Çekirge Zehra ve Cingöz Recai: Türk Polisiyesinin Hobin Hood’ları

Polisiye türü Sanayi Devrimi sonrası pozitivizmin ön plana çıkardığı bir tür iken Osmanlı’da bunun tersi biçimde akılla değil, sezgiyle kendisini gösterir. Diğer bir önemli fark da -özellikle İngiliz polisiyelerinde- kahramanlar dedektif, gazeteci ve polisken bizdeki kahramanların uluslararası örgüt bağlantılı suçlar işleyen hırsızlar oluşudur. Oldukça iyi eğitimli, kibar, birden fazla dil bilen bu antikahramanlar zenginden alıp fakire veren âdeta birer Robin Hood olarak karşımıza çıkar. İşte bu Türk Robin Hood’larının en bilineni Peyami Safa’nın Cingöz Recai’sidir. (Mehmet Selahattin’in yazısında yanlışlıkla Cingöz Ali olarak yazılmış olabilir.)

  “Çekirge Zehra’nın Harikaları: Göztepe Soygunu”, 1928

Dönemin yükselen polisiye furyasında ülkemizden pek çok örnek olsa da en akılda kalanı ve popüler olanı Peyami Safa’nınkiler. Bu karakterler arasında ilk akla gelen Cingöz Recai'dir. Çekirge Zehra, Kartal İhsan, Tilki Leman dönemin ses getiren diğer karakterleridir. Muhtemelen kişisel özelliklerinden dolayı isimlerine birer hayvan sıfatı eklenmiş olan bu karakterler akla hayale gelmeyecek yöntemlerde -Kartal İhsan hariç- hırsızlık yapar. Safa, tüm bu kahramanların hikâyelerini 1920’lerde kaleme almış. Cingöz Recai’yi ise 1950’lere kadar yazmaya devam etmiş. Bunlardan Çekirge Zehra ve Tilki Leman o dönem için kadın baş karakterler olmaları nedeniyle ayrıca dikkati çekerken, milliyetçilik bezeli kimi kitaplarda Cingöz Recai, Sherlock Holmes ve Arsen Lüpen ile karşı karşıya gelir ve her seferinde onları alt eder. 

Beyaz perdeye yansıyan ilk polisiye kahraman da olan ve ilki 1954’te Cingöz Recai: Beyaz Cehennem adıyla çıkan, ikincisi ise Ayhan Işık’ın 1969 yılında hayat verdiği Cingöz Recai filmini buradan izleyebilir; 42 kilo, kumral, ufak tefek ama çok güzel, tatlı, ince sesli ve işveli bir kadın olan, İngilizce ve Fransızca bilen, Paris ve Londra’da da hırsızlık ve dolandırıcılık yapmış Çekirge Zehra’nın hikâyesinden bir bölümü bu podcastten dinleyebilirsiniz.

*Peyami Safa’nın Server Bedii takma adıyla kaleme aldığı bu polisiyeler hakkında ayrıntılı bilgi edinmek isterseniz Seval Şahin’i okumanızı tavsiye ederiz.