Erkeklere tövbe: 4B Hareketi neden yükseliyor?

Son zamanlarda dünyanın dört bir yanındaki insanları dil bariyerini aşan hislerde ortaklaştıran tuhaf zamanlardan geçiyoruz. Sınırların bu denli belirsizleşmesi kendi kendini tekrar eden birtakım tecrübeler ortaya çıkartıyor.

Pandemide tüm dünya halkları tek bir dil konuşuyor gibiydi. Herkesin birbirini anladığı, ama bir yandan da anlamayı hiç istemediği günlerdi. Babil Kulesi’nin kendisi bile böylesi bir yıkıma uğrayacağını hayal edemezdi. Hemen ardından yangınlar başladı. Sınırları aşan, iki yarımküreden birden yükselen dumanlar ciğerlerimize aynı dumanı soluyormuş gibi hissetmemize neden oldu.

Aslında bunlardan önce, insanların birbirini anlamaya başladığı bir tekrar silsilesi daha yaşanıyordu. Giderek sesi yükselen ve yükseldikçe kendine daha fazla taraftar bulan kadın düşmanı söylemler, ırkçı nefretle dolu beyanlar, kadınların, eşcinsellerin ve beyaz olmayanların kendilerini giderek daha da sıkışmış, aynı karanlıkta kalmış gibi hissetmelerine neden oldu. 

• Güney Kore’de başlayan ve seçim sonrası ABD’den diğer ülkelere de sıçrayan 4B Hareketi'nin arkasında biraz da bu aynı karanlıkta sıkışmışlık yatıyor.

Nedir? 4B, Korece dört "B" ya da "Nos" anlamına geliyor. Hayır denen eylemler ise "bisekseu" (erkeklerle seks yok); "biyeonae" (erkeklerle çıkmak yok); "bihon" (erkeklerle evlenmek yok) ve "bichulsan" (çocuk sahibi olmak yok).

TikTok’tan başlayarak kadınları tanışma uygulamalarını silip erkeklerden uzak durmaya çağıran 4B Hareketi, Aristophanes’in Lysistrata’sını hatırlatıyor. MÖ 411 yılında yazılan bu oyun, bir türlü bitmeyen savaşı sonlandırıp barışı getirmek için kadınların toplu olarak kocalarıyla sevişmeme kararı almasını konu alır. Lysistrata, topladığı kadınlara, “Yunanistan’ın kurtulması kadınların elinde. Devletin işlerini ele almalıyız” der. “Kocalarımızı barışa zorlamak için, o işi yapmayacağız” diyerek tüm kadınları örgütler. Birlikte bir yemin ederler:

“İster koca, ister dost, dünyada hiç bir erkeğe…
Kendimi vermeyeceğim...
Koynuma erkek girmeyecek…”

Söz, güçlü bir şey. Üstelik artık yayılma hızının geldiği yerle birlikte düşününce en küçük düşmanlık bile kendine açtığı alanı genişleterek büyütebiliyor. ABD'de Donald Trump’un ikinci kez seçilmesi, özellikle de genç erkekleri sevindirirken seçim kampanyası sürecinde kartopu gibi büyüyen kadın düşmanı söylemler buhar olup uçmadı. İnternetten okullara sıçradı.

Şimdi sıra erkeklerden görebilecekleri potansiyel şiddetten kurtulmak ve seslerini çıkarmak için Amerikalı kadınların seslerini yükseltmesine geldi. Güney Kore’de yaklaşık 10 yıl önce başlayan 4B Hareketi, uyuyan bir yanardağ gibi ABD'de patladı. 

4B Hareketi, Koreli feminist (platformun o günkü adıyla) Twitter kullanıcıları arasında 2014 yılı civarında ortaya çıktı. 4B için, kadınları kafalarını kazıtmaya ya da saçlarını kısacık kestirmeye ve makyaj yapmayı ve seksi giyinmeyi bırakmaya çağıran tal-corset ya da Escape the Corset (Korseden Kurtul) Hareketi’nin ardılı denebilir. 

Güney Kore'de olaylar şöyle gelişti: 2013 yılında Koreli kadınların üniversiteye kayıt olma oranı erkekleri geçti. Hatta bugün kadınların neredeyse dörtte üçü yükseköğretimde yer alırken, erkeklerin oranı üçte ikinin altında. Eskiden kadınların evlilik veya annelikten sonra işten ayrılmaları, yani bir nevi yarıştan diskalifiye olmaları beklenirken şu anda kadınlar, istihdam sahasında erkeklerin güçlü rakiplerine dönüşmüş durumdalar. 

• Koreli erkekler üniversite mezunu kadınları kimchinyeo (Türkçeye "turşusu kurulmuş kadınlar" olarak çevrilebilir) olarak adlandırmaya başladı.  

Kendilerine Ilbe adını veren ve ekseriyeti 4chan benzeri trollerden oluşan feminizm karşıtı bir erkek hareketi de aynı yıllarda patlak verdi. Ilbe üyeleri, "hâlihazırda zorunlu askerlikten bile muaf olan" kadınları bir de daha fazla hak istedikleri için suçluyorlardı. Bu esnada kadınları para avcısı ve sığ olmakla yaftalamayı da ihmal etmiyorlardı. 

Kadınların habersiz görüntülerini çekmek için umumi tuvaletlere, metro istasyonlarına veya motel odalarına iğne deliği kameralar yerleştirmek ülkede bir endüstri hâline geldi. Yakalananların küçük bir kısmı hapis cezası alırken, bir sanat okulunda bir erkek modelin rızası olmadan çektiği fotoğraflarını çevrimiçi olarak paylaşan 25 yaşındaki bir kadın, 10 ay hapis cezasına mahkum edildi.  2016’da bir adam Gangnam’da 20’li yaşlarındaki bir kadını bıçaklayarak öldürdü ve “Bunu yaptım çünkü kadınlar beni her zaman görmezden geldi” dedi. 

Kore kozmetiğinin neden bu kadar gelişmiş olduğunu hiç düşünmedik değil mi? Bunun arkasında Kore’deki katı güzellik standartları olduğunu göremedik. Güney Kore kişi başına plastik cerrah sayısının en yüksek olduğu ülke. 

Güney Kore hükümeti, ülkenin doğum oranını iyileştirmeyi hedefleyen politikasına uygun bir doğum haritası yayımladı. Harita, kasabaları ve şehirleri üreme çağındaki kadınların sayısına göre pembe tonlarına ayırmıştı. Devlet Başkanı Yoon Suk-yeol, Mart 2022’de Kore’nin düşük doğurganlık oranı için feminizmi suçlayan ve ülkenin Cinsiyet Eşitliği ve Aile Bakanlığı’nı kaldırma sözü veren bir mesajla seçimi kazandı. Göreve geldikten sonra hükümetin cinsiyet kotalarını kaldırarak insanların cinsiyetlerine göre değil liyakata göre işe alınacağını açıklayan Başkan Yoon, 19 üyeli kabinesine sadece üç kadın atadı.

Tüm bu gelişmelerin elbette bir karşılığı oldu. Damızlık hayvan ya da cinsel obje olarak görülmeyi reddeden kadınlar, mecburi bir yol olarak kendilerine kalan o her daim makyajlı, evlenmeye, doğurmaya hazır kadın stereotipi olmaktan vazgeçtiler. Bunun yolu da erkeklerden uzak durmaktı. Böylece şiddetten de, doğurmaya zorlanmaktan da kurtulacaklardı. Artık makyaj yapmayacaklar, flört etmeyecekler, evlenmeyecekler, sevişmeyeceklerdi. Yaşamlarını kendi özgürlüklerini inşa etmeye adayacaklardı. 4B bir kadın sloganı olarak internette ortaya çıktı ve nihayetinde bir harekete dönüştü. 

• Hareketin ortaya çıkışından bu yana Güney Kore’deki plastik cerrahi harcamaları 58,3 milyar dolar geriledi. Ülkenin doğurganlık oranı da dünyanın en düşük seviyesinde: 2022’de 0.78 olan doğum oranı 2023’te 0.72’ye düştü.

Koreli kadınların amacı artık kurtarılamaz gördükleri Koreli erkekleri değiştirmek değil. Kadınlara güçlendirici bir yaşam tarzı göstererek değişim getirmeyi umuyorlar “heteroseksüel evlilik veya flörtten gelen riskleri ortadan kaldırmak” istiyorlar.

ABD seçimleri ve 4B: Buraya nasıl geldik? 

Donald Trump ikinci seçim zaferine giden yolu kadın düşmanlığı taşlarıyla döşedi. Beyaz Saray’a geri dönerken seçim mitinglerindeki söylemlerindeki "erkeklik" dozunu giderek artırdı. Kürtaj hakkı tanıyan federal karar, kendi başkanlığı döneminde yaptığı atamalarla muhafazakar yargıçların çoğunluğunu oluşturduğu Yüksek Mahkeme tarafından kaldırılmıştı.

Her seçim stratejisinde olduğu gibi, Trump’ın yolunu da elbette rakibi Kamala Harris belirledi. Trump, Harris’te “gerçek” bir lider olacak kumaş olmadığını ve bunun için yeterince akıllı olmadığını açık açık söyledi. Bu arada hatırlarsanız Trump ilk seçildiğinde de kadın düşmanlığı içeren ve kadınlara yönelik cinsel saldırıyı sıradanlaştıran ses kayıtları ortaya çıkmıştı. 

Trump; son mitinglerinden birinde, kadınları "kadınlar istese de istemese de" koruyacağını söyledi. Regl takvimlerinden kürtaj haplarının kargolanmasına kadar kadınlara ait birçok konu başlığının takip edilmesini kapsayan Project 2025 de Trump'ın yönetim politikasında izlemesi beklenen maddeler arasında yer alıyor. ABD Seçimi, bu yüzden birçok kadın tarafından kadın hakları üzerine bir referandum olarak görüldü.

Bir kadına karşı yarışması, Trump’ın seçim kampanyasında belirleyici oldu mu diye düşünüyorsanız, seçmenlerine bakmalı… Trump'ın Başkan Yardımcısı adayı JD Vance, adaylığını açıkladığı dönemde henüz çocuk sahibi olmayan Harris için “kedili deli kadınlar” ifadesini kullanmıştı. 

Aşırı sağcı influencer Nick Fuentes’in seçim gecesi X'ten (eski adıyla Twitter) paylaştığı “Senin bedenin, benim kararım. İlelebet” mesajı 90 milyondan fazla görüntülendi ve 35 bin kez retweet edildi. Fuentes'in artık kelime dağarcığımıza girdiği için ayrıntısına girmenin yersiz olacağı incel müritleri hakkında Enes Köse’nin yazısını okuyabilirsiniz.

Sonunda hakkında 28 farklı cinsel istismar şikayeti bulunan Trump’ın seçilmesinin 4B Hareketi’ne evrilmesi sürpriz olmasa gerek. "Doğru zaman, doğru insan" diyelim…

4B Hareketi’nin tek çare olduğunu ve kadınların güçlenmesi gerektiğini hatırlatan Tiktok videolarının sayısı 106 bine ulaştı. 4B hareketine ilişkin paylaşımların altında Trump taraftarlarının “Bu kadınlar bizi seks greviyle tehdit ediyor, sanki seçme şansları varmış gibi” cümlesiyle özetlenebilecek yorumlarını bulmak mümkün.

Institute for Strategic Dialogue tarafından yayımlanan rapora göre; seçim öncesinde zaten yaygın olan kadınlara yönelik sözlü saldırılar, seçimden sonra patlama yaptı. Kadınlara oy hakkı tanıyan 19. Anayasa Değişikliği’nin kaldırılmasını isteyen paylaşımlar, önceki haftaya kıyasla %663 oranında artmış durumda. ISD'nin raporunda bu ifadelerde 40 kat artış olduğu söyleniyor. “Mutfağa geri dön”, “Senin bedenim benim kararım” gibi ifadeler seçim sonuçlarının açıklandığı gün 64 binden fazla kez kullanılmış.

Bu ifadeler tabii ki internetle sınırlı kalmadı; pek çok okulda ve derslikte genç erkeklerin kadınlara söylediği laflara dönüştü.

O esnada dünyada…

İtalya’da Giorgia Meloni hükümeti 17 Ekim’de taşıyıcı anne kullanımını İtalya’da suç haline getiren yasayı kabul etti. Polonya’da 18-21 yaş arasındaki erkeklerin neredeyse %50’si kadınların oy hakkına karşı çıkan ve kadınları erkeklerden daha az zeki olarak nitelendiren lideriyle tanınan aşırı sağcı Konfederacja partisini destekliyor.

Arjantin’de motorlu testere sallayan Javier Milei, “Penise sahip olduğum için özür dilemeyeceğim” diyerek kadın haklarını geri alma vaatleriyle genç işsiz erkekleri cezbetti ve geçen yılki seçimleri kazandı. 

Rusya'da parlamentonun hem alt hem de üst kanatları çocuk "sahibi olmayı reddetme propagandasını" yasaklayan bir tasarıyı bu hafta onayladı. Nihai onay için sadece Devlet Başkanı Vladimir Putin'in imzası gereken yasa, gönüllü çocuk yapmayı reddeden bilgilerin yayılmasını suç sayıyor ve beş milyon rubleye kadar para cezasıyla cezalandırılmasını öngörüyor. Geçen yıl Putin, ülkenin demografik geleceğini güvence altına almak için kadınlardan sekiz çocuk doğurmalarını istemişti. 

Türkiye'de durum

Türkiye’de ise kadın düşmanlığı konusunda dünyanın geri kalanına "Açılın büyüğünüz geldi" diyebileceğimiz kadar fazla örnek var. 

Haziran 2016’da Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Annelikten uzak duran, evin çevresinde bulunmaktan kaçınan bir kadın, iş hayatında ne kadar başarılı olursa olsun eksiktir, tamamlanmamıştır” diyerek çocuksuz kadınları “yarım insan” olarak nitelemişti. 

Türkiye'nin İstanbul Sözleşmesi'nden çekildiği 2021’de 433 kadın cinayete kurban gitti. 2022'de 409, 2023'te 419 kadın öldürüldü. Türkiye Kadın Dernekleri Federasyonu’nun yayımladığı 10 aylık kadın cinayeti raporuna göre, 1 Ocak - 31 Ekim tarihleri arasında 357 kadın, erkekler tarafından öldürüldü.

Margaret Atwood, Aristophanes’e karşı 

Trump’ın yeniden seçilmesinin ardından Damızlık Kızın Öyküsü, diğer distopik romanlarla birlikte en çok satanlar listelerinde aniden yükselişe geçti. Margaret Atwood’un romanı, Trump’ın ilk başkanlık döneminde de benzer bir popülerlik kazanmıştı. 

4B Hareketi sadece bir seks grevi değil. Aynı zamanda hayatının ve bedeninin kontrolünü tanımayanlara karşı da bir reddiye. Kadınların özgür iradesinin yok sayılmasına mercek tutmaya çalışan bir ses: Duyulması gereken bir ses.

Kadınların yaşadıkları hayata bakılırsa Lysistrata’nın yazıldığı dönemden 3 bin sene sonra bile daha modern değiliz. Ancak tarihe de, kadınların kazanımlarına da, Kore’deki doğum oranına da bakılırsa kadınlardan korkmakta pek de haksız değiller.