Endüstri mirasından kültür-sanat merkezine: Müze Gazhane

Yaşayan bir kamusal alan

Hasanpaşa Gazhanesi, 1993’te kapatılmasını izleyen süreçte onyıllara yayılan bir mücadele inadı ve kolektif çaba sayesinde Müze Gazhane olarak yaşamaya devam ediyor.

Çok sesli, çok renkli, sanatın farklı disiplinlerini barındıran, her kesime ve demografik gruba hitap eden programlarla yaşayan bir kamusal alan olma amacı taşıyan Müze Gazhane; kültürel çölleşmeye direnip kazanmanın mümkün olduğunu gösteriyor.

Müze Gazhane Müdürü Selin Talazan’la endüstri mirasından kültür-sanat merkezine dönüştürülen Hasanpaşa Gazhanesi’nde kamusal alan bilinciyle nelerin hedeflendiğini ve yapıldığını konuştuk.

Kamusal alanda ve kamusal alana dair karar verme süreçlerinde çoğulculuk, katılımcılık ve ortak akıl anlayışı Gazhane örneğinde nasıl işledi? Kamusal alan bilinciyle neler yapıldı, neler yapılacak?

Öncelikle Müze Gazhane’nin tarihsel oluşum sürecine kısaca değinmem gerekirse Hasanpaşa Gazhanesi, 1800’lü yıllarda kurulan 4 gazhaneden biri. 1993’te doğalgazın hayatımıza girişine kadar aktif bir şekilde hizmet verdi, İstanbul’un başta aydınlatma için olmak üzere yakıt ihtiyacını karşıladı. 1993’te kapatılmasının ardından gazometrelerinin büyük bir kısmı sökülen Hasanpaşa Gazhanesi; bir süre İETT garajı, kömürlük ve depo olarak kullanıldı.

^{Hasanpaşa Gazhanesi | Kaynak: Müze Gazhane}

Atıl bir alan olarak kalan gazhane, mahalle sakinlerinin de çabasıyla 1994 yılında sit alanı ilan edildi. O dönemde gerek lokasyonunun değeri gerek metrekare büyüklüğü açısından süpermarket, otopark gibi alanlara dönüştürülmesi istenen Gazhane; akademisyenler, Gazhane Çevre Gönüllüleri ile meslek odalarının kolektif çabası ve ortak çalışmalarıyla bir kültür merkezi olma yolculuğuna başladı. Ve nihayet 26 yıllık bir çabanın sonucu olarak İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin bünyesinde, Temmuz 2021’de kapılarını kültür-sanat kampüsü olarak açtı. Müze Gazhane konsepti; üretken, çok amaçlı ve herkese yönelik, erişilebilir bir kültür-sanat kampüsü olmanın yanı sıra iklim konusunu da sahiplendi. Bu kapsamda 32 bin metrekare alana yayılan mekânda konumlandırılan İklim Müzesi, Türkiye’nin ilk kamusal iklim merkezi olmayı amaçlayan Müze Gazhane’nin de odağında yer alıyor.

^{İklim Müzesi | Kaynak: Müze Gazhane}

Sergi, söyleşi gibi etkinliklerle de iklim gündemini yakından takip eden müze, sürdürülebilir yaşam koşullarını hayata geçirecek çözüm önerileri üzerine farkındalık yaratmayı amaçlıyor. Türkiye’deki mizah yolculuğunu farklı dönemler ve akımlar üzerinden aktaran Karikatür Müzesi; Hasanpaşa Gazhanesi’nin kültür sanat merkezi olması yolculuğunda restorasyon çalışmalarına liderlik eden Prof. Dr. Afife Batur’un ismini taşıyan kütüphane; birçok kategorideki kitapların yanına çevre, ekoloji, küresel ısınma konularını içeren bilimsel yayınların da olduğu İstanbul Kitapçısı; Sesli Çalışma Alanı; dünya klasiklerinin yanı sıra genç yazarların modern eserlerinin de sanatseverlerle buluştuğu Şehir Tiyatroları sahneleri gibi interaktif alanlar İstanbullulara hizmet veriyor.

Müze Gazhane’yi yerel endüstri mirası ve kültürel değerleri merkeze alarak, global değeri olan, yalnızca İstanbul’un değil Avrupa’nın da sanatsal ve sosyokültürel odağı yapma yolunda yeni projeler mevcut.

^{Afife Batur Kütüphanesi | Kaynak: Müze Gazhane}

Kentin merkezindeki bu büyük rant alanının kamuya kazandırılması ulaşılabilirlik anlamında da önemli bir adımdı. Bugün gelinen noktada Gazhane’nin hem sanatçılar hem de sanatseverler için ulaşılabilirliği adına başka hangi adımların atıldığını görüyoruz?

Yıllarca bir sanayi alanı olarak hizmet veren Hasanpaşa Gazhanesi, kararlı adımlarla Müze Gazhane adıyla yeni ve yaratıcı bir mekân olarak konumlandırıldı. Kamusal alan olmasının verdiği bilinçle ilk hedef; her yaş grubundan insanın etkinlikler dışında dahi vakit geçirmek isteyeceği, ilham alacağı, ulaşılabilir, dinamik bir İstanbul simgesi olmasıydı.

Açıldığı günden bu yana ücretsiz konserlerden söyleşilere, farklı ilgi alanlarına hitap eden atölyelerden film gösterimlerine, festivallerden sergilere, kutlamalardan tiyatro gösterilerine kadar ziyaretçilerin her an yeni bir bakış açısı kazanabileceği interaktif programlar düzenlendi.

Müze Gazhane; ailelerin çocukları ile birlikte vakit geçirebileceği, her yaştan kitlenin ilgisini çekebilecek içeriklerle 7 gün aktif olan ve yaşayan bir mekân olmasının yanı sıra değerli sanatçıların ve toplulukların sanatsal faaliyetlerini İstanbullularla buluşturabildiği bir alan hâline geldi.

^{Gazhane Meydan | Kaynak: Müze Gazhane}

Hava Kararınca gibi yaratıcı uygulamalar, multidisipliner bir sahneye dönüşen bir otopark, plak pazarları, Kadıköy ve etrafında üreten isimlere/oluşumlara alan açma hassasiyeti Gazhane’yi yaşayan bir mekân hâline getiren unsurlardan birkaçı. Bu ve buna benzer unsurların stratejinizdeki yerinden bahsedebilir misiniz?

Müze Gazhane, tarihî bir mirasın ve kolektif, büyük bir çabanın sonucu olarak doğdu. Böylesine önemli simgesel bir değerin, her metrekaresini değerlendirmek bizim için çok değerli. Gazhane Meydan’da, mum ışığının aydınlattığı bir sahnede gerçekleştirdiğimiz Hava Kararınca konser serimiz ilk günden bu yana çok sevildi ve sahiplenildi. Özellikle yaz akşamları hep bir ağızdan şarkılara eşlik edilmesine, ziyaretçilerin günün yorgunluğunu bir nebze de olsa üzerlerinden atabilmelerine olanak sağlıyor olmak bizim için gurur vericiydi.

Multidisipliner bir sahneye dönüştürdüğümüz otopark alanının -2. katında gerçekleştirdiğimiz Yerin Altında serisi ile özellikle gençlerin tercihlerine yönelik konserler düzenledik. Aynı zamanda sahnemizde genç yeteneklere yer vererek bilinirliklerine katkı sağladık. Yine Endüstrimental konserleri ile Gazhane’nin endüstriyel hafızasını günümüze taşıdık.

^{CMTPZR #çokseslipazar | Kaynak: kültür.istanbul}

İlki 3 Aralık’ta kurulan CMTPZR #çokseslipazar her cumartesi sahaflardan giysi ve aksesuarlara, plak ve müzik dükkânlarından nostaljik oyunlara uzanan çeşitlilikteki stantlar, mezatlar ve söyleşilerle ziyaretçileri adeta tarihte yolculuğa çıkardı. Katılımcılık hassasiyetimiz gereği pazarda yer alacak stantlar için esnafa açık çağrı yaptık. Kitap, kaset, giysi, takı vb. seçkilerin katılımcılarla buluşmasını sağladık.

Ev sahipliği yaptığımız ya da alan tahsis ettiğimiz etkinlikler ile çok sesli ve çok renkli; sanatın farklı disiplinlerini barındıran; her yaşa, her kesime hitap eden programlarla yaşayan bir kamusal alan hedefine ulaştık. Bundan sonraki süreçte de sektör paydaşlarının katkılarıyla kültür sanat gibi temel bir ihtiyacı herkesin sahiplendiği, erişilebilir bir anlayışla İstanbullularla buluşturmaya devam edeceğiz.

Kamusal alanda yaşayan fikirler

Toplumun ortak bir varlık gösterebildiği herhangi bir alanın düşünceyi ve üretkenliği teşvik etmesinin yanı sıra çok amaçlı ve herkese yönelik olabilmesi, yerel yönetimlerin öncelikleri arasında yer almalı.

Bu konuda kazanılacak bilincin, spesifik bir alanda fiziksel bir varlık göstermenin ötesinde bir kavrayışla desteklenmesi oldukça mühim. Bulunduğumuz ve “buradayız” diyebildiğimiz kamusal alanlar, paylaştığımız gezegene dair farkındalık kazanabileceğimiz yerler de olabilir örneğin. Bu mekânlarda kendimiz olarak var olabilmek, ortak aklı yaratan tartışma ve mücadele alanlarında sesimizi çıkarabilmek, Müze Gazhane gibi örneklerden hem ilham hem de ders alabilmek ve daha iyisini talep etmek neticede bize düşüyor.