Facebook’un ağır çekim çöküşü ve parçalanışı...

15 yıldır Google, Yelp ve Pinterest’te çalışmış, data mühendisi ve Harvard’ın prestijli MBA programından mezun Frances Haugen, iki yıldır Facebook’ta kritik görevler alıyordu. Şirkette olan biten canına tak etti. Kamuoyuyla devleti, bu dev teknoloji şirketine müdahale etmeye çağırdı. Böylece Facebook’un kabarık skandallar listesine bir yenisi eklendi. Haugen, şirket içi on binlerce sayfa belge açıkladı.  

Deneyimli data mühendisi, belgeleri “Facebook, her defasında para kazanmak için kendi çıkarlarını optimize etmeyi tercih etti” diye özetliyor. 

Facebook’un dezenformasyon ve şiddete tahrik eden içerikleri kaldırma konusunda attığı adımların göstermelik olduğu, Instagram’ın özellikle ergen kız çocukları arasında anoreksiyadan, intihara birçok eğilime yol açtığı, sosyal medyanın ergenler başta olmak üzere bağımlılık yaptığı, etkileşimi arttırmak uğruna bunlara müdahale edilmediği gibi bir çok sorunun Facebook tarafından bilindiği de ortaya çıkmış oldu.

Kaynak: Time

ABD Senatosu’nda nadir görünen şekilde Cumhuriyetçilerle Demokratlar tek ses olmuşa benziyor. Haugen’ın Senato alt komitesindeki ifadesi, her partiden senatör tarafından ciddi bir destekle karşılandı.

İfadenin, Facebook ve evlatları Instagram ve Whatsapp’ın dünya çapında saatlerce çökmesinden sonra gelmesi de dikkat çekti. 

Neredeyse 24 saat içinde gerçekleşen bu iki olay, büyük teknoloji şirketleriyle ilgili iki ana sorunu tekrar su yüzüne çıkardı. Sosyal medya şirketleri, algoritmalara dayandığını ileri sürerek nefret söylemi, kutuplaşma, ergenlerin akıl sağlığı, demokrasinin geleceği, dezenformasyon gibi konularda çok yetersiz kalıyor. Dünya ölçeğinde milyarlarca insanın, iletişim ve ticaret için kullandığı platformların tek elde toplanması, bir kriz anında ekonomik ve sosyal öngörülemez sorunlar yaratma potansiyeline sahip. 

Lanetli şirket

Senatör Richard Blumenthal’ın ifade sırasında söylediği üzere, ABD’de kamuoyu ve Senato’daki hava, Facebook’un zamanında tütün endüstrisinin başına gelenle karşılaştığı yönünde. 

Giderek lanetli bir şirket olarak anılıyor. Gençlerin uzak durduğu, üst düzey çalışanlarının başka şirketlere kapak atmak için uğraştığı hakikaten “uncool” bir marka.

1980’ler, neoliberalizmin antitröst yasalarına karşı şirket devir ve birleşmelerini teşvik ettiği bir dönemdi. Haliyle Facebook da Instagram, Whatsapp demeden ne bulduysa iştahla yutan dev bir tekele dönüştü. Yanlış tercihleriyle bu iki büyük markaya aslında zararının dokunduğu da yaygın olarak konuşuluyor. Instagram’ın Tiktok’la mücadele edemeyeceği, Whatsapp’ın ise Facebook’un kötü imajı sebebiyle güvenilirliğini yitirdiği sık dile getiriliyor. 

Oysa ABD tarihinde Rockefeller’ın dev Standard Oil’inin de, telekomünikasyon devi AT&T şirketinin de yargı kararıyla parçalandığı örnekler var. Facebook da o yolda. Şirketin parçalanıp farklı şirketlere bölünmesinin kesin olduğunu savunan çok.  

Büyük teknoloji şirketlerini bekleyen tek tehlike bu değil. Geçen yazdan beri bu şirketlere küresel bir kurumlar vergisi getirilmeye çalışılıyor. Başta önerilen %30-40’lık vergi, kimi devletlerin itirazıyla %15’e düşürülse de, genel eğilim vergilerin artması yönünde. Ekim sonu, G-20 zirvesinde bir karara varılması muhtemel.

Facebook, devletlerle büyük teknoloji şirketleri arasında kızışan savaşın ilk olmasa da bugüne kadar en görkemli muharebesinde savunma hattını korumaya çalışıyor. İşi hiç kolay değil. Belli ki kılıçlar çekildi.