Edebiyatla geçen bir yıl: Sayfalar arasında 2024

2024 kitapseverler için kasvetli bir yıl olmadı. Aksine, yeni yazarların çevrildiği, uzun zamandır beklediğimiz yazarların okurla buluştuğu, ekonomi dalında Nobel Ödülü almaya layık görülen Daron Acemoğlu’nun kitaplarına ilginin yükseldiği, ne zamandır baskısı olmayan kitapların basıldığı iyi bir yıl oldu. 

Her türlü zorluğa rağmen, okumayı, araştırmayı, yeni şeyler keşfetmeyi seven bir okur dünyasına sahibiz. “2025 bu meraklı okurlar için yepyeni sürprizler getirsin” diyerek seçkimize başlıyoruz. 

Vejetaryen | Han Kang | Çev. Göksel Türközü | April Yayıncılık

2024 yılında Nobel alan Güney Koreli Han Kang, bu ödülü kazanan 18. kadın oldu. Göksel Türközü’nün Türkçeye kazandırdığı, April Yayıncılık’tan çıkan Vejetaryen, Veda Etmiyorum, Çocuk Geliyor eserlerinde Kang, ataerkil dünyaya karşı dururken ilişkilerimizi ve şiddeti sorgulamaya çağırıyor. 

• Bir adım geriden: Akademi, ödül sonrası Han Kang’ın edebiyatını şu sözlerle tanımladı: “Kadın yaşamına duyduğu empati, metaforlarla yüklü yazılarıyla pekişiyor. Beden ile ruh, yaşayanlar ile ölüler arasındaki bağlantılara dair eşsiz bir farkındalığa sahip.”

Hatırlamanın ve Unutuşun Kitabı | Oya Baydar | Can Yayınları  

İlk romanı 1958 yılında tefrika edilen Oya Baydar’ın son eseri Hatırlamanın ve Unutuşun Kitabı, Ekim ayında okurla buluştu. Türkiye’nin politik meselelerini anlatırken edebiyatı aracı kılan Baydar’ın bu son kitabı faili meçhullerin, devlet adına işlenen suçların gölgesinde kendine yer bulmaya çalışan bir aşkı anlatıyor. 

"Anıları yok, anılar silinmiş, sadece anlar, birbiri üstüne basılmış fotoğraflar, karmaşık şekiller var. Kar tanecikleri saçlarına, kirpiklerine konuyor, gökyüzüne açtığı avucuna doluyor, yanaklarında eriyip damla damla süzülüyor. Bir kartopu yapıp karşısındaki zeytin ağacına atıyor. Ağacın üstündeki karlar dağılıyor, havada uçuşuyor. Uzaktan, neşeli çocuk cıvıltıları…"

• Editörün önerisi: Bu kitabı okuduktan sonra yazarın Sıcak Külleri Kaldı kitabını bir kez daha okumak isteyebilirsiniz. 

Yırtıcı Kuşlar Zamanı | Ahmet Ümit | Yapı Kredi Yayınları

Türkiye’de polisiye denilince ilk akla gelen yazarlardan Ahmet Ümit. Yazarın Başkomiser Nevzat karakteri de okurlar için artık çok tanıdık bir portre. Yırtıcı Kuşlar Zamanı’nda Başkomiser Nevzat, Türkiye’nin sorunlarıyla boğuşuyor; yozlaşmış bir sistem içinde yol almaya çalışıyor. Kitap, çıkar çıkmaz çok okunanlar listelerinde yerini aldı.  

"Olan bitenin farkındaydım, arkadaşlarım etrafımdaydı, insanlar bana yardım etmek için çırpınıyorlardı. Ama umurumda bile değildi. Yemek yiyemiyordum, iğne ipliğe dönmüştüm. Vazgeçmiştim, her şeyden, herkesten, hepsinden... Kılımı kıpırdatamıyordum. Kıpırdatmak istemiyorum diye değil, kıpırdatamıyordum, çünkü artık içimde yaşama isteği yoktu."

• Bir adım geriden: Yırtıcı Kuşlar Zamanı Ahmet Ümit’in 15. romanı, içinde Başkomiser Nevzat karakterinin yer aldığı 8. kitabı. 

İntermezzo | Sally Rooney | Çev. Begüm Kovulmaz | Can Yayınları

Kuşkusuz Sally Rooney, bu yılın en gözde yazarlarından biri. İrlandalı yazarın kitapları kadar politik duruşu da ilgi çekiyor. İntermezzo avukat Peter’in gençlik aşkı Sylvia’yla beraber olamamasının getirdiği karmaşayı anlatıyor. Kendini uyuşturarak ve yüzeysel ilişkiler yaşayarak dertlerini çözmeye çalışırken 22 yaşındaki kardeşi Ivan da yeni bir ilişkinin eşiğinde. İki kardeşin birbirlerinden uzakta yaşadıkları sorunlar ve buna ilişkin çözüm denemeleri kitabın odağında.

• Bir adım geriden: Sally Rooney, “Filistinlilere yönelik ezici baskıya suç ortağı olan veya sessiz gözlemci olarak kalan” İsrail kültür kurumlarını boykot etme sözü veren bir mektubu imzalayan 1.000’den fazla yazar ve yayıncı arasında yer alıyor.

Pessoa | Richard Zenith | Çev. Can Sezer | Everest Yayınları 

Fernando Pessoa ölümünden sonra keşfedilmeye devam eden yazarlardan. Portekiz edebiyatı ve Avrupa modernizmi deyince ilk akla gelen isimlerden olan; şiir, tiyatro, kurgu, kurgu dışı eserler üreten yazar, Richard Zenith’in araştırmasında yeniden can buluyor. Pessoa’nın pek çok eserini çeviren Zenith, farklı takma isimlerle de yazan gizemli yazarın yaşamı ve yazım dünyası için, adeta bir rehber hazırlamış. 

• Bilgi notu: Fernando Pessoa’nın yazar isimleri arasında Alberto Caeiro, Ricardo Reis, Álvaro de Campos ve Bernardo Soares de var. 

Memoria | Şebnem İşigüzel | Everest Yayınları 

Şebnem İşigüzel, neredeyse 1.000 sayfalık eserinde, bir imparatorluğun, bir cumhuriyetin, bir yüzyılın hikayesini yazmaya koyulmuş. İçinde tükenen bir imparatorluğun, yeniden kurulan bir cumhuriyetin, işgalin, savaşın, yeni başlangıçların, unutulmuş kadınların, geçmişin ve şimdinin bulunduğu roman, çokkatmanlı 100 yıllık bir anlatı.

• Editörün önerisi: Şebnem İşigüzel, kitabı Memoria’yı Soner Can’a anlattı.

Çapulcular | William Faulkner | Çev. Begüm Kovulmaz | Yapı Kredi Yayınları 

William Faulkner’in son kitabı Çapulcular, Türkiye’de bu yıl yayımlandı. Hayalî bir coğrafya olan Yoknapatawpha’da geçen, modernleşmenin başladığı zamanları anlatan roman, otomobilin yaygınlaşmasıyla beraber değişen yaşamlara odaklanıyor. Çapulcular, atlara, otomobillere, modern çağın hızına dair bir olgunluk eseri. 

• Bilgi notu: Faulkner'in Murat Belge’nin de aralarında bulunduğu çevirmenlerce daha önce Türkçeye kazandırılmış 10'dan fazla eseri bulunuyor.

Dağlardan Duyur Onu | James Baldwin | Çev. İlknur Özdemir | Yapı Kredi Yayınları

Hayatı boyunca ayrımcılıkla mücadele eden yazar James Baldwin’in otobiyografik öğeler içeren 1953 tarihli romanı Dağlardan Duyur Onu, ABD’de insan hakları mücadelesine katkı sunan metinler arasında sayılıyor. Kitap, güneyden kuzeye haklarına kavuşan ama kendilerine yeni bir hayat kurmakta zorlanan siyahların hikayesini anlatıyor.

• Bir adım geriden: Sivil Haklar Hareketi’nin önemli aktivistlerinden biri olan Baldwin, hayatı boyunca FBI’ın "acil durumda ilk tutuklanacaklar" listesinde yer aldı. Yazması 14 yıl süren ve İstanbul’da tamamlanan üçüncü romanı Bir Başka Ülkede, cinsellik tasvirleri, biseksüelliğe yer vermesiyle New Orleans gibi eyaletlerde sakıncalı bulunarak yasaklandı. Buna karşılık roman, yine de çok satanlar listesine girdi.

Dünyaya Yeni Gelen Okurlar İçin | Barış Bıçakçı | İletişim Yayınları

Barış Bıçakçı’nın yeni kitabını beklemek, okurları için bir hobi. Bilmemeyi sahiplenen birinin başkalarından öğrendiklerine odaklanan roman, “soluk almadan bilme” konusuna ikna olmayanlar için mütereddit bir ansiklopedi. 

"Halis Bey, ömrünün başında hissettiği üveyliği ömrünün sonuna doğru gidermek, içinde kendisinin de olduğu bir ansiklopedi yazmak istiyordu. 'Doğrusu,' dedi Halis Bey, 'tek bir ansiklopedi maddesi bile olmaz benden, öyle bir ömür sürmedim. Ama hayatıma giren insanlardan mütevazı bir ansiklopedi meydana getirecek kadar çok şey öğrendim. Niyetim insanlardan öğrendiklerimi derleyip toparlamak. Kitaplardan, filmlerden değil, doğrudan insanlardan öğrendiklerimi!' Sonra derin bir nefes alıp şöyle dedi: 'Hoş, kitaplardan ve filmlerden öğrendiklerim olmasa insanlardan da pek bir şey öğrenemezdim.'"

Ağustos’ta Görüşürüz | Gabriel García Márquez | Çev. Emrah İmre | Can Yayınları 

Ağustos’ta Görüşürüz  “Gabriel García Márquez ya da Gabo’nun kaleminden ne çıksa okuruz” diyenleri bile ikiye bölen bir eser. Güney Amerika Edebiyatı denildiğinde ilk akla gelen yazarın sağlığında yayımlanmasını istemediği eseri, vefatının ardından çıktı. Kitap özgürlük, pişmanlık, aşk üzerine Márquez’den bir hediye. Bu hediyeyi kabul edip etmemekse okurun tercihi. 

• Bir adım geriden: Márquez’in yakılmasını istediği bir metnin oğulları Rodrigo ve Gonzalo tarafından “Bir ihanette bulunduk” notuyla yayımlanması, tartışmaları da beraberinde getirdi. Kitabın yayımlanmasından sonra Uruguay’daki El Observador sitesi yazarlarından Nicolás Tabárez, edebiyat dünyasına şu soruyu yöneltti: “Yayıncı ve pazarlamacılar mutlu olsun, mirasçıların cebi dolsun diye Gabo’nun arşivini ve çekmecelerini yağmalamaya ne gerek vardı?”

Atılgan: 1959’dan Günümüze Yusuf Atılgan Üzerine Yazılar | Yayına Hazırlayan: Cem Akaş | Can Yayınları 

68 yıllık ömründe yayımladığı dört kitapla Türk edebiyatının en önemli yazarları arasına giren Yusuf Atılgan'ın edebiyatı, bu derlemeyle beraber tartışmaya açılıyor. Vefatından günümüze kadar metinleri tartışılan Atılgan’ın edebiyata kazandırdıklarını Fethi Naci, Can Yücel, Selim İleri, Füsun Akatlı, Ahmet Oktay, Nurdan Gürbilek, Orhan Koçak, Semih Gümüş, Behçet Çelik, Faruk Duman, Murat Gülsoy ve Fatih Özgüven gibi yazar, akademisyen ve eleştirmenlerin kaleminden okuyoruz. 

• Editörün önerisi: Bu seçkiyi Yusuf Atılgan’ın kitapları eşliğinde okumak, yazarın eserlerine farklı bir gözle bakmayı da beraberinde getiriyor. 

Kanada | Richard Ford | Çev. Umay Öze | Jaguar Kitap

Anne-babalarının yaptığı soygunun ardından altüst olan bir ailenin trajedisini yarım yüzyılı aşan bir süreçte anlatan Richard Ford’un Kanada kitabı, eleştirmenlerce “21. yüzyılın ilk büyük romanlarından biri” sayılıyor. 

• Neden okumalısınız? Jaguar Kitap, Kanada’yı “Adeta Moby Dick'i veya Gazap Üzümleri’ni, Ses ve Öfke'yi Türkçede ilk kez biz yayımlıyormuşuz gibi bir heyecana kapıldık bu romanı çıkarırken. (...) Eski Yunan’da tiyatroya giden insanlar daha oyunu görmeden tüm konuyu biliyordu. Bu kitapta da öyle, peki o halde bizi okumaktan alıkoymayan nedir? İşte bir edebiyat dehasının bu soruya en iyi yanıtlarından biridir bu roman” notuyla paylaştı.  

Yakup’un Kitapları | Olga Tokarczuk | Çev. Neşe Taluy Yüce | Everest Yayınları  

2018 yılında Nobel Ödülü alan Olga Tokarczuk’un Akademi'yi çok etkileyen eseri Yakup’un Kitapları, dinler sahnesine çıkan ve nasıl bir insan olduğu konusunda kimsenin fikir birliğine varamadığı Yakup Frank’ın hikayesini anlatıyor.

• Neden okumalısınız? Tokarczuk’un ironiyi edebiyatla nasıl harmanladığını görmek ve Nobel Ödüllü yazarın romanlarına sağlam bir giriş yapmak için. 

Canavar: Hayranların İkilemi | Claire Dederer | Çev. Berrak Göçer | Medusa Yayınları 

Hayranı olduğumuz bir yazar ya da bir sanatçı bir canavarsa ne yapmalıyız? Eserlerini sevmeyi bırakmalı mıyız? Dederer; Hemingway, Polanski, Woody Allen ve Michael Jackson gibi isimlerden yola çıkarak sanatçının ahlaki durumunu tartışmaya açıyor.     

• Bir adım geriden: Kitap #metoo ifşaları sonrası, bu eserleri üreten sanatçılara karşı nasıl bir tavır geliştirilmesi gerektiğini sorgulayan ABD’de tartışma yarattı.

Elde Kalem Okuma, Yeniden Okuma ve Diğer Gizemler | Tim Parks | Çev. Leyla Tonguç Basmacı | Alfa Yayınları

Okuma ve yazma üzerine metinler, okurun ufkunu açıyor; yazmak isteyenlere rehber oluyor. Tim Parks da bu durumdan hareketle, bir edebiyat denemesi yapıyor ve “Bir metni daha iyi okuyabilir miyiz?” sorusunu irdeliyor. 

• Neden okumalısınız? Tanınmış bir yazar ve çevirmen olan Parks’ın edebiyat üzerine bu denemesi, okuma performansınıza katkıda bulunup sizin için ideal okuma nasıl olur sorusunu anlamanıza yardımcı olabilir. 

Genç Adam | Annie Ernaux | Çev. Siren İdemen | Can Yayınları

Çağdaş dünya edebiyatının en özgün kalemlerinden Ernaux’nun son romanı Genç Adam, 2024’ün kendinden söz ettiren eserleri arasına girdi. 50'li yaşlarında kendinden otuz yaş kadar küçük bir adamla ilişkisini anlattığı novella, yazarın dürüst kaleminden çıkmış benzersiz bir metin.

• Bir adım geriden: Ernaux, 2022 yılında Nobel Edebiyat Ödülü’ne layık görülmüştü.

Mieko Kawakami | Gece Yarısı Tüm Aşıklar | Çev. Sinan Ceylan | Doğan Kitap

Kawakami, Japonya’nın dünyaya kazandırdığı yazarlardan. 2020 yılında İngilizceye çevrilmesinin ardından dünyada hatırı sayılır bir okur kitlesi kazanan Kawakami, geleneksel rollere sıkışan kadının hikayesini sorgulayan metinler yazıyor. Gece Yarısı Tüm Aşıklar da yazarın Türkçeye çevrilen üçüncü kitabı. Kadınların hayattaki seçimleri üzerine kafa yoran yazarın metinleri, güçlü bir feminist ses olarak niteleniyor. 

• Bir adım geriden: Yazarın Memeler ve Yumurtalar kitabı, Ali Volkan Erdemir çevirisiyle Doğan Kitap'tan çıkmıştı.

Sanat ve Siyaset Konuşmaları | Ken Loach - Édouard Louis | Çev. Ayberk Erkay | Tellekt Yayınları

Filmlerinde yoksulluk, işsizlik, işçi hakları, barınma sorunlarını merkeze alan İngiliz yönetmen Ken Loach ve Eddy’nin Sonu, Babamı Kim Öldürdü, Şiddetin Tarihi kitaplarıyla tanınan Édouard Louis “Sanat, sınıf şiddeti sorununu nasıl gündeme getirebilir ve yeniden düşünebilir? Bu iki sanatçının eserlerinde öne çıkan işçi sınıfı nasıl temsil edilebilir?” sorusu üzerine sohbet ediyor ve bunu günümüz meselelerini sorgulamak isteyenlerle paylaşıyor. 

• Bir adım geriden: Tıpkı Ken Loach gibi Édouard Louis de işçi sınıfının meselelerine hâkim bir çevrede büyümüş. Konuşmalarda bunun izi var.

Holly | Stephan King | Çev. Gökçe Yavaş | Altın Kitap 

Stephen King, Covid pandemisinin izlerini taşıyan kitabında eski bir karakterine, Holly Gibney’e yer veriyor. Bir kasabada yaşanan kaybolma vakalarını çözmek için geri dönen Gibney’in karşılaştığı engeller arasında şeytani zorluklar, hasta olma ihtimali ve saklanan sırlar var. 

• Bir adım geriden: King’in bu romanı, yazarın siyasi görüşlerini en net ortaya koyduğu metin olarak niteleniyor.

Ayrıca: 2011 yılında hayatını kaybeden Hulki Aktunç’un Yapı Kredi Yayınları’ndan çıkan İstanbul’u Bul Bana kitabı, 2024 yılının güzel sürprizleri arasında yer aldı. Bengü Vahapoğlu’nun derlemesiyle yazarın Kostantıniyye Haberleri (1989-1993) gazetesine yazdığı yazılar gün ışığına çıkarken, İstanbul üzerine yazılan kitaplara da bir yenisi eklendi. 

Yine bu yıl eserleri unutulmaya yüz tutan Münir Süleyman Çapanoğlu ve Sermet Muhtar Alus’un yeniden hatırlandığı yıl oldu. Çapanoğlu’nun Şaban Bıyıklı ve Mehmet Berk Yaltırık tarafından yayına hazırlanan Esrarengiz İstanbul kitabı, Vakıfbank Kültür Yayınları’ndan çıktı.  

2023 yılından itibaren Sermet Muhtar Alus kitaplığı hazırlayan Büyüyen Ay Yayınları ise 2024 yılında bu kitaplığı Eski İstanbul’da Yeme İçme Kültürü, Eski İstanbul’da Derin İlimler, Eski İstanbul’da Ramazanlar ve Bayramlar, Eski İstanbul’da Mevsimler, Eski İstanbul’dan Portreler eserleriyle genişletti.