Cumhurbaşkanlığı seçiminde zafer, genel seçimde hezimet: Seçmen, Macron’a neyi hatırlattı?

Pınar Kılavuz - Paris

Fransa seçmeni, Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde Emmanuel Macron’a verdiği oyun aşırı sağcı Marine Le Pen’i Elysée sarayına taşımamak için olduğunu genel seçimlerde de hatırlattı. Bu yazıda hem Macron’un hezimetini, hem de mecliste değişen dengeleri anlatacağım.

Fransa’da yarı başkanlık sistemi var. Cumhurbaşkanı dış işlerinden, başbakan ve kabinesi de iç işlerinden sorumlu.

Halk tarafından seçilmiş cumhurbaşkanı için ideal olan, meclisteki çoğunluğun kendisini destekleyen vekillerden oluşması. Seçmenler, beş yılda bir sandığa giderek önce cumhurbaşkanını, sonra da milletvekillerini seçiyor. Bir adayın, ilk turda seçilebilmesi için, bölgesindeki oyların yarısından fazlasını alması gerekiyor. Fakat katılımın en az %25 olması şart.

İkinci turda ise oyların en az %12,5’ini alan adaylar yarışa devam ediyor. Bu seçimlerde 577 vekilden sadece beşi  ilk turda seçilebildi. Bu vekillerden dördü solcu Boyun Eğmeyen Fransa Partisi'nden (La France Insoumise).

Mutlak değil, görece çoğunluk

Fransa’da 2002’den beri (cumhurbaşkanlığı süresinin yedi yıldan beş yıla düşürüldüğü sene) ilk kez bir cumhurbaşkanını destekleyen koalisyon mecliste mutlak çoğunluğu sağlayamadı. Bunun için Macron'un Ensemble! Koalisyonu'nun 289 vekil çıkartması gerekiyordu. 245 vekil ile "görece çoğunluk" sağlandı. 2017 seçimlerinde ise 350 vekil ile meclise girmişlerdi. 

Euronews

Ana muhalefet NUPES

2017 genel seçimleri sonucuna göre ana muhalefet olan Cumhuriyetçiler Partisi yerini yeni Büyük Sol İttifak olan NUPES’e bıraktı. Aposto için yazdığım bir önceki yazıda solun birleşme ihtimaline değinmiştim.

Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde tek adayın etrafında toplanmayan sol, genel seçimlerde birleşme kararı aldı. Boyun Eğmeyen Fransa partisi başkanı Jean-Luc Mélenchon’un liderliğinde yeni bir koalisyon kuruldu. Sosyalist Parti, Fransa Komünist Partisi, Yeşiller Partisi ve Boyun Eğmeyen Fransa, bu kez güçlerini birleştirdi.

Mélenchon’un hayali, çoğunluğu sağlayacak milletvekili sayısına ulaşmak ve başbakan olmaktı. Fransa’da başbakanı, cumhurbaşkanı atıyor. Nitekim, seçimlerden sonra Macron, Elisabeth Borne’u başbakan olarak atamıştı. NUPES çoğunluk olsaydı, meclisin işleyişi açısından Macron, buna uygun bir başbakan seçmek durumunda kalacaktı. Bu, yasal bir zorunluluk olmasa bile. 

Mélenchon için başbakan olmak artık mümkün değil. Ama NUPES, yeni düzende ana muhalefet olarak büyük bir başarıya imza attı. Boyun Eğmeyen Fransa Partisi 72, Sosyalist Parti 26, Yeşiller Partisi 23, Fransız Komünist Partisi 12 vekil ile meclise girdi. 2017 seçimlerinde ise Boyun Eğmeyen Fransa 17, Sosyalist parti 28, Komünist parti 15 vekil çıkartırken, Yeşiller Partisi mecliste sandalye alamamıştı.

Hem Cumhurbaşkanlığında, hem mecliste yükselen sağ: Rassamblement National 

Marine Le Pen’in, cumhurbaşkanlığı seçimlerine kadar başkanlığını yaptığı radikal sağcı partisi, genel seçimlerde dengeleri sarstı. 2017’de meclise 8 vekil ile giren aşırı sağcılar, bu seçimde 89 vekil ile meclise girdi ve ikinci muhalefet oldu.

Partinin ismi Front National ve başkanı baba Jean Marie Le Pen iken, 1986 seçimlerinde 35 vekil ile kendi rekorlarını kırmışlardı. 89 vekil, parti ve Le Pen için yeni bir rekor. Le Pen’in seçmeni, ilk seçimlerde Macron’un karşısında vermek istediği mesajı bu kez yeniden hatırlattı. (Le Pen, seçimlerin 2. turunda %41,5 oy almıştı) Bu sonucun Le Pen’i de şaşırttığını söylemek gerekiyor.

Bu sadece politik değil, finansal da bir başarı. Vekil sayısı ve seçim sonuçlarına göre artan devlet ödeneği Le Pen için bir krizin çözümü. Marine Le Pen’in Rusya bankalarından aldığı ve henüz ödeyemediği 24 milyon avro tutarında bir borcu var.

NUPES’e göre bu sadece Marine Le Pen’in başarısı değil. Sol ittifak liderleri ve seçmenleri, Ensemble! ittifakına kızgın. Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde Marine Le Pen’e karşı oylarını Macron’a verdiler. Fakat bu desteği kendileri göremediler. Çünkü, genel seçimlerde ikinci tura RN ve NUPES kalan bölgelerde, LREM seçmeninin %72’sı sandığa gitmedi.

Ya sonra ? 

Ama muhalefetin her kesimi şimdiden "Borne istifa" demeye başladı. 5 Temmuz'da güvensizlik önergesi imzalanabilir. 289 vekil imzalarsa başbakan istifa etmek zorunda kalır, kabine yeniden düzenlenir.

Macron, ülkenin bu şekilde yönetilemeyeceğine kanaat getirirse meclisi feshetme yetkisine de sahip. Fakat bu büyük bir risk..