Döngüsel ekonomi nedir?

Herkese merhaba. Son zamanlarda, Döngüsel Ekonomi 101 olarak hem Türkiye hem de globalde, sürdürülebilirlik ve döngüsel ekonomi ekosistemlerine daha aktif katılım sağlamaya başladık. Ülkemizde yürütülen farklı sektörel çalışmalardan, globalde yürütülen çeşitli araştırmalar ve eğitimlere kadar birçok farklı alanda ekipçe yer almaya çalışıyoruz. Bu da bizi döngüsel ekonomi ile ilgili çok daha geniş bir bakış açısına sahip olmaya yönlendirmekte.

Bu geniş bakış açısı, döngüsel ekonomiye bakışı çok daha detaylı incelememize de olanak tanıyor elbette. Bu nedenle bu haftaki yazımızda, bir süredir aklımızda olan, ekip toplantılarımızda tartıştığımız bir soru üzerinden ilerletmek istedik. Yazı sonunda spesifik bir cevaba ulaşmayacağız, çünkü şu an için bu sorunun kesin bir cevabı olduğunu düşünmüyoruz. Bu nedenle ekibimizden de çıkan farklı yorumları da içeren bir tartışma yazısı ile, yazının sonunda yer alan ankette sizlerin de cevaplarını almayı ve okuyucularımızın da bu konudaki görüşlerini öğrenme isteğindeyiz. Sizleri daha fazla meraklandırmadan sorumuza ve tartışmamıza geçelim.

Döngüsel ekonomi sürdürülebilirliğe destek sağlayan birkaç önemli stratejiden birisi midir, yoksa sürdürülebilir bir sistem yaratmak için sosyal, ekonomik ve çevresel tüm noktalara dokunan bir düşünce sistemi midir?
Soru uzunluğu dolayısı ile karmaşık görünse de gayet açık aslında. İklim krizi ile mücadelede, sürdürülebilirlik en “değerli” kelime son zamanlarda bildiğiniz gibi. Genel olarak baktığımızda, sürdürülebilirlik uzun yıllardır hayatımızda fakat Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Hedeflerinin sunmuş olduğu detaylı çerçeveden sonra, herkes için daha kesin adımlar atılmasına olanak tanıyan bir stratejiler bütününe dönüştü diyebiliriz. Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP)’nin internet sayfasında yer alan açıklamaya göre;

“Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları (SKA), diğer bir deyişle Küresel Amaçlar, yoksulluğu ortadan kaldırmak, gezegenimizi korumak ve tüm insanların barış ve refah içinde yaşamasını sağlamak için evrensel eylem çağrısıdır.”

Toplam 17 amaçtan oluşan bu Küresel Amaçlar, yoksulluk, açlık, cinsiyet eşitliği gibi sosyal konulara, temiz enerji, ekonomik büyüme ve sanayi gibi ekonomik konulara ve iklim eylemi ile sudaki yaşam gibi çevresel konulara odaklanmakta. Burada başlık olarak vermediğimiz daha birçok farklı önemli konu da bu 17 amaç içerisinde ya ana hedef ya da ana hedeflerin altındaki odaklarda yer almakta.

BM’nin yayımlamış olduğu ve çevresel, sosyal ve ekonomik konulara odaklanarak, yine BM tarafından yapılmış açıklamaya göre birçok farklı önemli konuda sürdürülebilir evrensel eylem çağrısı olan bu amaçlar, bugün özellikle halka arz edilmiş şirketlerin aktif olarak kullandığı ESG’ye yani çevresel, sosyal ve kurumsal yönetişim uygulamalarına da temel oluşturmakta diyebiliriz. İklim krizi ile mücadelede özel sektörün etkin rol sahibi olması amacı ile yaptığı uygulamaların yayımlandığı raporlarda genel olarak döngüsel ekonomi, yapılan diğer uygulamaların yanında 2–3 farklı örnekle yer alan — geri dönüşüm, yenilenen su kullanımı gibi — basit bir stratejik adım olarak görülmekte. Bu şekilde baktığımızda, biz döngüsel ekonominin genel olarak sürdürülebilirliğe katkı sağlayacak farklı stratejilerden bir tanesi olarak anlaşıldığını görmekteyiz. Gelelim şimdi aklımızdaki soruların temel sebebi olan diğer kısma.

Döngüsel ekonomi, bildiğiniz gibi;
Kaynakların elde edilmesi ile başlayıp, bu kaynakların işlenmesi, işlendikten sonra ürün veya hizmet olarak kullanılması adına yaşanan üretim süreçlerinden, elde edilen ürün ve hizmetlerin tüketicilere ulaştırılması için aracı olan hizmet sağlayıcılarının süreçlerine, tüketicilerin bu ürün ve hizmetleri tüketmesi ve ardından da atık yönetimi süreçlerine kadar olan tüm adımları kapsayan, mevcut sistemimizde yer almayan tasarımsal değişikliklere odaklanan bir model. Bunun yanında sanılanın aksine, döngüsel ekonomi sadece elle tutulan malzemelere, materyallere odaklanmak yerine, iş yapış şeklimizi inovatif iş modelleri ile yenileyerek, aslında aklınıza gelebilecek tüm sektörler için yeni bir bakış açısı da sunmakta.

Tüm bunlardan yola çıkarak; hiçbir sektör ayrımı yapmadan, direkt olarak tüm düşünce yapımızı değiştirmemiz gerektiğini savunan, bunun için de doğadan ilham alarak inovatif değişikliklerle tüm sistemin değişmesini öneren döngüsel ekonomi nasıl olur da sürdürülebilirlik yolunda basit birkaç stratejiden birisi olarak konumlanabilir?

-Gıda sistemlerindeki verimsiz kaynak kullanımının önüne geçilmesi için kullanılabilecek döngüsel ekonomi prensipleri ile açlık sorununa,
-Kaynakların verimli kullanımı için malzemeleri döngü içinde tutarak, “sıfır” kaynak kullanımının yani su ve enerji kaynaklarının kullanımını azaltabilir,
-döngüsel ekonomi prensipleri ile baştan tasarlayacağımız şehirlerimiz ile, sürdürülebilir sanayi ve insana yakışır şekilde büyüme hedeflerine sahip toplumsal yapılar elde edebilir,
-şehirlerimizi ve dolayısı ile toplumsal yapılarımızı daha yaşanabilir, daha eşit haklara sahip olacak şekilde baştan tasarlayabilir bu sayede hem sudaki hem de karadaki yaşama odaklanabilir,
-tüm bunları yaparken de tüm sosyal sorunlara sebep olan mevcut düşünce sistemimizi değiştirip ortak hareket ederek, barış ve adalet temelli güçlü kurumlara erişebiliriz.

Yukarıdaki 5 madde, döngüsel ekonomi prensiplerini uygulamak için düşünce yapımızı ve iş yapış şeklimizi değiştirerek elde edebileceğimiz kritik öneme sahip maddeler. Aynı zamanda fark ettiğiniz gibi bu 5 madde içerisinde Sürdürülebilir Kalkınma Amaçlarının neredeyse hepsine bir şekilde dokunabildik. Yazıyı daha fazla uzatmamak adına tüm Amaçlara dokunacak döngüsel ekonomi uygulamalarını yazmadık, fakat aktarmak istediğimiz düşünceyi anlatabildiğimizi düşünüyoruz.

Sürdürülebilirlik, günümüz dünyasında sahip olduğumuz tüm sıkıntıların önlenmesi adına ve gelecek nesillere daha yaşanabilir bir dünya bırakmak için atmamız gereken adımları kapsıyor ise, sizce de bu sorunlara sebep olan düşünce yapımızı, iş yapış şeklimizi yani lineer ekonomi modelini bırakmamız gerekmiyor mu? Bizim bu soruya cevabımız evet. Fakat bu soruya, ”evet” cevabı verildiğinde, tüm sorunların sebebi olan lineer ekonomiyi, yani mevcut tüm düzenimizi değiştirecek düşünce şeklimizi değiştirmek yerine neden, döngüsel ekonomiyi basit birkaç strateji olarak gördüğümüzü ne yazık ki anlamlandıramıyoruz.

Özet olarak, sürdürülebilirliğin gündeme gelmesinin, BM’nin Sürdürülebilir Kalkınma Amaçlarını belirlemesinin en temel sebebi olan bugüne kadar ki düşünce şeklimiz ve iş yapış şeklimiz yani tasarladığımız ekonomik büyüme odaklı sistemlerimiz. Bahsettiğimiz bu sistemin adı ise lineer ekonomi. Yani sürdürülebilirliği gerçekten erişilebilir kılmak istiyorsak, öncelikle lineer lineer düşünce yapısından çıkmamız gerekmekte. Lineer düşünce yapısından çıkmamız için elimizdeki fırsat ise döngüsel ekonomi.

Tüm tartışmaya buradan baktığınızda, siz ne düşünüyorsunuz? 

Döngüsel ekonomi sürdürülebilir bir dünya için uygulanması gereken birkaç stratejiden ibaret mi?

Yoksa sürdürülebilir bir dünyaya erişmek için, resme daha uzaktan bakıp, önce döngüsel ekonomiye uygun bir sistem tasarımı yapıp, ardından bu yeni sistemimizle, düşünce yapımızla daha sürdürülebilir bir dünya için çevreye, tüm canlılara değer veren, eşit ve adaletli bir ekonomiye geçişi mi başlatmalıyız?

Tavuk mu yumurtadan gelir yoksa yumurta mı tavuktan sorusuna benzer olarak aşağıdaki anketimizde sürdürülebilirlik için mi döngüsel ekonomi yoksa döngüsel ekonomi için mi sürdürülebilirlik sorusuna vereceğiniz cevapları heyecanla bekliyoruz. Gözden kaçırdığımızı düşündüğünüz noktalar var ise bunları da bizimle paylaşmayı unutmayın. İyi haftalar

Tek soruluk ankete buradan ulaşabilirsiniz