Diplomasi masasının kazananları: Türkiye’nin başarısı model olabilir mi?

Suriye'de geçiş dönemi yönetiminin lideri Ahmed Şara, İstanbul Dolmabahçe'de Cumhurbaşkanı Erdoğan ile görüştükten sonra ABD'nin Suriye Özel Temsilcisi Thomas Barrack ile de biraraya geldi. Barrack görüşmeyi "tarihî" olarak nitelendirirken ABD'nin Suriye'ye yönelik yaptırımları kaldırma kararının "IŞİD'in kalıcı yenilgisine" katkıda bulunacağını söyledi.

• Kimler katıldı: Dolmabahçe’de basına kapalı yapılan görüşmelere, Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Millî Savunma Bakanı Yaşar Güler, MİT Başkanı İbrahim Kalın, Cumhurbaşkanı Dış Politika ve Güvenlik Başdanışmanı Akif Çağatay Kılıç, Savunma Sanayii Başkanı Haluk Görgün ile Suriye Dışişleri Bakanı Esad Hasan Şeybani de katıldı.

Görüşmede konuşulanlar

Cumhurbaşkanlığı ofisinden yapılan açıklamaya göre görüşmede, Suriye’ye uygulanan yaptırımlar, ekonomi ve güvenlik başlıca konulardı. Cumhurbaşkanı Erdoğan, ülkenin toprak bütünlüğünün korunmasının ve ordunun tek bir merkezden yönetilmesinin önemine vurgu yaptı. Ayrıca İsrail’in Suriye topraklarındaki saldırılarına tepki gösterdi. 

Toplantıda Suriye ekonomisini yeniden inşa etmek için Türkiye, Körfez, Avrupa ve ABD gibi güçlerin ortak yatırımlarda bulunması, ayrıca görüşmelerin sürdürülmesinin kararlaştırıldığı aktarıldı. 

ABD'nin Suriye Özel Temsilcisi Barrack ise "Başkan Trump'ın hedefi, yeni hükümetin Suriye halkının sadece hayatta kalması için değil, aynı zamanda gelişmesi için de koşullar yaratmasını sağlamak" ifadelerini kullandı. Barrack, bölgeye Batı müdahalelerinin “nesillere mâl olduğunu” söyleyerek “Türkiye, Körfez ve Avrupa’nın yanındayız; bu sefer askerler, dersler veya hayalî sınırlarla değil, Suriye halkının kendisiyle omuz omuzayız. Esad rejiminin devrilmesiyle barışa kapı açıldı; yaptırımları ortadan kaldırarak Suriye halkının nihayet bu kapıyı açmasını ve refah ve güvenliğe giden yolu keşfetmesini sağlıyoruz” şeklinde konuştu.

• Öte yandan: ABD ve Suriye’nin uluslararası düzenlemeler çerçevesinde ülkedeki kimyasal silahların tamamen yok edilmesi konusunda anlaştığı bildirildi. Ayrıca Suriye Demokratik Güçleri (SDG) ile imzalanan kapsamlı anlaşmanın yürürlüğe konmasının önemi vurgulandı. SDG, Mart ayında güvenlik ve idari kurumlarını Suriye devletine entegre etmek üzere geçiş hükümetiyle anlaşmaya varmıştı ama bu entegrasyonun pratikte nasıl hayat bulacağı henüz netleşmedi.

Yaptırımların kaldırılması süreci nasıl ilerledi?

Şara, ABD Başkanı Donald Trump’la 14 Mayıs’ta Riyad’da görüştü. Trump, bu görüşme öncesi Suriye’ye yönelik tüm yaptırımları kaldıracağını açıkladı. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, 23 Mayıs’ta ülkesinin yaptırımları hafifleteceğini duyurdu. Avrupa Birliği de 20 Mayıs’ta Suriye’ye yönelik tüm ekonomik yaptırımları kaldırma kararı aldı.

‘Türkiye’nin başarısı benzer denklemler için model olabilir’

ABD/AB yaptırımlarının hafifletilmesi, her şeyden önce 6 aydır görevde olan Şara yönetiminin iktidarını pekiştirmesi adına önemli bir zafer olarak görülüyor. Şara’ya bu süreçte Trump’ın da vurguladığı üzere Suudi Arabistan ve Türkiye de destek verdi ve bu da genç Şam yönetiminin diplomasi hanesine artı olarak yazıldı. 

Diplomasi masasının bir diğer kazananı da Türkiye. The Conversation’da akademisyenler Ece Göztepe Çelebi ve Hyeran Joe’nun kaleme aldığı yazıda, Suriye’deki gelişmelerin Türkiye gibi “küçük-orta nüfuzlu bir gücün bölgesel ve uluslararası meselelerde ne kadar büyük bir role sahip olabileceğini kanıtladığına” dikkat çekildi. Yeni dönemde uluslararası dengeleri eskisi gibi tamamen “süper güç”lerin tayin etmesinin zor olduğunu vurgulayan Çelebi ve Joe’ya göre Türkiye, uzun soluklu Suriye politikasıyla benzer siyasi denklemler için de model oluşturmuş oldu.

• Öte yandan: Makalede Türkiye’nin Suriye’de bulduğu stratejik fırsatın risklerinin de olduğu, İsrail’in Suriye’deki saldırılarının da bunların başında geldiği vurgulandı.