Eğitimde bölgesel farklılıklar: Batı ve Doğu illerinde eşitsizlikler artıyor

Şehriban Abi

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) 2023 Ulusal Eğitim İstatistikleri, eğitim seviyesinde bölgesel eşitsizliklerin devam ettiğini ortaya koyuyor. Batı illeri ve İç Anadolu, eğitim süreleri ve okuryazarlık oranları açısından Doğu ve Güneydoğu illerine kıyasla daha yüksek seviyelere ulaşmış durumda. Bu eğilim, eğitimde bölgesel eşitsizliklerin hâlâ çözülmeyi bekleyen bir konu olduğunu gösteriyor.  

Yükseköğretim mezunları ve bölgesel dağılım 

2023 yılı itibarıyla Türkiye genelinde 25 yaş ve üzeri nüfusta yükseköğretim mezunlarının oranı %24,6’ya yükseldi. 2008’de bu oran %9,8 iken, yıllar içinde kademeli bir artış kaydedildi. Ancak, Batı ve İç Anadolu illerindeki yükseköğretim oranları, Doğu ve Güneydoğu Anadolu illerine göre oldukça yüksek seyretti. Bu durum, eğitim seviyesindeki eşitsizliklerin farklı bölgelerde sürdüğünü gösteriyor. 

^{25 yaş ve üzeri nüfusun tamamlanan eğitim seviyesine göre oranı, 2008, 2023}

Ortalama eğitim süresinde farklılıklar

Türkiye genelinde 2023 yılı itibarıyla 25 yaş ve üzeri nüfusun ortalama eğitim süresi 9,3 yıl oldu. Kadınlarda ortalama eğitim süresi 8,6 yıl, erkeklerde ise 10,1 yıl olarak belirlendi. Bölgeler arası karşılaştırmada, Ankara 10,7 yıl ile en yüksek ortalamaya sahipken, Ağrı 7,4 yıl ile en düşük ortalamaya sahip il oldu. Bu veriler, Doğu illerinin eğitim süreleri bakımından Türkiye ortalamasının altında kaldığını ortaya koyuyor.

^{Cinsiyete göre ortalama eğitim süresinin en yüksek ve en düşük olduğu 10 il, 2023}

Okuryazarlık oranları yükseldi, ancak farklılık sürüyor

2023 yılında okuryazarlık oranı 6 yaş ve üzeri nüfusta %97,6 olarak hesaplandı. Kadınlarda bu oran %96’ya ulaşırken, erkeklerde %99,2 oldu. Okuryazarlık oranlarında bölgesel dağılımlar incelendiğinde Batı illeri ve büyükşehirlerde oranların daha yüksek, kırsal alanlarda ise daha düşük olduğu görüldü.

^{Cinsiyete göre okuma yazma bilenlerin oranı, 2008-2023}

Doğu illerinde artış dikkat çekici

Eğitimde en dikkat çekici yükseliş ise Doğu ve Güneydoğu Anadolu illerinde ortalama eğitim süresi artışında görüldü. Şırnak %54,1 ile son on yılda en yüksek eğitim artış oranına sahip il olurken, Hakkari, Muş, Bingöl ve Siirt de yüksek artış gösteren iller arasında yer aldı. Buna karşılık, Ankara ve Eskişehir gibi Batı illeri en düşük artış oranlarına sahip oldu.

^{İllere göre ortalama eğitim süresi değişimi, 2014, 2023}

Eğitimde ebeveyn faktörü: Ebeveyn eğitimi ve çocukların eğitim başarıları

Ebeveynin eğitim düzeyi, çocukların eğitim seviyesini doğrudan etkileyen önemli bir faktör olarak öne çıkıyor. Annesi yükseköğretim mezunu olan bireylerin %84,6’sı yükseköğretimi tamamlarken, babası yükseköğretim mezunu olan bireylerde bu oran %80,2 olarak gerçekleşti. Ancak, annesi ya da babası ortaöğretim altı eğitim seviyesine sahip bireylerde yükseköğretim mezunu oranı %27,9 ve %26,6 ile sınırlı kaldı. Bu veriler, eğitimde toplumsal yapının rolünü açıkça ortaya koyuyor.

Eğitimde bölgesel destekler

TÜİK’in 2023 verileri, eğitimde bölgesel farklılıkların ve ebeveyn eğitiminin çocukların eğitim seviyesine etkisinin önemini bir kez daha gözler önüne seriyor. Doğu illerinde eğitim seviyesinde kayda değer bir artış sağlanmış olsa da, eşitsizliklerin giderilmesi için eğitimde bölgesel desteklerin artırılması büyük önem taşıyor. Eğitim yatırımları ve erişim kolaylıkları sağlanarak, eğitim seviyeleri arasında denge oluşturulması hedefleniyor.

^{* Bu içerik Avrupa Birliği'nin maddi desteği ile hazırlanmıştır. İçerik tamamıyla Aposto’nun sorumluluğu altındadır ve Avrupa Birliği'nin görüşlerini yansıtmak zorunda değildir.}