Türkiye 1 milyon barajını aştı: Peki bu otomobilleri kimler alıyor?

Bu otomobilleri kim alıyor, bu tatillere kim gidiyor ya da her gece dışarıda kimler yemek yiyor? Günümüzde iki kişi biraraya gelince açılan sohbet başlıkları bunlar… Biz konunun otomobil tarafıyla ilgili olduğumuz için Türkiye’de kimlerin otomobil aldığını analiz etmek istiyoruz. 

Son 2 yıldır Türkiye’de 1 milyon 200 bin civarında otomobil satıldı. Esasında Türkiye, uzun yıllardır satış adedinde 1 milyon barajını aşamıyordu. Otomotiv sektöründeki yöneticiler için 1 milyonluk baraj, aslında psikolojik bir sınır anlamına geliyor. Herkes rahatlıyor, biraz gevşiyor, biraz da sektörün özgüveni yerine geliyor. 2023’te olduğu gibi bu sene de 1 milyon barajı aşılınca benzer bir tablo oluştu. Tüm yöneticiler, “Türkiye artık 1 milyonun altına inmez” güveni içinde...

Fakat otomotiv sektöründe yöneticilerin yılbaşındaki öngörüleri, tipik bir saadet zinciri gibidir. Herkes, kimsenin rahatsız olmayacağı açıklamalar yapar. Tüm açıklamalar da hemen hemen aynıdır. 

Görüş: Konuyla ilgili Gülan Otomotiv Yönetim Kurulu Başkanı Alp Ziya Gülan ile konuştuk. Toplumda herkesin birbirine sorduğu ama kimsenin düzgün bir yanıt veremediği “Bu otomobilleri kim alıyor?” sorusunu Gülan’a yönelttik. Gülan ise yanıtında şu ifadelere yer verdi: 

“Şöyle bir örnek vereyim: 2015, 2016 ve 2017’de 950 bin adedin üzerinde araba satılıyordu. Sonra bir anda 2018’de bu rakam, Rahip Brunson krizi ve kur şokuyla 620 bine indi. 2019’da pazar 480 bine geriledi. 2020, 2021 ve 2022’de ise otomotiv sektörü 750 binlik bir pazar hâline geldi. 6 senenin 900 bine göre kaybı, 1 milyon 600 bin adet. Bu 1 milyon 600 araç, önümüzdeki dönemde dağılacak bir ihtiyaçmış. 

Türkiye’de toplam 30 milyon 883 bin araç var. Bunun %51,9’u otomobil, %15’i kamyonet… Yani 16 milyon otomobil, 5 milyon 157 bin hafif ticari araç var. Türkiye’nin nüfusu da 85 milyon olduğuna göre her 1000 kişiye 188 otomobil düşüyor. Bu rakamı herkes farklı veriyor ama bunun matematiği bu. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) rakamları, nüfusun 85 milyon, binek araç sayısının 16 milyon, bu araçların yaş ortalamasının da 14,2 olduğuna işaret ediyor. Yani her 1000 kişiye 247 binek ve hafif ticari araç düşüyor. 

Çevremizdeki ülkelerle karşılaştırırsak bu 188’in en az 300 olması lazım. Avrupa ülkelerine bakarsak bu rakam Almanya’da 500, İtalya’da 600’ün üzerinde. Gidilecek daha çok yol var.”

Yanıtında Türkiye’deki başka bir rapora da atıfta bulunan Gülan, şu ifadeleri kullandı:  

“17 milyon kişi, 32 bin dolar milli gelirin üzerinde. Yani aslında Türkiye’de 'Bu otellere kim gidiyor?', 'Bu restoranlara kim gidiyor?' diye sorduğunuz soruların cevabı o 17 milyonun içinde… 17 milyon, bir Yunanistan veya Bulgaristan nüfusundan fazla. 

Bu nedenle bu adetler çok şaşırtıcı değil. Ama Çin’e bakınca başka bir tablo çıkıyor tabi… 2000 senesinde biz 600 bin araç satıyormuşuz; Çin’de de satış adedi benzer seviyelerdeymiş. Fakat Çin, bu sene satış adedinde 30 milyon barajını aştı. Biz ise 1 milyon barajını başarı kabul ediyoruz.” 

Bu satışlardan kim kazanıyor?

Bu satışların aslan payını da tabi ki devlet elde ediyor. Tüketici olarak neredeyse bir otomobil kendimize, bir otomobil de devlete alıyoruz. Rakamlar, 2024’te devletin sadece ÖTV’den 537 milyar lira gelir elde ettiğini gösteriyor. Bu miktarın KDV’de 250 milyar lira, MTV'de ise 72 milyar lira olduğu görülüyor. Bu 860 milyar liralık vergi geliri, sadece otomobil satışlarından gelmiş. Araç başı ÖTV tahsilatı da 418 bin 150 lira olarak kayıtlara geçmiş. 

Alp Ziya Gülan’ın bu konuda güzel bir benzetmesi var... “Yediveren gülü gibiyiz. Devlet bina kurmadan veya adam çalıştırmadan ÖTV gelirini peşin olarak bizden tahsil ediyor” diyen Gülan, sözlerini şu şekilde noktalıyor:

“ÖTV matrahlarının güncellenmesini talep etsek de ‘ÖTV artar’ korkusundan bir şey söyleyemiyoruz. Bir de devlet, ÖTV’yi kaynağından alıyor. Vergi dairesi kurmadın, devlet memuru çalıştırmıyorsun; ÖTV’yi benim üzerimden alıyorsun. Yani ben devlete sıfır bedelle bunun hizmetini de veriyorum. 

Gerçekten bu sektör yediveren gülü gibi… Araba alımı, satımı, yakıt alımı, kaskosu, kredisi derken her şey vergiye tâbi. Biz bununla ilgili özel bir teşekkür bekliyoruz devletten. Otomobil satışlarında tartışmasız en çok hükümet kazanıyor.”