Deprem vergilerinin akıbetini bilmiyoruz

1999’da yaşanan depremin ardından, ekonomik yıkımı düzeltmek, Türkiye'yi depreme hazırlamak, kentsel dönüşüm projelerini hayata geçirmek ve ilk yardım, arama-kurtarma faaliyetlerini geliştirmek hedefiyle özel iletişim vergisi (ÖİV) getirilmişti. Daha sonra kalıcı hale geldiği için “deprem vergisi” olarak anılan ÖİV ile devlet, 2000-2022 yılları arasında 87 milyar 998,6 milyon liralık tahsilat gerçekleştirdi. 2003 yılına dek iletişim hizmetlerinden %25 vergi alınırken bu oran daha sonra %7,5’e kadar düşürüldü, pandemi döneminde %10’a yükseltildi. 

Bazı iktisatçılar, enflasyon ve kur farkı göz önünde bulundurulduğunda deprem vergisinden elde edilen gelirin 685 milyar liraya ulaştığını tahmin ediyor. Bu para kullanılarak 2000-2022 yılları arasında depreme dayanıklı ortalama 96 metrekare büyüklüğünde 1 milyon 315 bin adet konut yapmanın mümkün olduğu hesaplanıyor.

Sadece 2022 yılında 4,7 milyar ÖİV toplandığı biliniyor. 2023’te %122 zamlanan ÖİV ile 7 milyar 160 milyon 544 bin lira tahsilat hedefleniyor.

Vergi uzmanı Ozan Bingöl’ün aktardığı üzere ÖİV, bütçe kalemlerinin dışında tutulan ayrı bir fonda toplanmıyor. Dolayısıyla  deprem hazırlığı ve eğitimi için harcanması gereken paranın nereye harcandığı tespit edilemiyor.

Eski Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, Van depremi sonrasında deprem vergisinin akıbeti kendisine sorulduğunda bu paraların duble yollara, demiryollarına, havayollarına, eğitime ve çiftçiye harcandığını açıklamıştı. İzmir depreminden sonra da Hazine ve Maliye Bakanı Lütfi Elvan, bu paraların “Hazine birliği kapsamında herhangi bir gidere harcanmış olabileceğini” söylemişti.