arpa ihracatının üçte birini sağlayan Rusya ve Ukrayna’nın yanı sıra Moldova, Sırbistan ve Macaristan gibi ülkeler de yer alıyor.
• Dünyanın en büyük ikinci buğday üreticisi olan Hindistan’ın sıcak hava dalgaları nedeniyle buğday ihracatını yasaklaması ise Rusya-Ukrayna savaşı sonrası buğday tedariki için rotasını Hindistan’a çevirenleri ters köşe etti. ABD'de Chicago gösterge buğday vadelileri, Hindistan’ın kararından sonra %6 artışla 12,47 dolara yükseldi.

Kim, nasıl tepki verdi? Son bir haftada fiyatlarda görülen ani yükselişin ardından ilk açıklamalardan biri, Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres’den geldi. Guterres, Ukrayna'dan yapılan gıda ihracatının savaş öncesi seviyeye dönmemesi ve Rusya ile Belarus’ta üretilen gübrenin küresel piyasaya ulaştırılamaması halinde dünyanın yıllarca sürecek bir kıtlıkla karşı karşıya kalabileceği uyarısında bulundu.

Geniş perspektif: Farklı ülkeler tarafından uygulanan korumacı politikalar, “gıda milliyetçiliği” tartışmalarını da gündeme getirdi. Gıda milliyetçiliğinin özellikle Afrika ve Orta Doğu’da gıdaya erişimde krize yol açabileceğini öngören uluslararası kuruluşlar, dünya ticaretine yönelik büyüme beklentilerini de düşürerek revize ediyor.

• Almanya Tarım Bakanı Cem Özdemir, "Herkesin ihracat kesintileri uygulaması ya da piyasalarını kapaması krizi daha da kötüleştirir,” yorumunda bulunuyor.
• Axios’a açıklamada bulunan Gro Intelligence'ın kıdemli araştırma analisti Kelly Goughary ise “Korumacı politikalar, küresel arzı daha da sıkılaştırmanın önünü açıyor ve gıda fiyatları üzerindeki baskıyı artırıyor,” diyor.