COP26 ve erişilebilirlik gündemi

Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı’nın 26'ncısı (COP26) bu sene 31 Ekim - 12 Kasım arasında Glasgow’da gerçekleşti. İklim krizinin etkilerinin azaltılması için politikaların tartışıldığı bu kritik konferansta erişilebilirlik de gündemdeydi. Engellilik bağlamında kapsayıcılığın konuşulduğu ilk COP’un erişilebilirlik sınavına değineceğimiz yazımıza başlamadan önce sürdürülebilirlik gündemini engellilik açısından ele aldığımız “Kapsayıcı Kentler İçin Yol Haritası” yazımıza göz atmanızı tavsiye ederiz.

Konferansta "erişilebilirlik"

Erişilebilirlik henüz daha konferansın başında, tekerlekli sandalye kullanıcısı İsrail Enerji Bakanı Karine Elharrar’ın rampalı bir giriş olmadığı için oturumlara dâhil olamaması ile gündeme geldi. 

Fiziksel erişilebilirlik uygulamalarındaki bu tür eksikliklerin yanında çoğu oturumda işaret dili tercümanlarının bulunmaması ve konferans alanının karışık yapısı engellenen basın mensuplarının da konferansa dâhil olmasını zorlaştırdı. “Kimseyi geride bırakmama” ve "kapsayıcılık" söylemlerinin uygulamaya geçememiş olmasına üzüntüyle tanıklık ettik.

İklim krizi ve engelli bireyler 

Buna paralel olarak engellilik alanında öncü bir uygulama ve araştırma merkezi olan Global Disability Innovation Hub'ın (GDI Hub) düzenlediği “Disability, Resilience and Inclusion In Our Cities” oturumunda engellenen bireylerin karar alma süreçlerinde yer almasının önemi tekrar vurgulandı.

Oturumda örneklerle engellenen bireylerin iklim krizinden daha derinden etkilendiğinin de altı çizildi. Ani sel baskınlarında suya dayanıklı olmayan yardımcı teknolojilerin gördüğü hasarlardan, hareket kısıtı olan bireylerin tahliye durumlarında yaşadığı zorluklardan, her an tetikte olma hâlinin yarattığı psikolojik etkilerden, işitme engelli bireylerin uyarı sinyallerini duyamamasından ve toplumsal bilinç eksikliğinden bahseden engellenen bireylerin yer aldığı bir video gösterildi.

"Erişilebilirlik" eğitiminin önemi

Oturumda konuşan European Disability Forum temsilcisi Gordon Rattray ise kapsayıcılık için atılması gereken adımları özetledi. Erişilebilirliğe ve erişilebilirliğin finansmanına yer açan yasal düzenlemelerin bölgesel ve ulusal düzeyde var olmasını ilk adım olarak belirten Rattray denetim yapılabilmesi için açık ve net kılavuzların gerekliliğini vurguladı. Bu denetimler sırasındaysa ceza sistemi yerine ödül ve kotaların olması gerektiğini ekledi. Ayrıca, altyapıların yenilenmesi için çalışan uzmanların erişilebilirlik konusunda eğitim almasının önemine değindi ve bu eğitimlerin tek seferlikten ziyade tekrar eden ve uzmanlığın bir parçası olarak değer gören içerikler olması gerektiğinin altını çizdi.

Asian Development Bank temsilcisi Manoj Sharma da iklim krizinden yoğun şekilde etkilenen Asya ülkelerinde yükselen trendlerin kentleşme, engellilik ve yaşlılık olduğunu belirterek iyi proje örneklerini sıraladı. Bu kapsamda toplu ulaşım erişilebilirliği ve erişilebilir yaşam alanları özelinde projelerden bahsetti. Pakistan’dan Gürcistan’a kadar farklı bölgelerde uygulanan projelerde ortak noktalar erişilebilirliğe bir finansmanın ayrılması ve engelli örgütleriyle ortak çalışılması olarak öne çıktı.

Ülkelere davet

COP26 sırasında, GDI Hub'ın oturumunun yanında, International Disability Alliance ve International Disability and Development Consortium katılımcı ülkeleri alınan önlemlerde engellenen bireylerin haklarını gözetmeye davet eden bir çağrı yayımladı. Bu çağrıda devletler iklim değişikliğinin engellilik özelindeki etkilerini ölçmeye, belgelemeye ve azaltmaya, bilgiye erişimde eşitliği sağlamaya, engellenen bireylerin karar alma süreçlerine dâhil olabilmesi için kapasite geliştirmelerine destek olmaya, çözüm üretmeye ve uluslararası ortaklıkları desteklemeye davet edildi. Ek olarak; devletlere, donör kuruluşlara, özel sektöre, sivil toplum kuruluşlarına ve engelli örgütlerine öneriler sunuldu.

Kısacası, COP26 erişilebilirlik bağlamında her ne kadar biraz tatsız başlamış olsa da engellilik bağlamında mesajların verilmiş olması umut vadediyor. Öne çıkan ilkelerse her zamankiyle aynı: 

Karar alma süreçlerine dâhiliyet, diyalog ve erişilebilirlik. 

Umuyoruz ki önümüzdeki sene söylemlerin ötesine geçerek uygulamada da iyi örnekler ile karşılaşabiliriz.