BYD'den Türkiye'ye zorlama yatırım

Otomotiv sektöründe kafalar çok karıştı. Önce Çin’den ithal edilen elektrikli otomobillere ek vergi getirildi. Bu yetmedi; ek vergi, Çin’den ithal edilen tüm modelleri kapsayacak şekilde genişletildi. Zira Çin’de üretilen otomobiller, tüm Avrupa’da olduğu gibi Türkiye’de de otomotiv pazarını ciddi şekilde tehdit etmeye başlamıştı. İç pazar daralmış, ithal otomobillerin pazar payı yükselmiş ve Çin’de üretilen otomobillerin de bu pazardan aldıkları pay ciddi oranda artmıştı. Düşünün ki Chery, Fiat Egea’dan fazla satılır hâle gelmişti. 

Türkiye’de yerli otomobil statüsünde olan markaların yöneticileri de bu durumla ilgili yakınmalarını devlete iletince “Çin işkencesi” başlamış oldu. Kimse “Biz neden bu ülkede yerli otomobil satamıyoruz?” diye aynaya bakmadı. Neyse, zülfü yâre dokunmayalım…

“Yerli malı, yurdun malı, herkes onu kullanmalı” diye büyüdük belki ama tüketicinin de gözü açıldı bir kere. Tüketiciler, Egea fiyatına tam donanımlı Chery Tiggo8 alıp SUV keyfini sürmeye başlamıştı bile. 

Çin merkezli markalardan geri adım gelmedi

Olaylar birkaç aydır bu çizgide ilerlerken Çin merkezli markalardan da hiçbir geri adım gelmedi. Tam tersine, “Biz Türkiye’deki varlığımızın arkasındayız” tarzında peş peşe açıklamalar gelmeye başladı. Neredeyse bu ek vergiler için teşekkür edeceklerdi. Özellikle bazıları, “Avrupa’da daha kötü şartlarda var olmaya çalışıyoruz” minvalinde açıklamalarda dahi bulundu. Bu sırada “Yatırım düşünüyoruz” açıklamaları da yapılıyordu ve 4 Temmuz sabahı olan oldu…

Cumhurbaşkanlığı kararıyla Çin merkezli otomobil markalarına getirilen ek gümrük vergisinde yeniden düzenlemeye gidildi. Düzenlemeye göre Türkiye’ye yatırım yapacak Çin merkezli otomobil markalarına ithalatta ek gümrük vergisi uygulanmayacak. Böylece Çin merkezli şirketlere ilk defa bir fırsat sunulmuş oldu. Yani “Ek vergilerden bunaldıysan gel, yatırım yap, gümrük vergilerinden muaf ol” deniyordu. Ek vergiyi aşmanın yolu, yatırım yapmaktan geçiyordu.

Halbuki Haziran ayında, Çin'den ithal edilen içten yanmalı ve hibrit binek otomobillere ithalat değerinin %40'ı şeklinde ilave gümrük vergisi uygulanmasına karar verilmişti. Düzenlemeye eklenen yeni teşvik maddesi kapsamında ise gümrük muafiyetinden yararlanarak yapılan Çin menşeli otomobil ithalatında ek mali yükümlülük uygulanmayacak. Böylece Türkiye'de yatırım yapan şirketler, söz konusu vergiden muaf tutulacak. 

Yatırım için gerekli zemin

Anlayacağınız yatırım için gerekli zemin hazırdı. Yapılan düzenleme, daha önce yatırım planından bahseden Çin menşeli araçların üreticileriyle ilgili “Harekete mi geçiyorlar?” sorularının sorulmasına neden oldu. Chery, satış rekorları kıran bir marka olarak Türkiye’de yatırıma en yakın şirket olarak görülüyordu. Bu sırada Chery, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ile görüşme hâlinde olduğunu da açıklamıştı. 

Şirket, geçen yıl Türkiye pazarına girmesine rağmen 40 bin adet satış rakamına ulaşarak pazarda kendine sağlam bir yer edindi. Chery, bu yılın ilk yarısında da 35 bin satış adedine ulaştı. Çin merkezli SAIC çatısı altında faaliyet gösteren MG de Türkiye’de yatırım görüşmeleri yaptığını açıklamıştı.

Ama asıl bomba, BYD’den geldi. Haber, önce sosyal medyada patladı. Çin'in en büyük otomotiv markalarından BYD’nin Manisa’da 1 milyar dolarlık bir yatırımla fabrika kuracağı öğrenildi. Cumhurbaşkanlığı ve bakanlık kaynakları yatırımı doğruladı. Volkswagen yatırım yapmaktan vazgeçtiği için boş kalan Manisa'daki arazinin, BYD’ye tahsis edildiği belirtildi. BYD Türkiye yetkilileri, “Durum kesin değil, daha görüşmelerimizi sürdürüyoruz” dese de haber patlamıştı bir kere…

BYD’nin yatırım kararı

Beklenen yatırım haberi, 8 Temmuz Pazartesi günü akşam saatlerinde geldi. Açıklamaya göre BYD, Türkiye’de yatırım kararı almıştı. İlk açıklanan ayrıntılar ise şöyle oldu:

“Dünyanın en büyük elektrikli araç üreticisi BYD ile Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı arasında Türkiye'de yatırıma yönelik yaklaşık 1 milyar dolarlık anlaşma imzalandı. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’ndan yapılan açıklamaya göre dev yatırıma ilişkin imzalar, Cumhurbaşkanlığı Dolmabahçe Çalışma Ofisi'nde, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın himayesinde Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır ile BYD Yönetim Kurulu Başkanı Wang Chuanfu tarafından atıldı.

Anlaşma çerçevesinde, BYD'nin Türkiye'de yaklaşık 1 milyar dolarlık yatırımla yılda 150 bin araç kapasiteli bir elektrikli ve şarj edilebilir hibrit otomobil üretim tesisi ve sürdürülebilir mobilite teknolojilerine yönelik bir Ar-Ge merkezi kurması öngörülüyor. 2026 sonunda üretime başlaması hedeflenen tesiste, 5 bin kişiye kadar doğrudan istihdam sağlanması planlanıyor.”

Bu arada şu notu da düşelim: Türkiye’ye sıfırdan otomotiv yatırımı, en son 1997 yılı sonunda Japonya merkezli Honda tarafından yapılmıştı. Opel, 2000 yılında Torba fabrikasını kapatırken Honda, 2021’in Eylül ayında üretimi sonlandırmıştı. Ayrıca Volkswagen gibi birçok marka, üretim için Türkiye yerine başka ülkelerde karar kılmıştı.