Apple Daily: Hong Kong'da Çin'in son kurbanı

Çin'in Hong Kong Özel İdari Bölgesi'nde yayın yapan demokrasi yanlısı Apple Daily gazetesinin editörü ve 4 yöneticisi, 30 Haziran 2020 tarihli Hong Kong ulusal güvenlik yasasına dayanarak, "dış güçlerle gizli anlaşma yapmak" suçlamasıyla gözaltına alındı. Apple Daily, internet yayınını 23 Haziran gecesi itibariyle sonlandıracak ve son basılı nüshasını da 24 Haziran günü yayımlayacak.

• Gazete binasına yapılan baskın operasyonunda 200’den fazla polis memuru görev aldı. Arama ve gözaltılar, geçen yıl Çin yasama organı tarafından tek taraflı olarak kabul edilen milli güvenlik yasasının etkilerini göstermesi açısından önemli. Geçen yıl da yasa yürürlüğe girdikten iki ay sonra Hong Kong polisi muhalif Apple Daily'e, kardeş şirketi Next Digital'e ve bir restorana baskın düzenlemişti.
• Çin-Hong Kong ilişkileri: 1997 yılında Birleşik Krallık kontrolünün bitmesiyle Hong Kong için özel bir anlaşma yapılmıştı. Temel Yasa adı verilen bir anayasayla, özellikle iç işlerinde Çin’den bağımsız hareket edebilmesi, “tek ülke, iki sistem” prensibi adı altında sağlanmıştı. Bu doğrultuda Hong Kong’da yerel bir yasama meclisi de kurulmuştu.
• Milli güvenlik yasası: Geçen yıl yürürlüğe giren yasa, Hong Kong vatandaşlarının ve uluslararası kamuoyunun tepkisini çekmişti. Uluslararası Af Örgütü’ne göre Çin otoriteleri, Hong Kong yerel yasama meclisini etkisiz hale getirerek yasayı yürürlüğe soktu ve yasanın 66 maddelik içeriği, yürürlüğe girene kadar gizli kaldı. Bu da şeffaflık ve hesap verebilirlik prensiplerinin bulunmadığı bir sürece işaret ediyor. 
• Yasaya göre hükümeti devirme/otoritesini sarsma, terörizm ve dış güçlerle iş birliği halinde yapılan her türlü davranış ulusal güvenliği tehdit etmekten ötürü suç olarak tanımlanıyor. Yasa ayrıca yargının kapsayabileceği potansiyel suçluları Hong Kong vatandaşlarının ötesine gidecek şekilde esnetiyor ve Uluslararası Af Örgütü’nün ifadesiyle, “vatandaşlığına bakılmaksızın herhangi biri” bu yasaya bağlı olarak yargılanabilir görünüyor. Eleştirilere göre, yasa Çin’e Hong Kong üstünde şimdiye kadar sahip olamadığı etki alanını yaratıyor. Nitekim, Apple Daily gazetesi baskını ve kapatılmasında, yasanın bu zemininin kullanıldığını net bir şekilde görülüyor.
• Suçlamalara dair: Baskınla ilgili konuşan Hong Kong Ulusal Güvenlik Departmanı Müfettişi Li Kwai-wah, Apple Daily'nin yayımladığı 30'dan fazla makalenin, yabancı ülkelerle iş birliği yaparak Çin ve Hong Kong'a yaptırım uygulama amaçlı bir komploda "önemli rol" oynadığına dair güçlü kanıtlar içerdiğini söyledi. Hong Kong Güvenlik Bakanı John Lee ise, polis operasyonunun, gazetecilik çalışmalarının ulusal güvenliği tehlikeye atmak için bir araç olarak kullanılmasına yönelik olduğunu ifade etti.
• Baskına karşı tepkiler: Bir Apple Daily okurunun “hükümeti kontrol etmek için var olan bir medya kuruluşu daha yok oldu” ifadesi aslında her şeyi özetliyor. Daha önce Hong Kong’da bir medya kuruluşu siyasi baskıdan bu derecede etkilenmediği için olay yankı uyanırdı ve olay uluslararası medyada da yer aldı. Hong Kong Gazetecileri Birliği açıklamasına göre, yeni yasanın kullanım şekli, şehirde özgürlüklerin geldiği durum konusunda endişe verici. Uluslararası Basın Kurumu’na göre ise gazetenin kapatılması, Çin hükümetinin uyguladığı “acımasız baskının" bir kanıtı niteliğinde. Hem uluslararası kuruluşlar hem de farklı devletlerin tepkileri, Çin hükümetinin bir kez daha otoriter baskısıyla gündeme geldiğini gösteriyor.