Değerli Yalnızlıktan Bölgesel Açılıma: Erdoğan Suudi Arabistan’da

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, dün ve bugün Kral Selman bin Abdülaziz’in davetiyle Suudi Arabistan’ı ziyaret etti. Cumhurbaşkanlığı’nın ziyarete ilişkin açıklamasında “Ziyaret kapsamında yapılacak görüşmelerde, Türkiye-Suudi Arabistan arasındaki ilişkiler tüm veçheleriyle gözden geçirilecek; iş birliğinin geliştirilmesi imkânları ele alınacaktır. Görüşmelerde, ikili ilişkilerin yanı sıra, bölgesel ve uluslararası meseleler hakkında fikir teatisinde de bulunulacaktır.” ifadeleri yer aldı. 

• Neden önemli? Yaklaşık 10 yıldır, iki ülke ilişkilerinde yaşanan gerginliklerin ardından yapılan ilk üst düzey görüşme olması nedeniyle önem taşıyan bu ziyaret, uluslararası basında da geniş yer buldu.

Neler olmuştu?

2011 yılında başlayan Arap Baharı’nda Türkiye’nin bölgedeki yerleşik otoriter rejimlerin aksine Müslüman Kardeşler hareketini desteklemesi Türkiye ile Körfez ülkeleri arasındaki çatışmanın başlangıç noktasını oluşturuyordu. Ardından BAE, Bahreyn ve Suudi Arabistan tarafından “terör organizasyonlarını desteklediği” gerekçesiyle uygulanan ambargo süresince Türkiye’nin Katar’a açıktan destek vermesi Türkiye ve Katar’ın Körfez ülkeleri tarafından diplomatik olarak dışlanmasına ve resmî-gayri resmî ambargolar uygulanmasına neden olmuştu. Son olarak, 2018 yılında Suudi Arabistan kökenli ABD vatandaşı gazeteci Cemal Kaşıkçı’nın İstanbul’da bulunan Suudi Arabistan Konsolosluğunda öldürülmesiyse iki ülke arasındaki ilişkileri kopma noktasına getirdi. O dönemde Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın açık bir şekilde isim vermese de “Kaşıkçı cinayetinin en üst düzey yetkili tarafından emredildiğini” söylemesi Erdoğan ile Suudi Arabistan Veliaht Prensi bin Selman arasındaki gerginlikleri artırmış ve iki ülke arasındaki ilişkilerin kişisel bir çatışmaya dönüşmesi olarak yorumlanmıştı.

Türkiye’nin Körfez Açılımı

Arap Baharı ile birlikte gerginleşen Türkiye-Körfez ilişkileri yaklaşık 10 yıl boyunca karşılıklı suçlamalar, sert söylemler ve ambargolar ile kopma noktasına geldi. Türkiye ve Katar’ın karşısında oluşan BAE-Suudi Arabistan bloklaşması ikili ilişkilerde diplomatik kanalları etkisiz bırakarak ekonomik, ticari ve politik bir çatışma ortamı yarattı. 

Körfez ülkeleri tarafından Katar’a uygulanan ambargonun 2021 yılında kalkmasıyla bölge ülkeleri arasındaki ilişkilerde ilk toparlanma emareleri görülmeye başlandı. Bu dönemde S-400 krizi nedeniyle ABD ile ilişkilerin bozulması, Doğu Akdeniz ve mülteci meseleleri nedeniyle AB ile yaşanan gerginlikler ve ekonomide yaşanan kur krizleri, Türkiye’yi Körfez bölgesi ile bir diplomatik açılım politikası izlemeye zorladı. Bu açılım politikasının temel nedenleri diplomatik yalnızlık, Batılı ülkelerden gelen yatırımların azalması ve ekonomik krizi aşmak için yeni kaynaklar bulma arayışı olarak özetlenebilir. 

Çin, Güney Kore ve Katar ile yapılan SWAP anlaşmaları her ne kadar kısa vadede sıcak para girişi sağlasa da kur krizinin etkilerini baskılama politikası nedeniyle beklenen etkiyi yaratmadı. 2021 yılı Ağustos ayında başlayan ve Aralık ayında Erdoğan’ın Abu Dabi’yi ziyaret etmesiyle hız kazanan Türkiye-BAE yakınlaşması Körfez açılımının en önemli gelişmelerinden biri oldu. Her iki ülkenin devlet başkanlarının karşılıklı ziyaretleri ile kısa zamanda ivme kazanan ikili ilişkiler, Türkiye’nin ihtiyacı olan sıcak para akışı için güçlü bir kaynak yarattı. BAE ile yapılan 5 milyar dolarlık SWAP anlaşması ve imzalanan 10 milyar dolarlık yatırım anlaşmaları kur ve enflasyon krizleri ile mücadele eden AK Parti hükümeti için kısa vadeli bir kaynak girişi sağladı. Erdoğan’ın ziyareti sonrasında iki ülke arasındaki ticaret hacminin %50’den fazla artması da ikili ilişkilerde yaşanan siyasi iyileşmesinin ticarete yansımalarını net bir şekilde ortaya koyuyor.

Yeni hedef Suudi Arabistan

Türkiye’nin BAE ile başlayan Körfez açılımı politikasının yeni hedefi Suudi Arabistan. Cemal Kaşıkçı davasının Suudi Arabistan’a devredilmesi kararı ile ivme kazanan yakınlaşma süreci, Erdoğan’ın ziyareti ile yeni bir boyut kazanacak. Hem Batılı kaynaklarda hem de Körfez medyasında bu ziyaretin iki temel amacı olduğu belirtiliyor: uzun yıllardır “değerli yalnızlık” politikası izleyen Türkiye’nin strateji değiştirmesi ve 2023 seçimleri öncesinde ekonomik krizi aşmak isteyen hükümetin kaynak arayışı. 

Cemal Kaşıkçı davasını devrederek sergilenen iyi niyet gösterisinin ardından bu ziyaret ile hem Türk ürünlerine uygulanan ambargoların kaldırılmak istendiği hem de SWAP ve yatırım gibi araçlar ile Suudi sermayesinin Türkiye’ye çekilmek istendiği belirtiliyor. 

Suudi Arabistan’ın Türk ürünlerine uyguladığı gayri resmi ambargo nedeniyle Türkiye’nin ihracatı %90’dan fazla düşüş gösterdi. Yeni ekonomi modelinde, büyümenin motoru olarak görülen ihracatın hem ekonomi politikaları hem de dış politika üzerindeki etkisi göz önünde bulundurulduğunda ihracatçıların Suudi Arabistan pazarının tekrar açılması yönünde hükümete baskı uyguladığını düşünmek de mümkün.

Değerli Yalnızlıktan Bölgesel Açılıma

Türkiye’nin son 10 yıldır dış politikada takip ettiği değerli yalnızlık stratejisinden keskin bir dönüş yaptığı görülüyor. Rusya’nın Ukrayna’yı işgali nedeniyle uluslararası siyasette yaşanan belirsizlikler, 2023 seçimleri öncesi ekonomik krizden çıkma çabaları ve ihracat hacmini artırma politikası çerçevesinde yeni pazarlar bulma arayışı Türkiye’nin BAE ve İsrail ile başlayan açılım politikasını Suudi Arabistan ile devam ettiriyor.