Çocuklar bile biliyor, sentetik içerik yoruyor: 'Çok sıkıcısın baba, AI şarkı mı dinliyorsun?'

“Hacel obasını engin mi sandın?” diye başlıyor türkü. “Ayağında potini var, zengin mi sandın?” diyerek tıngır mıngır devam ediyor. Asıl can alıcı soru üçüncü kıtada geliyor: “Her olur olmazı canım, dengin mi sandın?” diye giderken odaya 9 yaşına yenice girmiş olan kızım giriyor ve teşhisimi koyuyor: 

“Çok sıkıcısın baba, AI şarkı mı dinliyorsun?” 

Ben zaten konuyu biliyorum ama yine de sanki bilmiyormuş gibi üsteliyorum: “Nereden biliyorsun AI olduğunu?”  Gayet kendinden emin bir şekilde cevaplıyor: 

“Ya duymuyor musun, her şeyinden anlaşılıyor, Suno sesi bu, iğrenç!” 

Birkaç gün sonra bu olayı gülerek Aposto Genel Yayın Yönetmeni Deniz Kaynak’a aktarıyorum. Deniz önce kendi kızıyla olan benzer bir deneyimini aktarıyor ama bonus olarak bir viral video yolluyor. Videoda Şeyma Subaşı ve kızı Melisa var. Şeyma Subaşı telefonundan kızına bir video izletiyor. Bir Google aramasıyla 12-13 yaşlarında olduğunu öğrendiğim Melisa, izletilen videoda olan bitene İngilizce olarak tepki gösteriyor: “Arkadaşlar, arkadaşlar, neden AI kullanıyoruz?” Şeyma Subaşı durumu özetliyor: “Sevmiyor hiç AI’ı!” 

Gençler yapay zeka konusunda umutsuz

Sabah hiç o niyetle uyanmadığım hâlde, durduk yere Şeyma Subaşı ile aynı ortak paranteze giriyorum anlayacağınız. Ebeveynlik böyledir zaten. Bir bakarsınız ki, o güne kadar yaşadığınız hayat ve kimlik sıfırlanmış; geriye “Leyla’nın babası” kimliği kalmıştır. 

Elbette hiç itirazım yok. Ayrıca düzenli yazı yazanlar bilir ki, yazı konusu bulmak yazı yazma işinin yarısından biraz fazlasıdır ve işin içinden yazı konusu çıkacaksa ortak parantezlere girmek bizim işimiz olur. Parantezi kapatıp verilerden devam edelim. 

Gallup’un çok yeni bir araştırması var. 24 Şubat-4 Mart 2026 tarih aralığında, 14-29 yaş arası 1.572 kişiden oluşan bir örneklemle çevrimiçi bir anket yapmışlar. “Z Kuşağının Sesleri” başlıklı bu araştırma dizisi, gençlerin yapay zekaya karşı tutumlarını da ölçüyor. 

• Buna göre 2025'te ilk kez ölçülen dört duygudan üçünde önemli ölçüde daha olumsuz hâle gelmiş. Z kuşağının yapay zeka konusunda heyecan duyduğuna dair güçlü onay veya onay oranı %14 düşerek %22'ye gerilemiş. Yapay zeka konusunda umutlu hissetme dokuz puan azalarak %18'e düşmüş ve en önemlisi öfke dokuz puan artarak %31'e yükselmiş. 

Bu oranlar Z kuşağından bir sonraki kuşak olan Alfa kuşağı için de benzer seyrediyor. Bu kuşaklar, kaliteli ve otantik olanı saptama konusunda da yüksek bir standart geliştiriyor. İşin özü, Şeyma Subaşı ile girdiğimiz ortak parantez tahminimden çok daha evrensel bir parantezmiş.  

Gençler yapay zekayı kullanıyor ama çok sevmiyor

Bu veriler şu konuda yanıltmasın: Gençler yapay zekayı istikrarlı bir şekilde daha çok kullanıyor ama bu ona karşı olumlu bir tutumda olduklarını göstermiyor. 

• Nitekim aynı araştırmaya göre 14-29 yaş arası kişilerin yaklaşık yarısı (%51) yapay zekayı günlük (%22) veya haftalık (%29) olarak kullandığını söylemiş. %11'i ise aylık, %20'si birkaç ayda bir kullandığını ve sadece%19'u hiç kullanmadığını belirtmiş. 

Kaldı ki, 2025’ten bu yana kullanım miktarı birkaç puan artmış. Fakat kullandıkça da daha umutsuz olmuşlar. Bu verilerin daha ileri yaşlardakilere ilginç gelmesi normal. Çünkü bizim “hayranlıkla” ve “hayretle” izlediğimiz şeyler onların normali. Neredeyse bu teknolojinin içine doğdular. Nihayetinde bu da bir altyapı teknolojisi. Nasıl evimizdeki musluktan su akması bize çok normal geliyor ama zamanında çeşmeden su taşımış ninelerimize olağanüstü geliyorsa dijital doğanlara da bunlar normal geliyor. 

Biz bir altyapı teknolojisinin geçiş dönemini yaşıyoruz. Bugün 40’lı yaşlarında olan akranlarım, internetin ilk başladığı dönemi bir hatırlasın. Bugün cebimize kadar girmesini nasıl normalleştirdiysek bu teknoloji de öyle normalleşecek. Biz nasıl, akıllı cep telefonunlarının olmadığı dönemin nostaljisini yapıyorsak dijital doğanlar için de AI öncesi ve sonrası öyle bir geçiş dönemi. 

Ruhsuz, hortlakvari, samimiyetsiz içerik

Yapay zeka ile üretildiği için tepki gören hatta geri çekilen pek çok reklam filmi var. Ancak genç kuşaklar için en çarpıcı örnek Toys”R”Us’un 2024 yılındaki reklam filmidir. OpenAI’ın bugün artık olmayan Sora isimli aracıyla üretilen bu reklam filmi kuşak reddedişinin en somut örneklerinden biri oldu. 

• Öyle ki, medya araştırma kuruluşu Carma’nın bulgularına göre reklamın ardından markaya yönelik pozitif duygular %12,2’den %3,4’e düşerken, negatif duygular %13,5’ten %53,4’e yükseldi. 

Dijital doğanlar reklamı şu kelimelerle eleştiriyordu: Ruhsuz, hortlakvari, samimiyetsiz. Zaten daha önceki tüketici araştırmalarının ortaklaştığı bulgu da tüketicilerin önemli bölümünün bir içeriğin yapay zeka tarafından üretildiğinden şüphelendiklerinde markaya olan bağlarının zayıfladığını gösteriyor. 

2026 öngörülerine dair yazdığım yazıda, bu eğilimi “2025’te kusurlarımızla barıştık, 2026’da daha kusurlu olacağız” başlığıyla özetlemiştim. 2026’nın ilk çeyreği biterken bir sağlama yapmamız gerekirse sonuç açık: Evet, tam olarak öyle oluyor.

Kusursuzluk bizi ürkütüyor ama…

Hangi yaşta olursak olalım, adını tam koyamasak bile rahatsız olduğumuz bir şey var: Yapay zekanın o kusursuz, steril görsel grameri. Aşırı pürüzsüz ciltler, plastik dokular, her şeyin ortalandığı, dramatik ışıklarla aydınlatıldığı sahneler. 

Yapay zeka araçlarının ürettiği o tek tipleşmiş kusursuz yüzlere ya da seslere bakıyoruz ve beynimiz anında alarm veriyor. Çünkü evrimsel estetik hipotezine göre bizler o aşırı mükemmel görüneni bir sağlık işareti değil de gizli bir hastalık ya da sentetik bir anormallik gibi algılamaya programlıyız. Ancak şurada bir çelişki var. Yapay zeka o kusurları taklit etmeyi de çok rahat öğrenebilir. Kusurlar da bir eğitim verisi hâline dönüşebilir. 

Kaldı ki, yapay zeka sonrası başlayan “wonky” tasarım trendleri, yani o kasıtlı asimetri ve kusur arayışı da bir tarz hâline geldi. Pazarlama dünyasının tespit ettiği bu durumu, yapay zeka modellerinin de hızla keşfetmesi kaçınılmaz. Öyleyse bu denklemde başka bir şey olmalı. 

Mükemmellik ucuzladıysa değer nerede birikir? 

Çok örnek var ama yine de Toys”R”Us reklamından devam edelim. Gençler o reklamı izleyip “Aman tanrım bu görsel çok kusursuz, beynim bunu bir virüs gibi algıladı” demiyor bana kalırsa. Reklamı aslen kurumsal bir tembellik olarak görüyorlar. İnsanı denklemden çıkaran bir maliyet düşürme aracı gibi tıpkı. 

Burada itiraz, markanın insanlara para ödememek için yapay zekayı kullanarak çocukluk anılarıyla dalga geçmesineydi bence. İnsanlar, bunu dillendirmeseler de her hikayenin ardında ter dökmüş birini, bir niyeti görmek istiyor. 

Buradaki niyet aslında Walter Benjamin’in teknik yeniden üretilebirlik çağında kaybolduğunu söylediği “aura” kavramını geri çağırmak bir bakıma. Çünkü Benjamin diyor ki:

“Bir eserin burada ve şimdi olmasından kaynaklanan bir varoluşsal ağırlığı, bir aurası vardır.” 

Bu aura dijital dünyada zaten sıfırlanmıştı. Yapay zeka ile birlikte mükemmellik bile o kadar ucuzladı ki, 10 saniyede Rönesans tablosu yaratılabiliyor. Mükemmelliğin bedava olduğu bir dünyada da değer, kusurda ve emekte birikiyor.

Maliyetli sinyalleme

Aslında bu estetik krizde daha da temele inince internet ekosisteminin insansızlaşması yatıyor. Düşünsenize, siber güvenlik şirketi Imperva’nın 2025 Bad Bot Raporu’na göre, küresel internet trafiğinin yarısından fazlası botlar tarafından oluşturulmuştu. Ölü internet teorisi gibi laflarla biraz komplo teorisine bağlıyoruz ama bu tamamen komplo sayılmaz. 

Gençlerin bu simülasyonun içerisinde boğulması da normal. Tutunacak gerçeklik arıyorlar. Bu noktada “Costly Signaling” (Maliyetli sinyalleme) gibi gerçeklik ve samimiyet şovları devreye giriyor. 

• Meşhur bir örnek vardır: Tavuskuşunun o devasa, görkemli kuyruğu hayatta kalması için bir dezavantaj aslında, onu yavaşlatıyor nihayetinde. Ancak onun sayesinde dişilere “Ben bu büyük yüke rağmen hayatta kalabilecek kadar güçlüyüm” mesajı veriyor. 

Oysa kusursuz, yapay içerik üretmenin maliyeti bedava. Bu yola meyletmeyen marka ve bireylerin de bize verdiği mesaj açık: Ben gerçeğim, bakın kendi çıkarımdan fedakarlık yapıyorum! Tıpkı bir influencer’ın bazı projeleri reddedip “Bu ürünü almayın” demeleri gibi. 

Veri odaklılık tuzağı

Yapay zekanın bir tarafı estetik kriziyse, diğer tarafında da aşırı veri odaklılık ve sürekli ölçümleme krizi var. Yani yapay zeka, üretilirken yapay zeka kullanılmayan organik içeriği de biraz etkiliyor aslında. 

• Bugünün yapay zeka destekli, hâliyle veri odaklı platform anlayışına göre ilk 60 günde, ortalama dizilerden 10 kat fazla talep gören dizilerin yeni sezonlarının çekilme olasılığı yarı yarıya artıyor. 

Ancak hatırlamak gerekir ki, Breaking Bad gibi bir klasik bile dördüncü sezonuna kadar geniş kitleler tarafından keşfedilememişti. Yani bugünün algoritmik mantığı geçerli olsa, belki de Breaking Bad ilk sezonunda veda edecekti. 

Düşünsenize, Sopranos dizisindeki psikolojik seanslar ve yavaş tempolu içsel çatışmalar modern algoritmaların beklentisiyle neredeyse taban tabana zıt. Sopranos bugün başlasa o kadar uzun zamana yayılabilir miydi? 

Her şey birbirine benzemeye başladı, yeni klasikler çıkmıyor diyoruz. Çıkmıyor, çünkü bu gürültünün içinde kimse risk almaya cesaret edemiyor. Belki çıkıyor ve gürültü içinde kaybolup klasikleşemiyor. Böyle olunca da başarı garantili projelerin benzerleri üretilmeye devam ediliyor. Bu da çoğunlukla vasatlığı yeniden üretiyor. Sorun sadece sentetik içerik değil yani. O vasat işlerin içinde bir de sentetik içerik görünce tahammül eşiği düşüyor. Gençlerin sentetik içeriğe tepkisini biraz da böyle okumak mantıklı olabilir.  

Estetik nasıl dönüşecek? 

En nihayetinde yapay zeka estetiği; sanatı ve daha geniş bağlamıyla hayatı verimlilik devrimi ile otantiklik krizi arasında bir gerilime sürüklüyor. Farkındalığı yüksek, algıları açık genç kuşakların yapay zeka içeriğini değersiz bulması, teknolojinin kendisinden çok, içeriğin tahmin edilebilir, homojen ve ruhsuz doğasına bir tepki aslında. 

Günümüzde ve gelecekte; otantikliği yönetebilenler, yapay zeka kullansa bile hibrit bir yaratıcılık hattı bulabilenler, insani ve kavramsal derinliğe yatırım yapanların şansı var. Yoksa, “Çok sıkıcısın baba” sepetini boylarız hep birlikte.