#ÇekçeğimeDokunma: Atık kağıt işçilerinin mücadelesi

İki gece önce İstanbul - Sancaktepe'de kağıt toplayıcıların barındığı 36 yere eş zamanlı polis baskınları düzenlendi ve atık kağıt işçilerinin çekçek arabalarına el konuldu. Üç gece önce de Ataşehir’de 49 ayrı adrese baskın yapılmış, 200 kişi gözaltına alınmış ve 3 atık kağıt işçisi tutuklanmıştı. Dört gün önce ise Ümraniye'de Kadosan Oto Sanayi Sitesi yanındaki atık toplama alanına baskın düzenlenmişti. 

Neler oluyor?

İstanbul Valiliği’nin 23 Ağustos tarihli basın açıklamasında "izinsiz-ruhsatsız atık toplama ve ayırma faaliyetlerinin başta çevre ve halk sağlığı sorunları olmak üzere kayıt dışı ve sağlıksız koşullarda istihdama yol açtığı, ayrıca kamu zararı ve haksız kazanca sebep verdiği" söylenmişti. Bu kapsamda Bakırköy ve Ümraniye'de gerçekleşen baskınlarda 650 çekçeğe ve 10 plakasız motosiklete el konulduğu, 145'i yabancı uyruklu 286 kişi hakkında işlem yapıldığı, yabancı uyruklu şahısların Tuzla Geri Gönderme Merkezine sevk edildiği belirtilmişti.

İstanbul Valiliği, 6 Ekim tarihli iki basın açıklamasında Üsküdar'da 31 yabancı uyruklu kişinin İl Göç İdaresi Müdürlüğü'ne teslim edildiğini; 64 çekçek, 82 boş çuval ve 27 tona yakın kağıt ve plastik atığın "elde edildiğini", 8 aracın trafikten men edildiğini, 16 yerin mühürlendiğini, 1 adreste yıkım işlemi yapıldığını duyurdu. 

Ataşehir'de de 78 kişinin İl Göç İdaresi Müdürlüğü'ne gönderildiği, 90 çekçek aracının, 136 boş çuvalın, 30 tona yakın kağıt ve plastiğin ele geçirildiği belirtildi. Valilik açıklamalarında "denetimlerimizin hedefi, atıkların geri kazanımı için yapılan toplama ve geri dönüşüm faaliyetlerinin mevzuat hükümlerine uygunluğunun sağlanmasından ibarettir" denildi.

Soru önergesi ve tepkiler

Baskınları, gözaltıları ve sınır dışı işlemlerini dün TBMM gündemine taşıyan HDP milletvekili Serpil Kemalbay Pekgözegü; Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Bilgin, Çevre ve Şehircilik Bakanı Murat Kurum ve İçişleri Bakanı Süleyman Soylu'nun yanıtlaması istemiyle ayrı ayrı soru önergeleri sundu. 

Pekgözegü Soylu'ya "plastik mermi kullanılması emri verildiği", "baskın gerekçesi olarak gösterilen huzur ve güvenliğin bozulduğuna dair herhangi bir çalışma olup olmadığı", "atık işçileriyle belediyelerin birlikte çalışmalarını sağlayacak ve sokak emekçilerini sosyal güvenceye kavuşturacak mekanizmalar geliştirmeye yönelik herhangi bir çalışma bulunup bulunmadığı" sorularını sordu.

Pekgözegü Murat Kurum'a "depo baskınlarının bilgisi dâhilinde olup olmadığı", "işçilerin zarar görmesinin önüne geçmek için bir çalışma yapılıp yapılmadığı" gibi sorular yöneltirken önergelerde Vedat Bilgin'e "katı atık emekçilerinin sosyal güvenceye kavuşturulmaları için bir çalışma yapılıp yapılmadığı" soruldu.

Türkiye Çevre Ajansı bir rant alanı mı yaratıyor?

Türkiye Çevre Ajansı, 2020'nin sonlarında, mecliste muhalefetten 74 ret oyu alsa da  "Atıkların azaltılması için depozito yönetim sistemi kurmak" öncelikli göreviyle kuruldu.

TBMM Çevre Komisyonu CHP Sözcüsü Murat Bakan, ajansın kurulmasına karşı olmadıklarını fakat teklifin "dünyadaki diğer başarılı örneklerin aksine kamu özel iş birliği denilen bir sistemle çalışacak olan ajansın, depozitoyu toplama operasyonunun özel bir şirkete ihale edileceğini ve bu şirketin kamu ihale kanununa uymadan ihaleyi almasının önünü açacak bir hüküm içerdiğini" söylemişti.

DW Türkçe'ye konuşan enerji ve iklim uzmanı Önder Algedik de Türkiye'nin atık sektörü büyüklüğünün toplam 38 milyar lira olduğunu söyleyeyerek kamu özel ortaklığıyla kurulacak ajansın, sorunu çözmek yerine yeni bir rant alanı yaratacağını savunmuştu. 

İşçiler ne diyor? 

İstanbul'da 100 bin kişinin atık topladığını belirten Geri Dönüşüm İşçileri Derneği Başkanı Ali Mendillioğlu, atıkların sadece İstanbul'da toplanmadığını, devletin yalnızca İstanbul'da "kavga etmesinin" nedeninin "bu işe yatırım yapanlar olduğunu" söylüyor. 

Diken'e verdiği röportajda iki ay önce başlayan operasyonlardan sonra AK Partili belediyelerle ve İBB'yle görüştüklerini ifade eden Mendillioğlu, belediyelerin yapılanların "valiliğin tasarrufunda" olduğunu, valiliğinse "tüm yerel yönetimler ve bakanlıkla ortak karar alındığını" söylediğini belirtiyor.

Mendillioğlu; yeni yönetmelikte ayrıştırma ve toplama işlerinin birbirinden ayrıldığını, milyon dolarlık yatırımlarla kurulan ayrıştırma tesislerinin, para kazanmak için toplayıcıların toplama işi yapmamasını istediğini ifade ediyor. Çıkan arbedelerde 20 polisin darp edildiği, 8 araca zarar verildiği yönündeki iddiaları reddeden Mendillioğlu, bu iddiaların tutuklamaların altyapılarını oluşturmak için ortaya atıldığını savunuyor. Mendillioğlu ayrıca "Bu tam anlamıyla bir rant meselesi. Emine Erdoğan’ın sıfır atık projesini dillendirmeye başlamasının hemen ardından İstanbul’da iki tesis kurulmaya başlanmıştı." ifadelerini kullanıyor.

Aslında biyoloji öğretmeni olan fakat atanamadığı için kağıt toplayıcılığı yaptığını söyleyen Mahmut Aytar ise şöyle diyor:

"Sıkıntının kaynağı olarak yabancı uyruklu arkadaşları gösteriyorlar. Bir kere biz çekçekçiler Türkiye'nin doğu sınırındaki bir bekçi karakolu değiliz. Suriyeli ve Afgan kardeşlerimize "gelin gelin" çağrısı yapan da biz değiliz. Bizim bu kardeşlerimizi ucuza çalıştıracağımız, emeğini sömüreceğimiz fabrikalarımız da yok."