Çekya’da seçimler: Şimdi ne olacak?

Çekya'da hafta sonu gerçekleşen genel seçimde ilk sonuçlara göre Sivil Demokrat Parti (ODS), TOP 09 ve Hristiyan Demokratlar Birliği'nin (KDU-CSL) oluşturduğu merkez sağ ittifakı SPOLU (Birlikte), oyların %27,8'ini alarak parlamentoda çoğunluğu elde etti.

Oyların %99,9'unun sayıldığı seçimlerde Çekya Başbakanı Andrej Babiš'in partisi Gayrimemnun Vatandaşlar Hareketi (ANO) %27,17, Çekya Korsan Partisi ve Bağımsız Şehirliler Partisi ittifakı %15,57, aşırı sağcı Özgürlük ve Doğrudan Demokrasi Partisi ise %9,58 oy aldı. 

Mevcut hükümetin ortağı Sosyal Demokrat Partisi'nin yanı sıra Çekya ve Moravya Komünist Partisi de %5'lik seçim barajını aşamadı ve parlamentoya giremedi.

Portre: Babiš

2017'de ülkenin mevcut başbakanı Bohuslav Sobotka kendisinin ve tüm kabinesinin istifa edeceğini belirtmiş, sonrasında vazgeçerek cumhurbaşkanı Miloš Zeman'dan, adı yolsuzluk iddialarına karışan dönemin maliye bakanı ve başbakan yardımcısı Andrej Babiš'in görevden alınmasını istemişti. 

Görevden alınan Babiš'in partisi ANO, 20-21 Ekim 2017'de gerçekleşen genel seçimlerde oyların %29,6'sını alarak birinci olmuş ve Babiš yolsuzlukla mücadele edeceği, ülkeyi bir "iş insanı gibi yöneteceği" sözünü vermişti. Görevdeyken gelir vergisini düşüren, emekli maaşlarını artıran Babiš özellikle yaşlı seçmenin desteğini kazandı.

AB fonlarının kötüye kullanımı ve AB Çıkar Çatışması Yasası'nın ihlali konusunda da soruşturulan Babiš’in; seçimden hemen önce ortaya çıkan Pandora Papers'ta offshore şirketler aracılığıyla Fransa'da 22 milyon dolarlık mülk satın aldığı iddia edilmiş, başbakan ise "yanlış bir şey yapmadığını" söylemişti.

Babiš, pandemi yönetimi konusunda da eleştirilere maruz kalıyordu. 30 bini aşkın insanın Covid-19 sebebiyle öldüğü Çekya, 2021'in başlarında kişi başına en çok vakanın saptandığı ülkeydi.

Siyaset bilimi profesörü Lubomír Kopecek, Çekya'nın Donald Trump'ı olarak nitelenen Babiš'in, göçmenler konusuna "fazla dostane" yaklaşan Korsanlar Partisi'nin aksine "göçmen kozunu" oynadığını da söylüyor. 2020'deki açıklamalarında AB'ye gelen göçmenlerin ülkelerine geri gönderilmeleri gerektiğini söyleyen ve geçtiğimiz haftalarda da AB'nin, sığınmacı akınını Avrupa dışında durdurması gerektiğine dair açıklamalar yapan başbakanın Avrupa Birliği'nin Yeşil Mutabakatı'na karşı çıktığı, Avrupa Parlamentosu'nu "Çekya seçimlerini etkilemeye çalışmakla suçladığı" biliniyor. 

Şimdi ne olacak? 

SPOLU'nun lideri Petr Fiala ve Korsanlar'ın lideri Ivan Bartos, gruplarının hükümet kurmak için bir şansı olduğunu söylüyor. Toplamda 108 sandalyeye sahip olacakları parlamentoda çoğunluk hükümeti kurmaya yönelik taleplerini bir mutabakat zaptıyla somutlaştıran iki koalisyon, Zeman'dan hükümet kurma görüşmelerini Fiala'ya emanet etmesi için talepte bulundu.

Koalisyonların bir "aldatmaca" olduğunu düşünen Zeman'ın Babiš destekçisi olduğu ve seçimlerden önce, hükümet kurmak için ilk şansı en büyük tek partiye vereceğini söylediği görülüyor. Diğer yandan cumhurbaşkanlığı ofisi ayrıntı vermese de Zeman'ın iki haftadır hasta olduğu ve seçimler gerçekleşirken hastaneye yatırıldığı, dün akşam saatleri itibarıyla yoğun bakımda olduğu biliniyor. 

Yine de Politico'da yer alan makalede, komünist partinin ve sosyal demokratların parlamento dışında kalmasıyla Babiš'in iktidarda kalmak için yeterli desteği bulmasının pek olası görünmediği ve ülkeyi bir siyasi istikrarsızlığın beklediği belirtiliyor. The Financial Times'ta yer alan makalede de hem SPOLU'nun hem de Pirates & Mayors’ın Babiš’le çalışmaya sıcak bakmamasının, Babiš’in işini zorlaştırdığı belirtiliyor.

Geniş perspektif

Halkın "Babiš'in popülist, kısa dönemli siyasetinden bıktığını" söyleyen Petr Fiala, "normal, yetkin ve düzgün siyaset yapmak istediklerini, insanların onlara inandığını" söylüyor. The New York Times'ta Andrew Higgins tarafından kaleme alınan yazıda; Trump yenilgisinden bu yana Doğu ve Orta Avrupa'da muhalefetlerin artan birliği nedeniyle siyasette popülist dalganın duraksadığı belirtiliyor.

Zira 2022 seçimlerine hazırlanan Macaristan'da da sosyalistler, liberaller ve merkez sağ, ülke tarihinde benzeri görülmemiş biçimde bir araya gelerek 2010'dan bu yana iktidardaki Viktor Orbán'ın karşısına tek aday çıkarmak için çalışıyor. Orbán'ın yakın müttefiki Slovenya Başbakanı Janez Janša'nın partisinin de kamuoyu yoklamalarında puan kaybettiği belirtiliyor.