Faiz kararı, ekonomi politikaları

TCMB, dolar kurunun 16'nın üzerine tırmanması ve nisanda enflasyonun %70'e ulaşması sonrasındaki ilk faiz kararını bugün saat 14:00'de açıklayacak. Sizler için bugüne kadar izlenen belirli ekonomi politikalarını ve bunların değerlendirmelerini derledik. İyi okumalar!

Kur korumalı mevduat

Aralık ayı ortasında dolar kurunda yaşanan hızlı yükseliş sonrasında duyurulan kur korumalı mevduat (KKM), döviz kurunda yaşanan yükseliş farkını belirli vadelerde faize ek olarak ödemeyi vadederek kurda istikrarı sağlamayı amaçlayan bir enstrüman olarak ortaya çıktı. KKM dolar kurunun ilk başta 18 seviyesinden 11’in altına inmesini sağlasa da dolar kurundaki yükseliş 2022’de devam etti.

KKM sonrasında Merkez Bankası para politikası metinlerinde "liralaşma" stratejisine vurgu yapmaya başlasa da gerçek bir liralaşmanın olup olmadığı ise tartışmalı. Türkiye'de yabancı para mevduatların toplam mevduatlara oranı 2022 başından bu yana kademeli olarak düşse de KKM'ler yabancı para mevduatlara dâhil edildiğinde, dolar cinsi ya da dolara endeksli mevduatın toplam mevduatlara oranının %70'i aştığı görülüyor. 

• Ne oldu? Dolar kuru 2022’nin başından bu yana %20 civarında artarken vadesi gelen KKM ödemelerinin maliyeti sadece mart ve nisan ayında 16,3 milyar lira oldu. Fed’in mart ayında faizleri artırmaya başlaması ve parasal sıkılaşmaya hazırlanması da son dönemde dolar kuru üzerinde baskı yaratan önemli faktörlerden oldu.
• Ne dendi? Hazine ve Maliye Bakan Yardımcısı Cengiz Yavilioğlu TBMM Plan ve Bütçe Komisyonunda milletvekillerinin sorularını yanıtlarken kur korumalı mevduatın maliyetinin Hazine ve Maliye Bakanlığı için 2022’nin tamamında 18,1 milyar lira, Merkez Bankası içinse 4,2 milyar lira olacağını belirtmişti.
• Hazine ve Maliye Bakanı Nureddin Nebati ise KKM duyurulduktan sonra verdiği bir mülakatta Türkiye’nin gerçek bir serbest piyasa ekonomisi olduğunu ve bu yapı içinde oyuncuların serbest bırakılması hâlinde kurun optimal seviyeye geleceğini dile getirmişti.

İhracatçıların TCMB’ye döviz satışı

TCMB yayımladığı bir uygulama talimatı ile 2022’nin başında ihracatçıların döviz gelirlerinin %25’inin bankalar üzerinden TCMB’ye satılmasını zorunlu kıldı. İhracat temsilcileri ilk yaptıkları açıklamalarda uygulamanın kendilerini zorlayacağını belirtirken uzmanlar ise döviz rezervi ihtiyacından dolayı böyle bir uygulamanın başladığını dile getirmişti.

• Ne oldu? Fed’in faiz artırımlarına başlaması ve dolar kurunun 14,50 seviyesini aşmasıyla TCMB ihracatçıların döviz satışı oranını %40'a çıkarmıştı.
• Ne dendi? Güneydoğu Anadolu İhracatçı Birlikleri Koordinatör Başkanı Fikret Kileci döviz satış oranının %40’a çıkarılmasının dövize talebi tutma amacıyla yapıldığını düşündüğünü ve doların yükselmesinin alınan bu kararda etkili olduğunu söylemişti.
• İş Portföy Genel Müdür Yardımcısı Nilüfer Sezgin ise uygulama ilk açıklandığı zaman yaptığı değerlendirmede "Piyasada birkaç aydır döviz arzının çok kısıtlı olduğunu görüyoruz ve Merkez Bankası’nın neredeyse döviz likidite sağlayıcısı olduğunu görüyoruz. Dolayısıyla döviz rezervlerini arttırıcı her türlü kararı uygulamaya ihtiyacı olduğunu görüyoruz." demişti.
• Öte yandan: Rusya da Ukrayna savaşı ve uygulanan yaptırımlar nedeniyle benzer bir uygulamaya başlayarak ihracat gelirlerinin %80’inin rubleye çevrilmesini zorunlu hâle getirmişti. Rusya, rublenin istikrara kavuştuğunu belirterek döviz satış oranını bu haftanın başında %50’ye düşürdü.

TÜFE’ye endeksli tahvil

TÜFE’ye endeksli tahviller, anapara ve faiz ödemesinin enflasyona bağlı olduğu ve bu sayede pozitif bir reel getiri olanağı sunan tahvillerdir. Bu tahvillerin ihracı ve yeniden ihracı ile Hazine’nin alışılmadık şekilde faiz geliri elde etmesi ve borç stokunu görece sabit tutmaya çalışması izlenen ekonomi politikalarıyla ilgili tartışmalarda da önemli bir yer işgal etti.

• Neden? TÜFE'ye endeksli tahvil ihraçlarının iç borç stokundaki payının artmasında enflasyondaki artışla beraber kurumsal yatırımcıların sabit getirili tahvillere olan ilgisinin azalması ve risk primlerindeki artış rol oynadı.

• Ne oldu? Hazine’nin iç borç stoku içerisinde TÜFE’ye endeksli tahvil oranı enflasyon ve enflasyon beklentilerindeki yükselişe rağmen 2022’nin ilk 4 ayında artış gösterdi. Nisan ayında TÜFE’ye endeksli tahvillerin iç borç stoku içerisindeki payı %25,65’e çıkarak 2014 yılından bu yana en yüksek seviyeye tırmandı.
• Etkisi ne olur? Kerim Rota TÜFE’ye endeksli tahvillerin ihracı ve yeniden ihracıyla beraber uzun vadede gelecek nesillerin omzuna büyük bir faiz yükü bindirileceğini belirterek şu sözleri söylemişti:

"“Sürekli borçlanan Hazine nasıl faiz geliri elde edebilir” diye sorduğunuzu duyar gibiyim. İşte bu faiz geliri, enflasyona endeksli tahvillerin “yeniden” ihracından elde ediliyor. Hazine, bırakın sorumlu bir şekilde gelecek nesillere sahip çıkmayı, 2019’dan bu yana yukarıda açıkladığım muhasebe mucizesinden bir “cinlik” yaparak kısa vadeli olarak faydalanmayı tercih ediyor."

• Ne dendi? Kurumsal yatırımcıların TÜFE’ye endeksli Hazine tahvillerine yatırım yaparak 2022’nin ilk çeyreğinde kârlarını önemli derecede artırması sonrasında Hazine ve Maliye Bakanı Nureddin Nebati bireysel yatırımcıya yönelik enflasyon korumalı tahvil çalışmalarının da tamamlandığını belirtmişti.

Ekonomideki sorunlar nasıl çözülür?

Aposto!'ya konuşan Yalova Üniversitesi’nden Doç. Dr. Baki Demirel, Türkiye ekonomisindeki sorunların sadece para politikasıyla çözülemeyeceğini ve daha kapsamlı bir yaklaşımın benimsenmesi gerektiğini belirterek yapılması gerekenleri şöyle sıralıyor:

• Merkez Bankası ve Hazine’nin enflasyon, işsizlik ve istihdam gibi sorunlardaki görevlerinin çok iyi belirlenmesi gerekiyor.
• Merkez Bankası’nın finansal istikrar ve kur istikrarı odaklı bir politika çerçevesi uygularken maliye politikasının ise enflasyon, işsizlik ve istihdama yönelik politikalar üretmesi lazım.
• Politika faizinin mutlaka artırılması gerekiyor. Bu bir zorunluluk çünkü küresel parasal hiyerarşinin en tepesindeki dolar ve onun arkasındaki Fed faizleri yükseltirken, bu sisteme entegre olmuş bir ekonomide Merkez Bankası’nın politika faizini %14'lerde tutması artık oldukça zor.
• Kur korumalı mevduatın sağlayacağı rezervlere dayalı yürütülen örtük sabit kur sistemi artık sürdürülemez durumda. Bu sürdürülemediği takdirde oluşacak kur artışı çok sert olabilir, bu yüzden önlem almak gerekiyor.